Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 687 2033922 2033917 2026-05-30T11:59:48Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2033922 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyayê, (Mezopotamyaya Jorîn) [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle|Dîcleyê]] pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat|Firatê]] diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Destpêk û dîrok == Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] iolp59zyjvn29a77a22r1g6i8bogn9l 2033925 2033922 2026-05-30T12:05:49Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2033925 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle|Dîcleyê]] pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat|Firatê]] diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Destpêk û dîrok == Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] di0ha1allawbtt76gtbqwzhty7xu8fd 2033948 2033925 2026-05-30T12:32:16Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2033948 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Destpêk û dîrok == Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] kxpobuyzrqrox5lxb087847dgki2crv 2034171 2033948 2026-05-30T19:15:20Z Penaber49 39672 2034171 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berî zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. == Destpêk û dîrok == Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 6v7lex7wftbsxacq37fpz9uktzmgm9q 2034172 2034171 2026-05-30T19:15:43Z Penaber49 39672 2034172 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berî zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] frmghaxaqa4flz6ucu19z5xxsoc8qqp 2034174 2034172 2026-05-30T19:19:31Z Penaber49 39672 2034174 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berî zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] efoh5qm7tj4ci6syuywe7fshbnrn4s0 2034176 2034174 2026-05-30T19:22:49Z Penaber49 39672 2034176 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berî zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] s9ou4rpslmxakgg0yoh9srxhwo6k96b 2034188 2034176 2026-05-30T19:24:26Z Penaber49 39672 2034188 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] hjmlopc8x6wb9rl66mhchmvx7j77wom 2034191 2034188 2026-05-30T19:29:08Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034191 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînova, Aşûr û Babîl û her wiha dewletên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya cûrbecûr ên asûrî vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] m33zqijyrohfcu5fs78nd3t4wxabcml 2034201 2034191 2026-05-30T20:01:29Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034201 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînova, Aşûr û Babîl û her wiha dewletên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî hind û ewropî bûn û rêveberiyên asûriyan vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] lswmsmyzxk8yg00dt4n70zyobc53ocx 2034202 2034201 2026-05-30T20:03:22Z Penaber49 39672 2034202 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînova, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî hind û ewropî bûn û rêveberiyên asûriyan vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] nmupmva2e2cr0royq6y2b81tpad9gfg 2034203 2034202 2026-05-30T20:05:02Z Penaber49 39672 2034203 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî hind û ewropî bûn û rêveberiyên asûriyan vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 667bxs6eudmmg0ydbilwqe9nl7alwlt 2034207 2034203 2026-05-30T20:08:41Z Penaber49 39672 2034207 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn û rêveberiyên asûriyan vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] a3i5dogbqofmk7nfx06qh0noss6qxza 2034208 2034207 2026-05-30T20:11:38Z Penaber49 39672 2034208 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urêk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] caqy6h8z3h5kp94kj2fuv2cv1irolfe 2034209 2034208 2026-05-30T20:12:14Z Penaber49 39672 2034209 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derket holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 9pg6a7h0iwoqrxedelmlo0r700f3vx6 2034210 2034209 2026-05-30T20:15:52Z Penaber49 39672 2034210 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî pêş [[hind û îranî]] bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] tuw1fcj3j8l078662fykid0tyhf3ver 2034221 2034210 2026-05-30T20:34:36Z Penaber49 39672 /* */ 2034221 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] adg5jl8xipcqwaztbw864q13lsebug8 2034222 2034221 2026-05-30T20:38:08Z Penaber49 39672 /* */ 2034222 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî hinek zanyarên serdemên dawî dibe ku gutî jî wekê hurî û mediyan bav û kalên kurdên nûjen bin. == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] cigh7n5helhhqesesix4gc4ykye5ld9 2034225 2034222 2026-05-30T20:40:18Z Penaber49 39672 /* */ 2034225 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê hurî û mediyan bav û kalên kurdên nûjen bin. == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 4ksh1r7nj91yfyyc96ksit55s7yvxo2 2034226 2034225 2026-05-30T20:43:24Z Penaber49 39672 /* */ 2034226 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê hurî û mediyan bav û kalên kurdên nûjen bin.<ref name="Stokes2009" /><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 46swobkc8vnap9qgeltcnzizeubx5rx 2034227 2034226 2026-05-30T20:44:45Z Penaber49 39672 /* */ 2034227 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[Med|mediyan]] bav û kalên [[Kurd|kurdên]] nûjen bin.<ref name="Stokes2009" /><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê gavê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 7nesj6vz7lzwkga0zcxiwvqwl2ygepv 2034233 2034227 2026-05-30T20:59:12Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034233 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[Med|mediyan]] bav û kalên [[Kurd|kurdên]] nûjen bin.<ref name="Stokes2009" /><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] htgmngjflqeqdp52pkkrik6w5g38qv0 2034237 2034233 2026-05-30T21:05:25Z Penaber49 39672 /* */ 2034237 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[Med|mediyan]] bav û kalên [[Kurd|kurdên]] nûjen bin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 4ms1jbxi1vrbyg33eug5ye08nkg2zw9 2034250 2034237 2026-05-30T21:32:10Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2034250 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, matematîk, astronomî û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] q3tqtpen6f5f5q9gw39bf7tq7hvghsi 2034274 2034250 2026-05-30T22:32:39Z Penaber49 39672 /* */ 2034274 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlêhev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welateke tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên girîng ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] bborvgjc2btnqxsop9wv2gwms92o1sh 2034300 2034274 2026-05-30T23:41:26Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034300 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye. Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] g4u4229x84hl3upl26wglq5i2zu5mb3 2034312 2034300 2026-05-31T06:16:52Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034312 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Aşûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 8lyu5qkkpkrhf8q1fk6hc2jh1vt89xo 2034313 2034312 2026-05-31T06:19:06Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034313 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 4ci8odvdqcprhnys2yw6d34fihfod0f 2034314 2034313 2026-05-31T06:22:07Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034314 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] eyjul3dz6sfgvb5ijormwb4gw7ynj0y 2034315 2034314 2026-05-31T06:22:59Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034315 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîk proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] r7fspsczdqa8dc4eozc388203v3lih1 2034319 2034315 2026-05-31T06:38:16Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034319 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] hymo4wtuk0xur2u0y36mx7ih1yfpmmr 2034321 2034319 2026-05-31T06:39:11Z Penaber49 39672 2034321 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê Iraq hatiye binavkirin ku hinek deverên Başûrê Kurdistanê jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] gvexbebe5igfsiqovihkfi5wpbni52z 2034322 2034321 2026-05-31T06:40:03Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034322 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] flf7jne9q6weech9pqavka2s3p2logs 2034325 2034322 2026-05-31T06:41:05Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034325 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî vegirtiye nav xwe. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] n4hwdols858dmtoqhk24qrwwvg2fwss 2034327 2034325 2026-05-31T06:43:37Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034327 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav xwe de girtiye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] f52bd2altfmt1ql3iszn6lvl7ymzuju 2034329 2034327 2026-05-31T06:45:02Z Penaber49 39672 2034329 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] flf7jne9q6weech9pqavka2s3p2logs 2034332 2034329 2026-05-31T06:53:53Z Penaber49 39672 2034332 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li Mezopotamyaya Jorîn (Bakurê Kurdistanê) niştecihên wekê Qotê Berçem (li gundê Hilarê, Amed, Bakurê Kurdistanê) û Girê Mirazan (li gundê Xirabreşkê, Riha, Bakurê Kurdistanê) warên niştecihbûna neolîtîk ên navdar ên Kurdistanê ne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] njetmj48lmq75ic9e9r2fv3wp4tzhat 2034333 2034332 2026-05-31T06:54:42Z Penaber49 39672 2034333 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li Mezopotamyaya Jorîn (Bakurê Kurdistanê) niştecihên wekê Qotê Berçem (li gundê Hilarê, Amed, Bakurê Kurdistanê) û Girê Mirazan (li gundê Xirabreşkê, Riha, Bakurê Kurdistanê) warên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 8ig6ok6nogqmvopms6rasatp2j5453m 2034335 2034333 2026-05-31T06:55:58Z Penaber49 39672 2034335 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li Mezopotamyaya Jorîn (Bakurê Kurdistanê) niştecihên wekê Qotê Berçem (li gundê Hilarê, Amed, Bakurê Kurdistanê) û Girê Mirazan (li gundê Xirabreşkê, Riha, Bakurê Kurdistanê) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 7cp2c1ex8oyf3qy20ar10v2kftgpyuv 2034337 2034335 2026-05-31T07:07:16Z Penaber49 39672 2034337 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li Mezopotamyaya Jorîn (Bakurê Kurdistanê) niştecihên wekê Qotê Berçem (li gundê Hilarê, Amed, Bakurê Kurdistanê) û Girê Mirazan (li gundê Xirabreşkê, Riha, Bakurê Kurdistanê) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda Cermo ye ku Başûrê Kurdistana îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên li Kurdistanê rê dane ku pêşketina çandî û teknolojîk a serdema neolîtîkê werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] ie8y6s8ib6iabgogpx8ecmlpkb4cxuz 2034338 2034337 2026-05-31T07:08:34Z Penaber49 39672 2034338 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li Mezopotamyaya Jorîn (Bakurê Kurdistanê) niştecihên wekê Qotê Berçem (li gundê Hilarê, Amed, Bakurê Kurdistanê) û Girê Mirazan (li gundê Xirabreşkê, Riha, Bakurê Kurdistanê) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda Cermo ye ku Başûrê Kurdistana îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên Kurdistanê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên serdema neolîtîkê werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] e6x7ie7lr7km8e9qs80go35bwua68x8 2034339 2034338 2026-05-31T07:11:47Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034339 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li Mezopotamyaya Jorîn ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li [[Kurdistan|Kurdistanê]] ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên Kurdistanê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên serdema neolîtîkê werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 0olg77anb5ad7imh0dyvm40axj6l06x 2034340 2034339 2026-05-31T07:13:51Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034340 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li [[Kurdistan|Kurdistanê]] ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên Kurdistanê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên serdema neolîtîkê werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] i0aq571nnyfpe39dnr0kyrcc2uw9ood 2034341 2034340 2026-05-31T07:15:13Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034341 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê Nîlê li Misira Kevnar, şaristaniya geliyê Îndus a li nîvgirava Hindistanê û çemê Zer a li Çîna Kevnar, Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan|Kurdistanê]] rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 099u3e8mr7fd999txyz8f9rsedp19f8 2034342 2034341 2026-05-31T07:17:13Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034342 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan|Hindistanê]] û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan|Kurdistanê]] rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 0tdd9lxs4yxq6efirv8nznb2h2ga0m6 2034343 2034342 2026-05-31T07:20:06Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034343 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan|Hindistanê]] û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan|Kurdistanê]] rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] e68qi7epl6wbqjjsjgnc5bhohprbjvy 2034344 2034343 2026-05-31T07:22:27Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034344 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan|Hindistanê]] û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan|Kurdistanê]] rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] looeu1q8ffiy52vvta6oifiylak4dhh 2034345 2034344 2026-05-31T07:30:38Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034345 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name=":4">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|Dîmenek ji Girê Mirazan, Riha, Bakurê Kurdistanê ku dîroka şûnwarê ji dora 9600 û 9500 {{bz}} ku wekê niştecihê dîrokî ya herî kevin a cîhanê ye ku tê zanîn]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan|Hindistanê]] û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name=":2" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk|Xirabreşkê]], [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan|Kurdistanê]] rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] dgdccsx98xhkiuf64vpuhsb3bzkfwfp 2034346 2034345 2026-05-31T07:32:08Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Lînk paqij kir, Navên ref-an rast kir.) 2034346 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|Dîmenek ji Girê Mirazan, Riha, Bakurê Kurdistanê ku dîroka şûnwarê ji dora 9600 û 9500 {{bz}} ku wekê niştecihê dîrokî ya herî kevin a cîhanê ye ku tê zanîn]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 02vlzwuozu0o98pnj1em4rajvhf041w 2034348 2034346 2026-05-31T07:40:46Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034348 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|Dîmenek ji Girê Mirazan, Riha, Bakurê Kurdistanê ku dîroka şûnwarê ji dora 9600 û 9500 {{bz}} ku wekê niştecihê dîrokî ya herî kevin a cîhanê ye ku tê zanîn]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Bakurê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] oqsefow2xknvutdjp8fobk5ho49dmq0 2034349 2034348 2026-05-31T07:42:19Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034349 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|Dîmenek ji Girê Mirazan, Riha, Bakurê Kurdistanê ku dîroka şûnwarê ji dora 9600 û 9500 {{bz}} ku wekê niştecihê dîrokî ya herî kevin a cîhanê ye ku tê zanîn]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] s7jcp3iwjofoymxt1l6v3xkmf6x5biy 2034350 2034349 2026-05-31T07:42:42Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034350 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne. Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] dqxlook6hutrtpk8uiwyy93syc52z8c 2034356 2034350 2026-05-31T08:32:02Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034356 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin. Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] fr1xtsq7cnvh1ev1p6c80otuce54aow 2034357 2034356 2026-05-31T08:38:34Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034357 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel geliyê [[Nîl]] a li [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] phwnahz89iaf4vbo9e337zm3vmngrva 2034360 2034357 2026-05-31T08:40:34Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034360 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cuda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cîhanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên [[sumeriyan]], [[aqadan]], [[babilan]], [[Gûtî]]yan, [[hurî û mîtaniyan]], [[asur]]an, [[naîriyan]] [[medan]] û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana. Di [[deme dawi ya qaşayê]] de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li [[Başûrê Kurdistanê]] li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême [[Botan]]ê re bi pêşdikeve. Li [[Bakurê Kurdistanê]] jî bi zêdeyî li derûdorê [[Amed]]ê, li dora [[Riha]]yê weke cihên ku jê re [[Girê Mirazan]] li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê [[Çemal]]û hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin. Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] cqh3r5bawruv4up0sd532rpgqt0i0wa 2034361 2034360 2026-05-31T08:46:42Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ Ravekirina qels 2034361 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 53132utwloqc7ndb1waf1kijnvq568b 2034362 2034361 2026-05-31T08:49:54Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034362 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema Sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 28iv6uvl105ml7snu0ijyvkgjc1gdbd 2034363 2034362 2026-05-31T08:50:22Z Penaber49 39672 /* Serdema Sumeran ~ 5500 – ~ 1800 b.z. */ 2034363 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema Sumeran {{nêzîkî}} 5500 – {{nêzîkî}} 1800 {{bz}} === Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] qb9tor1sg7cd2xzq41o9opl32xbscms 2034364 2034363 2026-05-31T08:50:41Z Penaber49 39672 2034364 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema Sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] q3zekrankzxjo9rhss8k04ni2z055ef 2034365 2034364 2026-05-31T08:50:57Z Penaber49 39672 2034365 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cih bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li [[Govan]] têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 41xdm8virsu8549gokn1j8m3zyi1i59 2034366 2034365 2026-05-31T08:59:41Z Penaber49 39672 2034366 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gelê avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku ji bo cara yekem di dîroka mirovahiyê de serdemên dîrokî dîtine û bikar anîne. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] qde273ct5qvh9i2lxi1axnofj03faup 2034367 2034366 2026-05-31T08:59:58Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034367 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gelê avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku ji bo cara yekem di dîroka mirovahiyê de serdemên dîrokî dîtine û bikar anîne. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 0rlomdy57x3vz4r7k51x86sf52b13ig 2034370 2034367 2026-05-31T09:02:33Z Penaber49 39672 2034370 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gelê avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar sumeriyan nivîsa mixî dîtine û bikar anîne. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] cdcjmh3axewrrh05ety3c00cd9h3q37 2034371 2034370 2026-05-31T09:02:59Z Penaber49 39672 2034371 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar sumeriyan nivîsa mixî dîtine û bikar anîne. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] pc86xun66hojs42d7rnyxeoofjow2c5 2034375 2034371 2026-05-31T09:12:15Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034375 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar sumeriyan nivîsa mixî dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] ccg16r895ey3q5ul536o5v49d07lxye 2034377 2034375 2026-05-31T09:12:54Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034377 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[Sumer|sumeriyan]] [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] gzcg0np4yjb1w22vl9wo1yppd9v1nra 2034380 2034377 2026-05-31T09:19:04Z Penaber49 39672 2034380 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[Sumer|sumeriyan]] [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojî de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn. Her wiha sumeriyan dibistan îcad kirin û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de hatine dîtin. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] cqzmg6kkuqoxob2eyw1lwiy6785xtsq 2034381 2034380 2026-05-31T09:20:28Z Penaber49 39672 2034381 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[Sumer|sumeriyan]] [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojî de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatine bikar anîn. Her wiha sumeriyan dibistan îcad kirin û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] ta1u463xg6wgqggecrbwu8k2gptxwxg 2034384 2034381 2026-05-31T09:23:53Z Penaber49 39672 2034384 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[Sumer|sumeriyan]] [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] s1rcmgb9rn22gmvn3enmv72zvbpwwi0 2034388 2034384 2026-05-31T09:29:10Z Penaber49 39672 2034388 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[Sumer|sumeriyan]] [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, Nîppû, Kurda, Zabalam, Uma, Lagaş, Erîdû û bajarê Urê hebûn. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] rlmzkuo59er9i74se4d7bymicbdjde5 2034389 2034388 2026-05-31T09:30:17Z Penaber49 39672 2034389 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[Sumer|sumeriyan]] [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, Nîppû, Kurda, Zabalam, Uma, Lagaş, Erîdû û bajarê Urê hebûn. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] hop4g4g2qlqcm8yi0d9aqqiuypftxsm 2034392 2034389 2026-05-31T09:32:08Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir, --Valahiyên nehewce.) 2034392 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, Nîppû, Kurda, Zabalam, Uma, Lagaş, Erîdû û bajarê Urê hebûn. Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] js4j2lpdem5yide496nj9wmlllag12z 2034397 2034392 2026-05-31T09:37:50Z Penaber49 39672 2034397 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, Nîppû, Kurda, Zabalam, Uma, Lagaş, Erîdû û bajarê Urê hebûn. Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. Urukagina jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha Enlîl ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de Nîppûr wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 2bljiuig6rrtvxux3rexxzsj2cfugh0 2034401 2034397 2026-05-31T09:43:43Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034401 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, Nîppû, Kurda, Zabalam, Uma, Lagaş, Erîdû û bajarê Urê hebûn. Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. Urukagina jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha Enlîl ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de Nîppûr wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] dijjg2bvnltaf0ay89zqyzekelyc0pn 2034402 2034401 2026-05-31T09:47:56Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034402 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn. Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 4s2xcopyxsxu7qwnrz2twcv2v1olip3 2034405 2034402 2026-05-31T09:50:36Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034405 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] ruy9l5n70ot6d88o17gnb0gt8ijj5gb 2034407 2034405 2026-05-31T09:51:53Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1800 b.z. */ 2034407 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] qpkjlxsdnqmpxxoya7eknffk1iu9wkl 2034414 2034407 2026-05-31T10:01:10Z Penaber49 39672 2034414 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1800ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne. Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] b1m7z9foxosj6rej440g1eud8kf3lc8 2034416 2034414 2026-05-31T10:02:45Z Penaber49 39672 2034416 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1800ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne. Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] mu1vofvb4km09ydwjbrvzb15v346puh 2034417 2034416 2026-05-31T10:04:10Z Penaber49 39672 2034417 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1800 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1800ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine. Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne. === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] ax4tfr6rnc1u21uum5656r39e8d2eto 2034421 2034417 2026-05-31T10:10:06Z Penaber49 39672 2034421 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1800ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine. Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne. === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 668jt3ri86zf85z9tqhn2xmkh40x8ff 2034423 2034421 2026-05-31T10:10:56Z Penaber49 39672 /* Serdema sumeran ~ 5500 – 1700 b.z. */ 2034423 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name=":3" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî == Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya [[Şaristaniya sumeriyan]]a. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; [[Kîş]], [[Nîppur]], [[kurda]], [[Zabalam]], [[Umma]],[[Lagaş]], [[Erîdû]] û [[Ur]] yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in. Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê [[Ur-nanşe]] bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. [[Uruqagîna]] bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya [[Aqad]]î derdikevine pêş û serwer dibin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 3mwq4rx7wt08czurpbdr99c4h7nobfi 2034424 2034423 2026-05-31T10:12:53Z Penaber49 39672 2034424 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name=":3" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Naverok hate nûkirin == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 9jfueh90jjk7ttnen6aia7uo7b9dyg5 2034426 2034424 2026-05-31T10:13:27Z Penaber49 39672 /* Serdema akadiyan ~ 2334 – 2154 b.z. */ 2034426 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name=":3" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] l02ym2wo0pum70yv4ghhyoad9ylcy07 2034427 2034426 2026-05-31T10:14:49Z Penaber49 39672 2034427 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name=":3" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] a7uo7yk6ayr841if9zxhmdj2w27ijka 2034430 2034427 2026-05-31T10:18:29Z Penaber49 39672 2034430 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur|Urê]] hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name=":3" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] izb8gxrkn6fdvbvxpzi7fqardvg5wjz 2034443 2034430 2026-05-31T10:32:13Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir, Navên ref-an rast kir.) 2034443 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] iv8jd4eu1ivrt9hq3nl02ks9d3pip12 2034474 2034443 2026-05-31T11:00:41Z Penaber49 39672 2034474 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] be2yd4w5n5d90m0e954c9gif91ilhd3 2034479 2034474 2026-05-31T11:04:47Z Penaber49 39672 2034479 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] da26vyhcus0vgdw9cpv3e9m33i0nknj 2034491 2034479 2026-05-31T11:11:32Z Penaber49 39672 2034491 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan li dijî akadiyan şer daye destpêkirin == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] nf5w5rheuz5jr1cvb8556cb7mpoc0aj 2034498 2034491 2026-05-31T11:14:23Z Penaber49 39672 2034498 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan li dijî akadiyan şer daye destpêkirin di sala 2141ê {{bz}} akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] cfjeuqv78yy3mhmp6mj5ll6ajl6wnf1 2034499 2034498 2026-05-31T11:16:09Z Penaber49 39672 2034499 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û êrîşên li ser Gutiumê, bi komkirina hêza gutiyan li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine û xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ava kirine. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] fs02ypc3xvro9kvbvyupnx8pf8gvvzk 2034504 2034499 2026-05-31T11:22:16Z Penaber49 39672 2034504 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û êrîşên li ser Gutiumê, bi komkirina hêza gutiyan li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya gutiyan xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ava kirine. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] c7svnhn5shstnf3el81ylfn7czmo40t 2034508 2034504 2026-05-31T11:26:13Z Penaber49 39672 2034508 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin. == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 2vtv1t0acx2m6s79irtasf8xwe4dp0i 2034511 2034508 2026-05-31T11:28:11Z Penaber49 39672 /* Serdema akadiyan ~ 2334 – 2154 b.z. */ 2034511 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin. === Serdema gutiyan {{nêzîkî}} 2141 – 2050 {{bz}} == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 0nedq8u6a8kf0jed4roivihwn0454hx 2034512 2034511 2026-05-31T11:28:27Z Penaber49 39672 2034512 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin. === Serdema gutiyan {{nêzîkî}} 2141 – 2050 {{bz}} === == Aqadan û demên piştre == Tê gotin ku bi koka xwe re [[Samî]] ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mezinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mezin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin. Damazranê xanadana Aqadiyan [[Sargon]] e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê [[Agade]] avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlihev in. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî [[Naram-Sîn]] dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku [[Hegel]] bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn. == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] 8fknyqcv7zm0v8j9kexasx79bgmi5x4 2034515 2034512 2026-05-31T11:31:01Z Penaber49 39672 2034515 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye. Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin. === Serdema gutiyan {{nêzîkî}} 2141 – 2050 {{bz}} === == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] dakpphawq9m6c2h4z7h9sedjpapp8ms 2034562 2034515 2026-05-31T11:55:00Z Penaber49 39672 /* Serdema akadiyan ~ 2334 – 2154 b.z. */ 2034562 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne<ref name=":0" /> û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî. Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye.<ref name=":0" /> Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin. === Serdema gutiyan {{nêzîkî}} 2141 – 2050 {{bz}} === == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] k2tn2yek4s0mdpfi5wqu8ookntpfix8 2034568 2034562 2026-05-31T11:57:52Z Penaber49 39672 /* Serdema akadiyan ~ 2334 – 2154 b.z. */ 2034568 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne<ref name=":0" /> û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chavalas |pêşnav=Mark W. |tarîx=2012 |sernav=<i>A History of the Ancient Near East ca. 3000–323 BC</i>. By Marc van de Mieroop. 2nd ed. Oxford: Blackwell Publishing, 2007. Pp. xxii + 341. $31.95 (paperback). |url=https://doi.org/10.1086/664504 |kovar=Journal of Near Eastern Studies |cild=71 |hejmar=1 |rr=117–118 |doi=10.1086/664504 |issn=0022-2968}}</ref> Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye.<ref name=":0" /> Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin. === Serdema gutiyan {{nêzîkî}} 2141 – 2050 {{bz}} === == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] mjn8g2a32ds2v9ojrcpl9co9pw6vfhy 2034571 2034568 2026-05-31T11:58:49Z Penaber49 39672 /* Serdema akadiyan ~ 2334 – 2154 b.z. */ 2034571 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|di derbarê herêma Mezopotamyayê de ye ku di navbera çemên [[Firat]] û [[Dicle]] ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê Mezopotamyayê de ji kerema li [[Mezopotamya (cudakirin)]] binêrin}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Mezopotamya | image1 = N-Mesopotamia and Syria Kurdish.svg | caption1 = Nexşeya erdnîgarî û bajarên Mezopotamyayê. | image2 = Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg | caption2 = Nexşeya korokromatîka belavbûna çandên Mezopotamyayê ye ku di nexşeyê de çanda çermo (bi xala rengê sor), çanda hassûna (bi rengê zer ê vekirî), çanda samarra (bi rengê binevşî), çanda xelefê (bi rengê kesk) û çanda Ubeyd (bi rengê zer a girtî) hatine destnîşankirin. | footer= }} '''Mezopotamya''' ({{Bi-grc|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}) herêmeke dîrokî yê [[Rojavayê Asyayê]] ye ku di nav sîstema çemên [[Firat]] û [[Dîcle]]yê de li bakurê heyva berhemdar cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.journals.uchicago.edu/action/cookieAbsent |sernav=University of Chicago Press Journals: Cookie absent |malper=RCNi Company Limited |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en |doi=10.1086/383004 }}</ref> Mezopotamyaya Jêrîn an Mezopotamyaya Başûr bi gelemperî di nav axa [[Iraq]] a îro de ye û Mezopotamyaya Jorîn an Mezopotamyaya Bakur jî hinek deverên [[Kurdistan]]ê digire nav xwe ku [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] di nav de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/624382576 |sernav=Encyclopaedia of Islam. Second edition {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Mezopotamya cihê pêşketina herî destpêka şoreşa neolîtîkê ye ku ji dora sala 10.000ê {{bz}} ve dest pê kiriye. Herêm wekê "îlhama hinek ji pêşketinên herî giring ên di dîroka mirovahiyê de hatiye destnîşankirin ku di nav de dîtîna çerxeyê, çandina berhemên genim ên pêşîn, pêşketina nivîsê, bîrkarî (matematîk), stêrnasî (astronomî) û çandinî" hene. Ji ber şaristaniyên yekem ên ku li Mezopotamyayê hatine avakirin Mezopotamya wekê dergûşa hinek ji şaristaniyên herî kevn ên cîhanê hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |sernav=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |malper=www.historyandpolicy.org |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en-GB |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2010-12-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Herêmê bi avakirina gelek bajaran re ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye avakirin pêş ketiye û serdemeke dirêj ji aliyê sumeran ve hatiye birêvebirin. [[Akadî]] ku gelekî semîtîk ên koçer ên nîvgirava erebî bûn ku ji aliyê rojava ve ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne û bi qels bûna rêveberiyên bajarên sumeran, bi dagirkirina bajarên [[sumer]]an li Mezopotamyayê xanedaniya akadiyan ava kirine.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.oerproject.com/en/oer-materials/oer-media/html-articles/origins/unit3/rise-of-empires-akkadians-and-assyrians |sernav=Rise of Empires: Akkadians and Assyrians |malper=oerproject.com/ |roja-gihiştinê=2026-05-29 |ziman=en }}</ref> Li gorî çavkaniyên ku hatine berdest kirin hatiye diyar kirin ku akadî û komên din ên semîtîk ji ber birçîbûn û tunebûna li [[Nîvgirava Erebistanê|nîvgirava erebî]] ji ber sedema lêgerîna xwarinê ji nîvgirava erebî ber bi Mezopotamyayê ve koç bûne.<ref name=":0" /> [[Gutî]] gelekî proto [[hind û îranî]] (li gorî hinek çavkaniyan dibe ku gelekî îzole bin) bûn ku di navbera salên 2141 {{bz}} – 2050 {{bz}} de bi qasê 91 salan li Mezopotamyayê hikumdarî kirine.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Guti {{!}} Ancient Mesopotamia, Elamite Empire {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Guti |roja-gihiştinê=2026-05-29 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/mesopotamia |sernav=Mesopotamia - Map, Gods & Meaning |malper=HISTORY |tarîx=2017-11-30 |roja-gihiştinê=2026-05-30 |ziman=en |paşnav= |pêşnav=}}</ref> Gutî ku yek ji gelên xwemaliyên Zagrosê bûn ku gelek caran welatê wan ji aliyê gelên semîtîk ên wekê akadî ve rastî êrîş û talankirinan dihatin. Li hemberî êrîşên akadiyan bi komkirina hêze xwe re gutiyan li dijî xanedaniya akadî şer dane destpêkirin û di dawiyê de xanedaniya akadiyan ku serdemeke dirêj li Mezopotamyayê hikum kiribûn rûxandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, bi qasê 91 salan deverên berfirehên ku Mezopotamya û [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] girtibû van xwe ji aliyê gutiyan ve hatiye birêvebirin.<ref name=":1" /> Li gorî lêkolînên zanyarên serdema nûjen dibe ku gutî jî wekê [[hurî]] û [[med]]iyan bav û kalên [[kurd]]ên nûjen bin.<ref name="Stokes2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East - Kurdish History |paşnav=Stokes |pêşnav=Jamie |weşanger=Infobase Publishing |tarîx=2009 |isbn=978-1-4381-2676-0 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA380&dq=kurds+guti&hl=tr&sa=X&ei=8BayUeKSOMWohAfTi4GoDQ}}</ref><ref name="Maisel2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |paşnav=Maisel |pêşnav=Sebastian |weşanger=Bloomsbury Publishing USA |tarîx=2018-06-21 |isbn=979-8-216-10853-5 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ywPHEAAAQBAJ&pg=PT11&dq=Minorsky,+V.+(1927)&hl=tr&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjYo4aw-NKUAxWaBdsEHaBAFlUQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Minorsky,%20V.%20(1927)&f=false}}</ref><ref name="Speiser1930">{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamian Origins |paşnav=Speiser |pêşnav=Ephraim Avigdor |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1930-12-31 |isbn=978-1-5128-1881-9 |url=https://doi.org/10.9783/9781512818819}}</ref> == Etîmolojî == Peyva "Mezopotamya" ku behsa herêma di navbera her du çeman de dike ku koka xwe di peyvên yewnanî yên kevnare wergirtiye. Navê Mezopotamyayê ji yekkirina peyva "mesos" ku tê wateya "navîn" û ji peyva "potamos" ku tê wateya "çem" an "çeman" pêk hatiye.<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Mesopotamia |volume=18 |pages=179–187 |first=Hope Waddell |last=Hogg}}</ref> == Erdnîgarî == [[Wêne:Jezirah 0001.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deşta Mezopotamyaya Jorîn, [[Hesîçe]], [[Rojavayê Kurdistanê]]]] [[Wêne:اهوار العراق ليلا.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji deverên şilek û dehlên Mezopotamyaya Jêrîn, [[Başûrê Kurdistanê]]]] Mezopotamya axa di navbera çemên Firat û Dîcleyê de digire nav xwe ku hinek deverên [[Kurdistan]]ê jî di nav de ye. Sinorên xwezayî yên Mezopotamyayê bi gelemperî wekê çiyayên [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] (li rojhilat) û çiyayên [[Toros]]ê (li bakur), herêma peravê [[Kendava Farsê]] (li başûr) û destpêka sinorê erdnîgarî ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] (li rojava) hatiye destnîşankirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian Grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=BRILL |tarîx=2003-05-28 |isbn=978-90-474-0340-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047403401 }}</ref> Ji ber ku qeraxên [[Dîcle]]yê pir caran asê û dijwar in, rêyên bejahî li Mezopotamyayê bi gelemperî li pey rêça çemê [[Firat]]ê diçin. Bi gelemperî keşûhewaya herêmê nîv-hişk e. Li bakurê herêmê rûbereke çola berfireh heye û li başûr jî herêmeke bi qasê 15.000 kîlometreçarçik deştên şilek, lagûn, deştên heriyê û dehlên qamîşan hene. Li deverê herî başûrê Mezopotamyayê çemê Firat û Dîcle tevlihev dibin û diherikin [[Kendava Farsê]]. Jîngeha hişk ji deverên bakur ên çandiniya bi baranê tê xwedîkirin heta başûr ku avdana çandiniyê li wir pir giring e diguhere.<ref name="Yoffee2015">{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge World History: Volume 3, Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE |paşnav=Yoffee |pêşnav=Norman |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2015-03-19 |isbn=978-1-316-29774-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=SQS7BwAAQBAJ}}</ref> Ev avdanî ji aliyê asta bilind a ava binê erdê û bi helandina berfên ji deverên bilind ên çiyayên bakurê Zagrosê û ji deverên bilind ên [[Bakurê Kurdistanê]] ku çavkaniya çemên Dîcle û Firatê ku navê xwe didin herêmê pêk hatiye. Feydeya avdanê girêdayî şiyana seferberkirina keda temem a ji bo avakirin û parastina qenala avê ye û ev yek ji serdema herî destpêkê ve alîkariya pêşketina wargehên bajarî û pergalên navendî yên otorîteya siyasî kiriye. Çandiniya li seranserê herêmê bi ajalkariya koçerî ve hatiye temamkirin ku tê de koçerên di konan de di mehên havîn ên hişk de pez û bizin (paşê jî hêştir) li çêregehên çeman diçêrandin û di demsala zivistanê ya şil de jî ber bi çêregehên demsalî yên li qiraxa çolê ve dibirin. Bi gelemperî li herêmê kevir, metalên hêja û dar kêm in û ji ber vê yekê ji bo ku bikaribe van tiştan ji deverên derdorê bikire, di dîrokê de pişta xwe daye bazirganiya dûr û dirêj a berhemên çandiniyê.<ref name="Yoffee2015" /> Li deverên li başûrê herêmê, ji serdema pêşdîrokê ve çandeke masîgiriyê hebû. Ji ber gelek sedemên di dîrokên cihêreng de di sîstema çandî ya Mezopotamyayê de şikestinên vedorî (periyodîk) pêk hatine. Daxwazên ji bo hêza kedê hinek caran bûye sedema zêdebûna nifûsê ku sinorên kapasîteya hilgirtina ekolojîk a herêmê zêde kiriye û bervajî vê yekê jî bêaramiya avhewayê û bûyerên ekolojîk ên ku zirar daye çandiniya herêmê, bûye sedema hilweşîna hikûmeta navendî û kêmbûna nifûsê. Bi awayekî din lawaziya leşkerî ya li hember dagirkirina eşîrên koçer (koçerên semîtîk) ku ji ber bê aramiya avhewayê û ji tunebûna berhemên xwarinê ji çola erebî ber bi herêmê ve koçber bûne, bûye sedema hilweşîna bazirganiyê û paşguhkirina pergalên avdanê.<ref name=":0" /> == Dîrok == [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Pêşdîroka rojhilata nêzîk a kevnar di serdema paleolîtîka jêrîn de dest pê dike. Li wir nivîsandin bi nivîseke pîktografîka proto-mixî, di serdema Urûk IV de (nêzîkî dawiya hezarsala 4em a {{bz}}) derketiye holê. Tomarên belgekirî ya bûyerên dîrokî yên rastîn û dîroka kevnar a Mezopotamyaya Jêrîn di destpêka hezarsala sêyem a berê zayînê de bi tomarên mîxî yên padîşahên xanedaniyên destpêkê dest pê kiriye.<ref name="PhD2018">{{Jêder-malper |url=https://www.historyonthenet.com/mesopotamia |sernav=Mesopotamia: Overview and Summary Of An Ancient Civilization |malper=History |tarîx=2018-07-02 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-US |paşnav=Ph.D |pêşnav=Scott Rank}}</ref> Ev dîrok bi tevahî an bi hatina împeratoriya hexamenişî di dawiya sedsala 6em ê berê zayînê de, an jî bi hatina misilmanan û damezrandina xîlafetê di dawiya sedsala 7em a piştê zayînê de bi dawî dibe ku ji wê demê ve herêm wekê [[Iraq]] hatiye binavkirin ku hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] jî di nav de ye. Di vê heyamê de Mezopotamya welatê hinek ji dewletên herî kevnar ên cîhanê bû, pir pêşketî û ji aliyê civakî ve welatekî tevlihev bû. Ligel qeraxê [[Nîl]] a [[Misira kevnare|Misira Kevnare]], şaristaniya geliyê [[Îndûs|Îndus]] a li nîvgirava [[Hindistan]]ê û [[Çemê Zer]] a li [[Çîna Kevnare]], Mezopotamyayê malavaniya yek ji çar şaristaniyên li deverê çeman kiriye ku nivîsandin lê hatiye îcad kirin. Mezopotamya ji bajarên giring ên dîrokî yên wekê Urûk, Nîpûr, Nînewa, Asûr û Babîl û her wiha xanedaniyên mezin ên herêmî yên wekê bajarê Erîdû<ref name="PhD2018" /> xanedaniya akadî, xanedana sêyem a Ur û xenadeniya gutiyan ku gelekî proto hind û ewropî bûn vedihewîne.<ref name="Stokes2009" /><ref name="Maisel2018" /><ref name="Speiser1930" /> Li herêmên jorîn ên Mezopotamyayê ([[Bakurê Kurdistanê]]) niştecihên wekê [[Qota Berçem|Qotê Berçem]] (li gundê [[Hîlar|Hîllarê]], [[Erxenî]] [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Girê Mirazan]] (li gundê [[Xirabreşk]]ê, [[Riha]], [[Bakurê Kurdistanê]]) du şûnwarên niştecihbûna neolîtîkên navdar ên li Kurdistanê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diplo-kurdi.com/index.php/ku/node/2038 |sernav="Kêmasîya ku li Girê Mirazan derketîye holê bêdewletbûna kurdan e" {{!}} Le Monde diplomatique Kurdî |malper=diplo-kurdi.com |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder |paşnav=Rûdaw Kurdî |sernav=Çîroka Girê Miraza behsa çi dike? |tarîx=2019-01-09 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SF0NwdWolS8 |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Molleson |pêşnav=Theya |paşnav2=Arnold-Forster |pêşnav2=Theo |tarîx=2015 |sernav=A question of identity: Is the earliest Neolithic burial from Tell Abu Hureyra, Syria, possibly a foundation burial? |url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2015_num_41_1_5658 |kovar=Paléorient |cild=41 |hejmar=1 |rr=117–125 |doi=10.3406/paleo.2015.5658}}</ref> Yek ji şûnwarên neolîtîk li Kurdistanê şûnwarên çanda [[Çermo|Cermo]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistana]] îro ye. Lêkolînên arkeolojîk li şûnwarên [[Kurdistan]]ê rê dane ku pêşketinên çandî û teknolojîk ên [[Neolîtîk|serdema neolîtîkê]] werin ronîkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ |sernav=Girê Mirazan: The World’s First Temple? |malper=Smithsonian Magazine |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Curry |pêşnav=Andrew}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.science.org/action/cookieAbsent |sernav=Science |malper=AAAS |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |doi=10.1126/sciadv.1700564 |pmc=5489262 |pmid=28782013}}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Dietrich |pêşnav=Laura |paşnav2=Meister |pêşnav2=Julia |paşnav3=Dietrich |pêşnav3=Oliver |paşnav4=Notroff |pêşnav4=Jens |paşnav5=Kiep |pêşnav5=Janika |paşnav6=Heeb |pêşnav6=Julia |paşnav7=Beuger |pêşnav7=André |paşnav8=Schütt |pêşnav8=Brigitta |tarîx=2019 |sernav=Cereal processing at Early Neolithic Girê Mirazan |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0215214 |kovar=PLOS ONE |ziman=en |cild=14 |hejmar=5 |rr=e0215214 |doi=10.1371/journal.pone.0215214 |issn=1932-6203 |pmc=6493732 |pmid=31042741}}</ref> === Serdema sumeran {{nêzîkî}} 5500 – 1700 {{bz}} === [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Sumerî gel û civaka avakarê şaristaniyên Mezopotamyayê bûn<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-31}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm |sernav=The Ubaid Period (5500–4000 B.C.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |malper=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en |paşnav=Authors: Department of Ancient Near Eastern Art}}</ref> ku sedemeke dirêj li Mezopotamyayê gelek şaristanî û bajar-dewlet ava kirine û yekem civak bûn ku li Mezopotamyayê gelek îcadên destpêkê ku di nav de dahênana nivîsandina mîxî hebû ku di dîroka mirovahiyê de yekemcar [[sumer]]iyan [[Nivîsa mîxî|nivîsa mixî]] dîtine û bikar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Writing and script : a very short introduction |paşnav=Robinson |pêşnav=Andrew |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-19-956778-2 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/writingscriptver0000robi}}</ref> Di heman demê di nav îcadên din ên sumeran de zanistên wekê bijîşkî, stêrnasî (astronomî) û bîrkarî (matematîk) hebûn. Sumerî di warê falbazî, sêrbazî û mîtolojiyê de civaka yekem û civaka herî navdarê dîrokê bûn ku dîrokê de yekem li Mezopotamyayê hatiye dîtin. Her wiha sumeriyan dibistanan îcad kirine û têgehên "afirandin" û "tofan" cara yekem di nivîsarên sumerî de li Mezopotamyayê hatine dîtin. Di serdema sumeriyan de nêzikî 35 bajar hebûn ku ji van 35 bajaran nêzîkî 17e bajar, bajarê mezin bûn ku di nav de bajarên wekê Kîş, [[Nîppûr]], [[Kurda]], [[Zabalam]], [[Uma]], [[Lagaş]], [[Erîdû]] û bajarê [[Ur]]ê hebûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mesopotamia: The Invention of the City |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Penguin UK |tarîx=2002-08-29 |isbn=978-0-14-192711-4 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HUFdfwRpDykC&printsec=frontcover#v=onepage&q=eridu&f=false}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-nûçe |sernav=Nippur {{!}} Iraq, Location, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nippur |roja-gihiştinê=2026-05-31 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Ur-Nanše ku li Lagaşê hatiye li ser desthilatê bi projeyên avahiyên ku wî di serdema daye avakirin hatiye naskirin. [[Urûkagina]] jî yek ji rêveberên sumerî bû bi reformên xwe yên nivîsandinên destpêkê hatiye naskirin. Di serdemên paşîn ê serdema sumeran de perestgeha [[Enlîl]] ku xwedawendê sereke yê sumeriyan bû<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The dictionary of mythology |paşnav=Coleman |pêşnav=J. A. |weşanger=Arcturus |tarîx=2015 |isbn=978-1-78404-478-7 |cih=London |paşnav2=Davidson |pêşnav2=George W.}}</ref> ji ber ku li cihê wî li bajarê Nîppûrê bû, di serdema sumeriyan de [[Nîppûr]] wekê paytexta dînî ya sumeriyan hatiye hesabkirin.<ref name=":2" /> Li dora sala 1700ê {{bz}} de ji ber êrîşên derve, koçberiya komên semîtîk ên koçber ku koçê Mezopotamyayê bibûn, bûyerên ekolojîk ên wekê hişkesaliya dijwar û şorbûna erdên çandiniya li Mezopotamyayê sumeriyan serxwebûna xwe ya siyasî winda kirine.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-31 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla}}</ref> Bi qels bûna sumeriyan re akadî ku komek koçber ên semîtîk bûn li Mezopotamyayê dibin desthilatdar. Sumerî bi qelsbûna desthilatdariya xwe ya navendî re di nav eşîrên din ên herêmê de asîmîle bûne û piştre jî winda bûne.<ref name="jchyla2021" /> === Serdema akadiyan {{nêzîkî}} 2334 – 2154 {{bz}} === Akadî gelekî semîtîk bûn ku ji nîvgirava erebî ji ber hişkesalî û ji sedemên birçîbûnê koçê Mezopatamyayê bûne<ref name=":0" /> û di navbera sedsalên 24 û 22ê berê zayînê de di dema rêveberê akadî Sargon de gihîştine bilindeya xwe ya siyasî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chavalas |pêşnav=Mark W. |tarîx=2012 |sernav=<i>A History of the Ancient Near East ca. 3000–323 BC</i>. By Marc van de Mieroop. 2nd ed. Oxford: Blackwell Publishing, 2007. Pp. xxii + 341. $31.95 (paperback). |url=https://doi.org/10.1086/664504 |kovar=Journal of Near Eastern Studies |cild=71 |hejmar=1 |rr=117–118 |doi=10.1086/664504 |issn=0022-2968}}</ref> Sargon rêveberê akadî bû ku xanedaniya akadî damezrandiye serdemeke dirêj li Mezopotamyayê serwerî kiriye.<ref name=":0" /> Piştê şerê li dijî gutî û gelên din ên xwemaliyên herêmê û êrîşên li ser Gutiumê, gutiyan bi komkirina hêza re li dijî akadiyan şer daye destpêkirin ku di li dora sala 2141ê {{bz}} de akadiyan têk birine û xanedaniya akadiyan hilweşandine. Piştê hilweşîna xanedaniya akadiyan, xanedaniya gutiyan a Mezopatamyayê ji aliyê gutiyan ve hatiye ava kirin.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> === Serdema gutiyan {{nêzîkî}} 2141 – 2050 {{bz}} === == Sêyemîn xanadana Ur û heya deme Medan == Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya. Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakur Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mezin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mezin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mezin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mezin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kuweytê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Herêmên Anatolyayê yên dîrokî]] [[Kategorî:Herêmên Asyayê]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Mezopotamya| ]] ofnlajukwhk9bf1jl61dszfbwyued6e 0 773 2033974 2033618 2026-05-30T13:22:53Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2033974 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav = | nav xwemalî = | nav kurdî = Sumer | sal destpêk = {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} | nav ziman = | nav2 = | nav2 ziman = | nav3 = | nav3 ziman = | sal dawî = {{nêzîkî}} 1900 {{bz}} | al = | nîşan = | nexşe = Map of Sumer.png | paytext = | ziman = [[Zimanê sumerî]] | dîn = [[Dînî sumerî]] | rêveberî = [[Monarşî]] | sernav serokA = [[Padîşah]] | serokA1 = | serokA2 = | serokA1 sal = | serokA2 sal = | serokA3 = | serokA3 sal = | serokA4 = | serokA4 sal = | serokA5 = | serokA5 sal = | serokA6 = | serokA6 sal = | bûyer1 = | rûerd = Herêma Mezopotamyayê | rûerd sal = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer3 = | bûyer4 = | bûyer2 sal = | bûyer3 sal = | bûyer4 sal = | berê1 = Serdema Ubeyd | berê1 al = | berê2 = | berê2 al = | berê3 = | berê3 al = | berê4 = | paşê1 = Serdema akadî | paşê1 al = | paşê2 = }} '''Sumer''' (bi [[Zimanê sumerî|sumerî]]: 𒆠𒂗𒄀, bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade" an "welatê beg û esilzadeyan") şaristaniya herî kevn ê naskirî ya cihanê ye ku li herêma dîrokî ya başûrê [[Mezopotamya]]yê hatiye avakirin ku di [[Paleolîtîk|serdema kalkolîtîkê]] û di serdema bronza despêkê de di navbera hezarsalên 5 û 4ê berê zayînê de derketiye holê. Wekê [[Elam]] a nêzîk, ligel Misir, geliyê Îndusê, çanda Erligang a geliyê çemê Zer, Caral-Supe û Mezoamerîkayê, Mezopotamya jî yek ji [[Dergûşa şaristaniyê|dergûşa şaristaniya]] cîhanê ye. Cotkarên sumerî, li kêleka geliyên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê bicih bûne, gelek genim û berhemên din çandine ku zêdebûna berhemên çandiniyê derfetan daye sumeran ku wargehên bajarî ava bikin. Nivîsarên herî kevin ên naskirî yên cîhanê li bajarên sumerî yên wekê [[Urûk]] û [[Jemdet Nasr]] hatine dîtin ku dîroka van nivîsaran di navbera salên 3350 û 2500 {{bz}} de ne ku piştî serdema nivîsandina pêşîn a di navbera 4000 û 2500ê {{bz}} de derketine holê. Sumeriyan bingeha gelek şaristaniyan danîne ku li beşa başûrê Mezopotamyayê ku wekê "heyva bi adan" an jî wekê "heyva bi bereket" hatiye binavkirin (ku kembereke çandiniyê ya berhemdar e ku ji [[Kendava Farsê]] ve despê dike û ber bi bakur ve bi ser peravên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ve di nav [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ve derbas dibe û heta peravê [[Deryaya Navîn]] ([[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]]) û bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] dirêj dibe) derketin holê. Di heman demê de li gel nivîsandinê, [[stêrnasî]] (astronomî) jî cara yekem li Mezopotamyayê ji aliyê sumeriyan ve hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/Sumer.html |sernav=Sumer - MSN Encarta |malper=encarta.msn.com |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2009-01-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090125180534/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/sumer.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Sumerî yekem kes bûn ku derketin pêş û bingeha civakên şaristanî yên wekê [[bajar-dewlet]]an danîne. Di heman demê de ew di warên wekê [[Nivîsa mîxî|nivîsandin]], [[ziman]], [[bijîşkî]] û [[Matematîk|bîrkarî]] (matematîk) û her wiha di warê [[dîn]], [[falbazî]], [[sêrbazî]] û [[Mîtolojî|mîtolojiyê]] de yekem civaka naskirî ne ku derketine pêş.<ref name=":0">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} Definition, Economy, Environment, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Bi gelemperî hatiye qebûlkirin ku sumerî civakeke îzole û ne-semîtîk bûn ku li Mezopotamyayê bingeha şaristaniya herêmê ava kirine.<ref name=":0" /> == Nav == Navê "Sumer" (bi akadî: 𒋗𒈨𒊒, bi latînî: šumeru) ji peyva "sumerî" ya bi zimanê akadî hatiye ku ji bo şêniyên ne-semîtîk ên Mezopotamyayê (sumeriyan) hatiye bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e1283.html |sernav=ePSD: emeĝir[Sumerian] |malper=psd.museum.upenn.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Concise Dictionary of Akkadian |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Otto Harrassowitz Verlag |tarîx=2000 |isbn=978-3-447-04264-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=-qIuVCsRb98C&pg=PA384 |paşnav2=George |pêşnav2=A. R. |paşnav3=Postgate |pêşnav3=J. N. }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Singh |pêşnav=Vishal |tarîx=1974 |sernav=Book Reviews : SOUTH-EAST ASIA Howard Palfrey Jones. Indonesia: The Possible Dream. New York, N. Y.: Harcourt Brace Jovanovich, 1971. Pp. 473. Price $ 12.95 |url=https://doi.org/10.1177/002088177401300210 |kovar=International Studies |cild=13 |hejmar=2 |rr=357–358 |doi=10.1177/002088177401300210 |issn=0020-8817 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Fortson IV |pêşnav=Benjamin W. |tarîx=2008 |sernav=The Cambridge encyclopedia of the world's ancient languages. Ed. by Roger D. Woodard. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. Pp. xx, 1162. ISBN 0521562562. $195 (Hb). |url=https://doi.org/10.1353/lan.0.0020 |kovar=Language |cild=84 |hejmar=2 |rr=442–448 |doi=10.1353/lan.0.0020 |issn=0097-8507 }}</ref><ref name="Day1997">{{Jêder-kovar |paşnav=Day |pêşnav=Alan |tarîx=1997 |sernav=The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt9773Bill Manley. ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt''. London: Penguin Books 1996. 144 pp, ISBN: 0‐14‐051331‐0 £9.99 |url=https://doi.org/10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |kovar=Reference Reviews |cild=11 |hejmar=1 |rr=57–58 |doi=10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |issn=0950-4125 }}</ref> Sumeriyan di nivîsên xwe de, welatê xwe wekê "Kengir" ku tê wateya "welatê begên esilzadeyan" (bi sumerî: 𒆠𒂗𒄀, bi latînî: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade") û zimanê xwe jî wekê "Emegir" (Sumerî: 𒅴𒂠, bi latînî: eme-g̃ir an 𒅴𒄀 eme-gi) bi nav kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dictionary of Deities and Demons in the Bible |paşnav=Toorn |pêşnav=Karel van der |weşanger=Eerdmans Publishing Company |tarîx=1999 |isbn=978-0-8028-2491-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA32 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-474-0340-1 |cih=Leiden Boston |series=Handbook of Oriental studies. Section 1, Near and Middle East Handbuch der Orientalistik }}</ref> Piştre akadiyan ku civakekî bi zimanê semîtîk a rojhilat diaxivîn bajar-dewletên sumerî dagirkirin e, navê sereke ya "Sumer" li sumeriyan danîne lê pêşveçûna fonolojîk a peyva šumerû ya akadî heya roja îro nehatiye diyarkirin.<ref name="Toorn1990">{{Jêder-kovar |paşnav=Toorn |pêşnav=K. van der |paşnav2=Horst |pêşnav2=P. W. van der |tarîx=1990 |sernav=Nimrod Before and After the Bible |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/nimrod-before-and-after-the-bible/0BC3FCE0DE038734776EDF2882A9580F |kovar=Harvard Theological Review |ziman=en |cild=83 |hejmar=1 |rr=1–29 |doi=10.1017/S0017816000005502 |issn=1475-4517 }}</ref> Peyva [[Zimanê îbranî|îbranî]] ya שִׁנְעָר Šinʿar, peyva misirî Sngr û peyva hîtîtî ya Šanhar(a) ku hemî behsa başûrê Mezopotamyayê dikin, dibe ku guhertoyên rojavayî yên navê Sumerê bin.<ref name="Toorn1990" /> == Kok == [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|çep|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Piraniya dîroknasan pêşniyar kirine ku cara yekem di navbera salên 5500 û 3300ê {{bz}} de ji aliyê gelekî [[Rojavayê Asyayê]] ve ku bi zimanê sumerî diaxivîn (wekê delîl navên bajaran, çeman, karên bingehîn û hwd.) bicih bûne ku zimanekî îzolekirî yê ne-semîtîk û ne-hind-ewropî axivîne û bi awayekê mayînde li herêma Mezopotamyayê bi cih bûne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2013-11-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131105200811/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |sernav=Eslê sumeriyan |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2014-03-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140321143949/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Hinek dîroknasên din jî pêşniyar kirine ku sumerî gelekî ji bakurê Afrîkayê bûn ku ji [[Çola Kesk]] koçê [[Rojavayê Asyayê]] bûne û gelên pêşengên bûn ku bûne sedema belavbûna çandiniya li [[Rojhilata Navîn]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Prehistoric Iberia: Genetics, Anthropology, and Linguistics : [proceedings of an International Conference on Prehistoric Iberia : Genetics, Anthropology, and Linguistics, Held November 16-17, 1998, in Madrid, Spain] |paşnav=Arnaiz-Villena |pêşnav=Antonio |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2000-01-31 |isbn=978-0-306-46364-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=MJWcSRSz9wEC&pg=PA22 |paşnav2=Martínez-Laso |pêşnav2=Jorge |paşnav3=Gómez-Casado |pêşnav3=Eduardo }}</ref> Lêbelê delîlên berevajî bi tundî nîşan didin ku çandiniya yekem li deverê "heyva bi bereket" derketiye holê.<ref name="Lazaridis2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016-08-25 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5003663/ |kovar=Nature |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas bi taybetî behsa sumeriyan nekin jî, Lazaridis û kesên din di sala 2016an de piştî ceribandina genomên hilgirên çanda neolîtîk a natufî û berê serdema dîzkariyê, ji bo hinek çandên pêş-semîtî yên Rojhilata Navîn, bi taybetî eslê natufiyan ji Afrîkaya Bakur pêşniyar kirine.<ref name="Lazaridis2016" /> Her wiha analîzên kranîometrîk nîşan daye ku di navbera Natufî û [[Afrîkaya Bakur]] ê kevnar de têkiliyeke heye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://www.nature.com/articles/nature19310 |kovar=Nature |ziman=en |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas hinek zanyaran koka sumeriyan bi [[Hurî|hûrî]] û [[ûrartû]]yan ve girê bidin jî,<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-10-06 |sernav=Шумеры имели связи с Кавказом |url=https://scientificrussia.ru/articles/shumery-imeli-svjazi-na-kavkaze |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=«Научная Россия» — наука в деталях! |ziman=ru }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://cdli.ucla.edu/pubs/cdlj/2014/cdlj2014_004.html |sernav=CDLJ 2014:4 |malper=cdli.ucla.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000186004 |sernav=The Diversity of the Chechen culture: from historical roots to the present |malper=unesdoc.unesco.org |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref> heya roja îro vê yekê qebûlkirineke gelemperî bidest nexistiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Hurrian |paşnav=Wilhelm |pêşnav=Gernot |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2008-04-10 |rr=81–104 |isbn=978-0-521-68496-5 |url=https://doi.org/10.1017/cbo9780511486845.012 }}</ref> Ji bo gelekî pêşdîrokî yê ku berê sumeriyan li herêmê dijiyan û wekê "proto-firatî" an "ubeyîdî"<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} ancient region, Iraq |url=http://www.britannica.com:80/EBchecked/topic/573176/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> (ku bi zimaneke proto-hind û ewropî an jî zimaneke îzole axivîne)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bukharin |pêşnav=Mikhail D. |paşnav2=Sapanzha |pêşnav2=Olga S. |tarîx=2020-12-30 |sernav=HISTORY OF ANCIENT EAST AND ART HISTORY OF ANCIENT WORLD IN MATERIALS OF DISCUSSIONS OF THE ALL-RUSSIAN ACADEMY OF ARTISTS IN 1938 |url=https://doi.org/10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |kovar=Journal of historical philological and cultural studies |cild=4 |hejmar=70 |rr=282–300 |doi=10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |issn=1992-0431 }}</ref> hatine binavkirin û tê texmînkirin ku ji çanda Samarra ya bakurê Mezopotamyayê derketine holê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Cities, Change, and Conflict |paşnav=Kleniewski |pêşnav=Nancy |weşanger=Cengage Learning |tarîx=2010-03-23 |isbn=978-0-495-81222-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=dWuQ70MtnIQC&q=samarra+culture&pg=PA51 |paşnav2=Thomas |pêşnav2=Alexander R. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Near East: Archaeology in the "Cradle of Civilization". |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Psychology Press |tarîx=1993 |isbn=978-0-415-04742-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=tupSM5y9yEkC&q=samarra+culture&pg=PA139 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, the Levant, Mesopotamia, India and China |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Routledge |tarîx=2001 |isbn=978-0-415-10976-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=i7_hcCxJd9AC&q=ubaid+samarra&pg=PA147 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Dictionary of Archaeology |paşnav=Shaw |pêşnav=Ian |weşanger=John Wiley & Sons |tarîx=2002-05-13 |isbn=978-0-631-23583-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=zmvNogJO2ZgC&q=samarra+culture&pg=PA505 |paşnav2=Jameson |pêşnav2=Robert }}</ref> Her çiqas sumeriyan bi xwe qet behsa ubeydiyan nekiribin jî, zanyarên îro ubeydiyan wekê yekem hêza şaristanî ya sumeran texmîn kirine. Ubeydan li herêmê şilekan ji bo çandiniyan ziwa kirine, bazirganî pêş xistine û pîşesaziyan ava kiribûn ku di nav de dîzkarî, çermçêkirin, metal, dîwar û seramîk hebûn.<ref name=":1" /> == Rêveberî û polîtîka == Di dawiya hezarsala 4ê a berê zayînê de, Sumer veguheriye duwanzdeh dewlet-bajar ên serbixwe ku sinorên wan bi qenal û nîşaneyên sinoran ve hatibûn destnîşankirin. Ev bajar her yek navendeke bazirganiyê yên mezin bûn. Her yek ji van bajaran li dora perestgehekê hatibû avakirin ku ji xwedawendê taybetê bajêr re hatibû veqetandin û bajar ji aliyê rêvebereke (Ensî), an hinek caran jî ji aliyê padîşaheke (lugal) ve dihatin birêvebirin. Rêveber (Ensî) kahînên bilind û serokên leşkerî yên mayînde bûn ku arîstokrasiyeke ji burokratê û kahînên li bajêr alîkarê wan bûn. Pateşiyan çêkirina bendavan, qenalên avdanê, perestgeh û sîloyan kontrol dikirin û bacên ku li tevahiya nifûsê hatibû ferz dikirin û birêve dibirin. Ji ber ku sumeriyan bawer dikirin ku xwedawendan bajaran damezrandiye ku bibin navendên baweriyê, bajar-dewletên Sumerê bi kevneşopî bajarên perestgehê bûn. Paşê li gorî dînê, wekê xwedawendan wekê ku bi tenê planên perestgehan ji serweran ragihînîn hatiye bi sinor kirin. Girêdana di navbera perestgeh û rîtûelên dînî li bajaran gelek nêzîk bûn. Perestgeh (ku di nav wan de zîguratên pîramîdî derdiketin pêş) bi desthilatdariya dewletê ve girêdayî bûn û dewlemendiya wan ji aliyê serweran ve dihat bikar anîn ku wekê navbeynkarên di navbera xwedawendan û mirovan de dihatin hesibandin. Li gel perestgehên bajaran, ji bo rêzgirtina xwedayên ne neasayî zîgguratan, pîramîdên ku ji kerpîçên zexm ên di bin tavê de pijandî hatibûn avakirin ku wekê perestgeh û gihîştina xwedayan ku di dema ku ew di cejnan de dadiketin ba gelê xwe, xizmet dikirin. Bi pêşketina bajaran re hewldanên serdestiya bajarekî li ser bajareke din derkevin hole. Bi qasê heyama hezar salan, têkoşînên ji bo kontrolkirina mafên avê, rêyên bazirganiyê û berhevkirina bacên ji eşîrên koçer berdewam kiriye. === Bajar-dewletên Sumerê === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | header = Zîgûrata Anû û Perestgeha Spî | image2 = The White Temple 'E at Uruk, 3500-3000 BCE.jpg | image1 = White Temple ziggurat in Uruk.jpg | footer = Zîgûrata Anu û Perestgeha Spî ya li Urûkê. Avahiya pîramîd a resen "Zîgurata Anû" ku dîroka perestgehê li dora 4000 {{bz}} vedigere û Perestgeha Spî li ser zîgûratê {{nêzîkî}} sala 3500ê {{bz}} hatiye avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Crüsemann |pêşnav1=Nicola |paşnav2=Ess |pêşnav2=Margarete van |paşnav3=Hilgert |pêşnav3=Markus |paşnav4=Salje |pêşnav4=Beate |paşnav5=Potts |pêşnav5=Timothy |sernav=Uruk: First City of the Ancient World |tarîx=2019 |weşanger=Getty Publications |isbn=978-1-60606-444-3 |rûpel=325 |url=https://books.google.com/books?id=muCvDwAAQBAJ&pg=PT325 |ziman=en }}</ref> Sêwirandina zîgûratê dibe ku pêşengiya pîramîdên Misirê bû ku pîramîdên herî kevintir in ku dîroka zîgûratan li dora sala 2600ê {{bz}} vedigere.<ref>"The stepped design of the Pyramid of Zoser at Saqqara, the oldest known pyramid along the Nile, suggests that it was borrowed from the Mesopotamian ziggurat concept." in {{Jêder-kitêb |paşnav1=Held |pêşnav1=Colbert C. (University of Nebraska) |sernav=Middle East Patterns, Student Economy Edition: Places, People, and Politics |tarîx=2018 |weşanger=Routledge |isbn=978-0-429-96199-1 |rûpel=63 |url=https://books.google.com/books?id=fOlgDwAAQBAJ&pg=PA63 |ziman=en }}</ref> }} {| style="background:transparent" |- valign="top" | Pênc bajarên pêşîn ên berî xanedaniyê:&nbsp;&nbsp;&nbsp; # [[Erîdû]] # [[Bad-tîbîra]] # [[Larsa]] # [[Sîppar]] # [[Şûrûppak]] Bajarên din ên mezin: <ol start="6"> <li> [[Kîş]] <li> [[Urûk]] <li> [[Ur]] <li> [[Nîppûr]] <li> [[Lagaş]] <li> [[Ngîrsû]] <li> [[Uma]] <li> [[Hamazî]] ¹ <li> [[Adab]] <li> [[Marî]] ² <li> [[Akşak]] ¹ <li> [[Akad]] ¹ <li> [[İsin]] </ol> <small>(¹Cihê wan ne diyar e)</small><br /> <small>(²Bajarên ku li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> | Bajarên biçûk (ji başûr ber bi bakur ve): # [[Kuara (Sumer)|Kuara]] # [[Zabala (Sumer)|Zabala]] # [[Kîsûrra]] # [[Marad]] # [[Dîlbat]] # [[Borsîppa]] # [[Kutha]] # [[Der (Sumer)|Der]] # [[Eshnuna]] # [[Nagar]] ² <small>(²Bajarên li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> |} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka sumeran}} [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Cihê derketina sumeran nayê heya roja îro bi awayekê baş nehatiye zanîn. Hatiye texmînkirin ku dîroka sumeran li dora sala 5000ê berê zayînê di navbera çemên [[Dîcle]] û [[Ferat]]ê de li başûrê Mezopotamyayê dest pê kiriye. Bajar-dewletên sumeriyan di serdemên pêşdîrokî yên Ubeyd û Urukê hêz bidest xistine. Dîroka nivîskî ya sumeran heta sedsala 27ê berê zayînê û berê vê serdemê diçe lê tomarên dîrokî heta serdema xanedaniya pêşîn a sêyem, nêzîkî sedsala 23ê yê berê zayînê nepenî mane û piştê vê serdemê zimanê tomarên nivîskî yên sumerî bi hêsantir hatiye deşîfrekirin ku ev yek bûye ku arkeolog tomar û nivîsên hemdem ên sumeran bi hêsanî bixwînin. Xanedaniya akadiyan yekem dewlet bû ku di sedsala 23ê yê berê zayînê de beşên berfireh ên Mezopotamyayê dagirkiriye. Piştê serdema gutiyan, xanedaniya sêyem a Urê li beşên bakur û beşên başûrê Mezopotamyayê xanedaniya xwe ava kiriye ku xanedaniya wan heya destpêka hezarsala duyem a berê zayînê bi êrîşên amorîtan bi dawî dibe, berdewam kiriye. Heya dema ku Mezopotamya di bin desthilatdariya babîliyan de bûye yek perçe "xanedaniya îsin" a amorîtan heta li dora sala 1700ê berê zayînê berdewam kiriye. * Serdema neolîtîkê: {{nêzîkî}} 10000 – {{nêzîkî}} 5000 {{bz}} ** Serdema Ubeyd: {{nêzîkî}} 6500 – {{nêzîkî}} 4100 {{bz}} * Serdema kalkolîtîkê: {{nêzîkî}} 5000 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} ** Serdema Urukê: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} *** Qonaxên Urukê XIV-V: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} *** Qonaxa Urukê IV: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê I: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3000 {{bz}} ** Serdema Cemdet Nasr (qonaxa sêyem a Urukê): {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} *** Qonaxa sêyem a Urukê: {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} * Serdema bronzê a destpêkê II: {{nêzîkî}} 3000 – {{nêzîkî}} 2700 {{bz}} ** Qonaxa xanedaniya destpêkê: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê I: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2800 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê II: {{nêzîkî}} 2800 – {{nêzîkî}} 2600 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIa: {{nêzîkî}} 2600 – {{nêzîkî}} 2500 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIb: {{nêzîkî}} 2500 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê III: {{nêzîkî}} 2700 – {{nêzîkî}} 2200 {{bz}} ** Qonaxa akadiyan: {{nêzîkî}} 2334 – {{nêzîkî}} 2154 {{bz}} *** Xanedana akadiyan (Sargon) * Serdema bronza destpêkê IV: {{nêzîkî}} 2200 – {{nêzîkî}} 2100 {{bz}} ** Qonaxa gutiyan: {{nêzîkî}} 2154 – {{nêzîkî}} 2119 {{bz}} *** Xanedaniya Urukê IV *** Xanedaniya gutiyan * Serdema bronza navîn I: {{nêzîkî}} 2100 – {{nêzîkî}} 2000 {{bz}} ** Qonaxa Ur III: {{nêzîkî}} 2119 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}} *** Xanedaniya Uruk V *** Xanedaniya Ur III * Serdema bronza navîn II: {{nêzîkî}} 2000 – {{nêzîkî}} 1750 {{bz}} ** Qonaxa Isin-Larsa: {{nêzîkî}} 2004 – {{nêzîkî}} 1736 {{bz}} *** Xanedaniya Îsin I *** Xanedaniya Larsayê * Serdema bronza navîn II B: {{nêzîkî}} 1750 – {{nêzîkî}} 1650 {{bz}} ** Qonaxa Babîliya Kevin: {{nêzîkî}} 1736 – {{nêzîkî}} 1475 {{bz}} *** Xanedaniya Sealandê === Serdema Ubeyd === [[Wêne:Frieze-group-3-example1.jpg|thumb|Dîmena cêrikeke seramîkê ku ji serdema dawî ya Ubaidê ve maye]] Di serdema Ubeyd bi şêwazeke cihêreng a seramîkên rengekirî yên bi kalîteya bilind hatiye destnîşankirin ku li seranserê Mezopotamyayê û [[Kendava Farsê]] belav bûye. Delîlên herî kevin ên ji bo bicihbûnê li ''Tell el-'Oueili'' hatine dîtin lê ji ber ku şert û mercên jîngehê li başûrê Mezopotamyayê ji bo bicihbûna mirovan pir berê serdema Ubeyd guncaw bûn, dibe ku deverên kevintir ên ku mirov lê bicih bûne hene ku heya roja îro nehatine dîtin. Hatiye dîtin ku ev çand ji [[Çanda Samarranê|çanda Samarran]] a ji bakurê [[Mezopotamya]]yê hatiye wergirtin. Bi awayekê baş nehatiye zanîn ka ev sumerên rastîn bûn yan na ku bi çanda dawî ya Urukê ve hatine naskirin. Çîroka derbasbûna diyariyên şaristaniyê (ez) ku ji [[Ea|Enkî]] (xwedawendê aqilê û xwedawendê sereke yê Erîdûyê ye) derbasê Înannayê dibe ku xwedawenda Urukê û xwedawenda evîn û şerê bû, dibe ku derbasbûna ji Erîdû yê ber bi Urukê nîşan bide.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Inanna, queen of heaven and earth : her stories and hymns from Sumer |paşnav=Wolkstein |pêşnav=Diane |weşanger=New York : Harper & Row |tarîx=1983 |isbn=978-0-06-014713-6 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/inanna00dian |paşnav2=Kramer |pêşnav2=Samuel Noah }}</ref> === Serdema Urûkê === Guhertina arkeolojîk a ji serdema Ubeyd ber bi serdema Urukê ve bi veguherîneke hêdî ji seramîkên rengekirî yên li hundirê welat ku li ser çerxek hêdî hatine hilberandin ber bi curbicur seramîkên nerengekirî ve çûye. Serdema Urukê berdewamiya serdema Ubayd e ku guherîna sereke ya berbiçavê di navbera her du serdeman de guherîna şêwaza hilberîna dîzikan e.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Upon this Foundation: The ʻUbaid Reconsidered : Proceedings from the ʻUbaid Symposium, Elsinore, May 30th-June 1st 1988 |paşnav=Henrickson |pêşnav=Elizabeth F. |weşanger=Museum Tusculanum Press |tarîx=1989 |isbn=978-87-7289-070-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=gnpyREWsfG0C&pg=PA353 |paşnav2=Thuesen |pêşnav2=I. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Invention of Cuneiform: Writing in Sumer |paşnav=Glassner |pêşnav=Jean-Jacques |weşanger=JHU Press |tarîx=2003 |isbn=978-0-8018-7389-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=fhMTRcUm9WsC&pg=PA31 }}</ref> {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | caption_align = center | direction = vertical | header = Qiral-kahînê Urukê keriyê pîroz xwedî dike | image1 = Yale University. Uruk period priest-king.jpg | caption1 = Qiral-kahîn û şagirtê wî keriyê pîroz xwedî dikin. Serdema Urukê {{nêzîkî}} 3200 {{bz}} | image2 = Uruk King priest feeding the sacred herd.jpg | caption2 = Mohra silindirî ya serdema Urukê, {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} li Muzexaneya Louvre }} Di serdema Ûrûkê de li dora 4100 û li dora 2900ê {{bz}} rêjeya kelûpelên bazirganiyê yên ku li ser qenal û çemên başûrê Mezopotamyayê dihatin veguhastin, rê li ber avakirina gelek bajarên mezin û navenda perestgehan vekiriye ku nifûsa van bajaran ji 10.000î zêdetir bûye û bajêr bi rêveberiyên navendî hatiye birevebirin karkerên pispor li bajaran hatine erkdar kirin. Hatiye piştrastkirin ku di serdema Ûrûkê de bajarên sumerî kesên ku ji deverên çiyayî hatine dîlgirtin wekê karker dane xebitandin û di nivîsarên herî kevin ê ku herêmê hatine dîtin di derbarê van karkerên dîlgirtî de gelek çavkanî hene. Berhemên dîrokî û hetta koloniyên vê şaristaniya Urukê li qadeke fireh ku ji çiyayên Torosê li Bakurê Kurdistanê, heta Deryaya Navîn li rojava û heta Rojhilata Kurdistanê li rojhilat hatine dîtin.<ref name="Algaze2005">{{Jêder-kitêb |sernav=The Uruk world system : the dynamics of expansion of early Mesopotamian civilization |paşnav=Algaze |pêşnav=Guillermo |weşanger=Chicago : University of Chicago Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-226-01382-4 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/urukworldsystemd0000alga }}</ref> Şaristaniya serdema Urukê wekê deverên li ''Tell Brak'' ku ji aliyê bazirgan û kolonîstên sumerî ve hatiye hinardekirin, bandor li ser hemî gelên derdorê kiriye ku hêdî hêdî aborî û çandên xwe yên berawirdî û reqabetkar pêş xistine. Di heman de bajarên sumeran nikarîne bi hêza leşkerî koloniyên dûr biparêzin.<ref name="Algaze2005" /> Di serdema Urukê de dibe ku bajarên sumerî teokratîk bûn û dibe ku ji aliyê qiraleke dîndar (ensi) ve dihatin birêvebirin ku ew qiral jî ji aliyê konseyeke temenmezin ku hem mêran û hem jî ji jinan pêk dihatin dihate araste kirin.<ref name="Goetze1941">{{Jêder-kovar |paşnav=Goetze |pêşnav=Albrecht |tarîx=1941-10-01 |sernav=''The Sumerian King-List''. By Thorkild Jacobsen. |url=https://doi.org/10.2307/499541 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=45 |hejmar=4 |rr=633–634 |doi=10.2307/499541 |issn=0002-9114 }}</ref> Dibe ku panteona sumerî ya paşîn li ser vê awayê siyasî hatibe modelkirin. Di serdema Urukê de delîlên şerê rêxistinkirî an leşkerên profesyonel kêm bûn û bi gelemperî bajar bê dîwar bûn. Di vê heyamê de Uruk bûye bajarê herî mezinê cîhanê ku yekemcar di vê serdemê nifûsa bajarekî ji 50.000 kesan derbas bûye. Lîsteya rêveberê sumerî yên kevnar xanedanên destpêkê yên çend bajarên navdar ên vê serdemê vedihewîne. Hatiye diyarkirin ku navên destpêkên di lîsteyê de, berî lehiyeke mezin hikum kirine. Ev navên destpêkê dibe ku xeyalî bin û dibe ku hinek kesayetiyên evsanewî û mîtolojîk ên wek Alulim û Dumuzid, di nav xwe de bigirin.<ref name="Goetze1941" /> Dawiya serdema Urukê bi osîlasyona Piora re hevdem bû ku serdemeke hişk ê di navbera salên 3200 û 2900 {{bz}} bû û serdem dawiya serdemeke dirêj a avhewayê ya şiltir û germtir ê li dora 9000 heta 5000ê {{bz}} bû ku wekê optîmuma avhewaya Holosenê hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Climate, history and the modern world |paşnav=Lamb |pêşnav=Hubert H. |weşanger=Routledge |tarîx=2005 |isbn=978-0-415-12735-6 |çap=2. edition, reprint |cih=London }}</ref> === Serdema xanedaniya destpêkê === [[Wêne:Stele of Ushumgal MET DT849.jpg|thumb|çep|Kevirê Ûşûumgalê, 2900-2700 berê zayînê. Dibe ku ji Umayê be]] Di serdema xanedaniya sestpêka sumeran ({{nêzîkî}} 2900–2350 {{bz}}) de li başûrê Mezopotamyayê yekem bajar-dewletên serbixwe (Ur, Uruk, Lagaş) hatine damezrandin û nivîsandinên mîxî ji tomarên îdarî ber bi nivsarên wêjeyê ve çûye. Ev serdem bi reqabeta siyasî û dewlemendiya çandî ve hatiye destnîşankirin. Di vê serdemê de bajarên serbixwe derketine holê ku toreke bajar-dewletên serbixwe bûn ku ji aliyê perestgeh û qiral ve hatine birêvebirin. Navendên giring ên vê serdemê Ur, Uruk, Lagaş, Uma, Kîş û Nîpûr bûn ku bajarên sumeriyên herî bihêz ên serdema xanedaniya destpêkê bûn ku her dem bi hev re di nav reqabetê de bûn. Qiralê herî kevn ê xanedaniyê ku navê wî di çavkaniyên evsanewî de derbas bûye, Etana bû ku qiralê 13em ê xanedana yekemê Kîşê bû. Qiralê herî kevin ku bi delîlên arkeolojîk hatiye piştrastkirin Enmebaragesî yê Kîş (serdema sanedaniya destpêkê I) e ku navê wî di destana gilgameş de hatiye behs kirin û ev bûye sedema fikira ku Gilgameş bi xwe qiraleke dîrokî yê Urukê be. Wekî ku destana gilgamêşê hatiye destnîşankirin ev serdem bi zêdebûna şer û pevçunan derketiye pêş. Ji ber ku gundên neparastî yên li başûrê Mezopotamyayê rastê êrîşan hatine û ji holê rabûne, bajar bi dîwaran hatine dorpêçkirin û mezinahiya bajaran berfireh bûye. Hatiye bawerkirin ku hem Gilgameş û hem jî Enmerkar ku ji hikumdarên di beriya wî de ye, dîwarên Urukê ava kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=George |pêşnav=Andrew |tarîx=2018-07-31 |sernav=The Epic of Gilgamesh — Selections |url=https://doi.org/10.1017/9781942401223.002 |kovar=Primary Sources on Monsters |rr=7–16 |doi=10.1017/9781942401223.002 }}</ref> ==== Xanedaniya yekemê Lagaşê ==== [[Wêne:Stele of Vultures detail 02.jpg|thumb|çep|Perçeyek ji kevirê (stel) Qermiçîyan a Eannatumê]] Her çiqas di lîsteya padîşahan de nehatibe dîtin jî hebûna xanedaniya Lagaş ({{nêzîkî}} 2500–2270 {{bz}}) bi gelek abîdeyên giring û bi gelek vedîtinên arkeolojîk bi awayekê baş hatiye tespîtkirin. Her çiqas xanedaniya Lagaşê xanedaniyeke temenkurt be jî, yek ji împeratoriyên pêşîn ên bû ku di dîrokê de hatiye zanîn ku împeratoriya Eannatum a Lagaşê bû ku hema hema tevahiya Sumerê, tevî Kîş, Uruk, Ur û Larsayê zevt kiriye û ji bajar-dewleta Umayê ku dijberê sereke yê Lagaşê bû bac standiye. Di heman demê de sinorên dewleta wî heta hinek beşên Elamê û li kêleka Kendava Farisî dirêj bûye.<ref name="Roux1992">{{Jêder-kitêb |sernav=Ancient Iraq |paşnav=Roux |pêşnav=Georges |weşanger=Penguin Books |tarîx=1992 |isbn=978-0-14-012523-8 |çap=3. ed., repr |cih=London |series=Penguin book history/archeology }}</ref> Piştre Lugal-zage-si ku qiral-kahîn ê Umayê bû, serdestiya xanedana Lagaşê li herêmê hilweşandiye, piştre jî Uruk zevt kiriye û wekê paytexta xwe ragihandiye. Hatiye diyarkirin ku Lugal-zage-si padîşahê dawî yê etnîkî ya sumerî bû ku li pey wî Sargonê akadî bûye qiralê Sumerê.<ref name="Leick2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical Dictionary of Mesopotamia |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Rowman & Littlefield Publishers |tarîx=2009 |isbn=978-0-8108-6324-8 |url=https://doi.org/10.5771/9780810863248 }}</ref> === Serdema xanedaniya akadiyan === Xanedaniya akadiyan ku dîroka xanedaniyê ji salên 2334 û 2154ê {{bz}} vedigere (kronolojiya navîn) bi dagirkirina axa sumeriyan ve ji aliyê Sargonê akadî ve hatiye damezrandin.<ref name="Roux1992"/> Zimanê akadî ya semîtîk ê rojhilat cara yekem di navên taybet ên padîşahên Kîşê de li dora sala 2800ê {{bz}} hatiye dîtin ku di lîsteya qiralên dawî de jî hatiye dîtin. Di vê serdemê de nivîsarên ku bi tevahî bi zimanê akadiya kevin hatine nivîsandin hene ku dîroka wan ji dora sala 2500ê {{bz}} vedigere. Bikaranîna zimanê akadiyê kevin di dema serweriya Sargonê akadî (2334–2279 {{bz}}) de gihiştiye bilindeya xwe lê di wî demê jî piraniya tabletên îdarî bi zimanê sumerî hatiye nivîsandin ku di wî demê de jî zimanê sumerî ji aliyê nivîskaran ve hatiye bikar anîn.<ref name=":2">{{Jêder-kitêb |sernav=6. Toward the Image of Tammuz |weşanger=Harvard University Press |tarîx=1970-12-31 |rr=73–103 |url=https://doi.org/10.4159/harvard.9780674334731.c8 }}</ref> Zimanê akadî û zimanê sumerî demek dirêj wekê zimanên herêmî bi hev re hatine bikaranîn lê heta dora sala 1800 ê {{bz}} zimanê sumerî bûye zimanekî edebî ku bi piranî tenê ji aliyê zanyar, nivîskaran û elîtan ve hatiye axavtin. Zimanê akdî jî zêdetir wekê zimanê çîna jêrîn hatiye bikaranîn. Hatiye piştrastkirin ku zimanê akadî ji bo demek kurt li ser beşên cîran ên Elamê ku berê ji aliyê Sargonê akadî ve hatibûn dagirkirin jî hatibû ferzkirin.<ref name=":2" /> === Serdema xanedaniya gutiyan === [[Wêne:Gutian inscription-AO 4783-gradient.jpg|thumb|Tableta Lugalanatumê "Gutium"]] Gelê gutî yek ji gelên ne-semîtîk bûn ({{nêzîkî}} 2220 – 2119 {{bz}}, kronolojiya navîn) ku ji çiyayên Zagrosa bakurê rojhilatê Mezopotamyayê derketine. Xanedaniya gutiyan a sumerî di dema bidawî bûn û hilweşîna xanedaniya akadiyan de gihîştiye asta herî bilind. Piştî mirina hikumdarê dawî yê akadî, Şar-Kalî-Şerrî (2218 – 2193 {{bz}}), gutiyan hêdî hêdî navendên akadî, tevî paytext akadiyan di sala 2193ê {{bz}} de xistine bin kontrola xwe. Di serdemê gutiyan xanedaniya akadiyan hilweşandiye û hilweşîna dawî ya akadiyan ku di sala 2154ê {{bz}} de hilweşiyaye, nîşana bilindeya hêza gutiyan bû. Di derbarê hikumdar û gelê gutî de agahî gelek kêm in ku pir caran ev serdem serdem wekê serdemeke tarî ya sumeriyan hatiye binavkirin ku navbereke di navbera xanedaniya akadî û xanedaniya sêyem a Urê de ye. Serdema gutiyan bi serketina Utu-hengalê Urukê (2119 – 2112 {{bz}}) bi dawî hatiye ku padîşahê dawî yê gutiyan, Tîrîgan têk biriye û xanedana 5em a Uruk a ku temenkurt ava kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lambert |pêşnav=W.G. |tarîx=2007-01-01 |sernav=WALTHER SALLABERGER, KONRAD VOLK and ANNETTE ZGOLL (eds), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien: Festschrift fur Claus Wilcke |url=https://doi.org/10.1093/jss/fgl042 |kovar=Journal of Semitic Studies |cild=52 |hejmar=1 |rr=139–141 |doi=10.1093/jss/fgl042 |issn=0022-4480 }}</ref> Piştî demek kurt Ur-Nammu yê Urê (2112 - 2094 {{bz}}) padîşahiya Utu-hengal hilweşandiye û xanedaniya sêyem a Urê di sala 2112ê {{bz}} de ava kiriye. ==== Xanedaniya duyemê Lagaşê ==== Piştê hilweşîna akadiya ku ji aliyê gutiyan ve hatiye hilweşandin, hikumdarekî din ê xwemalî yê sumerî, Gudea yê Lagaşê, gihîşt asteke giring ê herêmî û pratîkên dînê padîşahên sargonîk berdewam kiriye. Xanedaniya Lagaş a destpêkê Gudea û neviyên wî jî pêşveçûna hunerî pêşve xistine û hêjmareke mezin berhemên arkeolojîk li pey xwe hiştine. === Serdema sêyemê Urê === [[Wêne:Self-praise of Shulgi (Shulgi D).jpg|thumb|240px|Nivîsara "xwepesnêkirina Şulgî (Shulgi D) ku rêveberekê xanedaniya sêyemê Urê bû]] Serdema sêyem Ûrê ({{nêzîkî}} 2112 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}}, kronolojiya navîn) piştê serdestiyên akad û gutiyan xanedaniya dawî ya sumerî li başûrê Mezopotamyayê ku ji aliyê Ur-Nammu ve hatiye damezrandin û wekê "dewleta nû yê sumerî" jî tê zanîn zanîn, hatiye damezrandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Presargonic Period: Early Periods, Volume 1 (2700-2350 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=2008-05-17 |isbn=978-1-4426-9047-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8PNAnIome3AC&pg=PT910 }}</ref> Ew serdem "împaratoriyeke arşîvî" ya pir navendî û burokrasî ye ku hemî çalakiyên aborî bi baldarî li ser tabletên herî hatine tomar kirin. Ev serdem ji aliyê qiral Ur-Nammû ve hate destpêkirin ku dawî li desthilatdariya gutiyan aniye. Serdema wê ya herî bi heybet ji di dema xanedaniya Şulgî de qewimiye ku sinorên xwe ji Kendava Farsê heta sinorên îro ya Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê berfireh kiriye. Her çiqas "dîwarê Amurru" ji bo rawestandina pêlên koçberiyê yên ji rojava ve hatibe çêkirin jî, pêlên koçberiyê nehatiye sekinandin û hevsengiya demografîk a xanedaniyê têk çûye. Xanedaniya sêyemê Urê bi qasê heyameke ku sed salan berdewam kiriye hebûna berdewam kiriye. Piştre êrîşên xanedanî rastî êrîşên wêrankar ên elamiyan hatiye û paytext Urê dawî li vê serdemê anîne. Ev wêranî di nivîsar navdar ên "şîna Urê" de ku bi zimanê sumerî hatine nivîsandin hatiye vegotin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ur III Period (2112-2004 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=1997 |isbn=978-1-4426-2376-7 |cih=Toronto |series=RIM The Royal Inscriptions of Mesopotamia }}</ref> === Dawiya sumeriyan === [[Wêne:Laments on the ruin of Ur AO6446 mp3h9137.jpg|thumb|çep|240px|Nivîsara şîna li ser wêrankirina Urê, li Muzexaneya Louvre]] Dawiya sumeran bi gelek şer navxweyî şerên derveyê li dijî xanedaniya dawî ya Urê û bi bûyerên ekolojîk bileztir bûye. Ev serdem bi gelemperî wekê guheztineke mezin a nifûsê ji başûrê Mezopotamyayê ber bi bakur hatiye qebûlkirin. Ji aliyê ekolojîk ve hilberîna çandiniyê ya axên sumerî ji ber zêdebûna şorbûnê di maye di bin metirsiyan de. Şorbûna axê li vê herêmê demek dirêj ji aliyê gelên herêmê ve wekê kêşeyeke mezin hatibû zanîn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jacobsen |pêşnav=Thorkild |paşnav2=Adams |pêşnav2=Robert M. |tarîx=1958-11-21 |sernav=Salt and Silt in Ancient Mesopotamian Agriculture |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.128.3334.1251 |kovar=Science |cild=128 |hejmar=3334 |rr=1251–1258 |doi=10.1126/science.128.3334.1251 }}</ref> Axên avî yên bi avdaniyeke nebaş û di keşûhewayeke hişk de bi astên bilind ên dûkeliyê bûye sedema kombûna xwêyên bişivîn a di axê de ku di dawiyê de berhemên çandiniyê bi giranî kêm kiribû.<ref name="Thompson2004">{{Jêder-kovar |paşnav=Thompson |pêşnav=William R. |tarîx=2004-11-26 |sernav=Complexity, Diminishing Marginal Returns, and Serial Mesopotamian Fragmentation |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/jwsr/article/view/288 |kovar=Journal of World-Systems Research |ziman=en |rr=613–652 |doi=10.5195/jwsr.2004.288 |issn=1076-156X }}</ref> Di qonaxên akadî û Ur III de, ji çandina genim ber bi cehê ve veguheriye ku ceh dikare di axa bi xwê de şîn bibe lê çandina cehê têrê nekiriye û hatiye texmînkirin ku nifûsa vê herêmê di navbera salên 2100 {{bz}} û 1700ê {{bz}} de bi qasê sisê ji pênc ê nifûsa herêmê kêm bûye.<ref name="Thompson2004" /> Vê yekê hevsengiya hêza herêmê gelek xira kiriye, deverên ku sumerî lê dihat axavtin qels kiriye û deverên ku zimanê sereke zimanê akadî bû bihêz kiriye. Ji vê demê û pê ve, zimanê sumerî tenê wekê zimanekî edebî û rîtûelî maye. Di dawiyê de sumerî hêza xwe yê siyasî hêdî hêdî winda dikin û li dora sala 2000ê berê zayînê de tevlê gelên herêmê bûne ji qada dîrokî winda bûne.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla }}</ref> Lêbelê îcadkirina wan a nivîsandina mîxî, pergalên hiqûqî, mîtolojî û zanista astronomiyê bingehên şaristaniyên paşê daniye ku di serdemên dirêj de şaristaniyên herêmê ji sîstem û îcadên sumeriyan sûd wergirtine.<ref name="jchyla2021" /> == Demografî == Bajarê Urûkê yek ji bajarên herî mezin ên Sumerê bû û hatiye texmînkirin ku di serdema herî qerebalix de de nifûsa bajêr di navbera 50.000 û 80.000 kesan bû. Ji ber faktorên bajarên din ên Sumerê û nifûsa mezin a çandiniyê hatiye texmîn kirin dibe ku nifûsa Sumerê di navbera 0,8 milyon û 1,5 milyon kesan de be.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ebsco.com/ |sernav=Sumerian Civilization {{!}} Anthropology {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |malper=EBSCO |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hatiye texmîn kirin ku di vê serdemê de nifûsa tevahî ya cihanê bi qasê 27 milyon bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Atlas of world population history |paşnav=McEvedy |pêşnav=Colin |weşanger=Lane |tarîx=1978 |isbn=978-0-7139-1031-5 |cih=London |paşnav2=McEvedy |pêşnav2=Colin |paşnav3=Jones |pêşnav3=Richard }}</ref> Sumeriyan bi zimanekî îzolekirî diaxivîn ku li gorî dîroknasên serdema nûjen zimanê sumerî zimaneke ne-semîtîk û zimaneke ne-hind-ewropî bû. Di heman demê de ji ber ku navên hinek bajarên mezin ên Sumerê ne sumerî ne ku ev yek nîşaneyên niştecihên berê sumeriyan nîşan dide, hêjmarek zimannasan îdia kirine ku ew dikarin zimanekî pêşzimanê zimanê sumerî ku bi dabeşkirineke nenas ew, tesbît bikin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Pr |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |çap=1. publ |cih=Westport, Conn. |series=Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> Lêbelê tomarên arkeolojîk berdewamiya çandî ya bênavber a zelal ji serdema destpêkê ya Ubeyd (5300–4700 {{bz}}, C-14) li başûrê Mezopotamyayê nîşan dane. Gelê sumerî yê ku li vir bi cih bûne, erdên vê herêmê ku ji ber axa ji aliyê Dîcle û Firatê ve hatiye komkirin û ji ber ku axeke berhemdar bû, li vê herêmê karê çandiniyê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/sumer |sernav=Sumer - Dîroka Kevnare, Nexşe û Şaristanî |malper=HISTORY |tarîx=2017-12-07 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en |paşnav= |pêşnav= }}</ref> == Çand == === Jiyana civakî û malbatî === [[Wêne:Reconstructed sumerian headgear necklaces british museum.JPG|thumb|230px|Di serdemê Urê de serpoş û gerdaniyên jinên çîna jorîn a sumerî]] Di serdema destpêk an sumeriyan de, pîktogramên destpêkê van yekan nîşan didin:<ref name="Sayce1908"/> * Xebatên dîzkarî yê pir zêde bûn û şêweyên vazo, tas û firawên pirreng bûn ku ji bo hingiv, rûn, rûnê malan û şerabê kûpên taybet hebûn. Hinek ji vazoyên bi lingên şût hebûn û li ser stûnên bi lingên xaçkirî disekinin. Kûpên din jî binê wan rast bûn û li ser çarçoveyên çargoşeyên darîn hatibûn danîn. Kupên rûnê û kûp ên din jî, bi devgirtekên axê hatibûn girtin. * Serpêçek û kûfiyên sumeriyan bi perik bûn. Tivikên wan ên mezin û biçûk hebûn. * Di nav amûrên wan de Kêr, birxûl, dasûk û amûreke dişibûya birrekê hebûn. Di heman demê de di şeran de rim, kevan, tîr û xencer bikaranîne. * Ji bo nivîsandinê tabletên herî hatine bikaranîn. Sumeriyan mêr metal û xencerên destik darîn bi xwe re digerandin û ji sîfîran lewheyan çêdikirn û di heman demê de ji zêran jî gerdanî çêkirine. * Dem bi heyv û salnameyan dihatin hesabkirin. Derbarê muzîka sumerî de gelek delîl hene. Ji aliyê sumeran ve lîr û bilûr dihatin lêxistin ku di nav mînakên herî navdar de lîrên Urê bûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gilgamesh And The Literary Traditions Of Ancient Mesopotamia |paşnav=George |pêşnav=A. R. |weşanger=Routledge |isbn=978-0-203-94623-7 |url=https://doi.org/10.4324/9780203946237.ch31 }}</ref> Çanda sumerî çandeke baviksalarî û tebeqeyî bû. Qanûna Ur-Nammu, qanûnnsmeya herî kevin e ku heta niha hatiye kifşkirin ku dîroka qanûnnameyê vedigere serdema Ur III ku ev yek nêrîneke di derbarê avaniya civakî ya di qanûna sumerî ya dereng de nîşan dide. Koma di bin ''lu-gal'' ("mirovê mezin" an padîşah), hemî endamên civakê yek ji du tebeqeyên bingehîn bûn ku di nav wan de "lu" an kesê azad û kole (mêr, ''arad''; ''geme'' jin) hebûn. Kurekî luyan (kesên çîna jêrîn) heta ku bizewice wekê ''dumu-nita'' hatiye binavkirin. Jin (''munus'') dema ku ne zewicî bû wekê ''dumu-mi'' hatibû binavkirin û piştê ku keçek dizewice wekê ''dam'' hatibû binavkirin. Piştre dema ku jineke mêrê wê dimire û dibe jinebî wekê ''numasu'' dihate binavkirin û piştre ew jina jinebî dikarî bi mêreke din ê ji heman eşîrê re bizewiciya. Di nav sumerên destpêkê de jinan wekî kahîn roleke giring ê sazûmanî dilîstin. Di heman demê de jinan dikaribûn bibin xwedî milk, karsaziyê bikin û mafên wan ji aliyê dadgehan ve dihatin parastin. Keç û kurên sumerî bi şertên wekhev mîrasên ku ji dêûbavê wan dimanî werdigirtin. Rewşa jinan di sedsalên piştî sala 2300ê {{bz}} de her ku çûye xirabtir bûye ku mafê wan ê birêvebirina milkê xwe bi sinor bûye û xwedawendên jin jî giringiya xwe ya berê winda kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Germanic City States |paşnav=Glassman |pêşnav=Ronald M. |weşanger=Springer International Publishing |tarîx=2017 |rr=1517–1526 |isbn=978-3-319-51693-6 |cih=Cham |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_128 }}</ref> Nivîsên ku reformên padîşah Urukagina ya Lagaşê ({{nêzîkî}} 2350 {{bz}}) vedibêjin diyar kiriye ku wî edeta berê ya ku jineke bi çend mêran re dizewice li welatê xwe betal kiriye û ferman daye ku jineke ku gelek mêran bizewice were kevir kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gender and the Journal: Diaries and Academic Discourse |paşnav=Gannett |pêşnav=Associate Professor of English and Director of Core Writing Cinthia |weşanger=SUNY Press |tarîx=1992-01-01 |isbn=978-0-7914-0683-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=mpjk74blFDgC&dq=urukagina+%22two+men%22&pg=PA62 |paşnav2=Gannett |pêşnav2=Cinthia }}</ref> Zewac bi gelemperî ji aliyê dê û bavê bûk û zavayê ve dihatin sazkirin ku nişana wan bi gelemperî bi pejirandina peymanên ku li ser tabletên axê hatine tomar kirin dihatin temam kirin.<ref name="Kramer1995">{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture, and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-226-45238-8 |çap=12. [pr.] |cih=Chicago }}</ref> Ev zewac dema ku zava diyariyek bûkê dida bavê bûkê qanûnî dibûn. <ref name="Kramer1995" />Gotineke ji gotinên pêşiyên sumerî zewaca îdeal û bextewar, bi devê mêrekî vedibêje ku pesnê xwe dide ku jina wî heşt kur ji wî re aniye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Press |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |cih=Westport, Conn |series=The Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> === Nivîs û ziman === {{Gotara bingehîn|Zimanê sumerî}} [[Wêne:P1150884 Louvre Uruk III tablette écriture précunéiforme AO19936 rwk.jpg|thumb|Dîmeneke tabletek bi nivîsa pêş-mîxî ya pîktografîk ku di dîroka tabletê ji dawîya hezarsala 4ê a berî zayînê vedigere ku ji kevirê kisilî hatiye çêkirin]] Sumerî civakeke dîrokî bûn ku bi dîtina nivîsandinê ji bo miroviyê nûvedanên giring bidest xistine. Vedîtinên arkeolojîk ên herî giring ê li Sumerê hejmareke zêde yê ji tabletên gil ên bi tîpên mîxî ne ku zimanê sumerî hatine nivîsandin. Nivîsa sumerî ne tenê şiyana hilanîna tomarê dîroka mirovahiyê pêşvexistiye, di heman demê de di afirandina berhemên wêjeyî ya hem bi nivîsandina destan û çîrokên helbestî û hem jî bi nivîsandina rîtûel û qanûnanê, wekê qonaxek giring hatiye qebûlkirin. Her çiqas pergala nivîsandina sumeriyan di destpêkê de hiyeroglîfîk bû ku îdeograman bikar dianî jî, nivîsandina kunîformî ya logosîlabîk di demek kurt de li pey wê hatiye. Sumeriyan qamîşên sêgoşeyî yên tûjik ji bo nivîsandinê li ser tabletên axa şil bikaranîne. Di serdema îro de bi sedhezaran nivîsên bi zimanê sumerî hatine dîtin ku di nav wan de nameyên şexsî û nameyên karsaziyê, lîsteyên ferhengî, qanûn, beyt, rîtûel, çîrok û tomarên rojane hene. Li Sumerê pirtûkxaneyên tijî yên tabletên ji heriyê hatine dîtin. Li seranserê Sumerê nivîs û nivîsên mezin ên li ser tiştên cuda, wek peyker an kerpîçan jî pir gelemperî ne. Ji ber ku ew bi berdewamî ji aliyê nivîskarên di perwerdeyê de hatine nivîsandin, gelek nivîs di gelek nusxeyan de mane. Demek dirêj ê piştî ku axaftvanên semîtî li Mezopotamyayê serdest bûne, zimanê sumerî li Mezopotamyayê wekê zimanê rîtûelî û wekê zimanê hiqûqê berdewam kiriye. Mînakên sereke yên nivîsa mîxî helbestek dirêj e ku di kavilên Urûkê de hatiye dîtin. Destana Gilgameşê ku berhemeke wêjeyî ya navdarê sumerî ye, bi nivîsandina mîxî ya standard a sumerî hatiye nivîsandin. Destana Gilgameşê behsa padîşahekî ji serdema destpêkê ya xanedaniya duyem kiriye ku navê wî Gilgamêş an jî "Bilgamêş" a bi sumerî bû. Destana Gilgamêşê çîroka xeyalî ya Gilgameş û hevalê wî Enkîdû ya ku bi xwîn û şîrînî diaxivin, vedibêje. Destan li ser çend tabletên axê hatiye nivîsandin û hatiye texmînkirin ku mînaka herî kevin ê mayî ya wêjeya xeyalî ye. Ji ber ku zimanê sumerî girêdayî ti malbateke zimanî nîne, bi gelemperî di zimannasiyê de wekê zimanekî îzolekirî hatiye qebûlkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Russell |pêşnav=James R. |tarîx=2008 |sernav=Roger D. Woodard (ed.), The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004), XX + 1162 pp. |url=https://doi.org/10.1007/s12138-008-0031-0 |kovar=International Journal of the Classical Tradition |cild=15 |hejmar=1 |rr=136–140 |doi=10.1007/s12138-008-0031-0 |issn=1073-0508 }}</ref><ref name="Day1997"/> Ji bo girêdana zimanê sumerî bi malbatên zimanên din re, gelek hewldanên têkçûyî çêbûne. Zimanê sumerî zimanekî agglutinatîf e. Bi gotineke din morfem e ("yekîneyên wateyê") ku li hev tên zêdekirin ku peyvan çêbikin ku berevajiyê zimanên analîtîk ku morfem bi tenê li hev tên zêdekirin da ku hevokan çêbikin. Hinek zanyaran pêşniyar kirine dibe ku delîlên zimanekî binesazî an tebeqeyî ji bo taybetmendiyên erdnîgarî û çalakiyên curbicur ên hunerî û çandiniyê hebin ku bi awayên cûda wekê proto-firatî an proto tigreyî hatiye binavkirin,<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=SPACE PHILOSOPHY OF THE ANCIENT EAST |paşnav=Bakina |pêşnav=Valentina |weşanger=LCC MAKS Press |tarîx=2025-11-13 |isbn=978-5-317-07482-1 |url=https://doi.org/10.29003/m4813.978-5-317-07482-1 }}</ref><ref name="Bailkey1963">{{Jêder-kovar |paşnav=Bailkey |pêşnav=Nels |tarîx=1963-10-01 |sernav=The Sumerians: Their History, Culture, and Character. By ''Samuel Noah Kramer''. (Chicago: University of Chicago Press. 1963. Pp. xiv, 355. $7.95.) |url=https://doi.org/10.1086/ahr/69.1.92 |kovar=The American Historical Review |cild=69 |hejmar=1 |rr=92–93 |doi=10.1086/ahr/69.1.92 |issn=1937-5239 }}</ref> lê hinek zanyarên din jî vê yekê bi nakok diyar kirine.<ref name="Bailkey1963" /> === Dîn === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = Dînî sumeriyan | image1 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg | caption1 = Plaqeyek dîwêrê ku qurbanê ji xwedawendeke rûniştî re û perestgehekê nîşan dide. [[Ur]], 2500 {{bz}} | image2 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (libation detail).jpg | caption2 = Rehîbeke tazî li perestgeheke sumerî xwarina qurbaniyê pêşkêş dike, [[Ur]], 2500 {{bz}} | footer = }} Di [[Mîtolojî|mîtolojiya]] sumeran de xwedawend û xwedeyên giring [[Înanna]], [[Nînhursag]], [[En]], [[Enlîl]] û [[Enkî]] ne. [[Gilgameş]] keyekî sumeran bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=University of Chicago press |tarîx=1963 |isbn=978-0-226-45238-8 |cih=Chicago (Ill.) }}</ref> Nirxandina mijarek wekê dînê sumerî dikare tevlihev be, ji ber ku pratîk û baweriyên ku ji aliyê van gelan ve hatine pejirandin û li gorî dem û cihî pir diguherin ku her bajarek xwedî nêrîna xwe ya cîhanê ya mîtolojîk an teolojîk bû. Hatiye texmînkirin dibe ku sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de edet û kevneşopiyên gelên din ên pêş sumerî wergirtine. Sumeriyên pêşîn li ser baweriyên xwe nivîsandine ku paşê li ser gelek mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyayê de bandora sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de çêbûye. Sumeriyan di derbarê hemî mijarên têkildarî xwe de bi xwedawendên xwe bi ewleh bûn û li hember hêzên kozmîk ên wekê mirin û xezeba Xwedayî, dilnizmiya xwe nîşan dane.<ref name="Kramer1995"/> Wisa dixuyê ku dînê sumerî li ser du evsaneyên kozmojenîk ên cuda hatiye damezrandin. Ya yekem afirandinê wekê encama rêze zewacên pîroz an jî hieroi gamoi didîtin ku lihevhatina dijberan vedihewîne ku wekê hatina hev a hebûnên xwedayî yên mêr û jin ên xwedawend, hatiye texmînkirin. Vê şêwaz bandor li ser efsaneyên herêmî yên Mezopotamyayê kiriye. Ji ber vê yekê, di Enuma Elish a akadî ya paşîn de, afirandin wekê yekîtiya ava şirîn û ava şor ê di navbera Abzu yê nêr û Tîamata mê de hatiye dîtin. Berhemên vê yekîtîyê, Lahm û Lahmu "yên bi çemûr" bûn ku navên yekem ên dergevanên perestgeha E-Abzu ya Enkî ya li bajarê Erîdûyê bû. Her yek ji xwedawendên sumerî (bi zimanê xwe, dingir û di pirjimar de, dingir-dingir an dingira-ne-ne) bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya dînî ya ku ji wan re dihat dayîn li gorî hêza siyasî ya bajarê têkildar zêde an kêm dibû. Li gorî kevneşopiya sumeriyan, xwedawendan mirov ji axê afirandine ku xizmeta wan bikin. Dema ku xwedawend hêrs an bêzar dibûn, xwedayan hestên xwe bi rêya erdhej an karesatên xwezayî diyar dikirin. Ji ber vê yekê bingeha despêka dînî sumerî li ser baweriya ku hemî mirovahî di bin destpêşxêriya xwedawendan de ye, ava bûye. ==== Xwedawendên sumerî ==== [[Wêne:Ea (Babilonian) - EnKi (Sumerian).jpg|thumb|Mohra silindirî ya akadî ku li dora sala 2300ê {{bz}} ku xwedawendên sumerî yên Înanna, Utû, Enkî û Îsimûd nîşan dide]] Sumeriyan baweriya xwe bi polîteîzma antropomorfîk aniye, an jî wekê din baweriya bi gelek xwedayên di ku dişibûna mirovan aniye. Komek xwedayên hevpar tune bûn ku her bajar-dewletek xwedî xwedawendeke parastvan, perestgeh û padîşahên xwe yên taybet bû. Bi yekê re xwedayên bajarekî din di heman demê de pir caran li cihek an li bajareke din dihatin pejirandin. Axaftvanên sumerî di nav gelên herî pêşîn de bûn ku baweriyên xwe bi nivîskî tomar kirine û îlhama sereke yê mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyaya paşîn bûn. Xwedawendên serekeyên ku sumeriyan dihebandin ev bûn: * [[Anu]] di nav sumeriyan de wek xwedayê tamdemî ya bihuştê hatiye zanîn. Di heman demê de peyva ''an'' di zimanê sumerî de tê wateya ezman û navê Kî ku hevjîna Anu bû tê wateya erdê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/an/ |sernav=Anu }}</ref> * [[Enkî]] li başûr li perestgeha li Erîdûyê bû. Enkî xwedawendê xêrxwazî û şehrezayiyê bû û hikumdarê kûrahiyên ava şirîn ên bin erdê de, şîfakar û dostê mirovahiyê bû ku di mîtolojiya sumerî de hatiye bawerkirin ku huner û zanist, pîşesazî û rêbazên şaristaniyê daye mirovan û pirtûka qanûnan a yekem wekê afirandina wî hatiye hesibandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Der Gott Ea/Enki in der akkadischen Überlieferung. Eine Bestandsaufnahme des vorhandenen Materials. Dissertationen der Universität Graz 58. Graz: dbv-Verlag 1983. |paşnav=Galter |pêşnav=Hannes D. |tarîx=1983-01-01 |url=https://www.academia.edu/45092567/Der_Gott_Ea_Enki_in_der_akkadischen_%C3%9Cberlieferung_Eine_Bestandsaufnahme_des_vorhandenen_Materials_Dissertationen_der_Universit%C3%A4t_Graz_58_Graz_dbv_Verlag_1983 }}</ref> * [[Enlîl]] di mîtolojiya sumerî de xwedayê ba, baran û bahozê bû. Di heman demê xwedawendê sereke yê panteona sumerî bû û xwedayê parêzvan ê bajarê Nîppurê bû.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |tarîx=1983 |sernav=The Sumerian Deluge Myth |url=https://www.cambridge.org/core/journals/anatolian-studies/article/abs/sumerian-deluge-myth/04DEE2B5D84A0BF01B4D4E782DB49464 |kovar=Anatolian Studies |ziman=en |cild=33 |rr=115–121 |doi=10.2307/3642699 |issn=2048-0849 }}</ref> Hevjîna wî xwedabanû [[Ninlîl]] bû ku xwedawenda bayê başûr bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Literature of Ancient Sumer |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-19-929633-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=a1W2mTtGVV4C&pg=PA106 }}</ref> * [[Înanna]] xwedawenda evîn, zayendî û şerê bû.<ref name="Black2014">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Bi awayekî din apoteoza (xwedawendî kirin) Venûsê bû ku stêrka sibehê (rojhilat) û êvarê (rojava), li perestgehê (ku bi An re parvekirî bû) li Urûkê bû. Dibe ku padîşahên hatine xwedawendî kirin zewaca Înanna û Dumuzîd bi kahînan re ji nû ve pêk anîne.<ref name="Black2014" /> * [[Şamaş]] xwedawendê rojê ye ku peykerê wî li Larsayê li başûr û li bakur jî li Sipparayê heye.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://publikationen.badw.de/en/rla/index |sernav=BAdW · Reallexikon der Assyriologie |malper=publikationen.badw.de |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> * [[Sîn (xwedawend)|Sîn]] xwedawendê heyvê bû ku li Urê bû.<ref name=":5"/> Ev xwedawendên ku li jor hatine destnîşan kirin panteona sereke yê sumeriyan pêk anîne û ji xeynî van xwedawendan sereke bi sedan xwedawendên din ên piçûk jî hebûn. Xwedawendên sumerî pir caran bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya wan a dînî pir caran bi hêza siyasî ya van bajaran re zêde bûye an an jî kêm bûye. ==== Kozmolojî ==== Sumeriyan Dinyayê wekê qadeke çargoşeyî ku ji çargoşeyan pêk hatiye xeyal kirine.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Jiyana piştî mirinê ya sumeran wekê daketina nav dinyayeke tarî û derbaskirina bêdawîyê di jiyaneke belengaz ê wekê Gidim (rih) hatiye ravekirin.<ref name=":3" /> Sumeriyan gerdûnê li çar beşan dabeş kiribûn. * Li bakur xelkê çiyayî yên [[subarto]]yî hebûn ku dem bi dem welatên wan ji bo dar û materyal din ên xam dihatin talankirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Frangipane |pêşnav=Marcella |tarîx=2018-03-01 |sernav=Different Trajectories in State Formation in Greater Mesopotamia: A View from Arslantepe (Turkey) |url=https://doi.org/10.1007/s10814-017-9106-2 |kovar=Journal of Archaeological Research |ziman=en |cild=26 |hejmar=1 |rr=3–63 |doi=10.1007/s10814-017-9106-2 |issn=1573-7756 }}</ref> * Li rojava martû hebûn ku gelên kevnar ên semîtîaxêv ên ku wekê koçerên şivanî dijiyan û keriyên pez û bizinan xwedî dikirin. * Li başûr welatê Dilmunê hebû ku dewletek bazirganî bû ku bi welatê miriyan û cihê afirandinê ve girêdayî bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Looking for Dilmun |paşnav=Bibby |pêşnav=Geoffrey |weşanger=Stacey Publishing Limited |tarîx=2012 |isbn=978-0-905743-90-5 |cih=London |paşnav2=Crawford |pêşnav2=Harriet E. W. |series=Origins of Arabia }}</ref> * Li rojhilat elamî hebûn ku gelekî reqîbê sumeriyan bûn ku sumerî gelek caran bi wan re di şer û pevçunan de bûn. Cîhana ku sumeriyan dizaniya ji Deryaya Jorîn an jî peravên [[Deryaya Navîn]] bigire heta Deryaya Jêrîn, [[Kendava Farsê]] û welatê Meluhha (dibe ku Geliyê Îndus) û Magan (Oman) ku bi kanên xwe yên sifirê navdar bû, pêk hatibû. ==== Evsaneya afirandinê ==== Li gorî mîtolojiya sumeriyan di destpêkê de erd û ezman yek bûn. Paşê ji aliyê xwedayan ve ezman û erd ji hev hatine veqetandin. Bingeha gerdûnê di baweriya sumeriyan de wiha hatiye ravekirin: * Di destpêkê de, deryayeke seretayî hebû ku li ser deryayê an jî çêbûna deryayê ti tiştek nehatiye gotin, dibe ku Sumeriyan xeyal kiribin ku ew her tim hebûye. * Deryaya seretayî bûye sedema rabûna çiyayê kozmîk ku ji yekîtiya erd û asîman pêk hatiye. * Dema ku xwedawend veguherîne bi şiklê mirovan Anu (ezman) nêr bû û Ki (erd) jî mê bû. Ji yekîtiya wan xwedawendê hewayê Enlîl ji dayik bûye. * Xwedawendê hewayê Enlîl erd ji asîman veqetandiye û di demekê de ku bavê wî Anu kontrola asîman girt destê xwe, Enlîl kontrola dayîka xwe Kî girtiye destê xwe ku erdê dagir kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kramer, Samuel Noah (1897-1990), Sumerologist and historian |paşnav=Van De Mieroop |pêşnav=Marc |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2000 |url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.2001461 |series=American National Biography Online }}</ref> ==== Perestgeh û birêvebirina perestgehan ==== Zîgurat (perestgehên sumerî) her yek xwedî naveke cuda bûn û xwedî hewşeke xwedî goleke biçûk bûn ku ji bo paqijkirinê dihatin bikaranîn.<ref name="Leick2009"/> Perestgeh xwedî nefek navendî bûn ku li her du aliyên wê korîdor hebû. Li kêleka korîdoran odeyên kahînan hebûn. Li seriyekê qadeke û maseyek ji kerpîçên heriyê bûn ku ji bo bexşkirina heywanên qurbanî û sebzeyan dihatin bikaranîn. Cebilxane û embar bi gelemperî li nêzîkî perestgehan bûn. Piştê demekê sumeriyan dest bi li ser avahiyên çargoşe yên pir-qatî dest bi çêkirina perestgehan kirine ku bi awayên rêze terasên bilind hatine çêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jarzombek |pêşnav=Mark |paşnav2=Prakash |pêşnav2=Vikramaditya |tarîx=2025-01-10 |sernav=Modern architecture: A house deconstructed |url=https://doi.org/10.56367/oag-045-11759 |kovar=Open Access Government |cild=45 |hejmar=1 |rr=258–259 |doi=10.56367/oag-045-11759 |issn=2516-3817 }}</ref> === Cotkarî û nêçîrvanî === [[Wêne:Issue of barley rations.JPG|thumb|çep|Nivîsek li ser rasyonên ceh ên mehane ku dane kesên mezinan û zarokan ku bi tîpên mîxî li ser tabletek axê hatiye nivîsandin ku di sala 4ê qiral Urukagina de, li dora sala 2350 yê {{bz}} de hatiye nivîsandin.]] Dibe ku sumeriyan di destpêka salên 5000 - 4500ê {{bz}} de dest bi çandiniyê kirine. Herêmê hejmarek teknîkên bingehîn ên çandiniyê nîşan daye ku di nav de avdana organîzekirî, çandiniya zeviyên berfireh û bikaranîna hêzeke kar a pispor a çandiniya di bin kontrola burokrasiyê hebûn. Pêwîstiya birêvebirina hesabên perestgehê bi vê rêxistinê re bûye sedema pêşketina ({{nêzîkî}} 3500 {{bz}}) nivîsandinê. Pîktogramên kevnar nîşan dane ku di serdema despêka sumera Urûkê de ji aliyê sumeran ve pez (mêşin), bizin, dewar û beraz hatine kedîkirin. Di heman demê de sumeran ga wekê ajalên sereke yên birina barên giran bikar anîne û ker an hespan jî wekê heywanên sereke yê çûnûhatinan bi kar dianîn û "cil û bergên hirî û her wiha xalîçe ji hirî û ji pirçên ajalan dihatin çêkirin". Li kêleka xaniyan wan baxçeyekî dorpêçkirî hebû ku lê dar û nebat hatibûn çandin. Genim li zeviyan hatibûn çandin û ji bo avdanê ''şaduf'' (bîrên ku şêwaza sumeriyan hatibûn çêkirin) hatine bikaranîn.<ref name="Sayce1908">{{Jêder-kitêb |sernav=The archæology of the cuneiform inscriptions |paşnav=Sayce |pêşnav=A. H. (Archibald Henry) |weşanger=London : Society for Promoting Christian Knowledge ; New York : E. S. Gorham |tarîx=1908 |kesên-din=University of California Libraries |url=http://archive.org/details/archaeologyofcun00sayc |paşnav2=Society for Promoting Christian Knowledge (Great Britain). General Literature Committee }}</ref> Sumeriyan ji bo cotkariyê qenal û teknîkên avdaniyê pêş xistine.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2007-12-01 |sernav=Jack, Alexander G. Mackenzie, (1851–2 Aug. 1927), retired |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u198405 |kovar=Who Was Who |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Antropologê amerîkî Robert McCormick Adams dibêje ku pêşkevtina avdanê bi bajarvaniyê ve girêdayî ye ku di serdema sumeran de ji %89ê nifûsa welat li bajaran jiyan kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Grayson |pêşnav=A. Kirk |tarîx=1982-06-01 |sernav=Robert Mcc. Adams. ''Heartland of Cities: Surveys of Ancient Settlement and Land Use on the Central Flood-plain of the Euphrates''. Chicago: University of Chicago Press. 1981. Pp. xx, 362 |url=https://doi.org/10.1086/ahr/87.3.752 |kovar=The American Historical Review |cild=87 |hejmar=3 |rr=752–753 |doi=10.1086/ahr/87.3.752 |issn=1937-5239 }}</ref> Sumeriyan ceh, nok, nîsk, genim, xurme, pîvaz, sîr, xas û xerdel çandine. Sumeriyan gelek caran masî girtine û nêçîra mirîşk û xezalan kirin. Çandiniya sumeran bi giranî bi avdanê ve girêdayî bû. Avdanî bi şaduf, qenalên avê, cihukên avê û bi bendavokên biçûk dihat kirin. Lehiyên dijwar ên ku gelek caran ji ber bilindbûna Dîcleyê pêk dihat û hinek caran jî ji ber bilindbûna Firatê pêk dihat ziraran daye qenalên ava sumeriyan ku gelek caran paqij kirin nûjen kirina qenalan hewce kiriye. Her çiwas dewlemendan dikariyan xwe ji vê yekê azad bikin, hikûmetê ji bajariyan dixwest ku ji bo paqijkirin û nûjen kirina qenalên avê bi awayekê ''corvée'' bixebitin. Wekê ku di "salnameya cotkarên sumerî" de hatiye diyarkirin, piştê demsala lehiyê û piştî ekînoksa biharê û ekîtû an cejna sersalê, bi bikaranîna qenalan, cotkar zeviyên xwe bi avê tije dikirin û piştre jî avê vala dikirin. Piştre dewaran zeviyên xwe pêpes dikirin ku kokê giyayên biyanî bikujin. Piştê vê yekê piştre zeviyên xwe bi cotan şov dikirin. Berê sumerî winda bibin ji ber rêje avdana zêde û rêjeya bilind dûkeliya ava rûyê zeviyan bû sedema zêdebûna hêdî hêdî ya şorbûna zeviyan. Ji ber ku ceh dikaribû di axa şorbûyî de şîn bibe di serdema Ur III de cotkaran ji çandiniya genimê derbasê çandiniya cehê bûne.<ref name="Thompson2004" /> Lê ji bo xwedîkirina nifûsê tenê çandiniyê cehê têrê nekiriye ku ev bûyera ekolojîk bûye sedema encameke dramatîk ku sumerî hêza xwe winda bikin di nav gelên din ên semîtîk de asîmîle bibin.<ref name="Thompson2004" /> === Huner === Sumerî di warê hunerê de civakeke pêşketî bûn.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://digitalmapsoftheancientworld.com/ancient-art/sumerian-art/ |sernav=Sumerian Art |malper=Digital Maps of the Ancient World |tarîx=2020-10-26 |roja-gihiştinê=2026-05-28 |ziman=en }}</ref> Berhemên sumerî bi hûrgilî û xemilandinên mezin nîşan dane ku kevirên nîv-qîmet ên ji welatên din anîne ku dav de kevirên wekê lapis lazuli, mermer û dîorît hebûn û bi metalên hêja yên wekê zêrê hatine xemilandin ku di encamê de sêwiranên hêja derketine holê. Ji ber ku kevir gelek kêm bûn tenê ji bo peykersaziyê hatiye bikaranîn. Materyalê herî berbelav ê li Sumerê gil bû û ji ber yekê gelek tiştên sumerî ji gilan hatibûn çêkirin. Metalên wekê zêr, zîv, sîfîr û bronz, digel qalik û kevirên hêja, ji bo peykersaziyên herî baş û xemilandinan hatine bikaranîn. Kevirên biçûk ên bi her cûre ku di nav de kevirên hêja yên wekê lapis lazuli, alabaster û serpentîn hebûn ji bo mohrên silindirî hatine bikar anîn.<ref name=":4" /> Hinek ji hunerên hêja yên herî navdar lîrên Urê ne ku wekê amûrên bi têl ên herî kevin ên cîhanê hatine pejirandin. Ev lîr ji aliyê Leonard Woolley ve dema ku goristana qraliyeta Urê di navbera salên 1922 û 1934an de hate kolandin, hatine dîtin. <gallery widths="170px" heights="170px"> Cylinder seal and modern impression- ritual scene before a temple facade MET DP270679.jpg|Mohra silindirî û çapa ku tê de dîmenek ayînî li ber rûyê perestgehê xuya dike; 3500–3100 BZ; kevirê kilsinî li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitan (Bajarê New Yorkê) Raminathicket2.jpg|Peykerê beraneke ku di nav daristanekê de daye nîşan; 2600–2400 {{bz}}; zêr, sîfîr, qalik, lapis lazuli û kevirê kisilî li Muzexaneya Brîtanî (London) Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg|Standarda Urê; 2600–2400 {{bz}}; qalik, kevirê sor ê kilsinî û lapis lazuli û li ser darê hatiye çêkirin, li Muzexaneya Brîtanî. Bull's head ornament for a lyre MET DP260070.jpg|Xemilandina serê gayekî ji lîrê; 2600–2350 {{bz}}; ji bronza bi qalik û bi lapis lazuli hatiye xemilandin, li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitanê </gallery> === Mîmarî === [[Wêne:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|thumb|Demeke Zîgurata Mezin ya Urê ku di dema xanedana sêyem a Urê de ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) hatiye avakirin ku diyariyê ji bo xwedawenda heyvê Nannayê hatiye kirin]] Li gorî deverên din ên herêmê li deşta Dîcle û Firatê de dar û kevir gelek kêm in. Ji ber vê yekê sumeriyan bi gelemperî avahiyên xwe ji kerpîçên heriyê çêkirine. Avahiyên ku ji kerpîçên heriyê hatibûn çêkirin bi demê re xira dibûn. Ji ber vê yekê ew dem bi dem hatine hilweşandin, nûjen kirin û li heman cihê ji nû ve hatine avakirin. Ev ji nû ve avakirina berdewam hêdî hêdî rêjeya bajaran qonax bi qonax zêde kiriye û bi vî awayî cihê bajaran li gorî ji deştên derdorê bilindtir bûne. Girên ku ji vê yekê çêbûne ku wekê girên arkeolojîk têne zanîn, li seranserê Rojhilata Nêzîk û Kurdistanê têne dîtin. Li gorî Archibald Sayce, pîktogramên destpêka serdema sumerî ya destpêkê (an Urûk) nîşan didin ku "Kevir kêm bû û kevirên mayî jî bi awayên blokan û hatibûn birîn." Kerpîç materyalê avahîsaziyê ya qanûnî bû û bi kerpîçan bajar, keleh, perestgeh û xanî dihatin çêkirin. Bajar bi birc hatibûn hatibûn avakirin ku li ser platformeke çêkirî disekinîn û xanî jî mîna bircan hatibûn avakirin. Deriyeke avahiyan hebû ku bi menteşeyekê dizivirî û bi cureyekî mifteyê dihat vekirin. Deriyê bajêr mezintir bû û xuya ye ku duderî bû. Kevirên bingehîn - bi hinek tiştên pîroz ku di bingeha an jî di binê kerpîç ên xaniyekê dihatin danîn ku xêr ji avahiyan bibînin.<ref name="Sayce1908"/> === Bîrkarî === Sumeriyan li dora sala 4000ê {{bz}} sîstemeke tevlihev a metrolojiyê (zanista pîvanê) pêş xistine ku ev metrolojiya pêşketî bûye sedema afirandina aritmetîkê, geometrî û cebrê. Ji dora sala 2600ê {{bz}} û vir ve sumeriyan tabloyên caranan (têgeheke matematîkî) li ser tabletên axê nivîsandine û bi xêzkirinên geometrîk û pirsgirêkên paran ê (têgeheke matematîkî) re eleqedar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |sernav=Bîrkarî li Sumerê |malper=it.stlawu.edu |roja-gihiştinê=2026-05-28 |archive-date=2018-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707213616/http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |url-status=dead }}</ref> Di qonaxa 2700 – 2300ê {{bz}} de, abakus û tabloyek ji stûnên li pey hev ku rêzên mezinahiya li pey hev ên ku pergala hêjmarên şêşstî diyar dikirin, cara yekem xuya bûne. Sumerî yekem kes bûn ku sîstema hêjmartina bi nirxê xaneyî (têgeheke matematîkî) bi kar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The universal history of computing: from the abacus to the quantum computer |paşnav=Ifrah |pêşnav=Georges |weşanger=John Wiley |tarîx=2001 |isbn=978-0-471-39671-0 |cih=New York }}</ref> Her wiha delîlên anekdotîk hene ku sumeriyan dibe ku di hesabên astronomîkî de cureyeke qaîdeya slaytê bi kar anîne. Di heman demê de sumerî yekem kes bûn ku rûbera sêgoşeyê û qebareya kupê (m³) dîtine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sherlock Holmes in Babylon: And Other Tales of Mathematical History |paşnav=Anderson |pêşnav=Marlow |weşanger=MAA |tarîx=2004-10-14 |isbn=978-0-88385-546-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=BKRE5AjRM3AC&q=sherlock+holmes+in+babylon |paşnav2=Katz |pêşnav2=Victor |paşnav3=Wilson |pêşnav3=Robin }}</ref> === Bijîşkî === Li Sumerê sîstema dermankirin sîstemeke tevlihev bû ku tê de çavdêriyên ceribandinî û baweriyên gîyanî bi hev ve girêdayî bûn. Baweriya wan ew bû ku nexweşî ji ber hêzên şeytanî an jî cezayên xwedayan çêdibin. Ji ber vê yekê rêbazên dermankirinê hem dermanên fîzîkî û hem jî ji bo başkirina nexweşiyan rîtûelên efsûnî bi awayekê wekhev hatiye bikaranîn.<ref name="Mark2026">{{Jêder-kovar |paşnav=Mark |pêşnav=Joshua J. |tarîx=2026-01-26 |sernav=Medicine in Ancient Mesopotamia: A Gift of the Gods to Their People |url=https://www.worldhistory.org/article/687/medicine-in-ancient-mesopotamia/ |kovar=World History Encyclopedia |ziman=en }}</ref> Bijîjkên bi navê Asu nexweşiyan bi rêbazên fizîkî û ceribandinî yên wekê dermanên giyayî, melhem û bi pêçandinan derman dikirin.<ref name="Mark2026"/> Tabletek ku li Nîpûrê hatiye dîtin hatiye texmîn kirin dibe ku wekê yekem pirtûka bijîşkî ya cîhanê were pejirandin. Ev tablet ku formulên kîmyewî û efsûnî (sêr) vedihewîne ku termînolojiyeke bi heman şêwaza taybet bikar aniye ku wergerandina tabletê alîkariya kîmyageran hewce kiribû.<ref name="Mark2026" /> == Miras == Delîlên wesayîtên bi çerxe di nîvê hezarsala 4ê berê zayînê de, hema hema di heman demê de li Mezopotamya, Qefqasyaya Bakur (çanda Maykop) û Ewropaya Navendî xuya bûye. Çerxe di destpêkê de bi awayê çerxa seramîkê bû. Ev têgeha nû bûye sedema wesayîtên bi çerxe û kevirên aşê. Nivîsa mîxî ya sumeriyan nivîsa herî kevn e ku hatiye deşîfrekirin (rewşa nivîsên hêj kevintir ên wekê sembolên Jiahu û tabletên Tartaria bi nakok e). Sumerî di nav stêrnasên pêşîn de bûn ku stêrkan di nav komstêran de dabeş kirine ku gelek ji wan di zodyakê de heya roja mane û ji aliyê yewnaniyên kevnar ve jî hatine nas kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |sernav=History of Constellation and Star Names |malper=members.optusnet.com.au |roja-gihiştinê=2026-05-28 |paşnav=Thompson |pêşnav=Gary |archive-date=2012-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120821025411/http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |url-status=dead }}</ref> Di heman demê de sumerî hay ji ji pênc gerstêrkên ku bi çavê tazî bi hêsanî dihatin dîtin hebûn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sumerian.org/sumerfaq.htm#s39 |sernav=Sumerian Questions and Answers |malper=www.sumerian.org |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> Sumeriyan bi karanîna çend sîstemên hejmarên cûda ku di nav de sîstemeke radîks a tevlihev ê bi bingehên 10 û 6 ên alternatîf ên aritmetîk îcad kirine û pêş xistine. Ev sîstema şêştî li Sumerê û Babîlê bûye sîstema hejmartina standard. Dibe ku wan formasyonên leşkerî îcad kiribin û dabeşkirinên bingehîn di navbera piyade, siwar û tîrvanan de destnîşan kiribin. Di heman demê de sumeriyan sîstemên qanûnî û îdarî yên kodkirî yên yekem ên naskirî, digel dadgeh, girtîgeh û tomarên hikûmetê, pêşxistine. Yekem bajar-dewletên rastîn ku li Sumerê derketine holê, bi qasî hevdemî bi hebûna dewletên wekhev ên li Mezopotamyayê û li Lubnana îro yek bûn. Çend sedsalan piştî îcadkirina nivîsa mîxî, bikaranîna nivîsandinê ji belgeyên deyn/dravdanê û navnîşên envanterê wêdetir berfireh bûye û cara yekem li dora sala 2600ê {{bz}} de ji bo peyam û radestkirina nameyan, dîrok, efsane, matematîk, tomarên astronomîk û lêgerînên din hatiye bikaranîn. Li gel belavbûna nivîsandinê, yekem dibistanên fermî hatine damezrandin ku bi gelemperî di bin sîwana perestgeha sereke ya bajar-dewletê de hatine xebitandin. == Mijarên têkildar == * [[Zimanê sumerî]] * [[Dîroka sumeran]] * [[Sumernasî]] * [[Mezopotamya]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015040254/http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ |date=2018-10-15 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên hezarsala 6an b.z.]] [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dîrok]] [[Kategorî:Kurdistana kevnare]] [[Kategorî:Sumer| ]] [[Kategorî:Şam (herêma erdnîgarî)]] [[Kategorî:Şaristanî]] j3r746txdi14ssrbwyn18ieavzyz09x 2033991 2033974 2026-05-30T14:12:16Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2033991 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav = | nav xwemalî = | nav kurdî = Sumer | sal destpêk = {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} | nav ziman = | nav2 = | nav2 ziman = | nav3 = | nav3 ziman = | sal dawî = {{nêzîkî}} 1900 {{bz}} | al = | nîşan = | nexşe = Map of Sumer.png | paytext = | ziman = [[Zimanê sumerî]] | dîn = [[Dînî sumerî]] | rêveberî = [[Monarşî]] | sernav serokA = [[Padîşah]] | serokA1 = | serokA2 = | serokA1 sal = | serokA2 sal = | serokA3 = | serokA3 sal = | serokA4 = | serokA4 sal = | serokA5 = | serokA5 sal = | serokA6 = | serokA6 sal = | bûyer1 = | rûerd = Herêma Mezopotamyayê | rûerd sal = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer3 = | bûyer4 = | bûyer2 sal = | bûyer3 sal = | bûyer4 sal = | berê1 = Serdema Ubeyd | berê1 al = | berê2 = | berê2 al = | berê3 = | berê3 al = | berê4 = | paşê1 = Serdema akadî | paşê1 al = | paşê2 = }} '''Sumer''' (bi [[Zimanê sumerî|sumerî]]: 𒆠𒂗𒄀, bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade" an "welatê beg û esilzadeyan") şaristaniya herî kevn ê naskirî ya cihanê ye ku li herêma dîrokî ya başûrê [[Mezopotamya]]yê hatiye avakirin ku di [[Paleolîtîk|serdema kalkolîtîkê]] û di serdema bronza despêkê de di navbera hezarsalên 5 û 4ê berê zayînê de derketiye holê. Wekê [[Elam]] a nêzîk, ligel Misir, geliyê Îndusê, çanda Erligang a geliyê çemê Zer, Caral-Supe û Mezoamerîkayê, Mezopotamya jî yek ji [[Dergûşa şaristaniyê|dergûşa şaristaniya]] cîhanê ye. Cotkarên sumerî, li kêleka geliyên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê bicih bûne, gelek genim û berhemên din çandine ku zêdebûna berhemên çandiniyê derfetan daye sumeran ku wargehên bajarî ava bikin. Nivîsarên herî kevin ên naskirî yên cîhanê li bajarên sumerî yên wekê [[Urûk]] û [[Jemdet Nasr]] hatine dîtin ku dîroka van nivîsaran di navbera salên 3350 û 2500 {{bz}} de ne ku piştî serdema nivîsandina pêşîn a di navbera 4000 û 2500ê {{bz}} de derketine holê. Sumeriyan bingeha gelek şaristaniyan danîne ku li beşa başûrê Mezopotamyayê ku wekê "heyva bi adan" an jî wekê "heyva bi bereket" hatiye binavkirin (ku kembereke çandiniyê ya berhemdar e ku ji [[Kendava Farsê]] ve despê dike û ber bi bakur ve bi ser peravên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ve di nav [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ve derbas dibe û heta peravê [[Deryaya Navîn]] ([[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]]) û bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] dirêj dibe) derketin holê. Di heman demê de li gel nivîsandinê, [[stêrnasî]] (astronomî) jî cara yekem li Mezopotamyayê ji aliyê sumeriyan ve hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/Sumer.html |sernav=Sumer - MSN Encarta |malper=encarta.msn.com |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2009-01-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090125180534/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/sumer.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Sumerî yekem kes bûn ku derketin pêş û bingeha civakên şaristanî yên wekê [[bajar-dewlet]]an danîne. Di heman demê de ew di warên wekê [[Nivîsa mîxî|nivîsandin]], [[ziman]], [[bijîşkî]] û [[Matematîk|bîrkarî]] (matematîk) û her wiha di warê [[dîn]], [[falbazî]], [[sêrbazî]] û [[Mîtolojî|mîtolojiyê]] de yekem civaka naskirî ne ku derketine pêş.<ref name=":0">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} Definition, Economy, Environment, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Bi gelemperî hatiye qebûlkirin ku sumerî civakeke îzole û ne-semîtîk bûn ku li Mezopotamyayê bingeha şaristaniya herêmê ava kirine.<ref name=":0" /> == Nav == Navê "Sumer" (bi akadî: 𒋗𒈨𒊒, bi latînî: šumeru) ji peyva "sumerî" ya bi zimanê akadî hatiye ku ji bo şêniyên ne-semîtîk ên Mezopotamyayê (sumeriyan) hatiye bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e1283.html |sernav=ePSD: emeĝir[Sumerian] |malper=psd.museum.upenn.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Concise Dictionary of Akkadian |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Otto Harrassowitz Verlag |tarîx=2000 |isbn=978-3-447-04264-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=-qIuVCsRb98C&pg=PA384 |paşnav2=George |pêşnav2=A. R. |paşnav3=Postgate |pêşnav3=J. N. }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Singh |pêşnav=Vishal |tarîx=1974 |sernav=Book Reviews : SOUTH-EAST ASIA Howard Palfrey Jones. Indonesia: The Possible Dream. New York, N. Y.: Harcourt Brace Jovanovich, 1971. Pp. 473. Price $ 12.95 |url=https://doi.org/10.1177/002088177401300210 |kovar=International Studies |cild=13 |hejmar=2 |rr=357–358 |doi=10.1177/002088177401300210 |issn=0020-8817 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Fortson IV |pêşnav=Benjamin W. |tarîx=2008 |sernav=The Cambridge encyclopedia of the world's ancient languages. Ed. by Roger D. Woodard. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. Pp. xx, 1162. ISBN 0521562562. $195 (Hb). |url=https://doi.org/10.1353/lan.0.0020 |kovar=Language |cild=84 |hejmar=2 |rr=442–448 |doi=10.1353/lan.0.0020 |issn=0097-8507 }}</ref><ref name="Day1997">{{Jêder-kovar |paşnav=Day |pêşnav=Alan |tarîx=1997 |sernav=The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt9773Bill Manley. ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt''. London: Penguin Books 1996. 144 pp, ISBN: 0‐14‐051331‐0 £9.99 |url=https://doi.org/10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |kovar=Reference Reviews |cild=11 |hejmar=1 |rr=57–58 |doi=10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |issn=0950-4125 }}</ref> Sumeriyan di nivîsên xwe de, welatê xwe wekê "Kengir" ku tê wateya "welatê begên esilzadeyan" (bi sumerî: 𒆠𒂗𒄀, bi latînî: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade") û zimanê xwe jî wekê "Emegir" (Sumerî: 𒅴𒂠, bi latînî: eme-g̃ir an 𒅴𒄀 eme-gi) bi nav kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dictionary of Deities and Demons in the Bible |paşnav=Toorn |pêşnav=Karel van der |weşanger=Eerdmans Publishing Company |tarîx=1999 |isbn=978-0-8028-2491-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA32 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-474-0340-1 |cih=Leiden Boston |series=Handbook of Oriental studies. Section 1, Near and Middle East Handbuch der Orientalistik }}</ref> Piştre akadiyan ku civakekî bi zimanê semîtîk a rojhilat diaxivîn bajar-dewletên sumerî dagirkirin e, navê sereke ya "Sumer" li sumeriyan danîne lê pêşveçûna fonolojîk a peyva šumerû ya akadî heya roja îro nehatiye diyarkirin.<ref name="Toorn1990">{{Jêder-kovar |paşnav=Toorn |pêşnav=K. van der |paşnav2=Horst |pêşnav2=P. W. van der |tarîx=1990 |sernav=Nimrod Before and After the Bible |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/nimrod-before-and-after-the-bible/0BC3FCE0DE038734776EDF2882A9580F |kovar=Harvard Theological Review |ziman=en |cild=83 |hejmar=1 |rr=1–29 |doi=10.1017/S0017816000005502 |issn=1475-4517 }}</ref> Peyva [[Zimanê îbranî|îbranî]] ya שִׁנְעָר Šinʿar, peyva misirî Sngr û peyva hîtîtî ya Šanhar(a) ku hemî behsa başûrê Mezopotamyayê dikin, dibe ku guhertoyên rojavayî yên navê Sumerê bin.<ref name="Toorn1990" /> == Kok == [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|çep|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Piraniya dîroknasan pêşniyar kirine ku cara yekem di navbera salên 5500 û 3300ê {{bz}} de ji aliyê gelekî [[Rojavayê Asyayê]] ve ku bi zimanê sumerî diaxivîn (wekê delîl navên bajaran, çeman, karên bingehîn û hwd.) bicih bûne ku zimanekî îzolekirî yê ne-semîtîk û ne-hind-ewropî axivîne û bi awayekê mayînde li herêma Mezopotamyayê bi cih bûne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2013-11-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131105200811/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |sernav=Eslê sumeriyan |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2014-03-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140321143949/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Hinek dîroknasên din jî pêşniyar kirine ku sumerî gelekî ji bakurê Afrîkayê bûn ku ji [[Çola Kesk]] koçê [[Rojavayê Asyayê]] bûne û gelên pêşengên bûn ku bûne sedema belavbûna çandiniya li [[Rojhilata Navîn]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Prehistoric Iberia: Genetics, Anthropology, and Linguistics : [proceedings of an International Conference on Prehistoric Iberia : Genetics, Anthropology, and Linguistics, Held November 16-17, 1998, in Madrid, Spain] |paşnav=Arnaiz-Villena |pêşnav=Antonio |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2000-01-31 |isbn=978-0-306-46364-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=MJWcSRSz9wEC&pg=PA22 |paşnav2=Martínez-Laso |pêşnav2=Jorge |paşnav3=Gómez-Casado |pêşnav3=Eduardo }}</ref> Lêbelê delîlên berevajî bi tundî nîşan didin ku çandiniya yekem li deverê "heyva bi bereket" derketiye holê.<ref name="Lazaridis2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016-08-25 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5003663/ |kovar=Nature |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas bi taybetî behsa sumeriyan nekin jî, Lazaridis û kesên din di sala 2016an de piştî ceribandina genomên hilgirên çanda neolîtîk a natufî û berê serdema dîzkariyê, ji bo hinek çandên pêş-semîtî yên Rojhilata Navîn, bi taybetî eslê natufiyan ji Afrîkaya Bakur pêşniyar kirine.<ref name="Lazaridis2016" /> Her wiha analîzên kranîometrîk nîşan daye ku di navbera Natufî û [[Afrîkaya Bakur]] ê kevnar de têkiliyeke heye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://www.nature.com/articles/nature19310 |kovar=Nature |ziman=en |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas hinek zanyaran koka sumeriyan bi [[Hurî|hûrî]] û [[ûrartû]]yan ve girê bidin jî,<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-10-06 |sernav=Шумеры имели связи с Кавказом |url=https://scientificrussia.ru/articles/shumery-imeli-svjazi-na-kavkaze |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=«Научная Россия» — наука в деталях! |ziman=ru }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://cdli.ucla.edu/pubs/cdlj/2014/cdlj2014_004.html |sernav=CDLJ 2014:4 |malper=cdli.ucla.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000186004 |sernav=The Diversity of the Chechen culture: from historical roots to the present |malper=unesdoc.unesco.org |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref> heya roja îro vê yekê qebûlkirineke gelemperî bidest nexistiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Hurrian |paşnav=Wilhelm |pêşnav=Gernot |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2008-04-10 |rr=81–104 |isbn=978-0-521-68496-5 |url=https://doi.org/10.1017/cbo9780511486845.012 }}</ref> Ji bo gelekî pêşdîrokî yê ku berê sumeriyan li herêmê dijiyan û wekê "proto-firatî" an "ubeyîdî"<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} ancient region, Iraq |url=http://www.britannica.com:80/EBchecked/topic/573176/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> (ku bi zimaneke proto-hind û ewropî an jî zimaneke îzole axivîne)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bukharin |pêşnav=Mikhail D. |paşnav2=Sapanzha |pêşnav2=Olga S. |tarîx=2020-12-30 |sernav=HISTORY OF ANCIENT EAST AND ART HISTORY OF ANCIENT WORLD IN MATERIALS OF DISCUSSIONS OF THE ALL-RUSSIAN ACADEMY OF ARTISTS IN 1938 |url=https://doi.org/10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |kovar=Journal of historical philological and cultural studies |cild=4 |hejmar=70 |rr=282–300 |doi=10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |issn=1992-0431 }}</ref> hatine binavkirin û tê texmînkirin ku ji çanda Samarra ya bakurê Mezopotamyayê derketine holê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Cities, Change, and Conflict |paşnav=Kleniewski |pêşnav=Nancy |weşanger=Cengage Learning |tarîx=2010-03-23 |isbn=978-0-495-81222-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=dWuQ70MtnIQC&q=samarra+culture&pg=PA51 |paşnav2=Thomas |pêşnav2=Alexander R. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Near East: Archaeology in the "Cradle of Civilization". |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Psychology Press |tarîx=1993 |isbn=978-0-415-04742-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=tupSM5y9yEkC&q=samarra+culture&pg=PA139 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, the Levant, Mesopotamia, India and China |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Routledge |tarîx=2001 |isbn=978-0-415-10976-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=i7_hcCxJd9AC&q=ubaid+samarra&pg=PA147 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Dictionary of Archaeology |paşnav=Shaw |pêşnav=Ian |weşanger=John Wiley & Sons |tarîx=2002-05-13 |isbn=978-0-631-23583-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=zmvNogJO2ZgC&q=samarra+culture&pg=PA505 |paşnav2=Jameson |pêşnav2=Robert }}</ref> Her çiqas sumeriyan bi xwe qet behsa ubeydiyan nekiribin jî, zanyarên îro ubeydiyan wekê yekem hêza şaristanî ya sumeran texmîn kirine. Ubeydan li herêmê şilekan ji bo çandiniyan ziwa kirine, bazirganî pêş xistine û pîşesaziyan ava kiribûn ku di nav de dîzkarî, çermçêkirin, metal, dîwar û seramîk hebûn.<ref name=":1" /> == Rêveberî û polîtîka == Di dawiya hezarsala 4ê a berê zayînê de, Sumer veguheriye duwanzdeh dewlet-bajar ên serbixwe ku sinorên wan bi qenal û nîşaneyên sinoran ve hatibûn destnîşankirin. Ev bajar her yek navendeke bazirganiyê yên mezin bûn. Her yek ji van bajaran li dora perestgehekê hatibû avakirin ku ji xwedawendê taybetê bajêr re hatibû veqetandin û bajar ji aliyê rêvebereke (Ensî), an hinek caran jî ji aliyê padîşaheke (lugal) ve dihatin birêvebirin. Rêveber (Ensî) kahînên bilind û serokên leşkerî yên mayînde bûn ku arîstokrasiyeke ji burokratê û kahînên li bajêr alîkarê wan bûn. Pateşiyan çêkirina bendavan, qenalên avdanê, perestgeh û sîloyan kontrol dikirin û bacên ku li tevahiya nifûsê hatibû ferz dikirin û birêve dibirin. Ji ber ku sumeriyan bawer dikirin ku xwedawendan bajaran damezrandiye ku bibin navendên baweriyê, bajar-dewletên Sumerê bi kevneşopî bajarên perestgehê bûn. Paşê li gorî dînê, wekê xwedawendan wekê ku bi tenê planên perestgehan ji serweran ragihînîn hatiye bi sinor kirin. Girêdana di navbera perestgeh û rîtûelên dînî li bajaran gelek nêzîk bûn. Perestgeh (ku di nav wan de zîguratên pîramîdî derdiketin pêş) bi desthilatdariya dewletê ve girêdayî bûn û dewlemendiya wan ji aliyê serweran ve dihat bikar anîn ku wekê navbeynkarên di navbera xwedawendan û mirovan de dihatin hesibandin. Li gel perestgehên bajaran, ji bo rêzgirtina xwedayên ne neasayî zîgguratan, pîramîdên ku ji kerpîçên zexm ên di bin tavê de pijandî hatibûn avakirin ku wekê perestgeh û gihîştina xwedayan ku di dema ku ew di cejnan de dadiketin ba gelê xwe, xizmet dikirin. Bi pêşketina bajaran re hewldanên serdestiya bajarekî li ser bajareke din derkevin hole. Bi qasê heyama hezar salan, têkoşînên ji bo kontrolkirina mafên avê, rêyên bazirganiyê û berhevkirina bacên ji eşîrên koçer berdewam kiriye. === Bajar-dewletên Sumerê === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | header = Zîgûrata Anû û Perestgeha Spî | image2 = The White Temple 'E at Uruk, 3500-3000 BCE.jpg | image1 = White Temple ziggurat in Uruk.jpg | footer = Zîgûrata Anu û Perestgeha Spî ya li Urûkê. Avahiya pîramîd a resen "Zîgurata Anû" ku dîroka perestgehê li dora 4000 {{bz}} vedigere û Perestgeha Spî li ser zîgûratê {{nêzîkî}} sala 3500ê {{bz}} hatiye avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Crüsemann |pêşnav1=Nicola |paşnav2=Ess |pêşnav2=Margarete van |paşnav3=Hilgert |pêşnav3=Markus |paşnav4=Salje |pêşnav4=Beate |paşnav5=Potts |pêşnav5=Timothy |sernav=Uruk: First City of the Ancient World |tarîx=2019 |weşanger=Getty Publications |isbn=978-1-60606-444-3 |rûpel=325 |url=https://books.google.com/books?id=muCvDwAAQBAJ&pg=PT325 |ziman=en }}</ref> Sêwirandina zîgûratê dibe ku pêşengiya pîramîdên Misirê bû ku pîramîdên herî kevintir in ku dîroka zîgûratan li dora sala 2600ê {{bz}} vedigere.<ref>"The stepped design of the Pyramid of Zoser at Saqqara, the oldest known pyramid along the Nile, suggests that it was borrowed from the Mesopotamian ziggurat concept." in {{Jêder-kitêb |paşnav1=Held |pêşnav1=Colbert C. (University of Nebraska) |sernav=Middle East Patterns, Student Economy Edition: Places, People, and Politics |tarîx=2018 |weşanger=Routledge |isbn=978-0-429-96199-1 |rûpel=63 |url=https://books.google.com/books?id=fOlgDwAAQBAJ&pg=PA63 |ziman=en }}</ref> }} {| style="background:transparent" |- valign="top" | Pênc bajarên pêşîn ên berî xanedaniyê:&nbsp;&nbsp;&nbsp; # [[Erîdû]] # [[Bad-tîbîra]] # [[Larsa]] # [[Sîppar]] # [[Şûrûppak]] Bajarên din ên mezin: <ol start="6"> <li> [[Kîş]] <li> [[Urûk]] <li> [[Ur]] <li> [[Nîppûr]] <li> [[Lagaş]] <li> [[Ngîrsû]] <li> [[Uma]] <li> [[Hamazî]] ¹ <li> [[Adab]] <li> [[Marî]] ² <li> [[Akşak]] ¹ <li> [[Akad]] ¹ <li> [[İsin]] </ol> <small>(¹Cihê wan ne diyar e)</small><br /> <small>(²Bajarên ku li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> | Bajarên biçûk (ji başûr ber bi bakur ve): # [[Kuara (Sumer)|Kuara]] # [[Zabala (Sumer)|Zabala]] # [[Kîsûrra]] # [[Marad]] # [[Dîlbat]] # [[Borsîppa]] # [[Kutha]] # [[Der (Sumer)|Der]] # [[Eshnuna]] # [[Nagar]] ² <small>(²Bajarên li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> |} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka sumeran}} [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Cihê derketina sumeran nayê heya roja îro bi awayekê baş nehatiye zanîn. Hatiye texmînkirin ku dîroka sumeran li dora sala 5000ê berê zayînê di navbera çemên [[Dîcle]] û [[Ferat]]ê de li başûrê Mezopotamyayê dest pê kiriye. Bajar-dewletên sumeriyan di serdemên pêşdîrokî yên Ubeyd û Urukê hêz bidest xistine. Dîroka nivîskî ya sumeran heta sedsala 27ê berê zayînê û berê vê serdemê diçe lê tomarên dîrokî heta serdema xanedaniya pêşîn a sêyem, nêzîkî sedsala 23ê yê berê zayînê nepenî mane û piştê vê serdemê zimanê tomarên nivîskî yên sumerî bi hêsantir hatiye deşîfrekirin ku ev yek bûye ku arkeolog tomar û nivîsên hemdem ên sumeran bi hêsanî bixwînin. Xanedaniya akadiyan yekem dewlet bû ku di sedsala 23ê yê berê zayînê de beşên berfireh ên Mezopotamyayê dagirkiriye. Piştê serdema gutiyan, xanedaniya sêyem a Urê li beşên bakur û beşên başûrê Mezopotamyayê xanedaniya xwe ava kiriye ku xanedaniya wan heya destpêka hezarsala duyem a berê zayînê bi êrîşên amorîtan bi dawî dibe, berdewam kiriye. Heya dema ku Mezopotamya di bin desthilatdariya babîliyan de bûye yek perçe "xanedaniya îsin" a amorîtan heta li dora sala 1700ê berê zayînê berdewam kiriye. * Serdema neolîtîkê: {{nêzîkî}} 10000 – {{nêzîkî}} 5000 {{bz}} ** Serdema Ubeyd: {{nêzîkî}} 6500 – {{nêzîkî}} 4100 {{bz}} * Serdema kalkolîtîkê: {{nêzîkî}} 5000 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} ** Serdema Urukê: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} *** Qonaxên Urukê XIV-V: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} *** Qonaxa Urukê IV: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê I: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3000 {{bz}} ** Serdema Cemdet Nasr (qonaxa sêyem a Urukê): {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} *** Qonaxa sêyem a Urukê: {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} * Serdema bronzê a destpêkê II: {{nêzîkî}} 3000 – {{nêzîkî}} 2700 {{bz}} ** Qonaxa xanedaniya destpêkê: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê I: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2800 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê II: {{nêzîkî}} 2800 – {{nêzîkî}} 2600 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIa: {{nêzîkî}} 2600 – {{nêzîkî}} 2500 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIb: {{nêzîkî}} 2500 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê III: {{nêzîkî}} 2700 – {{nêzîkî}} 2200 {{bz}} ** Qonaxa akadiyan: {{nêzîkî}} 2334 – {{nêzîkî}} 2154 {{bz}} *** Xanedana akadiyan (Sargon) * Serdema bronza destpêkê IV: {{nêzîkî}} 2200 – {{nêzîkî}} 2100 {{bz}} ** Qonaxa gutiyan: {{nêzîkî}} 2154 – {{nêzîkî}} 2119 {{bz}} *** Xanedaniya Urukê IV *** Xanedaniya gutiyan * Serdema bronza navîn I: {{nêzîkî}} 2100 – {{nêzîkî}} 2000 {{bz}} ** Qonaxa Ur III: {{nêzîkî}} 2119 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}} *** Xanedaniya Uruk V *** Xanedaniya Ur III * Serdema bronza navîn II: {{nêzîkî}} 2000 – {{nêzîkî}} 1750 {{bz}} ** Qonaxa Isin-Larsa: {{nêzîkî}} 2004 – {{nêzîkî}} 1736 {{bz}} *** Xanedaniya Îsin I *** Xanedaniya Larsayê * Serdema bronza navîn II B: {{nêzîkî}} 1750 – {{nêzîkî}} 1650 {{bz}} ** Qonaxa Babîliya Kevin: {{nêzîkî}} 1736 – {{nêzîkî}} 1475 {{bz}} *** Xanedaniya Sealandê === Serdema Ubeyd === [[Wêne:Frieze-group-3-example1.jpg|thumb|Dîmena cêrikeke seramîkê ku ji serdema dawî ya Ubaidê ve maye]] Di serdema Ubeyd bi şêwazeke cihêreng a seramîkên rengekirî yên bi kalîteya bilind hatiye destnîşankirin ku li seranserê Mezopotamyayê û [[Kendava Farsê]] belav bûye. Delîlên herî kevin ên ji bo bicihbûnê li ''Tell el-'Oueili'' hatine dîtin lê ji ber ku şert û mercên jîngehê li başûrê Mezopotamyayê ji bo bicihbûna mirovan pir berê serdema Ubeyd guncaw bûn, dibe ku deverên kevintir ên ku mirov lê bicih bûne hene ku heya roja îro nehatine dîtin. Hatiye dîtin ku ev çand ji [[Çanda Samarranê|çanda Samarran]] a ji bakurê [[Mezopotamya]]yê hatiye wergirtin. Bi awayekê baş nehatiye zanîn ka ev sumerên rastîn bûn yan na ku bi çanda dawî ya Urukê ve hatine naskirin. Çîroka derbasbûna diyariyên şaristaniyê (ez) ku ji [[Ea|Enkî]] (xwedawendê aqilê û xwedawendê sereke yê Erîdûyê ye) derbasê Înannayê dibe ku xwedawenda Urukê û xwedawenda evîn û şerê bû, dibe ku derbasbûna ji Erîdû yê ber bi Urukê nîşan bide.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Inanna, queen of heaven and earth : her stories and hymns from Sumer |paşnav=Wolkstein |pêşnav=Diane |weşanger=New York : Harper & Row |tarîx=1983 |isbn=978-0-06-014713-6 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/inanna00dian |paşnav2=Kramer |pêşnav2=Samuel Noah }}</ref> === Serdema Urûkê === Guhertina arkeolojîk a ji serdema Ubeyd ber bi serdema Urukê ve bi veguherîneke hêdî ji seramîkên rengekirî yên li hundirê welat ku li ser çerxek hêdî hatine hilberandin ber bi curbicur seramîkên nerengekirî ve çûye. Serdema Urukê berdewamiya serdema Ubayd e ku guherîna sereke ya berbiçavê di navbera her du serdeman de guherîna şêwaza hilberîna dîzikan e.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Upon this Foundation: The ʻUbaid Reconsidered : Proceedings from the ʻUbaid Symposium, Elsinore, May 30th-June 1st 1988 |paşnav=Henrickson |pêşnav=Elizabeth F. |weşanger=Museum Tusculanum Press |tarîx=1989 |isbn=978-87-7289-070-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=gnpyREWsfG0C&pg=PA353 |paşnav2=Thuesen |pêşnav2=I. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Invention of Cuneiform: Writing in Sumer |paşnav=Glassner |pêşnav=Jean-Jacques |weşanger=JHU Press |tarîx=2003 |isbn=978-0-8018-7389-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=fhMTRcUm9WsC&pg=PA31 }}</ref> {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | caption_align = center | direction = vertical | header = Qiral-kahînê Urukê keriyê pîroz xwedî dike | image1 = Yale University. Uruk period priest-king.jpg | caption1 = Qiral-kahîn û şagirtê wî keriyê pîroz xwedî dikin. Serdema Urukê {{nêzîkî}} 3200 {{bz}} | image2 = Uruk King priest feeding the sacred herd.jpg | caption2 = Mohra silindirî ya serdema Urukê, {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} li Muzexaneya Louvre }} Di serdema Ûrûkê de li dora 4100 û li dora 2900ê {{bz}} rêjeya kelûpelên bazirganiyê yên ku li ser qenal û çemên başûrê Mezopotamyayê dihatin veguhastin, rê li ber avakirina gelek bajarên mezin û navenda perestgehan vekiriye ku nifûsa van bajaran ji 10.000î zêdetir bûye û bajêr bi rêveberiyên navendî hatiye birevebirin karkerên pispor li bajaran hatine erkdar kirin. Hatiye piştrastkirin ku di serdema Ûrûkê de bajarên sumerî kesên ku ji deverên çiyayî hatine dîlgirtin wekê karker dane xebitandin û di nivîsarên herî kevin ê ku herêmê hatine dîtin di derbarê van karkerên dîlgirtî de gelek çavkanî hene. Berhemên dîrokî û hetta koloniyên vê şaristaniya Urukê li qadeke fireh ku ji çiyayên Torosê li Bakurê Kurdistanê, heta Deryaya Navîn li rojava û heta Rojhilata Kurdistanê li rojhilat hatine dîtin.<ref name="Algaze2005">{{Jêder-kitêb |sernav=The Uruk world system : the dynamics of expansion of early Mesopotamian civilization |paşnav=Algaze |pêşnav=Guillermo |weşanger=Chicago : University of Chicago Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-226-01382-4 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/urukworldsystemd0000alga }}</ref> Şaristaniya serdema Urukê wekê deverên li ''Tell Brak'' ku ji aliyê bazirgan û kolonîstên sumerî ve hatiye hinardekirin, bandor li ser hemî gelên derdorê kiriye ku hêdî hêdî aborî û çandên xwe yên berawirdî û reqabetkar pêş xistine. Di heman de bajarên sumeran nikarîne bi hêza leşkerî koloniyên dûr biparêzin.<ref name="Algaze2005" /> Di serdema Urukê de dibe ku bajarên sumerî teokratîk bûn û dibe ku ji aliyê qiraleke dîndar (ensi) ve dihatin birêvebirin ku ew qiral jî ji aliyê konseyeke temenmezin ku hem mêran û hem jî ji jinan pêk dihatin dihate araste kirin.<ref name="Goetze1941">{{Jêder-kovar |paşnav=Goetze |pêşnav=Albrecht |tarîx=1941-10-01 |sernav=''The Sumerian King-List''. By Thorkild Jacobsen. |url=https://doi.org/10.2307/499541 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=45 |hejmar=4 |rr=633–634 |doi=10.2307/499541 |issn=0002-9114 }}</ref> Dibe ku panteona sumerî ya paşîn li ser vê awayê siyasî hatibe modelkirin. Di serdema Urukê de delîlên şerê rêxistinkirî an leşkerên profesyonel kêm bûn û bi gelemperî bajar bê dîwar bûn. Di vê heyamê de Uruk bûye bajarê herî mezinê cîhanê ku yekemcar di vê serdemê nifûsa bajarekî ji 50.000 kesan derbas bûye. Lîsteya rêveberê sumerî yên kevnar xanedanên destpêkê yên çend bajarên navdar ên vê serdemê vedihewîne. Hatiye diyarkirin ku navên destpêkên di lîsteyê de, berî lehiyeke mezin hikum kirine. Ev navên destpêkê dibe ku xeyalî bin û dibe ku hinek kesayetiyên evsanewî û mîtolojîk ên wek Alulim û Dumuzid, di nav xwe de bigirin.<ref name="Goetze1941" /> Dawiya serdema Urukê bi osîlasyona Piora re hevdem bû ku serdemeke hişk ê di navbera salên 3200 û 2900 {{bz}} bû û serdem dawiya serdemeke dirêj a avhewayê ya şiltir û germtir ê li dora 9000 heta 5000ê {{bz}} bû ku wekê optîmuma avhewaya Holosenê hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Climate, history and the modern world |paşnav=Lamb |pêşnav=Hubert H. |weşanger=Routledge |tarîx=2005 |isbn=978-0-415-12735-6 |çap=2. edition, reprint |cih=London }}</ref> === Serdema xanedaniya destpêkê === [[Wêne:Stele of Ushumgal MET DT849.jpg|thumb|çep|Kevirê Ûşûumgalê, 2900-2700 berê zayînê. Dibe ku ji Umayê be]] Di serdema xanedaniya sestpêka sumeran ({{nêzîkî}} 2900–2350 {{bz}}) de li başûrê Mezopotamyayê yekem bajar-dewletên serbixwe (Ur, Uruk, Lagaş) hatine damezrandin û nivîsandinên mîxî ji tomarên îdarî ber bi nivsarên wêjeyê ve çûye. Ev serdem bi reqabeta siyasî û dewlemendiya çandî ve hatiye destnîşankirin. Di vê serdemê de bajarên serbixwe derketine holê ku toreke bajar-dewletên serbixwe bûn ku ji aliyê perestgeh û qiral ve hatine birêvebirin. Navendên giring ên vê serdemê Ur, Uruk, Lagaş, Uma, Kîş û Nîpûr bûn ku bajarên sumeriyên herî bihêz ên serdema xanedaniya destpêkê bûn ku her dem bi hev re di nav reqabetê de bûn. Qiralê herî kevn ê xanedaniyê ku navê wî di çavkaniyên evsanewî de derbas bûye, Etana bû ku qiralê 13em ê xanedana yekemê Kîşê bû. Qiralê herî kevin ku bi delîlên arkeolojîk hatiye piştrastkirin Enmebaragesî yê Kîş (serdema sanedaniya destpêkê I) e ku navê wî di destana gilgameş de hatiye behs kirin û ev bûye sedema fikira ku Gilgameş bi xwe qiraleke dîrokî yê Urukê be. Wekî ku destana gilgamêşê hatiye destnîşankirin ev serdem bi zêdebûna şer û pevçunan derketiye pêş. Ji ber ku gundên neparastî yên li başûrê Mezopotamyayê rastê êrîşan hatine û ji holê rabûne, bajar bi dîwaran hatine dorpêçkirin û mezinahiya bajaran berfireh bûye. Hatiye bawerkirin ku hem Gilgameş û hem jî Enmerkar ku ji hikumdarên di beriya wî de ye, dîwarên Urukê ava kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=George |pêşnav=Andrew |tarîx=2018-07-31 |sernav=The Epic of Gilgamesh — Selections |url=https://doi.org/10.1017/9781942401223.002 |kovar=Primary Sources on Monsters |rr=7–16 |doi=10.1017/9781942401223.002 }}</ref> ==== Xanedaniya yekemê Lagaşê ==== [[Wêne:Stele of Vultures detail 02.jpg|thumb|çep|Perçeyek ji kevirê (stel) Qermiçîyan a Eannatumê]] Her çiqas di lîsteya padîşahan de nehatibe dîtin jî hebûna xanedaniya Lagaş ({{nêzîkî}} 2500–2270 {{bz}}) bi gelek abîdeyên giring û bi gelek vedîtinên arkeolojîk bi awayekê baş hatiye tespîtkirin. Her çiqas xanedaniya Lagaşê xanedaniyeke temenkurt be jî, yek ji împeratoriyên pêşîn ên bû ku di dîrokê de hatiye zanîn ku împeratoriya Eannatum a Lagaşê bû ku hema hema tevahiya Sumerê, tevî Kîş, Uruk, Ur û Larsayê zevt kiriye û ji bajar-dewleta Umayê ku dijberê sereke yê Lagaşê bû bac standiye. Di heman demê de sinorên dewleta wî heta hinek beşên Elamê û li kêleka Kendava Farisî dirêj bûye.<ref name="Roux1992">{{Jêder-kitêb |sernav=Ancient Iraq |paşnav=Roux |pêşnav=Georges |weşanger=Penguin Books |tarîx=1992 |isbn=978-0-14-012523-8 |çap=3. ed., repr |cih=London |series=Penguin book history/archeology }}</ref> Piştre Lugal-zage-si ku qiral-kahîn ê Umayê bû, serdestiya xanedana Lagaşê li herêmê hilweşandiye, piştre jî Uruk zevt kiriye û wekê paytexta xwe ragihandiye. Hatiye diyarkirin ku Lugal-zage-si padîşahê dawî yê etnîkî ya sumerî bû ku li pey wî Sargonê akadî bûye qiralê Sumerê.<ref name="Leick2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical Dictionary of Mesopotamia |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Rowman & Littlefield Publishers |tarîx=2009 |isbn=978-0-8108-6324-8 |url=https://doi.org/10.5771/9780810863248 }}</ref> === Serdema xanedaniya akadiyan === Xanedaniya akadiyan ku dîroka xanedaniyê ji salên 2334 û 2154ê {{bz}} vedigere (kronolojiya navîn) bi dagirkirina axa sumeriyan ve ji aliyê Sargonê akadî ve hatiye damezrandin.<ref name="Roux1992"/> Zimanê akadî ya semîtîk ê rojhilat cara yekem di navên taybet ên padîşahên Kîşê de li dora sala 2800ê {{bz}} hatiye dîtin ku di lîsteya qiralên dawî de jî hatiye dîtin. Di vê serdemê de nivîsarên ku bi tevahî bi zimanê akadiya kevin hatine nivîsandin hene ku dîroka wan ji dora sala 2500ê {{bz}} vedigere. Bikaranîna zimanê akadiyê kevin di dema serweriya Sargonê akadî (2334–2279 {{bz}}) de gihiştiye bilindeya xwe lê di wî demê jî piraniya tabletên îdarî bi zimanê sumerî hatiye nivîsandin ku di wî demê de jî zimanê sumerî ji aliyê nivîskaran ve hatiye bikar anîn.<ref name=":2">{{Jêder-kitêb |sernav=6. Toward the Image of Tammuz |weşanger=Harvard University Press |tarîx=1970-12-31 |rr=73–103 |url=https://doi.org/10.4159/harvard.9780674334731.c8 }}</ref> Zimanê akadî û zimanê sumerî demek dirêj wekê zimanên herêmî bi hev re hatine bikaranîn lê heta dora sala 1800 ê {{bz}} zimanê sumerî bûye zimanekî edebî ku bi piranî tenê ji aliyê zanyar, nivîskaran û elîtan ve hatiye axavtin. Zimanê akdî jî zêdetir wekê zimanê çîna jêrîn hatiye bikaranîn. Hatiye piştrastkirin ku zimanê akadî ji bo demek kurt li ser beşên cîran ên Elamê ku berê ji aliyê Sargonê akadî ve hatibûn dagirkirin jî hatibû ferzkirin.<ref name=":2" /> === Serdema xanedaniya gutiyan === [[Wêne:Gutian inscription-AO 4783-gradient.jpg|thumb|Tableta Lugalanatumê "Gutium"]] Gelê gutî yek ji gelên ne-semîtîk bûn ({{nêzîkî}} 2220 – 2119 {{bz}}, kronolojiya navîn) ku ji çiyayên Zagrosa bakurê rojhilatê Mezopotamyayê derketine. Xanedaniya gutiyan a sumerî di dema bidawî bûn û hilweşîna xanedaniya akadiyan de gihîştiye asta herî bilind. Piştî mirina hikumdarê dawî yê akadî, Şar-Kalî-Şerrî (2218 – 2193 {{bz}}), gutiyan hêdî hêdî navendên akadî, tevî paytext akadiyan di sala 2193ê {{bz}} de xistine bin kontrola xwe. Di serdemê gutiyan xanedaniya akadiyan hilweşandiye û hilweşîna dawî ya akadiyan ku di sala 2154ê {{bz}} de hilweşiyaye, nîşana bilindeya hêza gutiyan bû. Di derbarê hikumdar û gelê gutî de agahî gelek kêm in ku pir caran ev serdem serdem wekê serdemeke tarî ya sumeriyan hatiye binavkirin ku navbereke di navbera xanedaniya akadî û xanedaniya sêyem a Urê de ye. Serdema gutiyan bi serketina Utu-hengalê Urukê (2119 – 2112 {{bz}}) bi dawî hatiye ku padîşahê dawî yê gutiyan, Tîrîgan têk biriye û xanedana 5em a Uruk a ku temenkurt ava kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lambert |pêşnav=W.G. |tarîx=2007-01-01 |sernav=WALTHER SALLABERGER, KONRAD VOLK and ANNETTE ZGOLL (eds), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien: Festschrift fur Claus Wilcke |url=https://doi.org/10.1093/jss/fgl042 |kovar=Journal of Semitic Studies |cild=52 |hejmar=1 |rr=139–141 |doi=10.1093/jss/fgl042 |issn=0022-4480 }}</ref> Piştî demek kurt Ur-Nammu yê Urê (2112 - 2094 {{bz}}) padîşahiya Utu-hengal hilweşandiye û xanedaniya sêyem a Urê di sala 2112ê {{bz}} de ava kiriye. ==== Xanedaniya duyemê Lagaşê ==== Piştê hilweşîna akadiya ku ji aliyê gutiyan ve hatiye hilweşandin, hikumdarekî din ê xwemalî yê sumerî, Gudea yê Lagaşê, gihîşt asteke giring ê herêmî û pratîkên dînê padîşahên sargonîk berdewam kiriye. Xanedaniya Lagaş a destpêkê Gudea û neviyên wî jî pêşveçûna hunerî pêşve xistine û hêjmareke mezin berhemên arkeolojîk li pey xwe hiştine. === Serdema sêyemê Urê === [[Wêne:Self-praise of Shulgi (Shulgi D).jpg|thumb|240px|Nivîsara "xwepesnêkirina Şulgî (Shulgi D) ku rêveberekê xanedaniya sêyemê Urê bû]] Serdema sêyem Ûrê ({{nêzîkî}} 2112 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}}, kronolojiya navîn) piştê serdestiyên akad û gutiyan xanedaniya dawî ya sumerî li başûrê Mezopotamyayê ku ji aliyê Ur-Nammu ve hatiye damezrandin û wekê "dewleta nû yê sumerî" jî tê zanîn zanîn, hatiye damezrandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Presargonic Period: Early Periods, Volume 1 (2700-2350 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=2008-05-17 |isbn=978-1-4426-9047-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8PNAnIome3AC&pg=PT910 }}</ref> Ew serdem "împaratoriyeke arşîvî" ya pir navendî û burokrasî ye ku hemî çalakiyên aborî bi baldarî li ser tabletên herî hatine tomar kirin. Ev serdem ji aliyê qiral Ur-Nammû ve hate destpêkirin ku dawî li desthilatdariya gutiyan aniye. Serdema wê ya herî bi heybet ji di dema xanedaniya Şulgî de qewimiye ku sinorên xwe ji Kendava Farsê heta sinorên îro ya Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê berfireh kiriye. Her çiqas "dîwarê Amurru" ji bo rawestandina pêlên koçberiyê yên ji rojava ve hatibe çêkirin jî, pêlên koçberiyê nehatiye sekinandin û hevsengiya demografîk a xanedaniyê têk çûye. Xanedaniya sêyemê Urê bi qasê heyameke ku sed salan berdewam kiriye hebûna berdewam kiriye. Piştre êrîşên xanedanî rastî êrîşên wêrankar ên elamiyan hatiye û paytext Urê dawî li vê serdemê anîne. Ev wêranî di nivîsar navdar ên "şîna Urê" de ku bi zimanê sumerî hatine nivîsandin hatiye vegotin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ur III Period (2112-2004 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=1997 |isbn=978-1-4426-2376-7 |cih=Toronto |series=RIM The Royal Inscriptions of Mesopotamia }}</ref> === Dawiya sumeriyan === [[Wêne:Laments on the ruin of Ur AO6446 mp3h9137.jpg|thumb|çep|240px|Nivîsara şîna li ser wêrankirina Urê, li Muzexaneya Louvre]] Dawiya sumeran bi gelek şer navxweyî şerên derveyê li dijî xanedaniya dawî ya Urê û bi bûyerên ekolojîk bileztir bûye. Ev serdem bi gelemperî wekê guheztineke mezin a nifûsê ji başûrê Mezopotamyayê ber bi bakur hatiye qebûlkirin. Ji aliyê ekolojîk ve hilberîna çandiniyê ya axên sumerî ji ber zêdebûna şorbûnê di maye di bin metirsiyan de. Şorbûna axê li vê herêmê demek dirêj ji aliyê gelên herêmê ve wekê kêşeyeke mezin hatibû zanîn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jacobsen |pêşnav=Thorkild |paşnav2=Adams |pêşnav2=Robert M. |tarîx=1958-11-21 |sernav=Salt and Silt in Ancient Mesopotamian Agriculture |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.128.3334.1251 |kovar=Science |cild=128 |hejmar=3334 |rr=1251–1258 |doi=10.1126/science.128.3334.1251 }}</ref> Axên avî yên bi avdaniyeke nebaş û di keşûhewayeke hişk de bi astên bilind ên dûkeliyê bûye sedema kombûna xwêyên bişivîn a di axê de ku di dawiyê de berhemên çandiniyê bi giranî kêm kiribû.<ref name="Thompson2004">{{Jêder-kovar |paşnav=Thompson |pêşnav=William R. |tarîx=2004-11-26 |sernav=Complexity, Diminishing Marginal Returns, and Serial Mesopotamian Fragmentation |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/jwsr/article/view/288 |kovar=Journal of World-Systems Research |ziman=en |rr=613–652 |doi=10.5195/jwsr.2004.288 |issn=1076-156X }}</ref> Di qonaxên akadî û Ur III de, ji çandina genim ber bi cehê ve veguheriye ku ceh dikare di axa bi xwê de şîn bibe lê çandina cehê têrê nekiriye û hatiye texmînkirin ku nifûsa vê herêmê di navbera salên 2100 {{bz}} û 1700ê {{bz}} de bi qasê sisê ji pênc ê nifûsa herêmê kêm bûye.<ref name="Thompson2004" /> Vê yekê hevsengiya hêza herêmê gelek xira kiriye, deverên ku sumerî lê dihat axavtin qels kiriye û deverên ku zimanê sereke zimanê akadî bû bihêz kiriye. Ji vê demê û pê ve, zimanê sumerî tenê wekê zimanekî edebî û rîtûelî maye. Di dawiyê de sumerî hêza xwe yê siyasî hêdî hêdî winda dikin û li dora sala 2000ê berê zayînê de tevlê gelên herêmê bûne ji qada dîrokî winda bûne.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla }}</ref> Lêbelê îcadkirina wan a nivîsandina mîxî, pergalên hiqûqî, mîtolojî û zanista astronomiyê bingehên şaristaniyên paşê daniye ku di serdemên dirêj de şaristaniyên herêmê ji sîstem û îcadên sumeriyan sûd wergirtine.<ref name="jchyla2021" /> == Demografî == Bajarê Urûkê yek ji bajarên herî mezin ên Sumerê bû û hatiye texmînkirin ku di serdema herî qerebalix de de nifûsa bajêr di navbera 50.000 û 80.000 kesan bû. Ji ber faktorên bajarên din ên Sumerê û nifûsa mezin a çandiniyê hatiye texmîn kirin dibe ku nifûsa Sumerê di navbera 0,8 milyon û 1,5 milyon kesan de be.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ebsco.com/ |sernav=Sumerian Civilization {{!}} Anthropology {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |malper=EBSCO |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hatiye texmîn kirin ku di vê serdemê de nifûsa tevahî ya cihanê bi qasê 27 milyon bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Atlas of world population history |paşnav=McEvedy |pêşnav=Colin |weşanger=Lane |tarîx=1978 |isbn=978-0-7139-1031-5 |cih=London |paşnav2=McEvedy |pêşnav2=Colin |paşnav3=Jones |pêşnav3=Richard }}</ref> Sumeriyan bi zimanekî îzolekirî diaxivîn ku li gorî dîroknasên serdema nûjen zimanê sumerî zimaneke ne-semîtîk û zimaneke ne-hind-ewropî bû. Di heman demê de ji ber ku navên hinek bajarên mezin ên Sumerê ne sumerî ne ku ev yek nîşaneyên niştecihên berê sumeriyan nîşan dide, hêjmarek zimannasan îdia kirine ku ew dikarin zimanekî pêşzimanê zimanê sumerî ku bi dabeşkirineke nenas ew, tesbît bikin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Pr |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |çap=1. publ |cih=Westport, Conn. |series=Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> Lêbelê tomarên arkeolojîk berdewamiya çandî ya bênavber a zelal ji serdema destpêkê ya Ubeyd (5300–4700 {{bz}}, C-14) li başûrê Mezopotamyayê nîşan dane. Gelê sumerî yê ku li vir bi cih bûne, erdên vê herêmê ku ji ber axa ji aliyê Dîcle û Firatê ve hatiye komkirin û ji ber ku axeke berhemdar bû, li vê herêmê karê çandiniyê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/sumer |sernav=Sumer - Dîroka Kevnare, Nexşe û Şaristanî |malper=HISTORY |tarîx=2017-12-07 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en |paşnav= |pêşnav= }}</ref> == Çand == === Jiyana civakî û malbatî === [[Wêne:Reconstructed sumerian headgear necklaces british museum.JPG|thumb|230px|Di serdemê Urê de serpoş û gerdaniyên jinên çîna jorîn a sumerî]] Di serdema destpêk an sumeriyan de, pîktogramên destpêkê van yekan nîşan didin:<ref name="Sayce1908"/> * Xebatên dîzkarî yê pir zêde bûn û şêweyên vazo, tas û firawên pirreng bûn ku ji bo hingiv, rûn, rûnê malan û şerabê kûpên taybet hebûn. Hinek ji vazoyên bi lingên şût hebûn û li ser stûnên bi lingên xaçkirî disekinin. Kûpên din jî binê wan rast bûn û li ser çarçoveyên çargoşeyên darîn hatibûn danîn. Kupên rûnê û kûp ên din jî, bi devgirtekên axê hatibûn girtin. * Serpêçek û kûfiyên sumeriyan bi perik bûn. Tivikên wan ên mezin û biçûk hebûn. * Di nav amûrên wan de Kêr, birxûl, dasûk û amûreke dişibûya birrekê hebûn. Di heman demê de di şeran de rim, kevan, tîr û xencer bikaranîne. * Ji bo nivîsandinê tabletên herî hatine bikaranîn. Sumeriyan mêr metal û xencerên destik darîn bi xwe re digerandin û ji sîfîran lewheyan çêdikirn û di heman demê de ji zêran jî gerdanî çêkirine. * Dem bi heyv û salnameyan dihatin hesabkirin. Derbarê muzîka sumerî de gelek delîl hene. Ji aliyê sumeran ve lîr û bilûr dihatin lêxistin ku di nav mînakên herî navdar de lîrên Urê bûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gilgamesh And The Literary Traditions Of Ancient Mesopotamia |paşnav=George |pêşnav=A. R. |weşanger=Routledge |isbn=978-0-203-94623-7 |url=https://doi.org/10.4324/9780203946237.ch31 }}</ref> Çanda sumerî çandeke baviksalarî û tebeqeyî bû. Qanûna Ur-Nammu, qanûnnsmeya herî kevin e ku heta niha hatiye kifşkirin ku dîroka qanûnnameyê vedigere serdema Ur III ku ev yek nêrîneke di derbarê avaniya civakî ya di qanûna sumerî ya dereng de nîşan dide. Koma di bin ''lu-gal'' ("mirovê mezin" an padîşah), hemî endamên civakê yek ji du tebeqeyên bingehîn bûn ku di nav wan de "lu" an kesê azad û kole (mêr, ''arad''; ''geme'' jin) hebûn. Kurekî luyan (kesên çîna jêrîn) heta ku bizewice wekê ''dumu-nita'' hatiye binavkirin. Jin (''munus'') dema ku ne zewicî bû wekê ''dumu-mi'' hatibû binavkirin û piştê ku keçek dizewice wekê ''dam'' hatibû binavkirin. Piştre dema ku jineke mêrê wê dimire û dibe jinebî wekê ''numasu'' dihate binavkirin û piştre ew jina jinebî dikarî bi mêreke din ê ji heman eşîrê re bizewiciya. Di nav sumerên destpêkê de jinan wekî kahîn roleke giring ê sazûmanî dilîstin. Di heman demê de jinan dikaribûn bibin xwedî milk, karsaziyê bikin û mafên wan ji aliyê dadgehan ve dihatin parastin. Keç û kurên sumerî bi şertên wekhev mîrasên ku ji dêûbavê wan dimanî werdigirtin. Rewşa jinan di sedsalên piştî sala 2300ê {{bz}} de her ku çûye xirabtir bûye ku mafê wan ê birêvebirina milkê xwe bi sinor bûye û xwedawendên jin jî giringiya xwe ya berê winda kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Germanic City States |paşnav=Glassman |pêşnav=Ronald M. |weşanger=Springer International Publishing |tarîx=2017 |rr=1517–1526 |isbn=978-3-319-51693-6 |cih=Cham |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_128 }}</ref> Nivîsên ku reformên padîşah Urukagina ya Lagaşê ({{nêzîkî}} 2350 {{bz}}) vedibêjin diyar kiriye ku wî edeta berê ya ku jineke bi çend mêran re dizewice li welatê xwe betal kiriye û ferman daye ku jineke ku gelek mêran bizewice were kevir kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gender and the Journal: Diaries and Academic Discourse |paşnav=Gannett |pêşnav=Associate Professor of English and Director of Core Writing Cinthia |weşanger=SUNY Press |tarîx=1992-01-01 |isbn=978-0-7914-0683-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=mpjk74blFDgC&dq=urukagina+%22two+men%22&pg=PA62 |paşnav2=Gannett |pêşnav2=Cinthia }}</ref> Zewac bi gelemperî ji aliyê dê û bavê bûk û zavayê ve dihatin sazkirin ku nişana wan bi gelemperî bi pejirandina peymanên ku li ser tabletên axê hatine tomar kirin dihatin temam kirin.<ref name="Kramer1995">{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture, and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-226-45238-8 |çap=12. [pr.] |cih=Chicago }}</ref> Ev zewac dema ku zava diyariyek bûkê dida bavê bûkê qanûnî dibûn. <ref name="Kramer1995" />Gotineke ji gotinên pêşiyên sumerî zewaca îdeal û bextewar, bi devê mêrekî vedibêje ku pesnê xwe dide ku jina wî heşt kur ji wî re aniye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Press |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |cih=Westport, Conn |series=The Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> === Nivîs û ziman === {{Gotara bingehîn|Zimanê sumerî}} [[Wêne:P1150884 Louvre Uruk III tablette écriture précunéiforme AO19936 rwk.jpg|thumb|Dîmeneke tabletek bi nivîsa pêş-mîxî ya pîktografîk ku di dîroka tabletê ji dawîya hezarsala 4ê a berî zayînê vedigere ku ji kevirê kisilî hatiye çêkirin]] Sumerî civakeke dîrokî bûn ku bi dîtina nivîsandinê ji bo miroviyê nûvedanên giring bidest xistine. Vedîtinên arkeolojîk ên herî giring ê li Sumerê hejmareke zêde yê ji tabletên gil ên bi tîpên mîxî ne ku zimanê sumerî hatine nivîsandin. Nivîsa sumerî ne tenê şiyana hilanîna tomarê dîroka mirovahiyê pêşvexistiye, di heman demê de di afirandina berhemên wêjeyî ya hem bi nivîsandina destan û çîrokên helbestî û hem jî bi nivîsandina rîtûel û qanûnanê, wekê qonaxek giring hatiye qebûlkirin. Her çiqas pergala nivîsandina sumeriyan di destpêkê de hiyeroglîfîk bû ku îdeograman bikar dianî jî, nivîsandina kunîformî ya logosîlabîk di demek kurt de li pey wê hatiye. Sumeriyan qamîşên sêgoşeyî yên tûjik ji bo nivîsandinê li ser tabletên axa şil bikaranîne. Di serdema îro de bi sedhezaran nivîsên bi zimanê sumerî hatine dîtin ku di nav wan de nameyên şexsî û nameyên karsaziyê, lîsteyên ferhengî, qanûn, beyt, rîtûel, çîrok û tomarên rojane hene. Li Sumerê pirtûkxaneyên tijî yên tabletên ji heriyê hatine dîtin. Li seranserê Sumerê nivîs û nivîsên mezin ên li ser tiştên cuda, wek peyker an kerpîçan jî pir gelemperî ne. Ji ber ku ew bi berdewamî ji aliyê nivîskarên di perwerdeyê de hatine nivîsandin, gelek nivîs di gelek nusxeyan de mane. Demek dirêj ê piştî ku axaftvanên semîtî li Mezopotamyayê serdest bûne, zimanê sumerî li Mezopotamyayê wekê zimanê rîtûelî û wekê zimanê hiqûqê berdewam kiriye. Mînakên sereke yên nivîsa mîxî helbestek dirêj e ku di kavilên Urûkê de hatiye dîtin. Destana Gilgameşê ku berhemeke wêjeyî ya navdarê sumerî ye, bi nivîsandina mîxî ya standard a sumerî hatiye nivîsandin. Destana Gilgameşê behsa padîşahekî ji serdema destpêkê ya xanedaniya duyem kiriye ku navê wî Gilgamêş an jî "Bilgamêş" a bi sumerî bû. Destana Gilgamêşê çîroka xeyalî ya Gilgameş û hevalê wî Enkîdû ya ku bi xwîn û şîrînî diaxivin, vedibêje. Destan li ser çend tabletên axê hatiye nivîsandin û hatiye texmînkirin ku mînaka herî kevin ê mayî ya wêjeya xeyalî ye. Ji ber ku zimanê sumerî girêdayî ti malbateke zimanî nîne, bi gelemperî di zimannasiyê de wekê zimanekî îzolekirî hatiye qebûlkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Russell |pêşnav=James R. |tarîx=2008 |sernav=Roger D. Woodard (ed.), The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004), XX + 1162 pp. |url=https://doi.org/10.1007/s12138-008-0031-0 |kovar=International Journal of the Classical Tradition |cild=15 |hejmar=1 |rr=136–140 |doi=10.1007/s12138-008-0031-0 |issn=1073-0508 }}</ref><ref name="Day1997"/> Ji bo girêdana zimanê sumerî bi malbatên zimanên din re, gelek hewldanên têkçûyî çêbûne. Zimanê sumerî zimanekî agglutinatîf e. Bi gotineke din morfem e ("yekîneyên wateyê") ku li hev tên zêdekirin ku peyvan çêbikin ku berevajiyê zimanên analîtîk ku morfem bi tenê li hev tên zêdekirin da ku hevokan çêbikin. Hinek zanyaran pêşniyar kirine dibe ku delîlên zimanekî binesazî an tebeqeyî ji bo taybetmendiyên erdnîgarî û çalakiyên curbicur ên hunerî û çandiniyê hebin ku bi awayên cûda wekê proto-firatî an proto tigreyî hatiye binavkirin,<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=SPACE PHILOSOPHY OF THE ANCIENT EAST |paşnav=Bakina |pêşnav=Valentina |weşanger=LCC MAKS Press |tarîx=2025-11-13 |isbn=978-5-317-07482-1 |url=https://doi.org/10.29003/m4813.978-5-317-07482-1 }}</ref><ref name="Bailkey1963">{{Jêder-kovar |paşnav=Bailkey |pêşnav=Nels |tarîx=1963-10-01 |sernav=The Sumerians: Their History, Culture, and Character. By ''Samuel Noah Kramer''. (Chicago: University of Chicago Press. 1963. Pp. xiv, 355. $7.95.) |url=https://doi.org/10.1086/ahr/69.1.92 |kovar=The American Historical Review |cild=69 |hejmar=1 |rr=92–93 |doi=10.1086/ahr/69.1.92 |issn=1937-5239 }}</ref> lê hinek zanyarên din jî vê yekê bi nakok diyar kirine.<ref name="Bailkey1963" /> === Dîn === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = Dînî sumeriyan | image1 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg | caption1 = Plaqeyek dîwêrê ku qurbanê ji xwedawendeke rûniştî re û perestgehekê nîşan dide. [[Ur]], 2500 {{bz}} | image2 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (libation detail).jpg | caption2 = Rehîbeke tazî li perestgeheke sumerî xwarina qurbaniyê pêşkêş dike, [[Ur]], 2500 {{bz}} | footer = }} Di [[Mîtolojî|mîtolojiya]] sumeran de xwedawend û xwedeyên giring [[Înanna]], [[Nînhursag]], [[En]], [[Enlîl]] û [[Enkî]] ne. [[Gilgameş]] keyekî sumeran bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=University of Chicago press |tarîx=1963 |isbn=978-0-226-45238-8 |cih=Chicago (Ill.) }}</ref> Nirxandina mijarek wekê dînê sumerî dikare tevlihev be, ji ber ku pratîk û baweriyên ku ji aliyê van gelan ve hatine pejirandin û li gorî dem û cihî pir diguherin ku her bajarek xwedî nêrîna xwe ya cîhanê ya mîtolojîk an teolojîk bû. Hatiye texmînkirin dibe ku sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de edet û kevneşopiyên gelên din ên pêş sumerî wergirtine. Sumeriyên pêşîn li ser baweriyên xwe nivîsandine ku paşê li ser gelek mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyayê de bandora sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de çêbûye. Sumeriyan di derbarê hemî mijarên têkildarî xwe de bi xwedawendên xwe bi ewleh bûn û li hember hêzên kozmîk ên wekê mirin û xezeba Xwedayî, dilnizmiya xwe nîşan dane.<ref name="Kramer1995"/> Wisa dixuyê ku dînê sumerî li ser du evsaneyên kozmojenîk ên cuda hatiye damezrandin. Ya yekem afirandinê wekê encama rêze zewacên pîroz an jî hieroi gamoi didîtin ku lihevhatina dijberan vedihewîne ku wekê hatina hev a hebûnên xwedayî yên mêr û jin ên xwedawend, hatiye texmînkirin. Vê şêwaz bandor li ser efsaneyên herêmî yên Mezopotamyayê kiriye. Ji ber vê yekê, di Enuma Elish a akadî ya paşîn de, afirandin wekê yekîtiya ava şirîn û ava şor ê di navbera Abzu yê nêr û Tîamata mê de hatiye dîtin. Berhemên vê yekîtîyê, Lahm û Lahmu "yên bi çemûr" bûn ku navên yekem ên dergevanên perestgeha E-Abzu ya Enkî ya li bajarê Erîdûyê bû. Her yek ji xwedawendên sumerî (bi zimanê xwe, dingir û di pirjimar de, dingir-dingir an dingira-ne-ne) bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya dînî ya ku ji wan re dihat dayîn li gorî hêza siyasî ya bajarê têkildar zêde an kêm dibû. Li gorî kevneşopiya sumeriyan, xwedawendan mirov ji axê afirandine ku xizmeta wan bikin. Dema ku xwedawend hêrs an bêzar dibûn, xwedayan hestên xwe bi rêya erdhej an karesatên xwezayî diyar dikirin. Ji ber vê yekê bingeha despêka dînî sumerî li ser baweriya ku hemî mirovahî di bin destpêşxêriya xwedawendan de ye, ava bûye. ==== Xwedawendên sumerî ==== [[Wêne:Ea (Babilonian) - EnKi (Sumerian).jpg|thumb|Mohra silindirî ya akadî ku li dora sala 2300ê {{bz}} ku xwedawendên sumerî yên Înanna, Utû, Enkî û Îsimûd nîşan dide]] Sumeriyan baweriya xwe bi polîteîzma antropomorfîk aniye, an jî wekê din baweriya bi gelek xwedayên di ku dişibûna mirovan aniye. Komek xwedayên hevpar tune bûn ku her bajar-dewletek xwedî xwedawendeke parastvan, perestgeh û padîşahên xwe yên taybet bû. Bi yekê re xwedayên bajarekî din di heman demê de pir caran li cihek an li bajareke din dihatin pejirandin. Axaftvanên sumerî di nav gelên herî pêşîn de bûn ku baweriyên xwe bi nivîskî tomar kirine û îlhama sereke yê mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyaya paşîn bûn. Xwedawendên serekeyên ku sumeriyan dihebandin ev bûn: * [[Anu]] di nav sumeriyan de wek xwedayê tamdemî ya bihuştê hatiye zanîn. Di heman demê de peyva ''an'' di zimanê sumerî de tê wateya ezman û navê Kî ku hevjîna Anu bû tê wateya erdê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/an/ |sernav=Anu }}</ref> * [[Enkî]] li başûr li perestgeha li Erîdûyê bû. Enkî xwedawendê xêrxwazî û şehrezayiyê bû û hikumdarê kûrahiyên ava şirîn ên bin erdê de, şîfakar û dostê mirovahiyê bû ku di mîtolojiya sumerî de hatiye bawerkirin ku huner û zanist, pîşesazî û rêbazên şaristaniyê daye mirovan û pirtûka qanûnan a yekem wekê afirandina wî hatiye hesibandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Der Gott Ea/Enki in der akkadischen Überlieferung. Eine Bestandsaufnahme des vorhandenen Materials. Dissertationen der Universität Graz 58. Graz: dbv-Verlag 1983. |paşnav=Galter |pêşnav=Hannes D. |tarîx=1983-01-01 |url=https://www.academia.edu/45092567/Der_Gott_Ea_Enki_in_der_akkadischen_%C3%9Cberlieferung_Eine_Bestandsaufnahme_des_vorhandenen_Materials_Dissertationen_der_Universit%C3%A4t_Graz_58_Graz_dbv_Verlag_1983 }}</ref> * [[Enlîl]] di mîtolojiya sumerî de xwedayê ba, baran û bahozê bû. Di heman demê xwedawendê sereke yê panteona sumerî bû û xwedayê parêzvan ê bajarê Nîppurê bû.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |tarîx=1983 |sernav=The Sumerian Deluge Myth |url=https://www.cambridge.org/core/journals/anatolian-studies/article/abs/sumerian-deluge-myth/04DEE2B5D84A0BF01B4D4E782DB49464 |kovar=Anatolian Studies |ziman=en |cild=33 |rr=115–121 |doi=10.2307/3642699 |issn=2048-0849 }}</ref> Hevjîna wî xwedabanû [[Ninlîl]] bû ku xwedawenda bayê başûr bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Literature of Ancient Sumer |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-19-929633-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=a1W2mTtGVV4C&pg=PA106 }}</ref> * [[Înanna]] xwedawenda evîn, zayendî û şerê bû.<ref name="Black2014">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Bi awayekî din apoteoza (xwedawendî kirin) Venûsê bû ku stêrka sibehê (rojhilat) û êvarê (rojava), li perestgehê (ku bi An re parvekirî bû) li Urûkê bû. Dibe ku padîşahên hatine xwedawendî kirin zewaca Înanna û Dumuzîd bi kahînan re ji nû ve pêk anîne.<ref name="Black2014" /> * [[Şamaş]] xwedawendê rojê ye ku peykerê wî li Larsayê li başûr û li bakur jî li Sipparayê heye.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://publikationen.badw.de/en/rla/index |sernav=BAdW · Reallexikon der Assyriologie |malper=publikationen.badw.de |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> * [[Sîn (xwedawend)|Sîn]] xwedawendê heyvê bû ku li Urê bû.<ref name=":5"/> Ev xwedawendên ku li jor hatine destnîşan kirin panteona sereke yê sumeriyan pêk anîne û ji xeynî van xwedawendan sereke bi sedan xwedawendên din ên piçûk jî hebûn. Xwedawendên sumerî pir caran bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya wan a dînî pir caran bi hêza siyasî ya van bajaran re zêde bûye an an jî kêm bûye. ==== Kozmolojî ==== Sumeriyan Dinyayê wekê qadeke çargoşeyî ku ji çargoşeyan pêk hatiye xeyal kirine.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Jiyana piştî mirinê ya sumeran wekê daketina nav dinyayeke tarî û derbaskirina bêdawîyê di jiyaneke belengaz ê wekê Gidim (rih) hatiye ravekirin.<ref name=":3" /> Sumeriyan gerdûnê li çar beşan dabeş kiribûn. * Li bakur xelkê çiyayî yên [[subarto]]yî hebûn ku dem bi dem welatên wan ji bo dar û materyal din ên xam dihatin talankirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Frangipane |pêşnav=Marcella |tarîx=2018-03-01 |sernav=Different Trajectories in State Formation in Greater Mesopotamia: A View from Arslantepe (Turkey) |url=https://doi.org/10.1007/s10814-017-9106-2 |kovar=Journal of Archaeological Research |ziman=en |cild=26 |hejmar=1 |rr=3–63 |doi=10.1007/s10814-017-9106-2 |issn=1573-7756 }}</ref> * Li rojava martû hebûn ku gelên kevnar ên semîtîaxêv ên ku wekê koçerên şivanî dijiyan û keriyên pez û bizinan xwedî dikirin. * Li başûr welatê Dilmunê hebû ku dewletek bazirganî bû ku bi welatê miriyan û cihê afirandinê ve girêdayî bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Looking for Dilmun |paşnav=Bibby |pêşnav=Geoffrey |weşanger=Stacey Publishing Limited |tarîx=2012 |isbn=978-0-905743-90-5 |cih=London |paşnav2=Crawford |pêşnav2=Harriet E. W. |series=Origins of Arabia }}</ref> * Li rojhilat elamî hebûn ku gelekî reqîbê sumeriyan bûn ku sumerî gelek caran bi wan re di şer û pevçunan de bûn. Cîhana ku sumeriyan dizaniya ji Deryaya Jorîn an jî peravên [[Deryaya Navîn]] bigire heta Deryaya Jêrîn, [[Kendava Farsê]] û welatê Meluhha (dibe ku Geliyê Îndus) û Magan (Oman) ku bi kanên xwe yên sifirê navdar bû, pêk hatibû. ==== Evsaneya afirandinê ==== Li gorî mîtolojiya sumeriyan di destpêkê de erd û ezman yek bûn. Paşê ji aliyê xwedayan ve ezman û erd ji hev hatine veqetandin. Bingeha gerdûnê di baweriya sumeriyan de wiha hatiye ravekirin: * Di destpêkê de, deryayeke seretayî hebû ku li ser deryayê an jî çêbûna deryayê ti tiştek nehatiye gotin, dibe ku Sumeriyan xeyal kiribin ku ew her tim hebûye. * Deryaya seretayî bûye sedema rabûna çiyayê kozmîk ku ji yekîtiya erd û asîman pêk hatiye. * Dema ku xwedawend veguherîne bi şiklê mirovan Anu (ezman) nêr bû û Ki (erd) jî mê bû. Ji yekîtiya wan xwedawendê hewayê Enlîl ji dayik bûye. * Xwedawendê hewayê Enlîl erd ji asîman veqetandiye û di demekê de ku bavê wî Anu kontrola asîman girt destê xwe, Enlîl kontrola dayîka xwe Kî girtiye destê xwe ku erdê dagir kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kramer, Samuel Noah (1897-1990), Sumerologist and historian |paşnav=Van De Mieroop |pêşnav=Marc |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2000 |url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.2001461 |series=American National Biography Online }}</ref> ==== Perestgeh û birêvebirina perestgehan ==== Zîgurat (perestgehên sumerî) her yek xwedî naveke cuda bûn û xwedî hewşeke xwedî goleke biçûk bûn ku ji bo paqijkirinê dihatin bikaranîn.<ref name="Leick2009"/> Perestgeh xwedî nefek navendî bûn ku li her du aliyên wê korîdor hebû. Li kêleka korîdoran odeyên kahînan hebûn. Li seriyekê qadeke û maseyek ji kerpîçên heriyê bûn ku ji bo bexşkirina heywanên qurbanî û sebzeyan dihatin bikaranîn. Cebilxane û embar bi gelemperî li nêzîkî perestgehan bûn. Piştê demekê sumeriyan dest bi li ser avahiyên çargoşe yên pir-qatî dest bi çêkirina perestgehan kirine ku bi awayên rêze terasên bilind hatine çêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jarzombek |pêşnav=Mark |paşnav2=Prakash |pêşnav2=Vikramaditya |tarîx=2025-01-10 |sernav=Modern architecture: A house deconstructed |url=https://doi.org/10.56367/oag-045-11759 |kovar=Open Access Government |cild=45 |hejmar=1 |rr=258–259 |doi=10.56367/oag-045-11759 |issn=2516-3817 }}</ref> === Cotkarî û nêçîrvanî === [[Wêne:Issue of barley rations.JPG|thumb|çep|Nivîsek li ser rasyonên ceh ên mehane ku dane kesên mezinan û zarokan ku bi tîpên mîxî li ser tabletek axê hatiye nivîsandin ku di sala 4ê qiral Urukagina de, li dora sala 2350 yê {{bz}} de hatiye nivîsandin.]] Dibe ku sumeriyan di destpêka salên 5000 - 4500ê {{bz}} de dest bi çandiniyê kirine. Herêmê hejmarek teknîkên bingehîn ên çandiniyê nîşan daye ku di nav de avdana organîzekirî, çandiniya zeviyên berfireh û bikaranîna hêzeke kar a pispor a çandiniya di bin kontrola burokrasiyê hebûn. Pêwîstiya birêvebirina hesabên perestgehê bi vê rêxistinê re bûye sedema pêşketina ({{nêzîkî}} 3500 {{bz}}) nivîsandinê. Pîktogramên kevnar nîşan dane ku di serdema despêka sumera Urûkê de ji aliyê sumeran ve pez (mêşin), bizin, dewar û beraz hatine kedîkirin. Di heman demê de sumeran ga wekê ajalên sereke yên birina barên giran bikar anîne û ker an hespan jî wekê heywanên sereke yê çûnûhatinan bi kar dianîn û "cil û bergên hirî û her wiha xalîçe ji hirî û ji pirçên ajalan dihatin çêkirin". Li kêleka xaniyan wan baxçeyekî dorpêçkirî hebû ku lê dar û nebat hatibûn çandin. Genim li zeviyan hatibûn çandin û ji bo avdanê ''şaduf'' (bîrên ku şêwaza sumeriyan hatibûn çêkirin) hatine bikaranîn.<ref name="Sayce1908">{{Jêder-kitêb |sernav=The archæology of the cuneiform inscriptions |paşnav=Sayce |pêşnav=A. H. (Archibald Henry) |weşanger=London : Society for Promoting Christian Knowledge ; New York : E. S. Gorham |tarîx=1908 |kesên-din=University of California Libraries |url=http://archive.org/details/archaeologyofcun00sayc |paşnav2=Society for Promoting Christian Knowledge (Great Britain). General Literature Committee }}</ref> Sumeriyan ji bo cotkariyê qenal û teknîkên avdaniyê pêş xistine.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2007-12-01 |sernav=Jack, Alexander G. Mackenzie, (1851–2 Aug. 1927), retired |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u198405 |kovar=Who Was Who |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Antropologê amerîkî Robert McCormick Adams dibêje ku pêşkevtina avdanê bi bajarvaniyê ve girêdayî ye ku di serdema sumeran de ji %89ê nifûsa welat li bajaran jiyan kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Grayson |pêşnav=A. Kirk |tarîx=1982-06-01 |sernav=Robert Mcc. Adams. ''Heartland of Cities: Surveys of Ancient Settlement and Land Use on the Central Flood-plain of the Euphrates''. Chicago: University of Chicago Press. 1981. Pp. xx, 362 |url=https://doi.org/10.1086/ahr/87.3.752 |kovar=The American Historical Review |cild=87 |hejmar=3 |rr=752–753 |doi=10.1086/ahr/87.3.752 |issn=1937-5239 }}</ref> Sumeriyan ceh, nok, nîsk, genim, xurme, pîvaz, sîr, xas û xerdel çandine. Sumeriyan gelek caran masî girtine û nêçîra mirîşk û xezalan kirin. Çandiniya sumeran bi giranî bi avdanê ve girêdayî bû. Avdanî bi şaduf, qenalên avê, cihukên avê û bi bendavokên biçûk dihat kirin. Lehiyên dijwar ên ku gelek caran ji ber bilindbûna Dîcleyê pêk dihat û hinek caran jî ji ber bilindbûna Firatê pêk dihat ziraran daye qenalên ava sumeriyan ku gelek caran paqij kirin nûjen kirina qenalan hewce kiriye. Her çiwas dewlemendan dikariyan xwe ji vê yekê azad bikin, hikûmetê ji bajariyan dixwest ku ji bo paqijkirin û nûjen kirina qenalên avê bi awayekê ''corvée'' bixebitin. Wekê ku di "salnameya cotkarên sumerî" de hatiye diyarkirin, piştê demsala lehiyê û piştî ekînoksa biharê û ekîtû an cejna sersalê, bi bikaranîna qenalan, cotkar zeviyên xwe bi avê tije dikirin û piştre jî avê vala dikirin. Piştre dewaran zeviyên xwe pêpes dikirin ku kokê giyayên biyanî bikujin. Piştê vê yekê piştre zeviyên xwe bi cotan şov dikirin. Berê sumerî winda bibin ji ber rêje avdana zêde û rêjeya bilind dûkeliya ava rûyê zeviyan bû sedema zêdebûna hêdî hêdî ya şorbûna zeviyan. Ji ber ku ceh dikaribû di axa şorbûyî de şîn bibe di serdema Ur III de cotkaran ji çandiniya genimê derbasê çandiniya cehê bûne.<ref name="Thompson2004" /> Lê ji bo xwedîkirina nifûsê tenê çandiniyê cehê têrê nekiriye ku ev bûyera ekolojîk bûye sedema encameke dramatîk ku sumerî hêza xwe winda bikin di nav gelên din ên semîtîk de asîmîle bibin.<ref name="Thompson2004" /> === Huner === Sumerî di warê hunerê de civakeke pêşketî bûn.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://digitalmapsoftheancientworld.com/ancient-art/sumerian-art/ |sernav=Sumerian Art |malper=Digital Maps of the Ancient World |tarîx=2020-10-26 |roja-gihiştinê=2026-05-28 |ziman=en }}</ref> Berhemên sumerî bi hûrgilî û xemilandinên mezin nîşan dane ku kevirên nîv-qîmet ên ji welatên din anîne ku dav de kevirên wekê lapis lazuli, mermer û dîorît hebûn û bi metalên hêja yên wekê zêrê hatine xemilandin ku di encamê de sêwiranên hêja derketine holê. Ji ber ku kevir gelek kêm bûn tenê ji bo peykersaziyê hatiye bikaranîn. Materyalê herî berbelav ê li Sumerê gil bû û ji ber yekê gelek tiştên sumerî ji gilan hatibûn çêkirin. Metalên wekê zêr, zîv, sîfîr û bronz, digel qalik û kevirên hêja, ji bo peykersaziyên herî baş û xemilandinan hatine bikaranîn. Kevirên biçûk ên bi her cûre ku di nav de kevirên hêja yên wekê lapis lazuli, alabaster û serpentîn hebûn ji bo mohrên silindirî hatine bikar anîn.<ref name=":4" /> Hinek ji hunerên hêja yên herî navdar lîrên Urê ne ku wekê amûrên bi têl ên herî kevin ên cîhanê hatine pejirandin. Ev lîr ji aliyê Leonard Woolley ve dema ku goristana qraliyeta Urê di navbera salên 1922 û 1934an de hate kolandin, hatine dîtin. <gallery widths="170px" heights="170px"> Cylinder seal and modern impression- ritual scene before a temple facade MET DP270679.jpg|Mohra silindirî û çapa ku tê de dîmenek ayînî li ber rûyê perestgehê xuya dike; 3500–3100 BZ; kevirê kilsinî li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitan (Bajarê New Yorkê) Raminathicket2.jpg|Peykerê beraneke ku di nav daristanekê de daye nîşan; 2600–2400 {{bz}}; zêr, sîfîr, qalik, lapis lazuli û kevirê kisilî li Muzexaneya Brîtanî (London) Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg|Standarda Urê; 2600–2400 {{bz}}; qalik, kevirê sor ê kilsinî û lapis lazuli û li ser darê hatiye çêkirin, li Muzexaneya Brîtanî. Bull's head ornament for a lyre MET DP260070.jpg|Xemilandina serê gayekî ji lîrê; 2600–2350 {{bz}}; ji bronza bi qalik û bi lapis lazuli hatiye xemilandin, li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitanê </gallery> === Mîmarî === [[Wêne:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|thumb|Demeke Zîgurata Mezin ya Urê ku di dema xanedana sêyem a Urê de ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) hatiye avakirin ku diyariyê ji bo xwedawenda heyvê Nannayê hatiye kirin]] Li gorî deverên din ên herêmê li deşta Dîcle û Firatê de dar û kevir gelek kêm in. Ji ber vê yekê sumeriyan bi gelemperî avahiyên xwe ji kerpîçên heriyê çêkirine. Avahiyên ku ji kerpîçên heriyê hatibûn çêkirin bi demê re xira dibûn. Ji ber vê yekê ew dem bi dem hatine hilweşandin, nûjen kirin û li heman cihê ji nû ve hatine avakirin. Ev ji nû ve avakirina berdewam hêdî hêdî rêjeya bajaran qonax bi qonax zêde kiriye û bi vî awayî cihê bajaran li gorî ji deştên derdorê bilindtir bûne. Girên ku ji vê yekê çêbûne ku wekê girên arkeolojîk têne zanîn, li seranserê Rojhilata Nêzîk û Kurdistanê têne dîtin. Li gorî Archibald Sayce, pîktogramên destpêka serdema sumerî ya destpêkê (an Urûk) nîşan didin ku "Kevir kêm bû û kevirên mayî jî bi awayên blokan û hatibûn birîn." Kerpîç materyalê avahîsaziyê ya qanûnî bû û bi kerpîçan bajar, keleh, perestgeh û xanî dihatin çêkirin. Bajar bi birc hatibûn hatibûn avakirin ku li ser platformeke çêkirî disekinîn û xanî jî mîna bircan hatibûn avakirin. Deriyeke avahiyan hebû ku bi menteşeyekê dizivirî û bi cureyekî mifteyê dihat vekirin. Deriyê bajêr mezintir bû û xuya ye ku duderî bû. Kevirên bingehîn - bi hinek tiştên pîroz ku di bingeha an jî di binê kerpîç ên xaniyekê dihatin danîn ku xêr ji avahiyan bibînin.<ref name="Sayce1908"/> === Bîrkarî === Sumeriyan li dora sala 4000ê {{bz}} sîstemeke tevlihev a metrolojiyê (zanista pîvanê) pêş xistine ku ev metrolojiya pêşketî bûye sedema afirandina aritmetîkê, geometrî û cebrê. Ji dora sala 2600ê {{bz}} û vir ve sumeriyan tabloyên caranan (têgeheke matematîkî) li ser tabletên axê nivîsandine û bi xêzkirinên geometrîk û pirsgirêkên paran ê (têgeheke matematîkî) re eleqedar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |sernav=Bîrkarî li Sumerê |malper=it.stlawu.edu |roja-gihiştinê=2026-05-28 |roja-arşîvê=2018-07-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180707213616/http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di qonaxa 2700 – 2300ê {{bz}} de, abakus û tabloyek ji stûnên li pey hev ku rêzên mezinahiya li pey hev ên ku pergala hêjmarên şêşstî diyar dikirin, cara yekem xuya bûne. Sumerî yekem kes bûn ku sîstema hêjmartina bi nirxê xaneyî (têgeheke matematîkî) bi kar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The universal history of computing: from the abacus to the quantum computer |paşnav=Ifrah |pêşnav=Georges |weşanger=John Wiley |tarîx=2001 |isbn=978-0-471-39671-0 |cih=New York }}</ref> Her wiha delîlên anekdotîk hene ku sumeriyan dibe ku di hesabên astronomîkî de cureyeke qaîdeya slaytê bi kar anîne. Di heman demê de sumerî yekem kes bûn ku rûbera sêgoşeyê û qebareya kupê (m³) dîtine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sherlock Holmes in Babylon: And Other Tales of Mathematical History |paşnav=Anderson |pêşnav=Marlow |weşanger=MAA |tarîx=2004-10-14 |isbn=978-0-88385-546-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=BKRE5AjRM3AC&q=sherlock+holmes+in+babylon |paşnav2=Katz |pêşnav2=Victor |paşnav3=Wilson |pêşnav3=Robin }}</ref> === Bijîşkî === Li Sumerê sîstema dermankirin sîstemeke tevlihev bû ku tê de çavdêriyên ceribandinî û baweriyên gîyanî bi hev ve girêdayî bûn. Baweriya wan ew bû ku nexweşî ji ber hêzên şeytanî an jî cezayên xwedayan çêdibin. Ji ber vê yekê rêbazên dermankirinê hem dermanên fîzîkî û hem jî ji bo başkirina nexweşiyan rîtûelên efsûnî bi awayekê wekhev hatiye bikaranîn.<ref name="Mark2026">{{Jêder-kovar |paşnav=Mark |pêşnav=Joshua J. |tarîx=2026-01-26 |sernav=Medicine in Ancient Mesopotamia: A Gift of the Gods to Their People |url=https://www.worldhistory.org/article/687/medicine-in-ancient-mesopotamia/ |kovar=World History Encyclopedia |ziman=en }}</ref> Bijîjkên bi navê Asu nexweşiyan bi rêbazên fizîkî û ceribandinî yên wekê dermanên giyayî, melhem û bi pêçandinan derman dikirin.<ref name="Mark2026"/> Tabletek ku li Nîpûrê hatiye dîtin hatiye texmîn kirin dibe ku wekê yekem pirtûka bijîşkî ya cîhanê were pejirandin. Ev tablet ku formulên kîmyewî û efsûnî (sêr) vedihewîne ku termînolojiyeke bi heman şêwaza taybet bikar aniye ku wergerandina tabletê alîkariya kîmyageran hewce kiribû.<ref name="Mark2026" /> == Miras == Delîlên wesayîtên bi çerxe di nîvê hezarsala 4ê berê zayînê de, hema hema di heman demê de li Mezopotamya, Qefqasyaya Bakur (çanda Maykop) û Ewropaya Navendî xuya bûye. Çerxe di destpêkê de bi awayê çerxa seramîkê bû. Ev têgeha nû bûye sedema wesayîtên bi çerxe û kevirên aşê. Nivîsa mîxî ya sumeriyan nivîsa herî kevn e ku hatiye deşîfrekirin (rewşa nivîsên hêj kevintir ên wekê sembolên Jiahu û tabletên Tartaria bi nakok e). Sumerî di nav stêrnasên pêşîn de bûn ku stêrkan di nav komstêran de dabeş kirine ku gelek ji wan di zodyakê de heya roja mane û ji aliyê yewnaniyên kevnar ve jî hatine nas kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |sernav=History of Constellation and Star Names |malper=members.optusnet.com.au |roja-gihiştinê=2026-05-28 |paşnav=Thompson |pêşnav=Gary |roja-arşîvê=2012-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120821025411/http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di heman demê de sumerî hay ji ji pênc gerstêrkên ku bi çavê tazî bi hêsanî dihatin dîtin hebûn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sumerian.org/sumerfaq.htm#s39 |sernav=Sumerian Questions and Answers |malper=www.sumerian.org |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> Sumeriyan bi karanîna çend sîstemên hejmarên cûda ku di nav de sîstemeke radîks a tevlihev ê bi bingehên 10 û 6 ên alternatîf ên aritmetîk îcad kirine û pêş xistine. Ev sîstema şêştî li Sumerê û Babîlê bûye sîstema hejmartina standard. Dibe ku wan formasyonên leşkerî îcad kiribin û dabeşkirinên bingehîn di navbera piyade, siwar û tîrvanan de destnîşan kiribin. Di heman demê de sumeriyan sîstemên qanûnî û îdarî yên kodkirî yên yekem ên naskirî, digel dadgeh, girtîgeh û tomarên hikûmetê, pêşxistine. Yekem bajar-dewletên rastîn ku li Sumerê derketine holê, bi qasî hevdemî bi hebûna dewletên wekhev ên li Mezopotamyayê û li Lubnana îro yek bûn. Çend sedsalan piştî îcadkirina nivîsa mîxî, bikaranîna nivîsandinê ji belgeyên deyn/dravdanê û navnîşên envanterê wêdetir berfireh bûye û cara yekem li dora sala 2600ê {{bz}} de ji bo peyam û radestkirina nameyan, dîrok, efsane, matematîk, tomarên astronomîk û lêgerînên din hatiye bikaranîn. Li gel belavbûna nivîsandinê, yekem dibistanên fermî hatine damezrandin ku bi gelemperî di bin sîwana perestgeha sereke ya bajar-dewletê de hatine xebitandin. == Mijarên têkildar == * [[Zimanê sumerî]] * [[Dîroka sumeran]] * [[Sumernasî]] * [[Mezopotamya]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015040254/http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ |date=2018-10-15 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên hezarsala 6an b.z.]] [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dîrok]] [[Kategorî:Kurdistana kevnare]] [[Kategorî:Sumer| ]] [[Kategorî:Şam (herêma erdnîgarî)]] [[Kategorî:Şaristanî]] mdh8coda21g50485v99o3oc6t33a7fl 2034238 2033991 2026-05-30T21:10:15Z Penaber49 39672 /* Dîrok */ 2034238 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav = | nav xwemalî = | nav kurdî = Sumer | sal destpêk = {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} | nav ziman = | nav2 = | nav2 ziman = | nav3 = | nav3 ziman = | sal dawî = {{nêzîkî}} 1900 {{bz}} | al = | nîşan = | nexşe = Map of Sumer.png | paytext = | ziman = [[Zimanê sumerî]] | dîn = [[Dînî sumerî]] | rêveberî = [[Monarşî]] | sernav serokA = [[Padîşah]] | serokA1 = | serokA2 = | serokA1 sal = | serokA2 sal = | serokA3 = | serokA3 sal = | serokA4 = | serokA4 sal = | serokA5 = | serokA5 sal = | serokA6 = | serokA6 sal = | bûyer1 = | rûerd = Herêma Mezopotamyayê | rûerd sal = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer3 = | bûyer4 = | bûyer2 sal = | bûyer3 sal = | bûyer4 sal = | berê1 = Serdema Ubeyd | berê1 al = | berê2 = | berê2 al = | berê3 = | berê3 al = | berê4 = | paşê1 = Serdema akadî | paşê1 al = | paşê2 = }} '''Sumer''' (bi [[Zimanê sumerî|sumerî]]: 𒆠𒂗𒄀, bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade" an "welatê beg û esilzadeyan") şaristaniya herî kevn ê naskirî ya cihanê ye ku li herêma dîrokî ya başûrê [[Mezopotamya]]yê hatiye avakirin ku di [[Paleolîtîk|serdema kalkolîtîkê]] û di serdema bronza despêkê de di navbera hezarsalên 5 û 4ê berê zayînê de derketiye holê. Wekê [[Elam]] a nêzîk, ligel Misir, geliyê Îndusê, çanda Erligang a geliyê çemê Zer, Caral-Supe û Mezoamerîkayê, Mezopotamya jî yek ji [[Dergûşa şaristaniyê|dergûşa şaristaniya]] cîhanê ye. Cotkarên sumerî, li kêleka geliyên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê bicih bûne, gelek genim û berhemên din çandine ku zêdebûna berhemên çandiniyê derfetan daye sumeran ku wargehên bajarî ava bikin. Nivîsarên herî kevin ên naskirî yên cîhanê li bajarên sumerî yên wekê [[Urûk]] û [[Jemdet Nasr]] hatine dîtin ku dîroka van nivîsaran di navbera salên 3350 û 2500 {{bz}} de ne ku piştî serdema nivîsandina pêşîn a di navbera 4000 û 2500ê {{bz}} de derketine holê. Sumeriyan bingeha gelek şaristaniyan danîne ku li beşa başûrê Mezopotamyayê ku wekê "heyva bi adan" an jî wekê "heyva bi bereket" hatiye binavkirin (ku kembereke çandiniyê ya berhemdar e ku ji [[Kendava Farsê]] ve despê dike û ber bi bakur ve bi ser peravên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ve di nav [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ve derbas dibe û heta peravê [[Deryaya Navîn]] ([[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]]) û bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] dirêj dibe) derketin holê. Di heman demê de li gel nivîsandinê, [[stêrnasî]] (astronomî) jî cara yekem li Mezopotamyayê ji aliyê sumeriyan ve hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/Sumer.html |sernav=Sumer - MSN Encarta |malper=encarta.msn.com |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2009-01-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090125180534/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/sumer.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Sumerî yekem kes bûn ku derketin pêş û bingeha civakên şaristanî yên wekê [[bajar-dewlet]]an danîne. Di heman demê de ew di warên wekê [[Nivîsa mîxî|nivîsandin]], [[ziman]], [[bijîşkî]] û [[Matematîk|bîrkarî]] (matematîk) û her wiha di warê [[dîn]], [[falbazî]], [[sêrbazî]] û [[Mîtolojî|mîtolojiyê]] de yekem civaka naskirî ne ku derketine pêş.<ref name=":0">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} Definition, Economy, Environment, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Bi gelemperî hatiye qebûlkirin ku sumerî civakeke îzole û ne-semîtîk bûn ku li Mezopotamyayê bingeha şaristaniya herêmê ava kirine.<ref name=":0" /> == Nav == Navê "Sumer" (bi akadî: 𒋗𒈨𒊒, bi latînî: šumeru) ji peyva "sumerî" ya bi zimanê akadî hatiye ku ji bo şêniyên ne-semîtîk ên Mezopotamyayê (sumeriyan) hatiye bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e1283.html |sernav=ePSD: emeĝir[Sumerian] |malper=psd.museum.upenn.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Concise Dictionary of Akkadian |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Otto Harrassowitz Verlag |tarîx=2000 |isbn=978-3-447-04264-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=-qIuVCsRb98C&pg=PA384 |paşnav2=George |pêşnav2=A. R. |paşnav3=Postgate |pêşnav3=J. N. }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Singh |pêşnav=Vishal |tarîx=1974 |sernav=Book Reviews : SOUTH-EAST ASIA Howard Palfrey Jones. Indonesia: The Possible Dream. New York, N. Y.: Harcourt Brace Jovanovich, 1971. Pp. 473. Price $ 12.95 |url=https://doi.org/10.1177/002088177401300210 |kovar=International Studies |cild=13 |hejmar=2 |rr=357–358 |doi=10.1177/002088177401300210 |issn=0020-8817 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Fortson IV |pêşnav=Benjamin W. |tarîx=2008 |sernav=The Cambridge encyclopedia of the world's ancient languages. Ed. by Roger D. Woodard. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. Pp. xx, 1162. ISBN 0521562562. $195 (Hb). |url=https://doi.org/10.1353/lan.0.0020 |kovar=Language |cild=84 |hejmar=2 |rr=442–448 |doi=10.1353/lan.0.0020 |issn=0097-8507 }}</ref><ref name="Day1997">{{Jêder-kovar |paşnav=Day |pêşnav=Alan |tarîx=1997 |sernav=The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt9773Bill Manley. ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt''. London: Penguin Books 1996. 144 pp, ISBN: 0‐14‐051331‐0 £9.99 |url=https://doi.org/10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |kovar=Reference Reviews |cild=11 |hejmar=1 |rr=57–58 |doi=10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |issn=0950-4125 }}</ref> Sumeriyan di nivîsên xwe de, welatê xwe wekê "Kengir" ku tê wateya "welatê begên esilzadeyan" (bi sumerî: 𒆠𒂗𒄀, bi latînî: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade") û zimanê xwe jî wekê "Emegir" (Sumerî: 𒅴𒂠, bi latînî: eme-g̃ir an 𒅴𒄀 eme-gi) bi nav kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dictionary of Deities and Demons in the Bible |paşnav=Toorn |pêşnav=Karel van der |weşanger=Eerdmans Publishing Company |tarîx=1999 |isbn=978-0-8028-2491-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA32 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-474-0340-1 |cih=Leiden Boston |series=Handbook of Oriental studies. Section 1, Near and Middle East Handbuch der Orientalistik }}</ref> Piştre akadiyan ku civakekî bi zimanê semîtîk a rojhilat diaxivîn bajar-dewletên sumerî dagirkirin e, navê sereke ya "Sumer" li sumeriyan danîne lê pêşveçûna fonolojîk a peyva šumerû ya akadî heya roja îro nehatiye diyarkirin.<ref name="Toorn1990">{{Jêder-kovar |paşnav=Toorn |pêşnav=K. van der |paşnav2=Horst |pêşnav2=P. W. van der |tarîx=1990 |sernav=Nimrod Before and After the Bible |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/nimrod-before-and-after-the-bible/0BC3FCE0DE038734776EDF2882A9580F |kovar=Harvard Theological Review |ziman=en |cild=83 |hejmar=1 |rr=1–29 |doi=10.1017/S0017816000005502 |issn=1475-4517 }}</ref> Peyva [[Zimanê îbranî|îbranî]] ya שִׁנְעָר Šinʿar, peyva misirî Sngr û peyva hîtîtî ya Šanhar(a) ku hemî behsa başûrê Mezopotamyayê dikin, dibe ku guhertoyên rojavayî yên navê Sumerê bin.<ref name="Toorn1990" /> == Kok == [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|çep|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Piraniya dîroknasan pêşniyar kirine ku cara yekem di navbera salên 5500 û 3300ê {{bz}} de ji aliyê gelekî [[Rojavayê Asyayê]] ve ku bi zimanê sumerî diaxivîn (wekê delîl navên bajaran, çeman, karên bingehîn û hwd.) bicih bûne ku zimanekî îzolekirî yê ne-semîtîk û ne-hind-ewropî axivîne û bi awayekê mayînde li herêma Mezopotamyayê bi cih bûne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2013-11-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131105200811/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |sernav=Eslê sumeriyan |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2014-03-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140321143949/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Hinek dîroknasên din jî pêşniyar kirine ku sumerî gelekî ji bakurê Afrîkayê bûn ku ji [[Çola Kesk]] koçê [[Rojavayê Asyayê]] bûne û gelên pêşengên bûn ku bûne sedema belavbûna çandiniya li [[Rojhilata Navîn]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Prehistoric Iberia: Genetics, Anthropology, and Linguistics : [proceedings of an International Conference on Prehistoric Iberia : Genetics, Anthropology, and Linguistics, Held November 16-17, 1998, in Madrid, Spain] |paşnav=Arnaiz-Villena |pêşnav=Antonio |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2000-01-31 |isbn=978-0-306-46364-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=MJWcSRSz9wEC&pg=PA22 |paşnav2=Martínez-Laso |pêşnav2=Jorge |paşnav3=Gómez-Casado |pêşnav3=Eduardo }}</ref> Lêbelê delîlên berevajî bi tundî nîşan didin ku çandiniya yekem li deverê "heyva bi bereket" derketiye holê.<ref name="Lazaridis2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016-08-25 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5003663/ |kovar=Nature |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas bi taybetî behsa sumeriyan nekin jî, Lazaridis û kesên din di sala 2016an de piştî ceribandina genomên hilgirên çanda neolîtîk a natufî û berê serdema dîzkariyê, ji bo hinek çandên pêş-semîtî yên Rojhilata Navîn, bi taybetî eslê natufiyan ji Afrîkaya Bakur pêşniyar kirine.<ref name="Lazaridis2016" /> Her wiha analîzên kranîometrîk nîşan daye ku di navbera Natufî û [[Afrîkaya Bakur]] ê kevnar de têkiliyeke heye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://www.nature.com/articles/nature19310 |kovar=Nature |ziman=en |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas hinek zanyaran koka sumeriyan bi [[Hurî|hûrî]] û [[ûrartû]]yan ve girê bidin jî,<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-10-06 |sernav=Шумеры имели связи с Кавказом |url=https://scientificrussia.ru/articles/shumery-imeli-svjazi-na-kavkaze |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=«Научная Россия» — наука в деталях! |ziman=ru }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://cdli.ucla.edu/pubs/cdlj/2014/cdlj2014_004.html |sernav=CDLJ 2014:4 |malper=cdli.ucla.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000186004 |sernav=The Diversity of the Chechen culture: from historical roots to the present |malper=unesdoc.unesco.org |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref> heya roja îro vê yekê qebûlkirineke gelemperî bidest nexistiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Hurrian |paşnav=Wilhelm |pêşnav=Gernot |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2008-04-10 |rr=81–104 |isbn=978-0-521-68496-5 |url=https://doi.org/10.1017/cbo9780511486845.012 }}</ref> Ji bo gelekî pêşdîrokî yê ku berê sumeriyan li herêmê dijiyan û wekê "proto-firatî" an "ubeyîdî"<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} ancient region, Iraq |url=http://www.britannica.com:80/EBchecked/topic/573176/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> (ku bi zimaneke proto-hind û ewropî an jî zimaneke îzole axivîne)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bukharin |pêşnav=Mikhail D. |paşnav2=Sapanzha |pêşnav2=Olga S. |tarîx=2020-12-30 |sernav=HISTORY OF ANCIENT EAST AND ART HISTORY OF ANCIENT WORLD IN MATERIALS OF DISCUSSIONS OF THE ALL-RUSSIAN ACADEMY OF ARTISTS IN 1938 |url=https://doi.org/10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |kovar=Journal of historical philological and cultural studies |cild=4 |hejmar=70 |rr=282–300 |doi=10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |issn=1992-0431 }}</ref> hatine binavkirin û tê texmînkirin ku ji çanda Samarra ya bakurê Mezopotamyayê derketine holê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Cities, Change, and Conflict |paşnav=Kleniewski |pêşnav=Nancy |weşanger=Cengage Learning |tarîx=2010-03-23 |isbn=978-0-495-81222-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=dWuQ70MtnIQC&q=samarra+culture&pg=PA51 |paşnav2=Thomas |pêşnav2=Alexander R. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Near East: Archaeology in the "Cradle of Civilization". |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Psychology Press |tarîx=1993 |isbn=978-0-415-04742-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=tupSM5y9yEkC&q=samarra+culture&pg=PA139 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, the Levant, Mesopotamia, India and China |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Routledge |tarîx=2001 |isbn=978-0-415-10976-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=i7_hcCxJd9AC&q=ubaid+samarra&pg=PA147 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Dictionary of Archaeology |paşnav=Shaw |pêşnav=Ian |weşanger=John Wiley & Sons |tarîx=2002-05-13 |isbn=978-0-631-23583-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=zmvNogJO2ZgC&q=samarra+culture&pg=PA505 |paşnav2=Jameson |pêşnav2=Robert }}</ref> Her çiqas sumeriyan bi xwe qet behsa ubeydiyan nekiribin jî, zanyarên îro ubeydiyan wekê yekem hêza şaristanî ya sumeran texmîn kirine. Ubeydan li herêmê şilekan ji bo çandiniyan ziwa kirine, bazirganî pêş xistine û pîşesaziyan ava kiribûn ku di nav de dîzkarî, çermçêkirin, metal, dîwar û seramîk hebûn.<ref name=":1" /> == Rêveberî û polîtîka == Di dawiya hezarsala 4ê a berê zayînê de, Sumer veguheriye duwanzdeh dewlet-bajar ên serbixwe ku sinorên wan bi qenal û nîşaneyên sinoran ve hatibûn destnîşankirin. Ev bajar her yek navendeke bazirganiyê yên mezin bûn. Her yek ji van bajaran li dora perestgehekê hatibû avakirin ku ji xwedawendê taybetê bajêr re hatibû veqetandin û bajar ji aliyê rêvebereke (Ensî), an hinek caran jî ji aliyê padîşaheke (lugal) ve dihatin birêvebirin. Rêveber (Ensî) kahînên bilind û serokên leşkerî yên mayînde bûn ku arîstokrasiyeke ji burokratê û kahînên li bajêr alîkarê wan bûn. Pateşiyan çêkirina bendavan, qenalên avdanê, perestgeh û sîloyan kontrol dikirin û bacên ku li tevahiya nifûsê hatibû ferz dikirin û birêve dibirin. Ji ber ku sumeriyan bawer dikirin ku xwedawendan bajaran damezrandiye ku bibin navendên baweriyê, bajar-dewletên Sumerê bi kevneşopî bajarên perestgehê bûn. Paşê li gorî dînê, wekê xwedawendan wekê ku bi tenê planên perestgehan ji serweran ragihînîn hatiye bi sinor kirin. Girêdana di navbera perestgeh û rîtûelên dînî li bajaran gelek nêzîk bûn. Perestgeh (ku di nav wan de zîguratên pîramîdî derdiketin pêş) bi desthilatdariya dewletê ve girêdayî bûn û dewlemendiya wan ji aliyê serweran ve dihat bikar anîn ku wekê navbeynkarên di navbera xwedawendan û mirovan de dihatin hesibandin. Li gel perestgehên bajaran, ji bo rêzgirtina xwedayên ne neasayî zîgguratan, pîramîdên ku ji kerpîçên zexm ên di bin tavê de pijandî hatibûn avakirin ku wekê perestgeh û gihîştina xwedayan ku di dema ku ew di cejnan de dadiketin ba gelê xwe, xizmet dikirin. Bi pêşketina bajaran re hewldanên serdestiya bajarekî li ser bajareke din derkevin hole. Bi qasê heyama hezar salan, têkoşînên ji bo kontrolkirina mafên avê, rêyên bazirganiyê û berhevkirina bacên ji eşîrên koçer berdewam kiriye. === Bajar-dewletên Sumerê === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | header = Zîgûrata Anû û Perestgeha Spî | image2 = The White Temple 'E at Uruk, 3500-3000 BCE.jpg | image1 = White Temple ziggurat in Uruk.jpg | footer = Zîgûrata Anu û Perestgeha Spî ya li Urûkê. Avahiya pîramîd a resen "Zîgurata Anû" ku dîroka perestgehê li dora 4000 {{bz}} vedigere û Perestgeha Spî li ser zîgûratê {{nêzîkî}} sala 3500ê {{bz}} hatiye avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Crüsemann |pêşnav1=Nicola |paşnav2=Ess |pêşnav2=Margarete van |paşnav3=Hilgert |pêşnav3=Markus |paşnav4=Salje |pêşnav4=Beate |paşnav5=Potts |pêşnav5=Timothy |sernav=Uruk: First City of the Ancient World |tarîx=2019 |weşanger=Getty Publications |isbn=978-1-60606-444-3 |rûpel=325 |url=https://books.google.com/books?id=muCvDwAAQBAJ&pg=PT325 |ziman=en }}</ref> Sêwirandina zîgûratê dibe ku pêşengiya pîramîdên Misirê bû ku pîramîdên herî kevintir in ku dîroka zîgûratan li dora sala 2600ê {{bz}} vedigere.<ref>"The stepped design of the Pyramid of Zoser at Saqqara, the oldest known pyramid along the Nile, suggests that it was borrowed from the Mesopotamian ziggurat concept." in {{Jêder-kitêb |paşnav1=Held |pêşnav1=Colbert C. (University of Nebraska) |sernav=Middle East Patterns, Student Economy Edition: Places, People, and Politics |tarîx=2018 |weşanger=Routledge |isbn=978-0-429-96199-1 |rûpel=63 |url=https://books.google.com/books?id=fOlgDwAAQBAJ&pg=PA63 |ziman=en }}</ref> }} {| style="background:transparent" |- valign="top" | Pênc bajarên pêşîn ên berî xanedaniyê:&nbsp;&nbsp;&nbsp; # [[Erîdû]] # [[Bad-tîbîra]] # [[Larsa]] # [[Sîppar]] # [[Şûrûppak]] Bajarên din ên mezin: <ol start="6"> <li> [[Kîş]] <li> [[Urûk]] <li> [[Ur]] <li> [[Nîppûr]] <li> [[Lagaş]] <li> [[Ngîrsû]] <li> [[Uma]] <li> [[Hamazî]] ¹ <li> [[Adab]] <li> [[Marî]] ² <li> [[Akşak]] ¹ <li> [[Akad]] ¹ <li> [[İsin]] </ol> <small>(¹Cihê wan ne diyar e)</small><br /> <small>(²Bajarên ku li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> | Bajarên biçûk (ji başûr ber bi bakur ve): # [[Kuara (Sumer)|Kuara]] # [[Zabala (Sumer)|Zabala]] # [[Kîsûrra]] # [[Marad]] # [[Dîlbat]] # [[Borsîppa]] # [[Kutha]] # [[Der (Sumer)|Der]] # [[Eshnuna]] # [[Nagar]] ² <small>(²Bajarên li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> |} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka sumeran}} [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Cihê derketina sumeran nayê heya roja îro bi awayekê baş nehatiye zanîn. Hatiye texmînkirin ku dîroka sumeran li dora sala 5000ê berê zayînê di navbera çemên [[Dîcle]] û [[Ferat]]ê de li başûrê Mezopotamyayê dest pê kiriye. Bajar-dewletên sumeriyan di serdemên pêşdîrokî yên Ubeyd û Urukê hêz bidest xistine. Dîroka nivîskî ya sumeran heta sedsala 27ê berê zayînê û berê vê serdemê diçe lê tomarên dîrokî heta serdema xanedaniya pêşîn a sêyem, nêzîkî sedsala 23ê yê berê zayînê nepenî mane û piştê vê serdemê zimanê tomarên nivîskî yên sumerî bi hêsantir hatiye deşîfrekirin ku ev yek bûye ku arkeolog tomar û nivîsên hemdem ên sumeran bi hêsanî bixwînin. Xanedaniya akadiyan yekem dewlet bû ku di sedsala 23ê yê berê zayînê de beşên berfireh ên Mezopotamyayê dagirkiriye. Piştê serdema gutiyan, xanedaniya sêyem a Urê li beşên bakur û beşên başûrê Mezopotamyayê xanedaniya xwe ava kiriye ku xanedaniya wan heya destpêka hezarsala duyem a berê zayînê bi êrîşên amorîtan bi dawî dibe, berdewam kiriye. Heya dema ku Mezopotamya di bin desthilatdariya babîliyan de bûye yek perçe "xanedaniya îsin" a amorîtan heta li dora sala 1700ê berê zayînê berdewam kiriye. * Serdema neolîtîkê: {{nêzîkî}} 10000 – {{nêzîkî}} 5000 {{bz}} ** Serdema Ubeyd: {{nêzîkî}} 6500 – {{nêzîkî}} 4100 {{bz}} * Serdema kalkolîtîkê: {{nêzîkî}} 5000 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} ** Serdema Urûkê: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} *** Qonaxên Urûkê XIV-V: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} *** Qonaxa Urûkê IV: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê I: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3000 {{bz}} ** Serdema Cemdet Nasr (qonaxa sêyem a Urukê): {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} *** Qonaxa sêyem a Urûkê: {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} * Serdema bronzê a destpêkê II: {{nêzîkî}} 3000 – {{nêzîkî}} 2700 {{bz}} ** Qonaxa xanedaniya destpêkê: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê I: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2800 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê II: {{nêzîkî}} 2800 – {{nêzîkî}} 2600 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIa: {{nêzîkî}} 2600 – {{nêzîkî}} 2500 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIb: {{nêzîkî}} 2500 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê III: {{nêzîkî}} 2700 – {{nêzîkî}} 2200 {{bz}} ** Qonaxa akadiyan: {{nêzîkî}} 2334 – {{nêzîkî}} 2154 {{bz}} *** Xanedana akadiyan (Sargon) * Serdema bronza destpêkê IV: {{nêzîkî}} 2200 – {{nêzîkî}} 2100 {{bz}} ** Qonaxa gutiyan: {{nêzîkî}} 2154 – {{nêzîkî}} 2119 {{bz}} *** Xanedaniya Urûkê IV *** Xanedaniya gutiyan * Serdema bronza navîn I: {{nêzîkî}} 2100 – {{nêzîkî}} 2000 {{bz}} ** Qonaxa Ur III: {{nêzîkî}} 2119 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}} *** Xanedaniya Urûk V *** Xanedaniya Ur III * Serdema bronza navîn II: {{nêzîkî}} 2000 – {{nêzîkî}} 1750 {{bz}} ** Qonaxa Isin-Larsa: {{nêzîkî}} 2004 – {{nêzîkî}} 1736 {{bz}} *** Xanedaniya Îsin I *** Xanedaniya Larsayê * Serdema bronza navîn II B: {{nêzîkî}} 1750 – {{nêzîkî}} 1650 {{bz}} ** Qonaxa Babîliya Kevin: {{nêzîkî}} 1736 – {{nêzîkî}} 1475 {{bz}} *** Xanedaniya Sealandê === Serdema Ubeyd === [[Wêne:Frieze-group-3-example1.jpg|thumb|Dîmena cêrikeke seramîkê ku ji serdema dawî ya Ubaidê ve maye]] Di serdema Ubeyd bi şêwazeke cihêreng a seramîkên rengekirî yên bi kalîteya bilind hatiye destnîşankirin ku li seranserê Mezopotamyayê û [[Kendava Farsê]] belav bûye. Delîlên herî kevin ên ji bo bicihbûnê li ''Tell el-'Oueili'' hatine dîtin lê ji ber ku şert û mercên jîngehê li başûrê Mezopotamyayê ji bo bicihbûna mirovan pir berê serdema Ubeyd guncaw bûn, dibe ku deverên kevintir ên ku mirov lê bicih bûne hene ku heya roja îro nehatine dîtin. Hatiye dîtin ku ev çand ji [[Çanda Samarranê|çanda Samarran]] a ji bakurê [[Mezopotamya]]yê hatiye wergirtin. Bi awayekê baş nehatiye zanîn ka ev sumerên rastîn bûn yan na ku bi çanda dawî ya Urukê ve hatine naskirin. Çîroka derbasbûna diyariyên şaristaniyê (ez) ku ji [[Ea|Enkî]] (xwedawendê aqilê û xwedawendê sereke yê Erîdûyê ye) derbasê Înannayê dibe ku xwedawenda Urukê û xwedawenda evîn û şerê bû, dibe ku derbasbûna ji Erîdû yê ber bi Urukê nîşan bide.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Inanna, queen of heaven and earth : her stories and hymns from Sumer |paşnav=Wolkstein |pêşnav=Diane |weşanger=New York : Harper & Row |tarîx=1983 |isbn=978-0-06-014713-6 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/inanna00dian |paşnav2=Kramer |pêşnav2=Samuel Noah }}</ref> === Serdema Urûkê === Guhertina arkeolojîk a ji serdema Ubeyd ber bi serdema Urukê ve bi veguherîneke hêdî ji seramîkên rengekirî yên li hundirê welat ku li ser çerxek hêdî hatine hilberandin ber bi curbicur seramîkên nerengekirî ve çûye. Serdema Urukê berdewamiya serdema Ubayd e ku guherîna sereke ya berbiçavê di navbera her du serdeman de guherîna şêwaza hilberîna dîzikan e.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Upon this Foundation: The ʻUbaid Reconsidered : Proceedings from the ʻUbaid Symposium, Elsinore, May 30th-June 1st 1988 |paşnav=Henrickson |pêşnav=Elizabeth F. |weşanger=Museum Tusculanum Press |tarîx=1989 |isbn=978-87-7289-070-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=gnpyREWsfG0C&pg=PA353 |paşnav2=Thuesen |pêşnav2=I. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Invention of Cuneiform: Writing in Sumer |paşnav=Glassner |pêşnav=Jean-Jacques |weşanger=JHU Press |tarîx=2003 |isbn=978-0-8018-7389-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=fhMTRcUm9WsC&pg=PA31 }}</ref> {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | caption_align = center | direction = vertical | header = Qiral-kahînê Urukê keriyê pîroz xwedî dike | image1 = Yale University. Uruk period priest-king.jpg | caption1 = Qiral-kahîn û şagirtê wî keriyê pîroz xwedî dikin. Serdema Urukê {{nêzîkî}} 3200 {{bz}} | image2 = Uruk King priest feeding the sacred herd.jpg | caption2 = Mohra silindirî ya serdema Urukê, {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} li Muzexaneya Louvre }} Di serdema Ûrûkê de li dora 4100 û li dora 2900ê {{bz}} rêjeya kelûpelên bazirganiyê yên ku li ser qenal û çemên başûrê Mezopotamyayê dihatin veguhastin, rê li ber avakirina gelek bajarên mezin û navenda perestgehan vekiriye ku nifûsa van bajaran ji 10.000î zêdetir bûye û bajêr bi rêveberiyên navendî hatiye birevebirin karkerên pispor li bajaran hatine erkdar kirin. Hatiye piştrastkirin ku di serdema Ûrûkê de bajarên sumerî kesên ku ji deverên çiyayî hatine dîlgirtin wekê karker dane xebitandin û di nivîsarên herî kevin ê ku herêmê hatine dîtin di derbarê van karkerên dîlgirtî de gelek çavkanî hene. Berhemên dîrokî û hetta koloniyên vê şaristaniya Urukê li qadeke fireh ku ji çiyayên Torosê li Bakurê Kurdistanê, heta Deryaya Navîn li rojava û heta Rojhilata Kurdistanê li rojhilat hatine dîtin.<ref name="Algaze2005">{{Jêder-kitêb |sernav=The Uruk world system : the dynamics of expansion of early Mesopotamian civilization |paşnav=Algaze |pêşnav=Guillermo |weşanger=Chicago : University of Chicago Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-226-01382-4 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/urukworldsystemd0000alga }}</ref> Şaristaniya serdema Urukê wekê deverên li ''Tell Brak'' ku ji aliyê bazirgan û kolonîstên sumerî ve hatiye hinardekirin, bandor li ser hemî gelên derdorê kiriye ku hêdî hêdî aborî û çandên xwe yên berawirdî û reqabetkar pêş xistine. Di heman de bajarên sumeran nikarîne bi hêza leşkerî koloniyên dûr biparêzin.<ref name="Algaze2005" /> Di serdema Urukê de dibe ku bajarên sumerî teokratîk bûn û dibe ku ji aliyê qiraleke dîndar (ensi) ve dihatin birêvebirin ku ew qiral jî ji aliyê konseyeke temenmezin ku hem mêran û hem jî ji jinan pêk dihatin dihate araste kirin.<ref name="Goetze1941">{{Jêder-kovar |paşnav=Goetze |pêşnav=Albrecht |tarîx=1941-10-01 |sernav=''The Sumerian King-List''. By Thorkild Jacobsen. |url=https://doi.org/10.2307/499541 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=45 |hejmar=4 |rr=633–634 |doi=10.2307/499541 |issn=0002-9114 }}</ref> Dibe ku panteona sumerî ya paşîn li ser vê awayê siyasî hatibe modelkirin. Di serdema Urukê de delîlên şerê rêxistinkirî an leşkerên profesyonel kêm bûn û bi gelemperî bajar bê dîwar bûn. Di vê heyamê de Uruk bûye bajarê herî mezinê cîhanê ku yekemcar di vê serdemê nifûsa bajarekî ji 50.000 kesan derbas bûye. Lîsteya rêveberê sumerî yên kevnar xanedanên destpêkê yên çend bajarên navdar ên vê serdemê vedihewîne. Hatiye diyarkirin ku navên destpêkên di lîsteyê de, berî lehiyeke mezin hikum kirine. Ev navên destpêkê dibe ku xeyalî bin û dibe ku hinek kesayetiyên evsanewî û mîtolojîk ên wek Alulim û Dumuzid, di nav xwe de bigirin.<ref name="Goetze1941" /> Dawiya serdema Urukê bi osîlasyona Piora re hevdem bû ku serdemeke hişk ê di navbera salên 3200 û 2900 {{bz}} bû û serdem dawiya serdemeke dirêj a avhewayê ya şiltir û germtir ê li dora 9000 heta 5000ê {{bz}} bû ku wekê optîmuma avhewaya Holosenê hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Climate, history and the modern world |paşnav=Lamb |pêşnav=Hubert H. |weşanger=Routledge |tarîx=2005 |isbn=978-0-415-12735-6 |çap=2. edition, reprint |cih=London }}</ref> === Serdema xanedaniya destpêkê === [[Wêne:Stele of Ushumgal MET DT849.jpg|thumb|çep|Kevirê Ûşûumgalê, 2900-2700 berê zayînê. Dibe ku ji Umayê be]] Di serdema xanedaniya sestpêka sumeran ({{nêzîkî}} 2900–2350 {{bz}}) de li başûrê Mezopotamyayê yekem bajar-dewletên serbixwe (Ur, Uruk, Lagaş) hatine damezrandin û nivîsandinên mîxî ji tomarên îdarî ber bi nivsarên wêjeyê ve çûye. Ev serdem bi reqabeta siyasî û dewlemendiya çandî ve hatiye destnîşankirin. Di vê serdemê de bajarên serbixwe derketine holê ku toreke bajar-dewletên serbixwe bûn ku ji aliyê perestgeh û qiral ve hatine birêvebirin. Navendên giring ên vê serdemê Ur, Uruk, Lagaş, Uma, Kîş û Nîpûr bûn ku bajarên sumeriyên herî bihêz ên serdema xanedaniya destpêkê bûn ku her dem bi hev re di nav reqabetê de bûn. Qiralê herî kevn ê xanedaniyê ku navê wî di çavkaniyên evsanewî de derbas bûye, Etana bû ku qiralê 13em ê xanedana yekemê Kîşê bû. Qiralê herî kevin ku bi delîlên arkeolojîk hatiye piştrastkirin Enmebaragesî yê Kîş (serdema sanedaniya destpêkê I) e ku navê wî di destana gilgameş de hatiye behs kirin û ev bûye sedema fikira ku Gilgameş bi xwe qiraleke dîrokî yê Urukê be. Wekî ku destana gilgamêşê hatiye destnîşankirin ev serdem bi zêdebûna şer û pevçunan derketiye pêş. Ji ber ku gundên neparastî yên li başûrê Mezopotamyayê rastê êrîşan hatine û ji holê rabûne, bajar bi dîwaran hatine dorpêçkirin û mezinahiya bajaran berfireh bûye. Hatiye bawerkirin ku hem Gilgameş û hem jî Enmerkar ku ji hikumdarên di beriya wî de ye, dîwarên Urukê ava kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=George |pêşnav=Andrew |tarîx=2018-07-31 |sernav=The Epic of Gilgamesh — Selections |url=https://doi.org/10.1017/9781942401223.002 |kovar=Primary Sources on Monsters |rr=7–16 |doi=10.1017/9781942401223.002 }}</ref> ==== Xanedaniya yekemê Lagaşê ==== [[Wêne:Stele of Vultures detail 02.jpg|thumb|çep|Perçeyek ji kevirê (stel) Qermiçîyan a Eannatumê]] Her çiqas di lîsteya padîşahan de nehatibe dîtin jî hebûna xanedaniya Lagaş ({{nêzîkî}} 2500–2270 {{bz}}) bi gelek abîdeyên giring û bi gelek vedîtinên arkeolojîk bi awayekê baş hatiye tespîtkirin. Her çiqas xanedaniya Lagaşê xanedaniyeke temenkurt be jî, yek ji împeratoriyên pêşîn ên bû ku di dîrokê de hatiye zanîn ku împeratoriya Eannatum a Lagaşê bû ku hema hema tevahiya Sumerê, tevî Kîş, Uruk, Ur û Larsayê zevt kiriye û ji bajar-dewleta Umayê ku dijberê sereke yê Lagaşê bû bac standiye. Di heman demê de sinorên dewleta wî heta hinek beşên Elamê û li kêleka Kendava Farisî dirêj bûye.<ref name="Roux1992">{{Jêder-kitêb |sernav=Ancient Iraq |paşnav=Roux |pêşnav=Georges |weşanger=Penguin Books |tarîx=1992 |isbn=978-0-14-012523-8 |çap=3. ed., repr |cih=London |series=Penguin book history/archeology }}</ref> Piştre Lugal-zage-si ku qiral-kahîn ê Umayê bû, serdestiya xanedana Lagaşê li herêmê hilweşandiye, piştre jî Uruk zevt kiriye û wekê paytexta xwe ragihandiye. Hatiye diyarkirin ku Lugal-zage-si padîşahê dawî yê etnîkî ya sumerî bû ku li pey wî Sargonê akadî bûye qiralê Sumerê.<ref name="Leick2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical Dictionary of Mesopotamia |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Rowman & Littlefield Publishers |tarîx=2009 |isbn=978-0-8108-6324-8 |url=https://doi.org/10.5771/9780810863248 }}</ref> === Serdema xanedaniya akadiyan === Xanedaniya akadiyan ku dîroka xanedaniyê ji salên 2334 û 2154ê {{bz}} vedigere (kronolojiya navîn) bi dagirkirina axa sumeriyan ve ji aliyê Sargonê akadî ve hatiye damezrandin.<ref name="Roux1992"/> Zimanê akadî ya semîtîk ê rojhilat cara yekem di navên taybet ên padîşahên Kîşê de li dora sala 2800ê {{bz}} hatiye dîtin ku di lîsteya qiralên dawî de jî hatiye dîtin. Di vê serdemê de nivîsarên ku bi tevahî bi zimanê akadiya kevin hatine nivîsandin hene ku dîroka wan ji dora sala 2500ê {{bz}} vedigere. Bikaranîna zimanê akadiyê kevin di dema serweriya Sargonê akadî (2334–2279 {{bz}}) de gihiştiye bilindeya xwe lê di wî demê jî piraniya tabletên îdarî bi zimanê sumerî hatiye nivîsandin ku di wî demê de jî zimanê sumerî ji aliyê nivîskaran ve hatiye bikar anîn.<ref name=":2">{{Jêder-kitêb |sernav=6. Toward the Image of Tammuz |weşanger=Harvard University Press |tarîx=1970-12-31 |rr=73–103 |url=https://doi.org/10.4159/harvard.9780674334731.c8 }}</ref> Zimanê akadî û zimanê sumerî demek dirêj wekê zimanên herêmî bi hev re hatine bikaranîn lê heta dora sala 1800 ê {{bz}} zimanê sumerî bûye zimanekî edebî ku bi piranî tenê ji aliyê zanyar, nivîskaran û elîtan ve hatiye axavtin. Zimanê akdî jî zêdetir wekê zimanê çîna jêrîn hatiye bikaranîn. Hatiye piştrastkirin ku zimanê akadî ji bo demek kurt li ser beşên cîran ên Elamê ku berê ji aliyê Sargonê akadî ve hatibûn dagirkirin jî hatibû ferzkirin.<ref name=":2" /> === Serdema xanedaniya gutiyan === [[Wêne:Gutian inscription-AO 4783-gradient.jpg|thumb|Tableta Lugalanatumê "Gutium"]] Gelê gutî yek ji gelên ne-semîtîk bûn ({{nêzîkî}} 2220 – 2119 {{bz}}, kronolojiya navîn) ku ji çiyayên Zagrosa bakurê rojhilatê Mezopotamyayê derketine. Xanedaniya gutiyan a sumerî di dema bidawî bûn û hilweşîna xanedaniya akadiyan de gihîştiye asta herî bilind. Piştî mirina hikumdarê dawî yê akadî, Şar-Kalî-Şerrî (2218 – 2193 {{bz}}), gutiyan hêdî hêdî navendên akadî, tevî paytext akadiyan di sala 2193ê {{bz}} de xistine bin kontrola xwe. Di serdemê gutiyan xanedaniya akadiyan hilweşandiye û hilweşîna dawî ya akadiyan ku di sala 2154ê {{bz}} de hilweşiyaye, nîşana bilindeya hêza gutiyan bû. Di derbarê hikumdar û gelê gutî de agahî gelek kêm in ku pir caran ev serdem serdem wekê serdemeke tarî ya sumeriyan hatiye binavkirin ku navbereke di navbera xanedaniya akadî û xanedaniya sêyem a Urê de ye. Serdema gutiyan bi serketina Utu-hengalê Urukê (2119 – 2112 {{bz}}) bi dawî hatiye ku padîşahê dawî yê gutiyan, Tîrîgan têk biriye û xanedana 5em a Uruk a ku temenkurt ava kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lambert |pêşnav=W.G. |tarîx=2007-01-01 |sernav=WALTHER SALLABERGER, KONRAD VOLK and ANNETTE ZGOLL (eds), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien: Festschrift fur Claus Wilcke |url=https://doi.org/10.1093/jss/fgl042 |kovar=Journal of Semitic Studies |cild=52 |hejmar=1 |rr=139–141 |doi=10.1093/jss/fgl042 |issn=0022-4480 }}</ref> Piştî demek kurt Ur-Nammu yê Urê (2112 - 2094 {{bz}}) padîşahiya Utu-hengal hilweşandiye û xanedaniya sêyem a Urê di sala 2112ê {{bz}} de ava kiriye. ==== Xanedaniya duyemê Lagaşê ==== Piştê hilweşîna akadiya ku ji aliyê gutiyan ve hatiye hilweşandin, hikumdarekî din ê xwemalî yê sumerî, Gudea yê Lagaşê, gihîşt asteke giring ê herêmî û pratîkên dînê padîşahên sargonîk berdewam kiriye. Xanedaniya Lagaş a destpêkê Gudea û neviyên wî jî pêşveçûna hunerî pêşve xistine û hêjmareke mezin berhemên arkeolojîk li pey xwe hiştine. === Serdema sêyemê Urê === [[Wêne:Self-praise of Shulgi (Shulgi D).jpg|thumb|240px|Nivîsara "xwepesnêkirina Şulgî (Shulgi D) ku rêveberekê xanedaniya sêyemê Urê bû]] Serdema sêyem Ûrê ({{nêzîkî}} 2112 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}}, kronolojiya navîn) piştê serdestiyên akad û gutiyan xanedaniya dawî ya sumerî li başûrê Mezopotamyayê ku ji aliyê Ur-Nammu ve hatiye damezrandin û wekê "dewleta nû yê sumerî" jî tê zanîn zanîn, hatiye damezrandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Presargonic Period: Early Periods, Volume 1 (2700-2350 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=2008-05-17 |isbn=978-1-4426-9047-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8PNAnIome3AC&pg=PT910 }}</ref> Ew serdem "împaratoriyeke arşîvî" ya pir navendî û burokrasî ye ku hemî çalakiyên aborî bi baldarî li ser tabletên herî hatine tomar kirin. Ev serdem ji aliyê qiral Ur-Nammû ve hate destpêkirin ku dawî li desthilatdariya gutiyan aniye. Serdema wê ya herî bi heybet ji di dema xanedaniya Şulgî de qewimiye ku sinorên xwe ji Kendava Farsê heta sinorên îro ya Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê berfireh kiriye. Her çiqas "dîwarê Amurru" ji bo rawestandina pêlên koçberiyê yên ji rojava ve hatibe çêkirin jî, pêlên koçberiyê nehatiye sekinandin û hevsengiya demografîk a xanedaniyê têk çûye. Xanedaniya sêyemê Urê bi qasê heyameke ku sed salan berdewam kiriye hebûna berdewam kiriye. Piştre êrîşên xanedanî rastî êrîşên wêrankar ên elamiyan hatiye û paytext Urê dawî li vê serdemê anîne. Ev wêranî di nivîsar navdar ên "şîna Urê" de ku bi zimanê sumerî hatine nivîsandin hatiye vegotin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ur III Period (2112-2004 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=1997 |isbn=978-1-4426-2376-7 |cih=Toronto |series=RIM The Royal Inscriptions of Mesopotamia }}</ref> === Dawiya sumeriyan === [[Wêne:Laments on the ruin of Ur AO6446 mp3h9137.jpg|thumb|çep|240px|Nivîsara şîna li ser wêrankirina Urê, li Muzexaneya Louvre]] Dawiya sumeran bi gelek şer navxweyî şerên derveyê li dijî xanedaniya dawî ya Urê û bi bûyerên ekolojîk bileztir bûye. Ev serdem bi gelemperî wekê guheztineke mezin a nifûsê ji başûrê Mezopotamyayê ber bi bakur hatiye qebûlkirin. Ji aliyê ekolojîk ve hilberîna çandiniyê ya axên sumerî ji ber zêdebûna şorbûnê di maye di bin metirsiyan de. Şorbûna axê li vê herêmê demek dirêj ji aliyê gelên herêmê ve wekê kêşeyeke mezin hatibû zanîn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jacobsen |pêşnav=Thorkild |paşnav2=Adams |pêşnav2=Robert M. |tarîx=1958-11-21 |sernav=Salt and Silt in Ancient Mesopotamian Agriculture |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.128.3334.1251 |kovar=Science |cild=128 |hejmar=3334 |rr=1251–1258 |doi=10.1126/science.128.3334.1251 }}</ref> Axên avî yên bi avdaniyeke nebaş û di keşûhewayeke hişk de bi astên bilind ên dûkeliyê bûye sedema kombûna xwêyên bişivîn a di axê de ku di dawiyê de berhemên çandiniyê bi giranî kêm kiribû.<ref name="Thompson2004">{{Jêder-kovar |paşnav=Thompson |pêşnav=William R. |tarîx=2004-11-26 |sernav=Complexity, Diminishing Marginal Returns, and Serial Mesopotamian Fragmentation |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/jwsr/article/view/288 |kovar=Journal of World-Systems Research |ziman=en |rr=613–652 |doi=10.5195/jwsr.2004.288 |issn=1076-156X }}</ref> Di qonaxên akadî û Ur III de, ji çandina genim ber bi cehê ve veguheriye ku ceh dikare di axa bi xwê de şîn bibe lê çandina cehê têrê nekiriye û hatiye texmînkirin ku nifûsa vê herêmê di navbera salên 2100 {{bz}} û 1700ê {{bz}} de bi qasê sisê ji pênc ê nifûsa herêmê kêm bûye.<ref name="Thompson2004" /> Vê yekê hevsengiya hêza herêmê gelek xira kiriye, deverên ku sumerî lê dihat axavtin qels kiriye û deverên ku zimanê sereke zimanê akadî bû bihêz kiriye. Ji vê demê û pê ve, zimanê sumerî tenê wekê zimanekî edebî û rîtûelî maye. Di dawiyê de sumerî hêza xwe yê siyasî hêdî hêdî winda dikin û li dora sala 2000ê berê zayînê de tevlê gelên herêmê bûne ji qada dîrokî winda bûne.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla }}</ref> Lêbelê îcadkirina wan a nivîsandina mîxî, pergalên hiqûqî, mîtolojî û zanista astronomiyê bingehên şaristaniyên paşê daniye ku di serdemên dirêj de şaristaniyên herêmê ji sîstem û îcadên sumeriyan sûd wergirtine.<ref name="jchyla2021" /> == Demografî == Bajarê Urûkê yek ji bajarên herî mezin ên Sumerê bû û hatiye texmînkirin ku di serdema herî qerebalix de de nifûsa bajêr di navbera 50.000 û 80.000 kesan bû. Ji ber faktorên bajarên din ên Sumerê û nifûsa mezin a çandiniyê hatiye texmîn kirin dibe ku nifûsa Sumerê di navbera 0,8 milyon û 1,5 milyon kesan de be.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ebsco.com/ |sernav=Sumerian Civilization {{!}} Anthropology {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |malper=EBSCO |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hatiye texmîn kirin ku di vê serdemê de nifûsa tevahî ya cihanê bi qasê 27 milyon bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Atlas of world population history |paşnav=McEvedy |pêşnav=Colin |weşanger=Lane |tarîx=1978 |isbn=978-0-7139-1031-5 |cih=London |paşnav2=McEvedy |pêşnav2=Colin |paşnav3=Jones |pêşnav3=Richard }}</ref> Sumeriyan bi zimanekî îzolekirî diaxivîn ku li gorî dîroknasên serdema nûjen zimanê sumerî zimaneke ne-semîtîk û zimaneke ne-hind-ewropî bû. Di heman demê de ji ber ku navên hinek bajarên mezin ên Sumerê ne sumerî ne ku ev yek nîşaneyên niştecihên berê sumeriyan nîşan dide, hêjmarek zimannasan îdia kirine ku ew dikarin zimanekî pêşzimanê zimanê sumerî ku bi dabeşkirineke nenas ew, tesbît bikin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Pr |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |çap=1. publ |cih=Westport, Conn. |series=Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> Lêbelê tomarên arkeolojîk berdewamiya çandî ya bênavber a zelal ji serdema destpêkê ya Ubeyd (5300–4700 {{bz}}, C-14) li başûrê Mezopotamyayê nîşan dane. Gelê sumerî yê ku li vir bi cih bûne, erdên vê herêmê ku ji ber axa ji aliyê Dîcle û Firatê ve hatiye komkirin û ji ber ku axeke berhemdar bû, li vê herêmê karê çandiniyê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/sumer |sernav=Sumer - Dîroka Kevnare, Nexşe û Şaristanî |malper=HISTORY |tarîx=2017-12-07 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en |paşnav= |pêşnav= }}</ref> == Çand == === Jiyana civakî û malbatî === [[Wêne:Reconstructed sumerian headgear necklaces british museum.JPG|thumb|230px|Di serdemê Urê de serpoş û gerdaniyên jinên çîna jorîn a sumerî]] Di serdema destpêk an sumeriyan de, pîktogramên destpêkê van yekan nîşan didin:<ref name="Sayce1908"/> * Xebatên dîzkarî yê pir zêde bûn û şêweyên vazo, tas û firawên pirreng bûn ku ji bo hingiv, rûn, rûnê malan û şerabê kûpên taybet hebûn. Hinek ji vazoyên bi lingên şût hebûn û li ser stûnên bi lingên xaçkirî disekinin. Kûpên din jî binê wan rast bûn û li ser çarçoveyên çargoşeyên darîn hatibûn danîn. Kupên rûnê û kûp ên din jî, bi devgirtekên axê hatibûn girtin. * Serpêçek û kûfiyên sumeriyan bi perik bûn. Tivikên wan ên mezin û biçûk hebûn. * Di nav amûrên wan de Kêr, birxûl, dasûk û amûreke dişibûya birrekê hebûn. Di heman demê de di şeran de rim, kevan, tîr û xencer bikaranîne. * Ji bo nivîsandinê tabletên herî hatine bikaranîn. Sumeriyan mêr metal û xencerên destik darîn bi xwe re digerandin û ji sîfîran lewheyan çêdikirn û di heman demê de ji zêran jî gerdanî çêkirine. * Dem bi heyv û salnameyan dihatin hesabkirin. Derbarê muzîka sumerî de gelek delîl hene. Ji aliyê sumeran ve lîr û bilûr dihatin lêxistin ku di nav mînakên herî navdar de lîrên Urê bûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gilgamesh And The Literary Traditions Of Ancient Mesopotamia |paşnav=George |pêşnav=A. R. |weşanger=Routledge |isbn=978-0-203-94623-7 |url=https://doi.org/10.4324/9780203946237.ch31 }}</ref> Çanda sumerî çandeke baviksalarî û tebeqeyî bû. Qanûna Ur-Nammu, qanûnnsmeya herî kevin e ku heta niha hatiye kifşkirin ku dîroka qanûnnameyê vedigere serdema Ur III ku ev yek nêrîneke di derbarê avaniya civakî ya di qanûna sumerî ya dereng de nîşan dide. Koma di bin ''lu-gal'' ("mirovê mezin" an padîşah), hemî endamên civakê yek ji du tebeqeyên bingehîn bûn ku di nav wan de "lu" an kesê azad û kole (mêr, ''arad''; ''geme'' jin) hebûn. Kurekî luyan (kesên çîna jêrîn) heta ku bizewice wekê ''dumu-nita'' hatiye binavkirin. Jin (''munus'') dema ku ne zewicî bû wekê ''dumu-mi'' hatibû binavkirin û piştê ku keçek dizewice wekê ''dam'' hatibû binavkirin. Piştre dema ku jineke mêrê wê dimire û dibe jinebî wekê ''numasu'' dihate binavkirin û piştre ew jina jinebî dikarî bi mêreke din ê ji heman eşîrê re bizewiciya. Di nav sumerên destpêkê de jinan wekî kahîn roleke giring ê sazûmanî dilîstin. Di heman demê de jinan dikaribûn bibin xwedî milk, karsaziyê bikin û mafên wan ji aliyê dadgehan ve dihatin parastin. Keç û kurên sumerî bi şertên wekhev mîrasên ku ji dêûbavê wan dimanî werdigirtin. Rewşa jinan di sedsalên piştî sala 2300ê {{bz}} de her ku çûye xirabtir bûye ku mafê wan ê birêvebirina milkê xwe bi sinor bûye û xwedawendên jin jî giringiya xwe ya berê winda kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Germanic City States |paşnav=Glassman |pêşnav=Ronald M. |weşanger=Springer International Publishing |tarîx=2017 |rr=1517–1526 |isbn=978-3-319-51693-6 |cih=Cham |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_128 }}</ref> Nivîsên ku reformên padîşah Urukagina ya Lagaşê ({{nêzîkî}} 2350 {{bz}}) vedibêjin diyar kiriye ku wî edeta berê ya ku jineke bi çend mêran re dizewice li welatê xwe betal kiriye û ferman daye ku jineke ku gelek mêran bizewice were kevir kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gender and the Journal: Diaries and Academic Discourse |paşnav=Gannett |pêşnav=Associate Professor of English and Director of Core Writing Cinthia |weşanger=SUNY Press |tarîx=1992-01-01 |isbn=978-0-7914-0683-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=mpjk74blFDgC&dq=urukagina+%22two+men%22&pg=PA62 |paşnav2=Gannett |pêşnav2=Cinthia }}</ref> Zewac bi gelemperî ji aliyê dê û bavê bûk û zavayê ve dihatin sazkirin ku nişana wan bi gelemperî bi pejirandina peymanên ku li ser tabletên axê hatine tomar kirin dihatin temam kirin.<ref name="Kramer1995">{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture, and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-226-45238-8 |çap=12. [pr.] |cih=Chicago }}</ref> Ev zewac dema ku zava diyariyek bûkê dida bavê bûkê qanûnî dibûn. <ref name="Kramer1995" />Gotineke ji gotinên pêşiyên sumerî zewaca îdeal û bextewar, bi devê mêrekî vedibêje ku pesnê xwe dide ku jina wî heşt kur ji wî re aniye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Press |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |cih=Westport, Conn |series=The Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> === Nivîs û ziman === {{Gotara bingehîn|Zimanê sumerî}} [[Wêne:P1150884 Louvre Uruk III tablette écriture précunéiforme AO19936 rwk.jpg|thumb|Dîmeneke tabletek bi nivîsa pêş-mîxî ya pîktografîk ku di dîroka tabletê ji dawîya hezarsala 4ê a berî zayînê vedigere ku ji kevirê kisilî hatiye çêkirin]] Sumerî civakeke dîrokî bûn ku bi dîtina nivîsandinê ji bo miroviyê nûvedanên giring bidest xistine. Vedîtinên arkeolojîk ên herî giring ê li Sumerê hejmareke zêde yê ji tabletên gil ên bi tîpên mîxî ne ku zimanê sumerî hatine nivîsandin. Nivîsa sumerî ne tenê şiyana hilanîna tomarê dîroka mirovahiyê pêşvexistiye, di heman demê de di afirandina berhemên wêjeyî ya hem bi nivîsandina destan û çîrokên helbestî û hem jî bi nivîsandina rîtûel û qanûnanê, wekê qonaxek giring hatiye qebûlkirin. Her çiqas pergala nivîsandina sumeriyan di destpêkê de hiyeroglîfîk bû ku îdeograman bikar dianî jî, nivîsandina kunîformî ya logosîlabîk di demek kurt de li pey wê hatiye. Sumeriyan qamîşên sêgoşeyî yên tûjik ji bo nivîsandinê li ser tabletên axa şil bikaranîne. Di serdema îro de bi sedhezaran nivîsên bi zimanê sumerî hatine dîtin ku di nav wan de nameyên şexsî û nameyên karsaziyê, lîsteyên ferhengî, qanûn, beyt, rîtûel, çîrok û tomarên rojane hene. Li Sumerê pirtûkxaneyên tijî yên tabletên ji heriyê hatine dîtin. Li seranserê Sumerê nivîs û nivîsên mezin ên li ser tiştên cuda, wek peyker an kerpîçan jî pir gelemperî ne. Ji ber ku ew bi berdewamî ji aliyê nivîskarên di perwerdeyê de hatine nivîsandin, gelek nivîs di gelek nusxeyan de mane. Demek dirêj ê piştî ku axaftvanên semîtî li Mezopotamyayê serdest bûne, zimanê sumerî li Mezopotamyayê wekê zimanê rîtûelî û wekê zimanê hiqûqê berdewam kiriye. Mînakên sereke yên nivîsa mîxî helbestek dirêj e ku di kavilên Urûkê de hatiye dîtin. Destana Gilgameşê ku berhemeke wêjeyî ya navdarê sumerî ye, bi nivîsandina mîxî ya standard a sumerî hatiye nivîsandin. Destana Gilgameşê behsa padîşahekî ji serdema destpêkê ya xanedaniya duyem kiriye ku navê wî Gilgamêş an jî "Bilgamêş" a bi sumerî bû. Destana Gilgamêşê çîroka xeyalî ya Gilgameş û hevalê wî Enkîdû ya ku bi xwîn û şîrînî diaxivin, vedibêje. Destan li ser çend tabletên axê hatiye nivîsandin û hatiye texmînkirin ku mînaka herî kevin ê mayî ya wêjeya xeyalî ye. Ji ber ku zimanê sumerî girêdayî ti malbateke zimanî nîne, bi gelemperî di zimannasiyê de wekê zimanekî îzolekirî hatiye qebûlkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Russell |pêşnav=James R. |tarîx=2008 |sernav=Roger D. Woodard (ed.), The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004), XX + 1162 pp. |url=https://doi.org/10.1007/s12138-008-0031-0 |kovar=International Journal of the Classical Tradition |cild=15 |hejmar=1 |rr=136–140 |doi=10.1007/s12138-008-0031-0 |issn=1073-0508 }}</ref><ref name="Day1997"/> Ji bo girêdana zimanê sumerî bi malbatên zimanên din re, gelek hewldanên têkçûyî çêbûne. Zimanê sumerî zimanekî agglutinatîf e. Bi gotineke din morfem e ("yekîneyên wateyê") ku li hev tên zêdekirin ku peyvan çêbikin ku berevajiyê zimanên analîtîk ku morfem bi tenê li hev tên zêdekirin da ku hevokan çêbikin. Hinek zanyaran pêşniyar kirine dibe ku delîlên zimanekî binesazî an tebeqeyî ji bo taybetmendiyên erdnîgarî û çalakiyên curbicur ên hunerî û çandiniyê hebin ku bi awayên cûda wekê proto-firatî an proto tigreyî hatiye binavkirin,<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=SPACE PHILOSOPHY OF THE ANCIENT EAST |paşnav=Bakina |pêşnav=Valentina |weşanger=LCC MAKS Press |tarîx=2025-11-13 |isbn=978-5-317-07482-1 |url=https://doi.org/10.29003/m4813.978-5-317-07482-1 }}</ref><ref name="Bailkey1963">{{Jêder-kovar |paşnav=Bailkey |pêşnav=Nels |tarîx=1963-10-01 |sernav=The Sumerians: Their History, Culture, and Character. By ''Samuel Noah Kramer''. (Chicago: University of Chicago Press. 1963. Pp. xiv, 355. $7.95.) |url=https://doi.org/10.1086/ahr/69.1.92 |kovar=The American Historical Review |cild=69 |hejmar=1 |rr=92–93 |doi=10.1086/ahr/69.1.92 |issn=1937-5239 }}</ref> lê hinek zanyarên din jî vê yekê bi nakok diyar kirine.<ref name="Bailkey1963" /> === Dîn === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = Dînî sumeriyan | image1 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg | caption1 = Plaqeyek dîwêrê ku qurbanê ji xwedawendeke rûniştî re û perestgehekê nîşan dide. [[Ur]], 2500 {{bz}} | image2 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (libation detail).jpg | caption2 = Rehîbeke tazî li perestgeheke sumerî xwarina qurbaniyê pêşkêş dike, [[Ur]], 2500 {{bz}} | footer = }} Di [[Mîtolojî|mîtolojiya]] sumeran de xwedawend û xwedeyên giring [[Înanna]], [[Nînhursag]], [[En]], [[Enlîl]] û [[Enkî]] ne. [[Gilgameş]] keyekî sumeran bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=University of Chicago press |tarîx=1963 |isbn=978-0-226-45238-8 |cih=Chicago (Ill.) }}</ref> Nirxandina mijarek wekê dînê sumerî dikare tevlihev be, ji ber ku pratîk û baweriyên ku ji aliyê van gelan ve hatine pejirandin û li gorî dem û cihî pir diguherin ku her bajarek xwedî nêrîna xwe ya cîhanê ya mîtolojîk an teolojîk bû. Hatiye texmînkirin dibe ku sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de edet û kevneşopiyên gelên din ên pêş sumerî wergirtine. Sumeriyên pêşîn li ser baweriyên xwe nivîsandine ku paşê li ser gelek mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyayê de bandora sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de çêbûye. Sumeriyan di derbarê hemî mijarên têkildarî xwe de bi xwedawendên xwe bi ewleh bûn û li hember hêzên kozmîk ên wekê mirin û xezeba Xwedayî, dilnizmiya xwe nîşan dane.<ref name="Kramer1995"/> Wisa dixuyê ku dînê sumerî li ser du evsaneyên kozmojenîk ên cuda hatiye damezrandin. Ya yekem afirandinê wekê encama rêze zewacên pîroz an jî hieroi gamoi didîtin ku lihevhatina dijberan vedihewîne ku wekê hatina hev a hebûnên xwedayî yên mêr û jin ên xwedawend, hatiye texmînkirin. Vê şêwaz bandor li ser efsaneyên herêmî yên Mezopotamyayê kiriye. Ji ber vê yekê, di Enuma Elish a akadî ya paşîn de, afirandin wekê yekîtiya ava şirîn û ava şor ê di navbera Abzu yê nêr û Tîamata mê de hatiye dîtin. Berhemên vê yekîtîyê, Lahm û Lahmu "yên bi çemûr" bûn ku navên yekem ên dergevanên perestgeha E-Abzu ya Enkî ya li bajarê Erîdûyê bû. Her yek ji xwedawendên sumerî (bi zimanê xwe, dingir û di pirjimar de, dingir-dingir an dingira-ne-ne) bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya dînî ya ku ji wan re dihat dayîn li gorî hêza siyasî ya bajarê têkildar zêde an kêm dibû. Li gorî kevneşopiya sumeriyan, xwedawendan mirov ji axê afirandine ku xizmeta wan bikin. Dema ku xwedawend hêrs an bêzar dibûn, xwedayan hestên xwe bi rêya erdhej an karesatên xwezayî diyar dikirin. Ji ber vê yekê bingeha despêka dînî sumerî li ser baweriya ku hemî mirovahî di bin destpêşxêriya xwedawendan de ye, ava bûye. ==== Xwedawendên sumerî ==== [[Wêne:Ea (Babilonian) - EnKi (Sumerian).jpg|thumb|Mohra silindirî ya akadî ku li dora sala 2300ê {{bz}} ku xwedawendên sumerî yên Înanna, Utû, Enkî û Îsimûd nîşan dide]] Sumeriyan baweriya xwe bi polîteîzma antropomorfîk aniye, an jî wekê din baweriya bi gelek xwedayên di ku dişibûna mirovan aniye. Komek xwedayên hevpar tune bûn ku her bajar-dewletek xwedî xwedawendeke parastvan, perestgeh û padîşahên xwe yên taybet bû. Bi yekê re xwedayên bajarekî din di heman demê de pir caran li cihek an li bajareke din dihatin pejirandin. Axaftvanên sumerî di nav gelên herî pêşîn de bûn ku baweriyên xwe bi nivîskî tomar kirine û îlhama sereke yê mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyaya paşîn bûn. Xwedawendên serekeyên ku sumeriyan dihebandin ev bûn: * [[Anu]] di nav sumeriyan de wek xwedayê tamdemî ya bihuştê hatiye zanîn. Di heman demê de peyva ''an'' di zimanê sumerî de tê wateya ezman û navê Kî ku hevjîna Anu bû tê wateya erdê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/an/ |sernav=Anu }}</ref> * [[Enkî]] li başûr li perestgeha li Erîdûyê bû. Enkî xwedawendê xêrxwazî û şehrezayiyê bû û hikumdarê kûrahiyên ava şirîn ên bin erdê de, şîfakar û dostê mirovahiyê bû ku di mîtolojiya sumerî de hatiye bawerkirin ku huner û zanist, pîşesazî û rêbazên şaristaniyê daye mirovan û pirtûka qanûnan a yekem wekê afirandina wî hatiye hesibandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Der Gott Ea/Enki in der akkadischen Überlieferung. Eine Bestandsaufnahme des vorhandenen Materials. Dissertationen der Universität Graz 58. Graz: dbv-Verlag 1983. |paşnav=Galter |pêşnav=Hannes D. |tarîx=1983-01-01 |url=https://www.academia.edu/45092567/Der_Gott_Ea_Enki_in_der_akkadischen_%C3%9Cberlieferung_Eine_Bestandsaufnahme_des_vorhandenen_Materials_Dissertationen_der_Universit%C3%A4t_Graz_58_Graz_dbv_Verlag_1983 }}</ref> * [[Enlîl]] di mîtolojiya sumerî de xwedayê ba, baran û bahozê bû. Di heman demê xwedawendê sereke yê panteona sumerî bû û xwedayê parêzvan ê bajarê Nîppurê bû.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |tarîx=1983 |sernav=The Sumerian Deluge Myth |url=https://www.cambridge.org/core/journals/anatolian-studies/article/abs/sumerian-deluge-myth/04DEE2B5D84A0BF01B4D4E782DB49464 |kovar=Anatolian Studies |ziman=en |cild=33 |rr=115–121 |doi=10.2307/3642699 |issn=2048-0849 }}</ref> Hevjîna wî xwedabanû [[Ninlîl]] bû ku xwedawenda bayê başûr bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Literature of Ancient Sumer |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-19-929633-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=a1W2mTtGVV4C&pg=PA106 }}</ref> * [[Înanna]] xwedawenda evîn, zayendî û şerê bû.<ref name="Black2014">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Bi awayekî din apoteoza (xwedawendî kirin) Venûsê bû ku stêrka sibehê (rojhilat) û êvarê (rojava), li perestgehê (ku bi An re parvekirî bû) li Urûkê bû. Dibe ku padîşahên hatine xwedawendî kirin zewaca Înanna û Dumuzîd bi kahînan re ji nû ve pêk anîne.<ref name="Black2014" /> * [[Şamaş]] xwedawendê rojê ye ku peykerê wî li Larsayê li başûr û li bakur jî li Sipparayê heye.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://publikationen.badw.de/en/rla/index |sernav=BAdW · Reallexikon der Assyriologie |malper=publikationen.badw.de |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> * [[Sîn (xwedawend)|Sîn]] xwedawendê heyvê bû ku li Urê bû.<ref name=":5"/> Ev xwedawendên ku li jor hatine destnîşan kirin panteona sereke yê sumeriyan pêk anîne û ji xeynî van xwedawendan sereke bi sedan xwedawendên din ên piçûk jî hebûn. Xwedawendên sumerî pir caran bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya wan a dînî pir caran bi hêza siyasî ya van bajaran re zêde bûye an an jî kêm bûye. ==== Kozmolojî ==== Sumeriyan Dinyayê wekê qadeke çargoşeyî ku ji çargoşeyan pêk hatiye xeyal kirine.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Jiyana piştî mirinê ya sumeran wekê daketina nav dinyayeke tarî û derbaskirina bêdawîyê di jiyaneke belengaz ê wekê Gidim (rih) hatiye ravekirin.<ref name=":3" /> Sumeriyan gerdûnê li çar beşan dabeş kiribûn. * Li bakur xelkê çiyayî yên [[subarto]]yî hebûn ku dem bi dem welatên wan ji bo dar û materyal din ên xam dihatin talankirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Frangipane |pêşnav=Marcella |tarîx=2018-03-01 |sernav=Different Trajectories in State Formation in Greater Mesopotamia: A View from Arslantepe (Turkey) |url=https://doi.org/10.1007/s10814-017-9106-2 |kovar=Journal of Archaeological Research |ziman=en |cild=26 |hejmar=1 |rr=3–63 |doi=10.1007/s10814-017-9106-2 |issn=1573-7756 }}</ref> * Li rojava martû hebûn ku gelên kevnar ên semîtîaxêv ên ku wekê koçerên şivanî dijiyan û keriyên pez û bizinan xwedî dikirin. * Li başûr welatê Dilmunê hebû ku dewletek bazirganî bû ku bi welatê miriyan û cihê afirandinê ve girêdayî bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Looking for Dilmun |paşnav=Bibby |pêşnav=Geoffrey |weşanger=Stacey Publishing Limited |tarîx=2012 |isbn=978-0-905743-90-5 |cih=London |paşnav2=Crawford |pêşnav2=Harriet E. W. |series=Origins of Arabia }}</ref> * Li rojhilat elamî hebûn ku gelekî reqîbê sumeriyan bûn ku sumerî gelek caran bi wan re di şer û pevçunan de bûn. Cîhana ku sumeriyan dizaniya ji Deryaya Jorîn an jî peravên [[Deryaya Navîn]] bigire heta Deryaya Jêrîn, [[Kendava Farsê]] û welatê Meluhha (dibe ku Geliyê Îndus) û Magan (Oman) ku bi kanên xwe yên sifirê navdar bû, pêk hatibû. ==== Evsaneya afirandinê ==== Li gorî mîtolojiya sumeriyan di destpêkê de erd û ezman yek bûn. Paşê ji aliyê xwedayan ve ezman û erd ji hev hatine veqetandin. Bingeha gerdûnê di baweriya sumeriyan de wiha hatiye ravekirin: * Di destpêkê de, deryayeke seretayî hebû ku li ser deryayê an jî çêbûna deryayê ti tiştek nehatiye gotin, dibe ku Sumeriyan xeyal kiribin ku ew her tim hebûye. * Deryaya seretayî bûye sedema rabûna çiyayê kozmîk ku ji yekîtiya erd û asîman pêk hatiye. * Dema ku xwedawend veguherîne bi şiklê mirovan Anu (ezman) nêr bû û Ki (erd) jî mê bû. Ji yekîtiya wan xwedawendê hewayê Enlîl ji dayik bûye. * Xwedawendê hewayê Enlîl erd ji asîman veqetandiye û di demekê de ku bavê wî Anu kontrola asîman girt destê xwe, Enlîl kontrola dayîka xwe Kî girtiye destê xwe ku erdê dagir kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kramer, Samuel Noah (1897-1990), Sumerologist and historian |paşnav=Van De Mieroop |pêşnav=Marc |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2000 |url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.2001461 |series=American National Biography Online }}</ref> ==== Perestgeh û birêvebirina perestgehan ==== Zîgurat (perestgehên sumerî) her yek xwedî naveke cuda bûn û xwedî hewşeke xwedî goleke biçûk bûn ku ji bo paqijkirinê dihatin bikaranîn.<ref name="Leick2009"/> Perestgeh xwedî nefek navendî bûn ku li her du aliyên wê korîdor hebû. Li kêleka korîdoran odeyên kahînan hebûn. Li seriyekê qadeke û maseyek ji kerpîçên heriyê bûn ku ji bo bexşkirina heywanên qurbanî û sebzeyan dihatin bikaranîn. Cebilxane û embar bi gelemperî li nêzîkî perestgehan bûn. Piştê demekê sumeriyan dest bi li ser avahiyên çargoşe yên pir-qatî dest bi çêkirina perestgehan kirine ku bi awayên rêze terasên bilind hatine çêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jarzombek |pêşnav=Mark |paşnav2=Prakash |pêşnav2=Vikramaditya |tarîx=2025-01-10 |sernav=Modern architecture: A house deconstructed |url=https://doi.org/10.56367/oag-045-11759 |kovar=Open Access Government |cild=45 |hejmar=1 |rr=258–259 |doi=10.56367/oag-045-11759 |issn=2516-3817 }}</ref> === Cotkarî û nêçîrvanî === [[Wêne:Issue of barley rations.JPG|thumb|çep|Nivîsek li ser rasyonên ceh ên mehane ku dane kesên mezinan û zarokan ku bi tîpên mîxî li ser tabletek axê hatiye nivîsandin ku di sala 4ê qiral Urukagina de, li dora sala 2350 yê {{bz}} de hatiye nivîsandin.]] Dibe ku sumeriyan di destpêka salên 5000 - 4500ê {{bz}} de dest bi çandiniyê kirine. Herêmê hejmarek teknîkên bingehîn ên çandiniyê nîşan daye ku di nav de avdana organîzekirî, çandiniya zeviyên berfireh û bikaranîna hêzeke kar a pispor a çandiniya di bin kontrola burokrasiyê hebûn. Pêwîstiya birêvebirina hesabên perestgehê bi vê rêxistinê re bûye sedema pêşketina ({{nêzîkî}} 3500 {{bz}}) nivîsandinê. Pîktogramên kevnar nîşan dane ku di serdema despêka sumera Urûkê de ji aliyê sumeran ve pez (mêşin), bizin, dewar û beraz hatine kedîkirin. Di heman demê de sumeran ga wekê ajalên sereke yên birina barên giran bikar anîne û ker an hespan jî wekê heywanên sereke yê çûnûhatinan bi kar dianîn û "cil û bergên hirî û her wiha xalîçe ji hirî û ji pirçên ajalan dihatin çêkirin". Li kêleka xaniyan wan baxçeyekî dorpêçkirî hebû ku lê dar û nebat hatibûn çandin. Genim li zeviyan hatibûn çandin û ji bo avdanê ''şaduf'' (bîrên ku şêwaza sumeriyan hatibûn çêkirin) hatine bikaranîn.<ref name="Sayce1908">{{Jêder-kitêb |sernav=The archæology of the cuneiform inscriptions |paşnav=Sayce |pêşnav=A. H. (Archibald Henry) |weşanger=London : Society for Promoting Christian Knowledge ; New York : E. S. Gorham |tarîx=1908 |kesên-din=University of California Libraries |url=http://archive.org/details/archaeologyofcun00sayc |paşnav2=Society for Promoting Christian Knowledge (Great Britain). General Literature Committee }}</ref> Sumeriyan ji bo cotkariyê qenal û teknîkên avdaniyê pêş xistine.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2007-12-01 |sernav=Jack, Alexander G. Mackenzie, (1851–2 Aug. 1927), retired |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u198405 |kovar=Who Was Who |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Antropologê amerîkî Robert McCormick Adams dibêje ku pêşkevtina avdanê bi bajarvaniyê ve girêdayî ye ku di serdema sumeran de ji %89ê nifûsa welat li bajaran jiyan kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Grayson |pêşnav=A. Kirk |tarîx=1982-06-01 |sernav=Robert Mcc. Adams. ''Heartland of Cities: Surveys of Ancient Settlement and Land Use on the Central Flood-plain of the Euphrates''. Chicago: University of Chicago Press. 1981. Pp. xx, 362 |url=https://doi.org/10.1086/ahr/87.3.752 |kovar=The American Historical Review |cild=87 |hejmar=3 |rr=752–753 |doi=10.1086/ahr/87.3.752 |issn=1937-5239 }}</ref> Sumeriyan ceh, nok, nîsk, genim, xurme, pîvaz, sîr, xas û xerdel çandine. Sumeriyan gelek caran masî girtine û nêçîra mirîşk û xezalan kirin. Çandiniya sumeran bi giranî bi avdanê ve girêdayî bû. Avdanî bi şaduf, qenalên avê, cihukên avê û bi bendavokên biçûk dihat kirin. Lehiyên dijwar ên ku gelek caran ji ber bilindbûna Dîcleyê pêk dihat û hinek caran jî ji ber bilindbûna Firatê pêk dihat ziraran daye qenalên ava sumeriyan ku gelek caran paqij kirin nûjen kirina qenalan hewce kiriye. Her çiwas dewlemendan dikariyan xwe ji vê yekê azad bikin, hikûmetê ji bajariyan dixwest ku ji bo paqijkirin û nûjen kirina qenalên avê bi awayekê ''corvée'' bixebitin. Wekê ku di "salnameya cotkarên sumerî" de hatiye diyarkirin, piştê demsala lehiyê û piştî ekînoksa biharê û ekîtû an cejna sersalê, bi bikaranîna qenalan, cotkar zeviyên xwe bi avê tije dikirin û piştre jî avê vala dikirin. Piştre dewaran zeviyên xwe pêpes dikirin ku kokê giyayên biyanî bikujin. Piştê vê yekê piştre zeviyên xwe bi cotan şov dikirin. Berê sumerî winda bibin ji ber rêje avdana zêde û rêjeya bilind dûkeliya ava rûyê zeviyan bû sedema zêdebûna hêdî hêdî ya şorbûna zeviyan. Ji ber ku ceh dikaribû di axa şorbûyî de şîn bibe di serdema Ur III de cotkaran ji çandiniya genimê derbasê çandiniya cehê bûne.<ref name="Thompson2004" /> Lê ji bo xwedîkirina nifûsê tenê çandiniyê cehê têrê nekiriye ku ev bûyera ekolojîk bûye sedema encameke dramatîk ku sumerî hêza xwe winda bikin di nav gelên din ên semîtîk de asîmîle bibin.<ref name="Thompson2004" /> === Huner === Sumerî di warê hunerê de civakeke pêşketî bûn.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://digitalmapsoftheancientworld.com/ancient-art/sumerian-art/ |sernav=Sumerian Art |malper=Digital Maps of the Ancient World |tarîx=2020-10-26 |roja-gihiştinê=2026-05-28 |ziman=en }}</ref> Berhemên sumerî bi hûrgilî û xemilandinên mezin nîşan dane ku kevirên nîv-qîmet ên ji welatên din anîne ku dav de kevirên wekê lapis lazuli, mermer û dîorît hebûn û bi metalên hêja yên wekê zêrê hatine xemilandin ku di encamê de sêwiranên hêja derketine holê. Ji ber ku kevir gelek kêm bûn tenê ji bo peykersaziyê hatiye bikaranîn. Materyalê herî berbelav ê li Sumerê gil bû û ji ber yekê gelek tiştên sumerî ji gilan hatibûn çêkirin. Metalên wekê zêr, zîv, sîfîr û bronz, digel qalik û kevirên hêja, ji bo peykersaziyên herî baş û xemilandinan hatine bikaranîn. Kevirên biçûk ên bi her cûre ku di nav de kevirên hêja yên wekê lapis lazuli, alabaster û serpentîn hebûn ji bo mohrên silindirî hatine bikar anîn.<ref name=":4" /> Hinek ji hunerên hêja yên herî navdar lîrên Urê ne ku wekê amûrên bi têl ên herî kevin ên cîhanê hatine pejirandin. Ev lîr ji aliyê Leonard Woolley ve dema ku goristana qraliyeta Urê di navbera salên 1922 û 1934an de hate kolandin, hatine dîtin. <gallery widths="170px" heights="170px"> Cylinder seal and modern impression- ritual scene before a temple facade MET DP270679.jpg|Mohra silindirî û çapa ku tê de dîmenek ayînî li ber rûyê perestgehê xuya dike; 3500–3100 BZ; kevirê kilsinî li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitan (Bajarê New Yorkê) Raminathicket2.jpg|Peykerê beraneke ku di nav daristanekê de daye nîşan; 2600–2400 {{bz}}; zêr, sîfîr, qalik, lapis lazuli û kevirê kisilî li Muzexaneya Brîtanî (London) Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg|Standarda Urê; 2600–2400 {{bz}}; qalik, kevirê sor ê kilsinî û lapis lazuli û li ser darê hatiye çêkirin, li Muzexaneya Brîtanî. Bull's head ornament for a lyre MET DP260070.jpg|Xemilandina serê gayekî ji lîrê; 2600–2350 {{bz}}; ji bronza bi qalik û bi lapis lazuli hatiye xemilandin, li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitanê </gallery> === Mîmarî === [[Wêne:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|thumb|Demeke Zîgurata Mezin ya Urê ku di dema xanedana sêyem a Urê de ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) hatiye avakirin ku diyariyê ji bo xwedawenda heyvê Nannayê hatiye kirin]] Li gorî deverên din ên herêmê li deşta Dîcle û Firatê de dar û kevir gelek kêm in. Ji ber vê yekê sumeriyan bi gelemperî avahiyên xwe ji kerpîçên heriyê çêkirine. Avahiyên ku ji kerpîçên heriyê hatibûn çêkirin bi demê re xira dibûn. Ji ber vê yekê ew dem bi dem hatine hilweşandin, nûjen kirin û li heman cihê ji nû ve hatine avakirin. Ev ji nû ve avakirina berdewam hêdî hêdî rêjeya bajaran qonax bi qonax zêde kiriye û bi vî awayî cihê bajaran li gorî ji deştên derdorê bilindtir bûne. Girên ku ji vê yekê çêbûne ku wekê girên arkeolojîk têne zanîn, li seranserê Rojhilata Nêzîk û Kurdistanê têne dîtin. Li gorî Archibald Sayce, pîktogramên destpêka serdema sumerî ya destpêkê (an Urûk) nîşan didin ku "Kevir kêm bû û kevirên mayî jî bi awayên blokan û hatibûn birîn." Kerpîç materyalê avahîsaziyê ya qanûnî bû û bi kerpîçan bajar, keleh, perestgeh û xanî dihatin çêkirin. Bajar bi birc hatibûn hatibûn avakirin ku li ser platformeke çêkirî disekinîn û xanî jî mîna bircan hatibûn avakirin. Deriyeke avahiyan hebû ku bi menteşeyekê dizivirî û bi cureyekî mifteyê dihat vekirin. Deriyê bajêr mezintir bû û xuya ye ku duderî bû. Kevirên bingehîn - bi hinek tiştên pîroz ku di bingeha an jî di binê kerpîç ên xaniyekê dihatin danîn ku xêr ji avahiyan bibînin.<ref name="Sayce1908"/> === Bîrkarî === Sumeriyan li dora sala 4000ê {{bz}} sîstemeke tevlihev a metrolojiyê (zanista pîvanê) pêş xistine ku ev metrolojiya pêşketî bûye sedema afirandina aritmetîkê, geometrî û cebrê. Ji dora sala 2600ê {{bz}} û vir ve sumeriyan tabloyên caranan (têgeheke matematîkî) li ser tabletên axê nivîsandine û bi xêzkirinên geometrîk û pirsgirêkên paran ê (têgeheke matematîkî) re eleqedar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |sernav=Bîrkarî li Sumerê |malper=it.stlawu.edu |roja-gihiştinê=2026-05-28 |roja-arşîvê=2018-07-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180707213616/http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di qonaxa 2700 – 2300ê {{bz}} de, abakus û tabloyek ji stûnên li pey hev ku rêzên mezinahiya li pey hev ên ku pergala hêjmarên şêşstî diyar dikirin, cara yekem xuya bûne. Sumerî yekem kes bûn ku sîstema hêjmartina bi nirxê xaneyî (têgeheke matematîkî) bi kar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The universal history of computing: from the abacus to the quantum computer |paşnav=Ifrah |pêşnav=Georges |weşanger=John Wiley |tarîx=2001 |isbn=978-0-471-39671-0 |cih=New York }}</ref> Her wiha delîlên anekdotîk hene ku sumeriyan dibe ku di hesabên astronomîkî de cureyeke qaîdeya slaytê bi kar anîne. Di heman demê de sumerî yekem kes bûn ku rûbera sêgoşeyê û qebareya kupê (m³) dîtine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sherlock Holmes in Babylon: And Other Tales of Mathematical History |paşnav=Anderson |pêşnav=Marlow |weşanger=MAA |tarîx=2004-10-14 |isbn=978-0-88385-546-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=BKRE5AjRM3AC&q=sherlock+holmes+in+babylon |paşnav2=Katz |pêşnav2=Victor |paşnav3=Wilson |pêşnav3=Robin }}</ref> === Bijîşkî === Li Sumerê sîstema dermankirin sîstemeke tevlihev bû ku tê de çavdêriyên ceribandinî û baweriyên gîyanî bi hev ve girêdayî bûn. Baweriya wan ew bû ku nexweşî ji ber hêzên şeytanî an jî cezayên xwedayan çêdibin. Ji ber vê yekê rêbazên dermankirinê hem dermanên fîzîkî û hem jî ji bo başkirina nexweşiyan rîtûelên efsûnî bi awayekê wekhev hatiye bikaranîn.<ref name="Mark2026">{{Jêder-kovar |paşnav=Mark |pêşnav=Joshua J. |tarîx=2026-01-26 |sernav=Medicine in Ancient Mesopotamia: A Gift of the Gods to Their People |url=https://www.worldhistory.org/article/687/medicine-in-ancient-mesopotamia/ |kovar=World History Encyclopedia |ziman=en }}</ref> Bijîjkên bi navê Asu nexweşiyan bi rêbazên fizîkî û ceribandinî yên wekê dermanên giyayî, melhem û bi pêçandinan derman dikirin.<ref name="Mark2026"/> Tabletek ku li Nîpûrê hatiye dîtin hatiye texmîn kirin dibe ku wekê yekem pirtûka bijîşkî ya cîhanê were pejirandin. Ev tablet ku formulên kîmyewî û efsûnî (sêr) vedihewîne ku termînolojiyeke bi heman şêwaza taybet bikar aniye ku wergerandina tabletê alîkariya kîmyageran hewce kiribû.<ref name="Mark2026" /> == Miras == Delîlên wesayîtên bi çerxe di nîvê hezarsala 4ê berê zayînê de, hema hema di heman demê de li Mezopotamya, Qefqasyaya Bakur (çanda Maykop) û Ewropaya Navendî xuya bûye. Çerxe di destpêkê de bi awayê çerxa seramîkê bû. Ev têgeha nû bûye sedema wesayîtên bi çerxe û kevirên aşê. Nivîsa mîxî ya sumeriyan nivîsa herî kevn e ku hatiye deşîfrekirin (rewşa nivîsên hêj kevintir ên wekê sembolên Jiahu û tabletên Tartaria bi nakok e). Sumerî di nav stêrnasên pêşîn de bûn ku stêrkan di nav komstêran de dabeş kirine ku gelek ji wan di zodyakê de heya roja mane û ji aliyê yewnaniyên kevnar ve jî hatine nas kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |sernav=History of Constellation and Star Names |malper=members.optusnet.com.au |roja-gihiştinê=2026-05-28 |paşnav=Thompson |pêşnav=Gary |roja-arşîvê=2012-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120821025411/http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di heman demê de sumerî hay ji ji pênc gerstêrkên ku bi çavê tazî bi hêsanî dihatin dîtin hebûn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sumerian.org/sumerfaq.htm#s39 |sernav=Sumerian Questions and Answers |malper=www.sumerian.org |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> Sumeriyan bi karanîna çend sîstemên hejmarên cûda ku di nav de sîstemeke radîks a tevlihev ê bi bingehên 10 û 6 ên alternatîf ên aritmetîk îcad kirine û pêş xistine. Ev sîstema şêştî li Sumerê û Babîlê bûye sîstema hejmartina standard. Dibe ku wan formasyonên leşkerî îcad kiribin û dabeşkirinên bingehîn di navbera piyade, siwar û tîrvanan de destnîşan kiribin. Di heman demê de sumeriyan sîstemên qanûnî û îdarî yên kodkirî yên yekem ên naskirî, digel dadgeh, girtîgeh û tomarên hikûmetê, pêşxistine. Yekem bajar-dewletên rastîn ku li Sumerê derketine holê, bi qasî hevdemî bi hebûna dewletên wekhev ên li Mezopotamyayê û li Lubnana îro yek bûn. Çend sedsalan piştî îcadkirina nivîsa mîxî, bikaranîna nivîsandinê ji belgeyên deyn/dravdanê û navnîşên envanterê wêdetir berfireh bûye û cara yekem li dora sala 2600ê {{bz}} de ji bo peyam û radestkirina nameyan, dîrok, efsane, matematîk, tomarên astronomîk û lêgerînên din hatiye bikaranîn. Li gel belavbûna nivîsandinê, yekem dibistanên fermî hatine damezrandin ku bi gelemperî di bin sîwana perestgeha sereke ya bajar-dewletê de hatine xebitandin. == Mijarên têkildar == * [[Zimanê sumerî]] * [[Dîroka sumeran]] * [[Sumernasî]] * [[Mezopotamya]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015040254/http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ |date=2018-10-15 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên hezarsala 6an b.z.]] [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dîrok]] [[Kategorî:Kurdistana kevnare]] [[Kategorî:Sumer| ]] [[Kategorî:Şam (herêma erdnîgarî)]] [[Kategorî:Şaristanî]] bk3gnuynvzw3spq5vvn8y1hearkxn3v 2034239 2034238 2026-05-30T21:12:06Z Penaber49 39672 /* Serdema Urûkê */ 2034239 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav = | nav xwemalî = | nav kurdî = Sumer | sal destpêk = {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} | nav ziman = | nav2 = | nav2 ziman = | nav3 = | nav3 ziman = | sal dawî = {{nêzîkî}} 1900 {{bz}} | al = | nîşan = | nexşe = Map of Sumer.png | paytext = | ziman = [[Zimanê sumerî]] | dîn = [[Dînî sumerî]] | rêveberî = [[Monarşî]] | sernav serokA = [[Padîşah]] | serokA1 = | serokA2 = | serokA1 sal = | serokA2 sal = | serokA3 = | serokA3 sal = | serokA4 = | serokA4 sal = | serokA5 = | serokA5 sal = | serokA6 = | serokA6 sal = | bûyer1 = | rûerd = Herêma Mezopotamyayê | rûerd sal = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer3 = | bûyer4 = | bûyer2 sal = | bûyer3 sal = | bûyer4 sal = | berê1 = Serdema Ubeyd | berê1 al = | berê2 = | berê2 al = | berê3 = | berê3 al = | berê4 = | paşê1 = Serdema akadî | paşê1 al = | paşê2 = }} '''Sumer''' (bi [[Zimanê sumerî|sumerî]]: 𒆠𒂗𒄀, bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade" an "welatê beg û esilzadeyan") şaristaniya herî kevn ê naskirî ya cihanê ye ku li herêma dîrokî ya başûrê [[Mezopotamya]]yê hatiye avakirin ku di [[Paleolîtîk|serdema kalkolîtîkê]] û di serdema bronza despêkê de di navbera hezarsalên 5 û 4ê berê zayînê de derketiye holê. Wekê [[Elam]] a nêzîk, ligel Misir, geliyê Îndusê, çanda Erligang a geliyê çemê Zer, Caral-Supe û Mezoamerîkayê, Mezopotamya jî yek ji [[Dergûşa şaristaniyê|dergûşa şaristaniya]] cîhanê ye. Cotkarên sumerî, li kêleka geliyên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê bicih bûne, gelek genim û berhemên din çandine ku zêdebûna berhemên çandiniyê derfetan daye sumeran ku wargehên bajarî ava bikin. Nivîsarên herî kevin ên naskirî yên cîhanê li bajarên sumerî yên wekê [[Urûk]] û [[Jemdet Nasr]] hatine dîtin ku dîroka van nivîsaran di navbera salên 3350 û 2500 {{bz}} de ne ku piştî serdema nivîsandina pêşîn a di navbera 4000 û 2500ê {{bz}} de derketine holê. Sumeriyan bingeha gelek şaristaniyan danîne ku li beşa başûrê Mezopotamyayê ku wekê "heyva bi adan" an jî wekê "heyva bi bereket" hatiye binavkirin (ku kembereke çandiniyê ya berhemdar e ku ji [[Kendava Farsê]] ve despê dike û ber bi bakur ve bi ser peravên çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ve di nav [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ve derbas dibe û heta peravê [[Deryaya Navîn]] ([[Şam (herêma erdnîgarî)|Levant]]) û bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] dirêj dibe) derketin holê. Di heman demê de li gel nivîsandinê, [[stêrnasî]] (astronomî) jî cara yekem li Mezopotamyayê ji aliyê sumeriyan ve hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/Sumer.html |sernav=Sumer - MSN Encarta |malper=encarta.msn.com |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2009-01-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090125180534/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576369/sumer.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Sumerî yekem kes bûn ku derketin pêş û bingeha civakên şaristanî yên wekê [[bajar-dewlet]]an danîne. Di heman demê de ew di warên wekê [[Nivîsa mîxî|nivîsandin]], [[ziman]], [[bijîşkî]] û [[Matematîk|bîrkarî]] (matematîk) û her wiha di warê [[dîn]], [[falbazî]], [[sêrbazî]] û [[Mîtolojî|mîtolojiyê]] de yekem civaka naskirî ne ku derketine pêş.<ref name=":0">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} Definition, Economy, Environment, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Bi gelemperî hatiye qebûlkirin ku sumerî civakeke îzole û ne-semîtîk bûn ku li Mezopotamyayê bingeha şaristaniya herêmê ava kirine.<ref name=":0" /> == Nav == Navê "Sumer" (bi akadî: 𒋗𒈨𒊒, bi latînî: šumeru) ji peyva "sumerî" ya bi zimanê akadî hatiye ku ji bo şêniyên ne-semîtîk ên Mezopotamyayê (sumeriyan) hatiye bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e1283.html |sernav=ePSD: emeĝir[Sumerian] |malper=psd.museum.upenn.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Concise Dictionary of Akkadian |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Otto Harrassowitz Verlag |tarîx=2000 |isbn=978-3-447-04264-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=-qIuVCsRb98C&pg=PA384 |paşnav2=George |pêşnav2=A. R. |paşnav3=Postgate |pêşnav3=J. N. }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Singh |pêşnav=Vishal |tarîx=1974 |sernav=Book Reviews : SOUTH-EAST ASIA Howard Palfrey Jones. Indonesia: The Possible Dream. New York, N. Y.: Harcourt Brace Jovanovich, 1971. Pp. 473. Price $ 12.95 |url=https://doi.org/10.1177/002088177401300210 |kovar=International Studies |cild=13 |hejmar=2 |rr=357–358 |doi=10.1177/002088177401300210 |issn=0020-8817 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Fortson IV |pêşnav=Benjamin W. |tarîx=2008 |sernav=The Cambridge encyclopedia of the world's ancient languages. Ed. by Roger D. Woodard. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. Pp. xx, 1162. ISBN 0521562562. $195 (Hb). |url=https://doi.org/10.1353/lan.0.0020 |kovar=Language |cild=84 |hejmar=2 |rr=442–448 |doi=10.1353/lan.0.0020 |issn=0097-8507 }}</ref><ref name="Day1997">{{Jêder-kovar |paşnav=Day |pêşnav=Alan |tarîx=1997 |sernav=The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt9773Bill Manley. ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt''. London: Penguin Books 1996. 144 pp, ISBN: 0‐14‐051331‐0 £9.99 |url=https://doi.org/10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |kovar=Reference Reviews |cild=11 |hejmar=1 |rr=57–58 |doi=10.1108/rr.1997.11.1.57.73 |issn=0950-4125 }}</ref> Sumeriyan di nivîsên xwe de, welatê xwe wekê "Kengir" ku tê wateya "welatê begên esilzadeyan" (bi sumerî: 𒆠𒂗𒄀, bi latînî: ki-en-gi (-r), wate: "welat" + "beg" + "esîlzade") û zimanê xwe jî wekê "Emegir" (Sumerî: 𒅴𒂠, bi latînî: eme-g̃ir an 𒅴𒄀 eme-gi) bi nav kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dictionary of Deities and Demons in the Bible |paşnav=Toorn |pêşnav=Karel van der |weşanger=Eerdmans Publishing Company |tarîx=1999 |isbn=978-0-8028-2491-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=yCkRz5pfxz0C&pg=PA32 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sumerian grammar |paşnav=Edzard |pêşnav=Dietz Otto |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-474-0340-1 |cih=Leiden Boston |series=Handbook of Oriental studies. Section 1, Near and Middle East Handbuch der Orientalistik }}</ref> Piştre akadiyan ku civakekî bi zimanê semîtîk a rojhilat diaxivîn bajar-dewletên sumerî dagirkirin e, navê sereke ya "Sumer" li sumeriyan danîne lê pêşveçûna fonolojîk a peyva šumerû ya akadî heya roja îro nehatiye diyarkirin.<ref name="Toorn1990">{{Jêder-kovar |paşnav=Toorn |pêşnav=K. van der |paşnav2=Horst |pêşnav2=P. W. van der |tarîx=1990 |sernav=Nimrod Before and After the Bible |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/nimrod-before-and-after-the-bible/0BC3FCE0DE038734776EDF2882A9580F |kovar=Harvard Theological Review |ziman=en |cild=83 |hejmar=1 |rr=1–29 |doi=10.1017/S0017816000005502 |issn=1475-4517 }}</ref> Peyva [[Zimanê îbranî|îbranî]] ya שִׁנְעָר Šinʿar, peyva misirî Sngr û peyva hîtîtî ya Šanhar(a) ku hemî behsa başûrê Mezopotamyayê dikin, dibe ku guhertoyên rojavayî yên navê Sumerê bin.<ref name="Toorn1990" /> == Kok == [[Wêne:Enthroned King of Ur.jpg|thumb|çep|260px|Padîşahê sumerî ya Urê û dibe ku Ur-Pabilsag, digel xizmetkarên xwe li ser textê rûniştiye. Standarda Urê, li dora sala 2600ê {{bz}}.]] Piraniya dîroknasan pêşniyar kirine ku cara yekem di navbera salên 5500 û 3300ê {{bz}} de ji aliyê gelekî [[Rojavayê Asyayê]] ve ku bi zimanê sumerî diaxivîn (wekê delîl navên bajaran, çeman, karên bingehîn û hwd.) bicih bûne ku zimanekî îzolekirî yê ne-semîtîk û ne-hind-ewropî axivîne û bi awayekê mayînde li herêma Mezopotamyayê bi cih bûne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=In the World of Sumer: An Autobiography |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=Wayne State University Press |tarîx=1988 |isbn=978-0-8143-2121-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=KliA7MjJEDQC&pg=PA44 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |sernav=Mesopotamia: The Invention of Writing |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2013-11-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131105200811/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/ED/TRC/MESO/writing.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |sernav=Eslê sumeriyan |malper=oi.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 |roja-arşîvê=2014-03-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140321143949/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Hinek dîroknasên din jî pêşniyar kirine ku sumerî gelekî ji bakurê Afrîkayê bûn ku ji [[Çola Kesk]] koçê [[Rojavayê Asyayê]] bûne û gelên pêşengên bûn ku bûne sedema belavbûna çandiniya li [[Rojhilata Navîn]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Prehistoric Iberia: Genetics, Anthropology, and Linguistics : [proceedings of an International Conference on Prehistoric Iberia : Genetics, Anthropology, and Linguistics, Held November 16-17, 1998, in Madrid, Spain] |paşnav=Arnaiz-Villena |pêşnav=Antonio |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2000-01-31 |isbn=978-0-306-46364-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=MJWcSRSz9wEC&pg=PA22 |paşnav2=Martínez-Laso |pêşnav2=Jorge |paşnav3=Gómez-Casado |pêşnav3=Eduardo }}</ref> Lêbelê delîlên berevajî bi tundî nîşan didin ku çandiniya yekem li deverê "heyva bi bereket" derketiye holê.<ref name="Lazaridis2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016-08-25 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5003663/ |kovar=Nature |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas bi taybetî behsa sumeriyan nekin jî, Lazaridis û kesên din di sala 2016an de piştî ceribandina genomên hilgirên çanda neolîtîk a natufî û berê serdema dîzkariyê, ji bo hinek çandên pêş-semîtî yên Rojhilata Navîn, bi taybetî eslê natufiyan ji Afrîkaya Bakur pêşniyar kirine.<ref name="Lazaridis2016" /> Her wiha analîzên kranîometrîk nîşan daye ku di navbera Natufî û [[Afrîkaya Bakur]] ê kevnar de têkiliyeke heye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lazaridis |pêşnav=Iosif |paşnav2=Nadel |pêşnav2=Dani |paşnav3=Rollefson |pêşnav3=Gary |paşnav4=Merrett |pêşnav4=Deborah C. |paşnav5=Rohland |pêşnav5=Nadin |paşnav6=Mallick |pêşnav6=Swapan |paşnav7=Fernandes |pêşnav7=Daniel |paşnav8=Novak |pêşnav8=Mario |paşnav9=Gamarra |pêşnav9=Beatriz |paşnav10=Sirak |pêşnav10=Kendra |paşnav11=Connell |pêşnav11=Sarah |paşnav12=Stewardson |pêşnav12=Kristin |paşnav13=Harney |pêşnav13=Eadaoin |paşnav14=Fu |pêşnav14=Qiaomei |paşnav15=Gonzalez-Fortes |pêşnav15=Gloria |tarîx=2016 |sernav=Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East |url=https://www.nature.com/articles/nature19310 |kovar=Nature |ziman=en |cild=536 |hejmar=7617 |rr=419–424 |doi=10.1038/nature19310 |issn=1476-4687 |pmc=5003663 |pmid=27459054 }}</ref> Her çiqas hinek zanyaran koka sumeriyan bi [[Hurî|hûrî]] û [[ûrartû]]yan ve girê bidin jî,<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-10-06 |sernav=Шумеры имели связи с Кавказом |url=https://scientificrussia.ru/articles/shumery-imeli-svjazi-na-kavkaze |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=«Научная Россия» — наука в деталях! |ziman=ru }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://cdli.ucla.edu/pubs/cdlj/2014/cdlj2014_004.html |sernav=CDLJ 2014:4 |malper=cdli.ucla.edu |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000186004 |sernav=The Diversity of the Chechen culture: from historical roots to the present |malper=unesdoc.unesco.org |roja-gihiştinê=2026-05-25 }}</ref> heya roja îro vê yekê qebûlkirineke gelemperî bidest nexistiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Hurrian |paşnav=Wilhelm |pêşnav=Gernot |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2008-04-10 |rr=81–104 |isbn=978-0-521-68496-5 |url=https://doi.org/10.1017/cbo9780511486845.012 }}</ref> Ji bo gelekî pêşdîrokî yê ku berê sumeriyan li herêmê dijiyan û wekê "proto-firatî" an "ubeyîdî"<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Sumer {{!}} ancient region, Iraq |url=http://www.britannica.com:80/EBchecked/topic/573176/Sumer |roja-gihiştinê=2026-05-25 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> (ku bi zimaneke proto-hind û ewropî an jî zimaneke îzole axivîne)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bukharin |pêşnav=Mikhail D. |paşnav2=Sapanzha |pêşnav2=Olga S. |tarîx=2020-12-30 |sernav=HISTORY OF ANCIENT EAST AND ART HISTORY OF ANCIENT WORLD IN MATERIALS OF DISCUSSIONS OF THE ALL-RUSSIAN ACADEMY OF ARTISTS IN 1938 |url=https://doi.org/10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |kovar=Journal of historical philological and cultural studies |cild=4 |hejmar=70 |rr=282–300 |doi=10.18503/1992-0431-2020-4-70-282-300 |issn=1992-0431 }}</ref> hatine binavkirin û tê texmînkirin ku ji çanda Samarra ya bakurê Mezopotamyayê derketine holê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Cities, Change, and Conflict |paşnav=Kleniewski |pêşnav=Nancy |weşanger=Cengage Learning |tarîx=2010-03-23 |isbn=978-0-495-81222-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=dWuQ70MtnIQC&q=samarra+culture&pg=PA51 |paşnav2=Thomas |pêşnav2=Alexander R. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Near East: Archaeology in the "Cradle of Civilization". |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Psychology Press |tarîx=1993 |isbn=978-0-415-04742-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=tupSM5y9yEkC&q=samarra+culture&pg=PA139 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, the Levant, Mesopotamia, India and China |paşnav=Maisels |pêşnav=Charles Keith |weşanger=Routledge |tarîx=2001 |isbn=978-0-415-10976-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=i7_hcCxJd9AC&q=ubaid+samarra&pg=PA147 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A Dictionary of Archaeology |paşnav=Shaw |pêşnav=Ian |weşanger=John Wiley & Sons |tarîx=2002-05-13 |isbn=978-0-631-23583-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=zmvNogJO2ZgC&q=samarra+culture&pg=PA505 |paşnav2=Jameson |pêşnav2=Robert }}</ref> Her çiqas sumeriyan bi xwe qet behsa ubeydiyan nekiribin jî, zanyarên îro ubeydiyan wekê yekem hêza şaristanî ya sumeran texmîn kirine. Ubeydan li herêmê şilekan ji bo çandiniyan ziwa kirine, bazirganî pêş xistine û pîşesaziyan ava kiribûn ku di nav de dîzkarî, çermçêkirin, metal, dîwar û seramîk hebûn.<ref name=":1" /> == Rêveberî û polîtîka == Di dawiya hezarsala 4ê a berê zayînê de, Sumer veguheriye duwanzdeh dewlet-bajar ên serbixwe ku sinorên wan bi qenal û nîşaneyên sinoran ve hatibûn destnîşankirin. Ev bajar her yek navendeke bazirganiyê yên mezin bûn. Her yek ji van bajaran li dora perestgehekê hatibû avakirin ku ji xwedawendê taybetê bajêr re hatibû veqetandin û bajar ji aliyê rêvebereke (Ensî), an hinek caran jî ji aliyê padîşaheke (lugal) ve dihatin birêvebirin. Rêveber (Ensî) kahînên bilind û serokên leşkerî yên mayînde bûn ku arîstokrasiyeke ji burokratê û kahînên li bajêr alîkarê wan bûn. Pateşiyan çêkirina bendavan, qenalên avdanê, perestgeh û sîloyan kontrol dikirin û bacên ku li tevahiya nifûsê hatibû ferz dikirin û birêve dibirin. Ji ber ku sumeriyan bawer dikirin ku xwedawendan bajaran damezrandiye ku bibin navendên baweriyê, bajar-dewletên Sumerê bi kevneşopî bajarên perestgehê bûn. Paşê li gorî dînê, wekê xwedawendan wekê ku bi tenê planên perestgehan ji serweran ragihînîn hatiye bi sinor kirin. Girêdana di navbera perestgeh û rîtûelên dînî li bajaran gelek nêzîk bûn. Perestgeh (ku di nav wan de zîguratên pîramîdî derdiketin pêş) bi desthilatdariya dewletê ve girêdayî bûn û dewlemendiya wan ji aliyê serweran ve dihat bikar anîn ku wekê navbeynkarên di navbera xwedawendan û mirovan de dihatin hesibandin. Li gel perestgehên bajaran, ji bo rêzgirtina xwedayên ne neasayî zîgguratan, pîramîdên ku ji kerpîçên zexm ên di bin tavê de pijandî hatibûn avakirin ku wekê perestgeh û gihîştina xwedayan ku di dema ku ew di cejnan de dadiketin ba gelê xwe, xizmet dikirin. Bi pêşketina bajaran re hewldanên serdestiya bajarekî li ser bajareke din derkevin hole. Bi qasê heyama hezar salan, têkoşînên ji bo kontrolkirina mafên avê, rêyên bazirganiyê û berhevkirina bacên ji eşîrên koçer berdewam kiriye. === Bajar-dewletên Sumerê === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | header = Zîgûrata Anû û Perestgeha Spî | image2 = The White Temple 'E at Uruk, 3500-3000 BCE.jpg | image1 = White Temple ziggurat in Uruk.jpg | footer = Zîgûrata Anu û Perestgeha Spî ya li Urûkê. Avahiya pîramîd a resen "Zîgurata Anû" ku dîroka perestgehê li dora 4000 {{bz}} vedigere û Perestgeha Spî li ser zîgûratê {{nêzîkî}} sala 3500ê {{bz}} hatiye avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Crüsemann |pêşnav1=Nicola |paşnav2=Ess |pêşnav2=Margarete van |paşnav3=Hilgert |pêşnav3=Markus |paşnav4=Salje |pêşnav4=Beate |paşnav5=Potts |pêşnav5=Timothy |sernav=Uruk: First City of the Ancient World |tarîx=2019 |weşanger=Getty Publications |isbn=978-1-60606-444-3 |rûpel=325 |url=https://books.google.com/books?id=muCvDwAAQBAJ&pg=PT325 |ziman=en }}</ref> Sêwirandina zîgûratê dibe ku pêşengiya pîramîdên Misirê bû ku pîramîdên herî kevintir in ku dîroka zîgûratan li dora sala 2600ê {{bz}} vedigere.<ref>"The stepped design of the Pyramid of Zoser at Saqqara, the oldest known pyramid along the Nile, suggests that it was borrowed from the Mesopotamian ziggurat concept." in {{Jêder-kitêb |paşnav1=Held |pêşnav1=Colbert C. (University of Nebraska) |sernav=Middle East Patterns, Student Economy Edition: Places, People, and Politics |tarîx=2018 |weşanger=Routledge |isbn=978-0-429-96199-1 |rûpel=63 |url=https://books.google.com/books?id=fOlgDwAAQBAJ&pg=PA63 |ziman=en }}</ref> }} {| style="background:transparent" |- valign="top" | Pênc bajarên pêşîn ên berî xanedaniyê:&nbsp;&nbsp;&nbsp; # [[Erîdû]] # [[Bad-tîbîra]] # [[Larsa]] # [[Sîppar]] # [[Şûrûppak]] Bajarên din ên mezin: <ol start="6"> <li> [[Kîş]] <li> [[Urûk]] <li> [[Ur]] <li> [[Nîppûr]] <li> [[Lagaş]] <li> [[Ngîrsû]] <li> [[Uma]] <li> [[Hamazî]] ¹ <li> [[Adab]] <li> [[Marî]] ² <li> [[Akşak]] ¹ <li> [[Akad]] ¹ <li> [[İsin]] </ol> <small>(¹Cihê wan ne diyar e)</small><br /> <small>(²Bajarên ku li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> | Bajarên biçûk (ji başûr ber bi bakur ve): # [[Kuara (Sumer)|Kuara]] # [[Zabala (Sumer)|Zabala]] # [[Kîsûrra]] # [[Marad]] # [[Dîlbat]] # [[Borsîppa]] # [[Kutha]] # [[Der (Sumer)|Der]] # [[Eshnuna]] # [[Nagar]] ² <small>(²Bajarên li bakurê Mezopotamyayê ne.)</small> |} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka sumeran}} [[Wêne:Cities of Sumer (ku).svg|thumb|Nexşeya bajarên Sumerê]] Cihê derketina sumeran nayê heya roja îro bi awayekê baş nehatiye zanîn. Hatiye texmînkirin ku dîroka sumeran li dora sala 5000ê berê zayînê di navbera çemên [[Dîcle]] û [[Ferat]]ê de li başûrê Mezopotamyayê dest pê kiriye. Bajar-dewletên sumeriyan di serdemên pêşdîrokî yên Ubeyd û Urukê hêz bidest xistine. Dîroka nivîskî ya sumeran heta sedsala 27ê berê zayînê û berê vê serdemê diçe lê tomarên dîrokî heta serdema xanedaniya pêşîn a sêyem, nêzîkî sedsala 23ê yê berê zayînê nepenî mane û piştê vê serdemê zimanê tomarên nivîskî yên sumerî bi hêsantir hatiye deşîfrekirin ku ev yek bûye ku arkeolog tomar û nivîsên hemdem ên sumeran bi hêsanî bixwînin. Xanedaniya akadiyan yekem dewlet bû ku di sedsala 23ê yê berê zayînê de beşên berfireh ên Mezopotamyayê dagirkiriye. Piştê serdema gutiyan, xanedaniya sêyem a Urê li beşên bakur û beşên başûrê Mezopotamyayê xanedaniya xwe ava kiriye ku xanedaniya wan heya destpêka hezarsala duyem a berê zayînê bi êrîşên amorîtan bi dawî dibe, berdewam kiriye. Heya dema ku Mezopotamya di bin desthilatdariya babîliyan de bûye yek perçe "xanedaniya îsin" a amorîtan heta li dora sala 1700ê berê zayînê berdewam kiriye. * Serdema neolîtîkê: {{nêzîkî}} 10000 – {{nêzîkî}} 5000 {{bz}} ** Serdema Ubeyd: {{nêzîkî}} 6500 – {{nêzîkî}} 4100 {{bz}} * Serdema kalkolîtîkê: {{nêzîkî}} 5000 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} ** Serdema Urûkê: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} *** Qonaxên Urûkê XIV-V: {{nêzîkî}} 4100 – {{nêzîkî}} 3300 {{bz}} *** Qonaxa Urûkê IV: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê I: {{nêzîkî}} 3300 – {{nêzîkî}} 3000 {{bz}} ** Serdema Cemdet Nasr (qonaxa sêyem a Urukê): {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} *** Qonaxa sêyem a Urûkê: {{nêzîkî}} 3100 – {{nêzîkî}} 2900 {{bz}} * Serdema bronzê a destpêkê II: {{nêzîkî}} 3000 – {{nêzîkî}} 2700 {{bz}} ** Qonaxa xanedaniya destpêkê: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê I: {{nêzîkî}} 2900 – {{nêzîkî}} 2800 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê II: {{nêzîkî}} 2800 – {{nêzîkî}} 2600 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIa: {{nêzîkî}} 2600 – {{nêzîkî}} 2500 {{bz}} *** Qonaxa xanedaniya destpêkê IIIb: {{nêzîkî}} 2500 – {{nêzîkî}} 2334 {{bz}} * Serdema bronza destpêkê III: {{nêzîkî}} 2700 – {{nêzîkî}} 2200 {{bz}} ** Qonaxa akadiyan: {{nêzîkî}} 2334 – {{nêzîkî}} 2154 {{bz}} *** Xanedana akadiyan (Sargon) * Serdema bronza destpêkê IV: {{nêzîkî}} 2200 – {{nêzîkî}} 2100 {{bz}} ** Qonaxa gutiyan: {{nêzîkî}} 2154 – {{nêzîkî}} 2119 {{bz}} *** Xanedaniya Urûkê IV *** Xanedaniya gutiyan * Serdema bronza navîn I: {{nêzîkî}} 2100 – {{nêzîkî}} 2000 {{bz}} ** Qonaxa Ur III: {{nêzîkî}} 2119 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}} *** Xanedaniya Urûk V *** Xanedaniya Ur III * Serdema bronza navîn II: {{nêzîkî}} 2000 – {{nêzîkî}} 1750 {{bz}} ** Qonaxa Isin-Larsa: {{nêzîkî}} 2004 – {{nêzîkî}} 1736 {{bz}} *** Xanedaniya Îsin I *** Xanedaniya Larsayê * Serdema bronza navîn II B: {{nêzîkî}} 1750 – {{nêzîkî}} 1650 {{bz}} ** Qonaxa Babîliya Kevin: {{nêzîkî}} 1736 – {{nêzîkî}} 1475 {{bz}} *** Xanedaniya Sealandê === Serdema Ubeyd === [[Wêne:Frieze-group-3-example1.jpg|thumb|Dîmena cêrikeke seramîkê ku ji serdema dawî ya Ubaidê ve maye]] Di serdema Ubeyd bi şêwazeke cihêreng a seramîkên rengekirî yên bi kalîteya bilind hatiye destnîşankirin ku li seranserê Mezopotamyayê û [[Kendava Farsê]] belav bûye. Delîlên herî kevin ên ji bo bicihbûnê li ''Tell el-'Oueili'' hatine dîtin lê ji ber ku şert û mercên jîngehê li başûrê Mezopotamyayê ji bo bicihbûna mirovan pir berê serdema Ubeyd guncaw bûn, dibe ku deverên kevintir ên ku mirov lê bicih bûne hene ku heya roja îro nehatine dîtin. Hatiye dîtin ku ev çand ji [[Çanda Samarranê|çanda Samarran]] a ji bakurê [[Mezopotamya]]yê hatiye wergirtin. Bi awayekê baş nehatiye zanîn ka ev sumerên rastîn bûn yan na ku bi çanda dawî ya Urukê ve hatine naskirin. Çîroka derbasbûna diyariyên şaristaniyê (ez) ku ji [[Ea|Enkî]] (xwedawendê aqilê û xwedawendê sereke yê Erîdûyê ye) derbasê Înannayê dibe ku xwedawenda Urukê û xwedawenda evîn û şerê bû, dibe ku derbasbûna ji Erîdû yê ber bi Urukê nîşan bide.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Inanna, queen of heaven and earth : her stories and hymns from Sumer |paşnav=Wolkstein |pêşnav=Diane |weşanger=New York : Harper & Row |tarîx=1983 |isbn=978-0-06-014713-6 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/inanna00dian |paşnav2=Kramer |pêşnav2=Samuel Noah }}</ref> === Serdema Urûkê === Guhertina arkeolojîk a ji serdema Ubeyd ber bi serdema Urûkê ve bi veguherîneke hêdî ji seramîkên rengekirî yên li hundirê welat ku li ser çerxek hêdî hatine hilberandin ber bi curbicur seramîkên nerengekirî ve çûye. Serdema Urûkê berdewamiya serdema Ubeyd e ku guherîna sereke ya berbiçavê di navbera her du serdeman de guherîna şêwaza hilberîna dîzikan e.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Upon this Foundation: The ʻUbaid Reconsidered : Proceedings from the ʻUbaid Symposium, Elsinore, May 30th-June 1st 1988 |paşnav=Henrickson |pêşnav=Elizabeth F. |weşanger=Museum Tusculanum Press |tarîx=1989 |isbn=978-87-7289-070-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=gnpyREWsfG0C&pg=PA353 |paşnav2=Thuesen |pêşnav2=I. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Invention of Cuneiform: Writing in Sumer |paşnav=Glassner |pêşnav=Jean-Jacques |weşanger=JHU Press |tarîx=2003 |isbn=978-0-8018-7389-8 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=fhMTRcUm9WsC&pg=PA31 }}</ref> {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | caption_align = center | direction = vertical | header = Qiral-kahînê Urukê keriyê pîroz xwedî dike | image1 = Yale University. Uruk period priest-king.jpg | caption1 = Qiral-kahîn û şagirtê wî keriyê pîroz xwedî dikin. Serdema Urukê {{nêzîkî}} 3200 {{bz}} | image2 = Uruk King priest feeding the sacred herd.jpg | caption2 = Mohra silindirî ya serdema Urukê, {{nêzîkî}} 3100 {{bz}} li Muzexaneya Louvre }} Di serdema Ûrûkê de li dora 4100 û li dora 2900ê {{bz}} rêjeya kelûpelên bazirganiyê yên ku li ser qenal û çemên başûrê Mezopotamyayê dihatin veguhastin, rê li ber avakirina gelek bajarên mezin û navenda perestgehan vekiriye ku nifûsa van bajaran ji 10.000î zêdetir bûye û bajêr bi rêveberiyên navendî hatiye birevebirin karkerên pispor li bajaran hatine erkdar kirin. Hatiye piştrastkirin ku di serdema Ûrûkê de bajarên sumerî kesên ku ji deverên çiyayî hatine dîlgirtin wekê karker dane xebitandin û di nivîsarên herî kevin ê ku herêmê hatine dîtin di derbarê van karkerên dîlgirtî de gelek çavkanî hene. Berhemên dîrokî û hetta koloniyên vê şaristaniya Urukê li qadeke fireh ku ji çiyayên Torosê li Bakurê Kurdistanê, heta Deryaya Navîn li rojava û heta Rojhilata Kurdistanê li rojhilat hatine dîtin.<ref name="Algaze2005">{{Jêder-kitêb |sernav=The Uruk world system : the dynamics of expansion of early Mesopotamian civilization |paşnav=Algaze |pêşnav=Guillermo |weşanger=Chicago : University of Chicago Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-226-01382-4 |kesên-din=Internet Archive |url=http://archive.org/details/urukworldsystemd0000alga }}</ref> Şaristaniya serdema Urukê wekê deverên li ''Tell Brak'' ku ji aliyê bazirgan û kolonîstên sumerî ve hatiye hinardekirin, bandor li ser hemî gelên derdorê kiriye ku hêdî hêdî aborî û çandên xwe yên berawirdî û reqabetkar pêş xistine. Di heman de bajarên sumeran nikarîne bi hêza leşkerî koloniyên dûr biparêzin.<ref name="Algaze2005" /> Di serdema Urûkê de dibe ku bajarên sumerî teokratîk bûn û dibe ku ji aliyê qiraleke dîndar (ensi) ve dihatin birêvebirin ku ew qiral jî ji aliyê konseyeke temenmezin ku hem mêran û hem jî ji jinan pêk dihatin dihate araste kirin.<ref name="Goetze1941">{{Jêder-kovar |paşnav=Goetze |pêşnav=Albrecht |tarîx=1941-10-01 |sernav=''The Sumerian King-List''. By Thorkild Jacobsen. |url=https://doi.org/10.2307/499541 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=45 |hejmar=4 |rr=633–634 |doi=10.2307/499541 |issn=0002-9114 }}</ref> Dibe ku panteona sumerî ya paşîn li ser vê awayê siyasî hatibe modelkirin. Di serdema Urûkê de delîlên şerê rêxistinkirî an leşkerên profesyonel kêm bûn û bi gelemperî bajar bê dîwar bûn. Di vê heyamê de Urûk bûye bajarê herî mezinê cîhanê ku yekemcar di vê serdemê nifûsa bajarekî ji 50.000 kesan derbas bûye. Lîsteya rêveberê sumerî yên kevnar xanedanên destpêkê yên çend bajarên navdar ên vê serdemê vedihewîne. Hatiye diyarkirin ku navên destpêkên di lîsteyê de, berê lehiyeke mezin hikum kirine. Ev navên destpêkê dibe ku xeyalî bin û dibe ku hinek kesayetiyên evsanewî û mîtolojîk ên wek Alulim û Dumuzid, di nav xwe de bigirin.<ref name="Goetze1941" /> Dawiya serdema Urukê bi osîlasyona Piora re hevdem bû ku serdemeke hişk ê di navbera salên 3200 û 2900 {{bz}} bû û serdem dawiya serdemeke dirêj a avhewayê ya şiltir û germtir ê li dora 9000 heta 5000ê {{bz}} bû ku wekê optîmuma avhewaya Holosenê hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Climate, history and the modern world |paşnav=Lamb |pêşnav=Hubert H. |weşanger=Routledge |tarîx=2005 |isbn=978-0-415-12735-6 |çap=2. edition, reprint |cih=London }}</ref> === Serdema xanedaniya destpêkê === [[Wêne:Stele of Ushumgal MET DT849.jpg|thumb|çep|Kevirê Ûşûumgalê, 2900-2700 berê zayînê. Dibe ku ji Umayê be]] Di serdema xanedaniya sestpêka sumeran ({{nêzîkî}} 2900–2350 {{bz}}) de li başûrê Mezopotamyayê yekem bajar-dewletên serbixwe (Ur, Uruk, Lagaş) hatine damezrandin û nivîsandinên mîxî ji tomarên îdarî ber bi nivsarên wêjeyê ve çûye. Ev serdem bi reqabeta siyasî û dewlemendiya çandî ve hatiye destnîşankirin. Di vê serdemê de bajarên serbixwe derketine holê ku toreke bajar-dewletên serbixwe bûn ku ji aliyê perestgeh û qiral ve hatine birêvebirin. Navendên giring ên vê serdemê Ur, Uruk, Lagaş, Uma, Kîş û Nîpûr bûn ku bajarên sumeriyên herî bihêz ên serdema xanedaniya destpêkê bûn ku her dem bi hev re di nav reqabetê de bûn. Qiralê herî kevn ê xanedaniyê ku navê wî di çavkaniyên evsanewî de derbas bûye, Etana bû ku qiralê 13em ê xanedana yekemê Kîşê bû. Qiralê herî kevin ku bi delîlên arkeolojîk hatiye piştrastkirin Enmebaragesî yê Kîş (serdema sanedaniya destpêkê I) e ku navê wî di destana gilgameş de hatiye behs kirin û ev bûye sedema fikira ku Gilgameş bi xwe qiraleke dîrokî yê Urukê be. Wekî ku destana gilgamêşê hatiye destnîşankirin ev serdem bi zêdebûna şer û pevçunan derketiye pêş. Ji ber ku gundên neparastî yên li başûrê Mezopotamyayê rastê êrîşan hatine û ji holê rabûne, bajar bi dîwaran hatine dorpêçkirin û mezinahiya bajaran berfireh bûye. Hatiye bawerkirin ku hem Gilgameş û hem jî Enmerkar ku ji hikumdarên di beriya wî de ye, dîwarên Urukê ava kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=George |pêşnav=Andrew |tarîx=2018-07-31 |sernav=The Epic of Gilgamesh — Selections |url=https://doi.org/10.1017/9781942401223.002 |kovar=Primary Sources on Monsters |rr=7–16 |doi=10.1017/9781942401223.002 }}</ref> ==== Xanedaniya yekemê Lagaşê ==== [[Wêne:Stele of Vultures detail 02.jpg|thumb|çep|Perçeyek ji kevirê (stel) Qermiçîyan a Eannatumê]] Her çiqas di lîsteya padîşahan de nehatibe dîtin jî hebûna xanedaniya Lagaş ({{nêzîkî}} 2500–2270 {{bz}}) bi gelek abîdeyên giring û bi gelek vedîtinên arkeolojîk bi awayekê baş hatiye tespîtkirin. Her çiqas xanedaniya Lagaşê xanedaniyeke temenkurt be jî, yek ji împeratoriyên pêşîn ên bû ku di dîrokê de hatiye zanîn ku împeratoriya Eannatum a Lagaşê bû ku hema hema tevahiya Sumerê, tevî Kîş, Uruk, Ur û Larsayê zevt kiriye û ji bajar-dewleta Umayê ku dijberê sereke yê Lagaşê bû bac standiye. Di heman demê de sinorên dewleta wî heta hinek beşên Elamê û li kêleka Kendava Farisî dirêj bûye.<ref name="Roux1992">{{Jêder-kitêb |sernav=Ancient Iraq |paşnav=Roux |pêşnav=Georges |weşanger=Penguin Books |tarîx=1992 |isbn=978-0-14-012523-8 |çap=3. ed., repr |cih=London |series=Penguin book history/archeology }}</ref> Piştre Lugal-zage-si ku qiral-kahîn ê Umayê bû, serdestiya xanedana Lagaşê li herêmê hilweşandiye, piştre jî Uruk zevt kiriye û wekê paytexta xwe ragihandiye. Hatiye diyarkirin ku Lugal-zage-si padîşahê dawî yê etnîkî ya sumerî bû ku li pey wî Sargonê akadî bûye qiralê Sumerê.<ref name="Leick2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical Dictionary of Mesopotamia |paşnav=Leick |pêşnav=Gwendolyn |weşanger=Rowman & Littlefield Publishers |tarîx=2009 |isbn=978-0-8108-6324-8 |url=https://doi.org/10.5771/9780810863248 }}</ref> === Serdema xanedaniya akadiyan === Xanedaniya akadiyan ku dîroka xanedaniyê ji salên 2334 û 2154ê {{bz}} vedigere (kronolojiya navîn) bi dagirkirina axa sumeriyan ve ji aliyê Sargonê akadî ve hatiye damezrandin.<ref name="Roux1992"/> Zimanê akadî ya semîtîk ê rojhilat cara yekem di navên taybet ên padîşahên Kîşê de li dora sala 2800ê {{bz}} hatiye dîtin ku di lîsteya qiralên dawî de jî hatiye dîtin. Di vê serdemê de nivîsarên ku bi tevahî bi zimanê akadiya kevin hatine nivîsandin hene ku dîroka wan ji dora sala 2500ê {{bz}} vedigere. Bikaranîna zimanê akadiyê kevin di dema serweriya Sargonê akadî (2334–2279 {{bz}}) de gihiştiye bilindeya xwe lê di wî demê jî piraniya tabletên îdarî bi zimanê sumerî hatiye nivîsandin ku di wî demê de jî zimanê sumerî ji aliyê nivîskaran ve hatiye bikar anîn.<ref name=":2">{{Jêder-kitêb |sernav=6. Toward the Image of Tammuz |weşanger=Harvard University Press |tarîx=1970-12-31 |rr=73–103 |url=https://doi.org/10.4159/harvard.9780674334731.c8 }}</ref> Zimanê akadî û zimanê sumerî demek dirêj wekê zimanên herêmî bi hev re hatine bikaranîn lê heta dora sala 1800 ê {{bz}} zimanê sumerî bûye zimanekî edebî ku bi piranî tenê ji aliyê zanyar, nivîskaran û elîtan ve hatiye axavtin. Zimanê akdî jî zêdetir wekê zimanê çîna jêrîn hatiye bikaranîn. Hatiye piştrastkirin ku zimanê akadî ji bo demek kurt li ser beşên cîran ên Elamê ku berê ji aliyê Sargonê akadî ve hatibûn dagirkirin jî hatibû ferzkirin.<ref name=":2" /> === Serdema xanedaniya gutiyan === [[Wêne:Gutian inscription-AO 4783-gradient.jpg|thumb|Tableta Lugalanatumê "Gutium"]] Gelê gutî yek ji gelên ne-semîtîk bûn ({{nêzîkî}} 2220 – 2119 {{bz}}, kronolojiya navîn) ku ji çiyayên Zagrosa bakurê rojhilatê Mezopotamyayê derketine. Xanedaniya gutiyan a sumerî di dema bidawî bûn û hilweşîna xanedaniya akadiyan de gihîştiye asta herî bilind. Piştî mirina hikumdarê dawî yê akadî, Şar-Kalî-Şerrî (2218 – 2193 {{bz}}), gutiyan hêdî hêdî navendên akadî, tevî paytext akadiyan di sala 2193ê {{bz}} de xistine bin kontrola xwe. Di serdemê gutiyan xanedaniya akadiyan hilweşandiye û hilweşîna dawî ya akadiyan ku di sala 2154ê {{bz}} de hilweşiyaye, nîşana bilindeya hêza gutiyan bû. Di derbarê hikumdar û gelê gutî de agahî gelek kêm in ku pir caran ev serdem serdem wekê serdemeke tarî ya sumeriyan hatiye binavkirin ku navbereke di navbera xanedaniya akadî û xanedaniya sêyem a Urê de ye. Serdema gutiyan bi serketina Utu-hengalê Urukê (2119 – 2112 {{bz}}) bi dawî hatiye ku padîşahê dawî yê gutiyan, Tîrîgan têk biriye û xanedana 5em a Uruk a ku temenkurt ava kiriye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lambert |pêşnav=W.G. |tarîx=2007-01-01 |sernav=WALTHER SALLABERGER, KONRAD VOLK and ANNETTE ZGOLL (eds), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien: Festschrift fur Claus Wilcke |url=https://doi.org/10.1093/jss/fgl042 |kovar=Journal of Semitic Studies |cild=52 |hejmar=1 |rr=139–141 |doi=10.1093/jss/fgl042 |issn=0022-4480 }}</ref> Piştî demek kurt Ur-Nammu yê Urê (2112 - 2094 {{bz}}) padîşahiya Utu-hengal hilweşandiye û xanedaniya sêyem a Urê di sala 2112ê {{bz}} de ava kiriye. ==== Xanedaniya duyemê Lagaşê ==== Piştê hilweşîna akadiya ku ji aliyê gutiyan ve hatiye hilweşandin, hikumdarekî din ê xwemalî yê sumerî, Gudea yê Lagaşê, gihîşt asteke giring ê herêmî û pratîkên dînê padîşahên sargonîk berdewam kiriye. Xanedaniya Lagaş a destpêkê Gudea û neviyên wî jî pêşveçûna hunerî pêşve xistine û hêjmareke mezin berhemên arkeolojîk li pey xwe hiştine. === Serdema sêyemê Urê === [[Wêne:Self-praise of Shulgi (Shulgi D).jpg|thumb|240px|Nivîsara "xwepesnêkirina Şulgî (Shulgi D) ku rêveberekê xanedaniya sêyemê Urê bû]] Serdema sêyem Ûrê ({{nêzîkî}} 2112 – {{nêzîkî}} 2004 {{bz}}, kronolojiya navîn) piştê serdestiyên akad û gutiyan xanedaniya dawî ya sumerî li başûrê Mezopotamyayê ku ji aliyê Ur-Nammu ve hatiye damezrandin û wekê "dewleta nû yê sumerî" jî tê zanîn zanîn, hatiye damezrandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Presargonic Period: Early Periods, Volume 1 (2700-2350 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=2008-05-17 |isbn=978-1-4426-9047-9 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8PNAnIome3AC&pg=PT910 }}</ref> Ew serdem "împaratoriyeke arşîvî" ya pir navendî û burokrasî ye ku hemî çalakiyên aborî bi baldarî li ser tabletên herî hatine tomar kirin. Ev serdem ji aliyê qiral Ur-Nammû ve hate destpêkirin ku dawî li desthilatdariya gutiyan aniye. Serdema wê ya herî bi heybet ji di dema xanedaniya Şulgî de qewimiye ku sinorên xwe ji Kendava Farsê heta sinorên îro ya Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê berfireh kiriye. Her çiqas "dîwarê Amurru" ji bo rawestandina pêlên koçberiyê yên ji rojava ve hatibe çêkirin jî, pêlên koçberiyê nehatiye sekinandin û hevsengiya demografîk a xanedaniyê têk çûye. Xanedaniya sêyemê Urê bi qasê heyameke ku sed salan berdewam kiriye hebûna berdewam kiriye. Piştre êrîşên xanedanî rastî êrîşên wêrankar ên elamiyan hatiye û paytext Urê dawî li vê serdemê anîne. Ev wêranî di nivîsar navdar ên "şîna Urê" de ku bi zimanê sumerî hatine nivîsandin hatiye vegotin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ur III Period (2112-2004 BC) |paşnav=Frayne |pêşnav=Douglas |weşanger=University of Toronto Press |tarîx=1997 |isbn=978-1-4426-2376-7 |cih=Toronto |series=RIM The Royal Inscriptions of Mesopotamia }}</ref> === Dawiya sumeriyan === [[Wêne:Laments on the ruin of Ur AO6446 mp3h9137.jpg|thumb|çep|240px|Nivîsara şîna li ser wêrankirina Urê, li Muzexaneya Louvre]] Dawiya sumeran bi gelek şer navxweyî şerên derveyê li dijî xanedaniya dawî ya Urê û bi bûyerên ekolojîk bileztir bûye. Ev serdem bi gelemperî wekê guheztineke mezin a nifûsê ji başûrê Mezopotamyayê ber bi bakur hatiye qebûlkirin. Ji aliyê ekolojîk ve hilberîna çandiniyê ya axên sumerî ji ber zêdebûna şorbûnê di maye di bin metirsiyan de. Şorbûna axê li vê herêmê demek dirêj ji aliyê gelên herêmê ve wekê kêşeyeke mezin hatibû zanîn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jacobsen |pêşnav=Thorkild |paşnav2=Adams |pêşnav2=Robert M. |tarîx=1958-11-21 |sernav=Salt and Silt in Ancient Mesopotamian Agriculture |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.128.3334.1251 |kovar=Science |cild=128 |hejmar=3334 |rr=1251–1258 |doi=10.1126/science.128.3334.1251 }}</ref> Axên avî yên bi avdaniyeke nebaş û di keşûhewayeke hişk de bi astên bilind ên dûkeliyê bûye sedema kombûna xwêyên bişivîn a di axê de ku di dawiyê de berhemên çandiniyê bi giranî kêm kiribû.<ref name="Thompson2004">{{Jêder-kovar |paşnav=Thompson |pêşnav=William R. |tarîx=2004-11-26 |sernav=Complexity, Diminishing Marginal Returns, and Serial Mesopotamian Fragmentation |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/jwsr/article/view/288 |kovar=Journal of World-Systems Research |ziman=en |rr=613–652 |doi=10.5195/jwsr.2004.288 |issn=1076-156X }}</ref> Di qonaxên akadî û Ur III de, ji çandina genim ber bi cehê ve veguheriye ku ceh dikare di axa bi xwê de şîn bibe lê çandina cehê têrê nekiriye û hatiye texmînkirin ku nifûsa vê herêmê di navbera salên 2100 {{bz}} û 1700ê {{bz}} de bi qasê sisê ji pênc ê nifûsa herêmê kêm bûye.<ref name="Thompson2004" /> Vê yekê hevsengiya hêza herêmê gelek xira kiriye, deverên ku sumerî lê dihat axavtin qels kiriye û deverên ku zimanê sereke zimanê akadî bû bihêz kiriye. Ji vê demê û pê ve, zimanê sumerî tenê wekê zimanekî edebî û rîtûelî maye. Di dawiyê de sumerî hêza xwe yê siyasî hêdî hêdî winda dikin û li dora sala 2000ê berê zayînê de tevlê gelên herêmê bûne ji qada dîrokî winda bûne.<ref name="jchyla2021">{{Jêder-malper |url=https://archeowiesci.pl/en/1739-bc-year-when-the-sumerian-civilization-collapsed/ |sernav=1739 BC – year when the Sumerian civilization collapsed |tarîx=2021-10-25 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en-GB |paşnav=j.chyla }}</ref> Lêbelê îcadkirina wan a nivîsandina mîxî, pergalên hiqûqî, mîtolojî û zanista astronomiyê bingehên şaristaniyên paşê daniye ku di serdemên dirêj de şaristaniyên herêmê ji sîstem û îcadên sumeriyan sûd wergirtine.<ref name="jchyla2021" /> == Demografî == Bajarê Urûkê yek ji bajarên herî mezin ên Sumerê bû û hatiye texmînkirin ku di serdema herî qerebalix de de nifûsa bajêr di navbera 50.000 û 80.000 kesan bû. Ji ber faktorên bajarên din ên Sumerê û nifûsa mezin a çandiniyê hatiye texmîn kirin dibe ku nifûsa Sumerê di navbera 0,8 milyon û 1,5 milyon kesan de be.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ebsco.com/ |sernav=Sumerian Civilization {{!}} Anthropology {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |malper=EBSCO |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hatiye texmîn kirin ku di vê serdemê de nifûsa tevahî ya cihanê bi qasê 27 milyon bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Atlas of world population history |paşnav=McEvedy |pêşnav=Colin |weşanger=Lane |tarîx=1978 |isbn=978-0-7139-1031-5 |cih=London |paşnav2=McEvedy |pêşnav2=Colin |paşnav3=Jones |pêşnav3=Richard }}</ref> Sumeriyan bi zimanekî îzolekirî diaxivîn ku li gorî dîroknasên serdema nûjen zimanê sumerî zimaneke ne-semîtîk û zimaneke ne-hind-ewropî bû. Di heman demê de ji ber ku navên hinek bajarên mezin ên Sumerê ne sumerî ne ku ev yek nîşaneyên niştecihên berê sumeriyan nîşan dide, hêjmarek zimannasan îdia kirine ku ew dikarin zimanekî pêşzimanê zimanê sumerî ku bi dabeşkirineke nenas ew, tesbît bikin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Pr |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |çap=1. publ |cih=Westport, Conn. |series=Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> Lêbelê tomarên arkeolojîk berdewamiya çandî ya bênavber a zelal ji serdema destpêkê ya Ubeyd (5300–4700 {{bz}}, C-14) li başûrê Mezopotamyayê nîşan dane. Gelê sumerî yê ku li vir bi cih bûne, erdên vê herêmê ku ji ber axa ji aliyê Dîcle û Firatê ve hatiye komkirin û ji ber ku axeke berhemdar bû, li vê herêmê karê çandiniyê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.history.com/articles/sumer |sernav=Sumer - Dîroka Kevnare, Nexşe û Şaristanî |malper=HISTORY |tarîx=2017-12-07 |roja-gihiştinê=2026-05-26 |ziman=en |paşnav= |pêşnav= }}</ref> == Çand == === Jiyana civakî û malbatî === [[Wêne:Reconstructed sumerian headgear necklaces british museum.JPG|thumb|230px|Di serdemê Urê de serpoş û gerdaniyên jinên çîna jorîn a sumerî]] Di serdema destpêk an sumeriyan de, pîktogramên destpêkê van yekan nîşan didin:<ref name="Sayce1908"/> * Xebatên dîzkarî yê pir zêde bûn û şêweyên vazo, tas û firawên pirreng bûn ku ji bo hingiv, rûn, rûnê malan û şerabê kûpên taybet hebûn. Hinek ji vazoyên bi lingên şût hebûn û li ser stûnên bi lingên xaçkirî disekinin. Kûpên din jî binê wan rast bûn û li ser çarçoveyên çargoşeyên darîn hatibûn danîn. Kupên rûnê û kûp ên din jî, bi devgirtekên axê hatibûn girtin. * Serpêçek û kûfiyên sumeriyan bi perik bûn. Tivikên wan ên mezin û biçûk hebûn. * Di nav amûrên wan de Kêr, birxûl, dasûk û amûreke dişibûya birrekê hebûn. Di heman demê de di şeran de rim, kevan, tîr û xencer bikaranîne. * Ji bo nivîsandinê tabletên herî hatine bikaranîn. Sumeriyan mêr metal û xencerên destik darîn bi xwe re digerandin û ji sîfîran lewheyan çêdikirn û di heman demê de ji zêran jî gerdanî çêkirine. * Dem bi heyv û salnameyan dihatin hesabkirin. Derbarê muzîka sumerî de gelek delîl hene. Ji aliyê sumeran ve lîr û bilûr dihatin lêxistin ku di nav mînakên herî navdar de lîrên Urê bûn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gilgamesh And The Literary Traditions Of Ancient Mesopotamia |paşnav=George |pêşnav=A. R. |weşanger=Routledge |isbn=978-0-203-94623-7 |url=https://doi.org/10.4324/9780203946237.ch31 }}</ref> Çanda sumerî çandeke baviksalarî û tebeqeyî bû. Qanûna Ur-Nammu, qanûnnsmeya herî kevin e ku heta niha hatiye kifşkirin ku dîroka qanûnnameyê vedigere serdema Ur III ku ev yek nêrîneke di derbarê avaniya civakî ya di qanûna sumerî ya dereng de nîşan dide. Koma di bin ''lu-gal'' ("mirovê mezin" an padîşah), hemî endamên civakê yek ji du tebeqeyên bingehîn bûn ku di nav wan de "lu" an kesê azad û kole (mêr, ''arad''; ''geme'' jin) hebûn. Kurekî luyan (kesên çîna jêrîn) heta ku bizewice wekê ''dumu-nita'' hatiye binavkirin. Jin (''munus'') dema ku ne zewicî bû wekê ''dumu-mi'' hatibû binavkirin û piştê ku keçek dizewice wekê ''dam'' hatibû binavkirin. Piştre dema ku jineke mêrê wê dimire û dibe jinebî wekê ''numasu'' dihate binavkirin û piştre ew jina jinebî dikarî bi mêreke din ê ji heman eşîrê re bizewiciya. Di nav sumerên destpêkê de jinan wekî kahîn roleke giring ê sazûmanî dilîstin. Di heman demê de jinan dikaribûn bibin xwedî milk, karsaziyê bikin û mafên wan ji aliyê dadgehan ve dihatin parastin. Keç û kurên sumerî bi şertên wekhev mîrasên ku ji dêûbavê wan dimanî werdigirtin. Rewşa jinan di sedsalên piştî sala 2300ê {{bz}} de her ku çûye xirabtir bûye ku mafê wan ê birêvebirina milkê xwe bi sinor bûye û xwedawendên jin jî giringiya xwe ya berê winda kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Germanic City States |paşnav=Glassman |pêşnav=Ronald M. |weşanger=Springer International Publishing |tarîx=2017 |rr=1517–1526 |isbn=978-3-319-51693-6 |cih=Cham |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_128 }}</ref> Nivîsên ku reformên padîşah Urukagina ya Lagaşê ({{nêzîkî}} 2350 {{bz}}) vedibêjin diyar kiriye ku wî edeta berê ya ku jineke bi çend mêran re dizewice li welatê xwe betal kiriye û ferman daye ku jineke ku gelek mêran bizewice were kevir kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gender and the Journal: Diaries and Academic Discourse |paşnav=Gannett |pêşnav=Associate Professor of English and Director of Core Writing Cinthia |weşanger=SUNY Press |tarîx=1992-01-01 |isbn=978-0-7914-0683-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=mpjk74blFDgC&dq=urukagina+%22two+men%22&pg=PA62 |paşnav2=Gannett |pêşnav2=Cinthia }}</ref> Zewac bi gelemperî ji aliyê dê û bavê bûk û zavayê ve dihatin sazkirin ku nişana wan bi gelemperî bi pejirandina peymanên ku li ser tabletên axê hatine tomar kirin dihatin temam kirin.<ref name="Kramer1995">{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture, and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=1995 |isbn=978-0-226-45238-8 |çap=12. [pr.] |cih=Chicago }}</ref> Ev zewac dema ku zava diyariyek bûkê dida bavê bûkê qanûnî dibûn. <ref name="Kramer1995" />Gotineke ji gotinên pêşiyên sumerî zewaca îdeal û bextewar, bi devê mêrekî vedibêje ku pesnê xwe dide ku jina wî heşt kur ji wî re aniye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Daily life in ancient Mesopotamia |paşnav=Nemet-Nejat |pêşnav=Karen Rhea |weşanger=Greenwood Press |tarîx=1998 |isbn=978-0-313-29497-6 |cih=Westport, Conn |series=The Greenwood Press "Daily life through history" series }}</ref> === Nivîs û ziman === {{Gotara bingehîn|Zimanê sumerî}} [[Wêne:P1150884 Louvre Uruk III tablette écriture précunéiforme AO19936 rwk.jpg|thumb|Dîmeneke tabletek bi nivîsa pêş-mîxî ya pîktografîk ku di dîroka tabletê ji dawîya hezarsala 4ê a berî zayînê vedigere ku ji kevirê kisilî hatiye çêkirin]] Sumerî civakeke dîrokî bûn ku bi dîtina nivîsandinê ji bo miroviyê nûvedanên giring bidest xistine. Vedîtinên arkeolojîk ên herî giring ê li Sumerê hejmareke zêde yê ji tabletên gil ên bi tîpên mîxî ne ku zimanê sumerî hatine nivîsandin. Nivîsa sumerî ne tenê şiyana hilanîna tomarê dîroka mirovahiyê pêşvexistiye, di heman demê de di afirandina berhemên wêjeyî ya hem bi nivîsandina destan û çîrokên helbestî û hem jî bi nivîsandina rîtûel û qanûnanê, wekê qonaxek giring hatiye qebûlkirin. Her çiqas pergala nivîsandina sumeriyan di destpêkê de hiyeroglîfîk bû ku îdeograman bikar dianî jî, nivîsandina kunîformî ya logosîlabîk di demek kurt de li pey wê hatiye. Sumeriyan qamîşên sêgoşeyî yên tûjik ji bo nivîsandinê li ser tabletên axa şil bikaranîne. Di serdema îro de bi sedhezaran nivîsên bi zimanê sumerî hatine dîtin ku di nav wan de nameyên şexsî û nameyên karsaziyê, lîsteyên ferhengî, qanûn, beyt, rîtûel, çîrok û tomarên rojane hene. Li Sumerê pirtûkxaneyên tijî yên tabletên ji heriyê hatine dîtin. Li seranserê Sumerê nivîs û nivîsên mezin ên li ser tiştên cuda, wek peyker an kerpîçan jî pir gelemperî ne. Ji ber ku ew bi berdewamî ji aliyê nivîskarên di perwerdeyê de hatine nivîsandin, gelek nivîs di gelek nusxeyan de mane. Demek dirêj ê piştî ku axaftvanên semîtî li Mezopotamyayê serdest bûne, zimanê sumerî li Mezopotamyayê wekê zimanê rîtûelî û wekê zimanê hiqûqê berdewam kiriye. Mînakên sereke yên nivîsa mîxî helbestek dirêj e ku di kavilên Urûkê de hatiye dîtin. Destana Gilgameşê ku berhemeke wêjeyî ya navdarê sumerî ye, bi nivîsandina mîxî ya standard a sumerî hatiye nivîsandin. Destana Gilgameşê behsa padîşahekî ji serdema destpêkê ya xanedaniya duyem kiriye ku navê wî Gilgamêş an jî "Bilgamêş" a bi sumerî bû. Destana Gilgamêşê çîroka xeyalî ya Gilgameş û hevalê wî Enkîdû ya ku bi xwîn û şîrînî diaxivin, vedibêje. Destan li ser çend tabletên axê hatiye nivîsandin û hatiye texmînkirin ku mînaka herî kevin ê mayî ya wêjeya xeyalî ye. Ji ber ku zimanê sumerî girêdayî ti malbateke zimanî nîne, bi gelemperî di zimannasiyê de wekê zimanekî îzolekirî hatiye qebûlkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Russell |pêşnav=James R. |tarîx=2008 |sernav=Roger D. Woodard (ed.), The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004), XX + 1162 pp. |url=https://doi.org/10.1007/s12138-008-0031-0 |kovar=International Journal of the Classical Tradition |cild=15 |hejmar=1 |rr=136–140 |doi=10.1007/s12138-008-0031-0 |issn=1073-0508 }}</ref><ref name="Day1997"/> Ji bo girêdana zimanê sumerî bi malbatên zimanên din re, gelek hewldanên têkçûyî çêbûne. Zimanê sumerî zimanekî agglutinatîf e. Bi gotineke din morfem e ("yekîneyên wateyê") ku li hev tên zêdekirin ku peyvan çêbikin ku berevajiyê zimanên analîtîk ku morfem bi tenê li hev tên zêdekirin da ku hevokan çêbikin. Hinek zanyaran pêşniyar kirine dibe ku delîlên zimanekî binesazî an tebeqeyî ji bo taybetmendiyên erdnîgarî û çalakiyên curbicur ên hunerî û çandiniyê hebin ku bi awayên cûda wekê proto-firatî an proto tigreyî hatiye binavkirin,<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=SPACE PHILOSOPHY OF THE ANCIENT EAST |paşnav=Bakina |pêşnav=Valentina |weşanger=LCC MAKS Press |tarîx=2025-11-13 |isbn=978-5-317-07482-1 |url=https://doi.org/10.29003/m4813.978-5-317-07482-1 }}</ref><ref name="Bailkey1963">{{Jêder-kovar |paşnav=Bailkey |pêşnav=Nels |tarîx=1963-10-01 |sernav=The Sumerians: Their History, Culture, and Character. By ''Samuel Noah Kramer''. (Chicago: University of Chicago Press. 1963. Pp. xiv, 355. $7.95.) |url=https://doi.org/10.1086/ahr/69.1.92 |kovar=The American Historical Review |cild=69 |hejmar=1 |rr=92–93 |doi=10.1086/ahr/69.1.92 |issn=1937-5239 }}</ref> lê hinek zanyarên din jî vê yekê bi nakok diyar kirine.<ref name="Bailkey1963" /> === Dîn === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = Dînî sumeriyan | image1 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (adjusted for perspective).jpg | caption1 = Plaqeyek dîwêrê ku qurbanê ji xwedawendeke rûniştî re û perestgehekê nîşan dide. [[Ur]], 2500 {{bz}} | image2 = Wall plaque showing libation scene from Ur, Iraq, 2500 BCE. British Museum (libation detail).jpg | caption2 = Rehîbeke tazî li perestgeheke sumerî xwarina qurbaniyê pêşkêş dike, [[Ur]], 2500 {{bz}} | footer = }} Di [[Mîtolojî|mîtolojiya]] sumeran de xwedawend û xwedeyên giring [[Înanna]], [[Nînhursag]], [[En]], [[Enlîl]] û [[Enkî]] ne. [[Gilgameş]] keyekî sumeran bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Sumerians: their history, culture and character |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |weşanger=University of Chicago press |tarîx=1963 |isbn=978-0-226-45238-8 |cih=Chicago (Ill.) }}</ref> Nirxandina mijarek wekê dînê sumerî dikare tevlihev be, ji ber ku pratîk û baweriyên ku ji aliyê van gelan ve hatine pejirandin û li gorî dem û cihî pir diguherin ku her bajarek xwedî nêrîna xwe ya cîhanê ya mîtolojîk an teolojîk bû. Hatiye texmînkirin dibe ku sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de edet û kevneşopiyên gelên din ên pêş sumerî wergirtine. Sumeriyên pêşîn li ser baweriyên xwe nivîsandine ku paşê li ser gelek mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyayê de bandora sumeriyên pêşîn di warê bawerî û mîtolojiyê de çêbûye. Sumeriyan di derbarê hemî mijarên têkildarî xwe de bi xwedawendên xwe bi ewleh bûn û li hember hêzên kozmîk ên wekê mirin û xezeba Xwedayî, dilnizmiya xwe nîşan dane.<ref name="Kramer1995"/> Wisa dixuyê ku dînê sumerî li ser du evsaneyên kozmojenîk ên cuda hatiye damezrandin. Ya yekem afirandinê wekê encama rêze zewacên pîroz an jî hieroi gamoi didîtin ku lihevhatina dijberan vedihewîne ku wekê hatina hev a hebûnên xwedayî yên mêr û jin ên xwedawend, hatiye texmînkirin. Vê şêwaz bandor li ser efsaneyên herêmî yên Mezopotamyayê kiriye. Ji ber vê yekê, di Enuma Elish a akadî ya paşîn de, afirandin wekê yekîtiya ava şirîn û ava şor ê di navbera Abzu yê nêr û Tîamata mê de hatiye dîtin. Berhemên vê yekîtîyê, Lahm û Lahmu "yên bi çemûr" bûn ku navên yekem ên dergevanên perestgeha E-Abzu ya Enkî ya li bajarê Erîdûyê bû. Her yek ji xwedawendên sumerî (bi zimanê xwe, dingir û di pirjimar de, dingir-dingir an dingira-ne-ne) bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya dînî ya ku ji wan re dihat dayîn li gorî hêza siyasî ya bajarê têkildar zêde an kêm dibû. Li gorî kevneşopiya sumeriyan, xwedawendan mirov ji axê afirandine ku xizmeta wan bikin. Dema ku xwedawend hêrs an bêzar dibûn, xwedayan hestên xwe bi rêya erdhej an karesatên xwezayî diyar dikirin. Ji ber vê yekê bingeha despêka dînî sumerî li ser baweriya ku hemî mirovahî di bin destpêşxêriya xwedawendan de ye, ava bûye. ==== Xwedawendên sumerî ==== [[Wêne:Ea (Babilonian) - EnKi (Sumerian).jpg|thumb|Mohra silindirî ya akadî ku li dora sala 2300ê {{bz}} ku xwedawendên sumerî yên Înanna, Utû, Enkî û Îsimûd nîşan dide]] Sumeriyan baweriya xwe bi polîteîzma antropomorfîk aniye, an jî wekê din baweriya bi gelek xwedayên di ku dişibûna mirovan aniye. Komek xwedayên hevpar tune bûn ku her bajar-dewletek xwedî xwedawendeke parastvan, perestgeh û padîşahên xwe yên taybet bû. Bi yekê re xwedayên bajarekî din di heman demê de pir caran li cihek an li bajareke din dihatin pejirandin. Axaftvanên sumerî di nav gelên herî pêşîn de bûn ku baweriyên xwe bi nivîskî tomar kirine û îlhama sereke yê mîtolojî, dîn û astrolojiya Mezopotamyaya paşîn bûn. Xwedawendên serekeyên ku sumeriyan dihebandin ev bûn: * [[Anu]] di nav sumeriyan de wek xwedayê tamdemî ya bihuştê hatiye zanîn. Di heman demê de peyva ''an'' di zimanê sumerî de tê wateya ezman û navê Kî ku hevjîna Anu bû tê wateya erdê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/an/ |sernav=Anu }}</ref> * [[Enkî]] li başûr li perestgeha li Erîdûyê bû. Enkî xwedawendê xêrxwazî û şehrezayiyê bû û hikumdarê kûrahiyên ava şirîn ên bin erdê de, şîfakar û dostê mirovahiyê bû ku di mîtolojiya sumerî de hatiye bawerkirin ku huner û zanist, pîşesazî û rêbazên şaristaniyê daye mirovan û pirtûka qanûnan a yekem wekê afirandina wî hatiye hesibandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Der Gott Ea/Enki in der akkadischen Überlieferung. Eine Bestandsaufnahme des vorhandenen Materials. Dissertationen der Universität Graz 58. Graz: dbv-Verlag 1983. |paşnav=Galter |pêşnav=Hannes D. |tarîx=1983-01-01 |url=https://www.academia.edu/45092567/Der_Gott_Ea_Enki_in_der_akkadischen_%C3%9Cberlieferung_Eine_Bestandsaufnahme_des_vorhandenen_Materials_Dissertationen_der_Universit%C3%A4t_Graz_58_Graz_dbv_Verlag_1983 }}</ref> * [[Enlîl]] di mîtolojiya sumerî de xwedayê ba, baran û bahozê bû. Di heman demê xwedawendê sereke yê panteona sumerî bû û xwedayê parêzvan ê bajarê Nîppurê bû.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kramer |pêşnav=Samuel Noah |tarîx=1983 |sernav=The Sumerian Deluge Myth |url=https://www.cambridge.org/core/journals/anatolian-studies/article/abs/sumerian-deluge-myth/04DEE2B5D84A0BF01B4D4E782DB49464 |kovar=Anatolian Studies |ziman=en |cild=33 |rr=115–121 |doi=10.2307/3642699 |issn=2048-0849 }}</ref> Hevjîna wî xwedabanû [[Ninlîl]] bû ku xwedawenda bayê başûr bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Literature of Ancient Sumer |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-19-929633-0 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=a1W2mTtGVV4C&pg=PA106 }}</ref> * [[Înanna]] xwedawenda evîn, zayendî û şerê bû.<ref name="Black2014">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Bi awayekî din apoteoza (xwedawendî kirin) Venûsê bû ku stêrka sibehê (rojhilat) û êvarê (rojava), li perestgehê (ku bi An re parvekirî bû) li Urûkê bû. Dibe ku padîşahên hatine xwedawendî kirin zewaca Înanna û Dumuzîd bi kahînan re ji nû ve pêk anîne.<ref name="Black2014" /> * [[Şamaş]] xwedawendê rojê ye ku peykerê wî li Larsayê li başûr û li bakur jî li Sipparayê heye.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://publikationen.badw.de/en/rla/index |sernav=BAdW · Reallexikon der Assyriologie |malper=publikationen.badw.de |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> * [[Sîn (xwedawend)|Sîn]] xwedawendê heyvê bû ku li Urê bû.<ref name=":5"/> Ev xwedawendên ku li jor hatine destnîşan kirin panteona sereke yê sumeriyan pêk anîne û ji xeynî van xwedawendan sereke bi sedan xwedawendên din ên piçûk jî hebûn. Xwedawendên sumerî pir caran bi bajarên cuda ve girêdayî bûn û giringiya wan a dînî pir caran bi hêza siyasî ya van bajaran re zêde bûye an an jî kêm bûye. ==== Kozmolojî ==== Sumeriyan Dinyayê wekê qadeke çargoşeyî ku ji çargoşeyan pêk hatiye xeyal kirine.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia: an illustrated dictionary |paşnav=Black |pêşnav=Jeremy A. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=2014 |isbn=978-0-292-70794-8 |cih=Austin |paşnav2=Green |pêşnav2=Anthony |paşnav3=Rickards |pêşnav3=Tessa }}</ref> Jiyana piştî mirinê ya sumeran wekê daketina nav dinyayeke tarî û derbaskirina bêdawîyê di jiyaneke belengaz ê wekê Gidim (rih) hatiye ravekirin.<ref name=":3" /> Sumeriyan gerdûnê li çar beşan dabeş kiribûn. * Li bakur xelkê çiyayî yên [[subarto]]yî hebûn ku dem bi dem welatên wan ji bo dar û materyal din ên xam dihatin talankirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Frangipane |pêşnav=Marcella |tarîx=2018-03-01 |sernav=Different Trajectories in State Formation in Greater Mesopotamia: A View from Arslantepe (Turkey) |url=https://doi.org/10.1007/s10814-017-9106-2 |kovar=Journal of Archaeological Research |ziman=en |cild=26 |hejmar=1 |rr=3–63 |doi=10.1007/s10814-017-9106-2 |issn=1573-7756 }}</ref> * Li rojava martû hebûn ku gelên kevnar ên semîtîaxêv ên ku wekê koçerên şivanî dijiyan û keriyên pez û bizinan xwedî dikirin. * Li başûr welatê Dilmunê hebû ku dewletek bazirganî bû ku bi welatê miriyan û cihê afirandinê ve girêdayî bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Looking for Dilmun |paşnav=Bibby |pêşnav=Geoffrey |weşanger=Stacey Publishing Limited |tarîx=2012 |isbn=978-0-905743-90-5 |cih=London |paşnav2=Crawford |pêşnav2=Harriet E. W. |series=Origins of Arabia }}</ref> * Li rojhilat elamî hebûn ku gelekî reqîbê sumeriyan bûn ku sumerî gelek caran bi wan re di şer û pevçunan de bûn. Cîhana ku sumeriyan dizaniya ji Deryaya Jorîn an jî peravên [[Deryaya Navîn]] bigire heta Deryaya Jêrîn, [[Kendava Farsê]] û welatê Meluhha (dibe ku Geliyê Îndus) û Magan (Oman) ku bi kanên xwe yên sifirê navdar bû, pêk hatibû. ==== Evsaneya afirandinê ==== Li gorî mîtolojiya sumeriyan di destpêkê de erd û ezman yek bûn. Paşê ji aliyê xwedayan ve ezman û erd ji hev hatine veqetandin. Bingeha gerdûnê di baweriya sumeriyan de wiha hatiye ravekirin: * Di destpêkê de, deryayeke seretayî hebû ku li ser deryayê an jî çêbûna deryayê ti tiştek nehatiye gotin, dibe ku Sumeriyan xeyal kiribin ku ew her tim hebûye. * Deryaya seretayî bûye sedema rabûna çiyayê kozmîk ku ji yekîtiya erd û asîman pêk hatiye. * Dema ku xwedawend veguherîne bi şiklê mirovan Anu (ezman) nêr bû û Ki (erd) jî mê bû. Ji yekîtiya wan xwedawendê hewayê Enlîl ji dayik bûye. * Xwedawendê hewayê Enlîl erd ji asîman veqetandiye û di demekê de ku bavê wî Anu kontrola asîman girt destê xwe, Enlîl kontrola dayîka xwe Kî girtiye destê xwe ku erdê dagir kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kramer, Samuel Noah (1897-1990), Sumerologist and historian |paşnav=Van De Mieroop |pêşnav=Marc |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2000 |url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.2001461 |series=American National Biography Online }}</ref> ==== Perestgeh û birêvebirina perestgehan ==== Zîgurat (perestgehên sumerî) her yek xwedî naveke cuda bûn û xwedî hewşeke xwedî goleke biçûk bûn ku ji bo paqijkirinê dihatin bikaranîn.<ref name="Leick2009"/> Perestgeh xwedî nefek navendî bûn ku li her du aliyên wê korîdor hebû. Li kêleka korîdoran odeyên kahînan hebûn. Li seriyekê qadeke û maseyek ji kerpîçên heriyê bûn ku ji bo bexşkirina heywanên qurbanî û sebzeyan dihatin bikaranîn. Cebilxane û embar bi gelemperî li nêzîkî perestgehan bûn. Piştê demekê sumeriyan dest bi li ser avahiyên çargoşe yên pir-qatî dest bi çêkirina perestgehan kirine ku bi awayên rêze terasên bilind hatine çêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jarzombek |pêşnav=Mark |paşnav2=Prakash |pêşnav2=Vikramaditya |tarîx=2025-01-10 |sernav=Modern architecture: A house deconstructed |url=https://doi.org/10.56367/oag-045-11759 |kovar=Open Access Government |cild=45 |hejmar=1 |rr=258–259 |doi=10.56367/oag-045-11759 |issn=2516-3817 }}</ref> === Cotkarî û nêçîrvanî === [[Wêne:Issue of barley rations.JPG|thumb|çep|Nivîsek li ser rasyonên ceh ên mehane ku dane kesên mezinan û zarokan ku bi tîpên mîxî li ser tabletek axê hatiye nivîsandin ku di sala 4ê qiral Urukagina de, li dora sala 2350 yê {{bz}} de hatiye nivîsandin.]] Dibe ku sumeriyan di destpêka salên 5000 - 4500ê {{bz}} de dest bi çandiniyê kirine. Herêmê hejmarek teknîkên bingehîn ên çandiniyê nîşan daye ku di nav de avdana organîzekirî, çandiniya zeviyên berfireh û bikaranîna hêzeke kar a pispor a çandiniya di bin kontrola burokrasiyê hebûn. Pêwîstiya birêvebirina hesabên perestgehê bi vê rêxistinê re bûye sedema pêşketina ({{nêzîkî}} 3500 {{bz}}) nivîsandinê. Pîktogramên kevnar nîşan dane ku di serdema despêka sumera Urûkê de ji aliyê sumeran ve pez (mêşin), bizin, dewar û beraz hatine kedîkirin. Di heman demê de sumeran ga wekê ajalên sereke yên birina barên giran bikar anîne û ker an hespan jî wekê heywanên sereke yê çûnûhatinan bi kar dianîn û "cil û bergên hirî û her wiha xalîçe ji hirî û ji pirçên ajalan dihatin çêkirin". Li kêleka xaniyan wan baxçeyekî dorpêçkirî hebû ku lê dar û nebat hatibûn çandin. Genim li zeviyan hatibûn çandin û ji bo avdanê ''şaduf'' (bîrên ku şêwaza sumeriyan hatibûn çêkirin) hatine bikaranîn.<ref name="Sayce1908">{{Jêder-kitêb |sernav=The archæology of the cuneiform inscriptions |paşnav=Sayce |pêşnav=A. H. (Archibald Henry) |weşanger=London : Society for Promoting Christian Knowledge ; New York : E. S. Gorham |tarîx=1908 |kesên-din=University of California Libraries |url=http://archive.org/details/archaeologyofcun00sayc |paşnav2=Society for Promoting Christian Knowledge (Great Britain). General Literature Committee }}</ref> Sumeriyan ji bo cotkariyê qenal û teknîkên avdaniyê pêş xistine.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2007-12-01 |sernav=Jack, Alexander G. Mackenzie, (1851–2 Aug. 1927), retired |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u198405 |kovar=Who Was Who |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Antropologê amerîkî Robert McCormick Adams dibêje ku pêşkevtina avdanê bi bajarvaniyê ve girêdayî ye ku di serdema sumeran de ji %89ê nifûsa welat li bajaran jiyan kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Grayson |pêşnav=A. Kirk |tarîx=1982-06-01 |sernav=Robert Mcc. Adams. ''Heartland of Cities: Surveys of Ancient Settlement and Land Use on the Central Flood-plain of the Euphrates''. Chicago: University of Chicago Press. 1981. Pp. xx, 362 |url=https://doi.org/10.1086/ahr/87.3.752 |kovar=The American Historical Review |cild=87 |hejmar=3 |rr=752–753 |doi=10.1086/ahr/87.3.752 |issn=1937-5239 }}</ref> Sumeriyan ceh, nok, nîsk, genim, xurme, pîvaz, sîr, xas û xerdel çandine. Sumeriyan gelek caran masî girtine û nêçîra mirîşk û xezalan kirin. Çandiniya sumeran bi giranî bi avdanê ve girêdayî bû. Avdanî bi şaduf, qenalên avê, cihukên avê û bi bendavokên biçûk dihat kirin. Lehiyên dijwar ên ku gelek caran ji ber bilindbûna Dîcleyê pêk dihat û hinek caran jî ji ber bilindbûna Firatê pêk dihat ziraran daye qenalên ava sumeriyan ku gelek caran paqij kirin nûjen kirina qenalan hewce kiriye. Her çiwas dewlemendan dikariyan xwe ji vê yekê azad bikin, hikûmetê ji bajariyan dixwest ku ji bo paqijkirin û nûjen kirina qenalên avê bi awayekê ''corvée'' bixebitin. Wekê ku di "salnameya cotkarên sumerî" de hatiye diyarkirin, piştê demsala lehiyê û piştî ekînoksa biharê û ekîtû an cejna sersalê, bi bikaranîna qenalan, cotkar zeviyên xwe bi avê tije dikirin û piştre jî avê vala dikirin. Piştre dewaran zeviyên xwe pêpes dikirin ku kokê giyayên biyanî bikujin. Piştê vê yekê piştre zeviyên xwe bi cotan şov dikirin. Berê sumerî winda bibin ji ber rêje avdana zêde û rêjeya bilind dûkeliya ava rûyê zeviyan bû sedema zêdebûna hêdî hêdî ya şorbûna zeviyan. Ji ber ku ceh dikaribû di axa şorbûyî de şîn bibe di serdema Ur III de cotkaran ji çandiniya genimê derbasê çandiniya cehê bûne.<ref name="Thompson2004" /> Lê ji bo xwedîkirina nifûsê tenê çandiniyê cehê têrê nekiriye ku ev bûyera ekolojîk bûye sedema encameke dramatîk ku sumerî hêza xwe winda bikin di nav gelên din ên semîtîk de asîmîle bibin.<ref name="Thompson2004" /> === Huner === Sumerî di warê hunerê de civakeke pêşketî bûn.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://digitalmapsoftheancientworld.com/ancient-art/sumerian-art/ |sernav=Sumerian Art |malper=Digital Maps of the Ancient World |tarîx=2020-10-26 |roja-gihiştinê=2026-05-28 |ziman=en }}</ref> Berhemên sumerî bi hûrgilî û xemilandinên mezin nîşan dane ku kevirên nîv-qîmet ên ji welatên din anîne ku dav de kevirên wekê lapis lazuli, mermer û dîorît hebûn û bi metalên hêja yên wekê zêrê hatine xemilandin ku di encamê de sêwiranên hêja derketine holê. Ji ber ku kevir gelek kêm bûn tenê ji bo peykersaziyê hatiye bikaranîn. Materyalê herî berbelav ê li Sumerê gil bû û ji ber yekê gelek tiştên sumerî ji gilan hatibûn çêkirin. Metalên wekê zêr, zîv, sîfîr û bronz, digel qalik û kevirên hêja, ji bo peykersaziyên herî baş û xemilandinan hatine bikaranîn. Kevirên biçûk ên bi her cûre ku di nav de kevirên hêja yên wekê lapis lazuli, alabaster û serpentîn hebûn ji bo mohrên silindirî hatine bikar anîn.<ref name=":4" /> Hinek ji hunerên hêja yên herî navdar lîrên Urê ne ku wekê amûrên bi têl ên herî kevin ên cîhanê hatine pejirandin. Ev lîr ji aliyê Leonard Woolley ve dema ku goristana qraliyeta Urê di navbera salên 1922 û 1934an de hate kolandin, hatine dîtin. <gallery widths="170px" heights="170px"> Cylinder seal and modern impression- ritual scene before a temple facade MET DP270679.jpg|Mohra silindirî û çapa ku tê de dîmenek ayînî li ber rûyê perestgehê xuya dike; 3500–3100 BZ; kevirê kilsinî li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitan (Bajarê New Yorkê) Raminathicket2.jpg|Peykerê beraneke ku di nav daristanekê de daye nîşan; 2600–2400 {{bz}}; zêr, sîfîr, qalik, lapis lazuli û kevirê kisilî li Muzexaneya Brîtanî (London) Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg|Standarda Urê; 2600–2400 {{bz}}; qalik, kevirê sor ê kilsinî û lapis lazuli û li ser darê hatiye çêkirin, li Muzexaneya Brîtanî. Bull's head ornament for a lyre MET DP260070.jpg|Xemilandina serê gayekî ji lîrê; 2600–2350 {{bz}}; ji bronza bi qalik û bi lapis lazuli hatiye xemilandin, li Muzexaneya Hunerê ya Metropolitanê </gallery> === Mîmarî === [[Wêne:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|thumb|Demeke Zîgurata Mezin ya Urê ku di dema xanedana sêyem a Urê de ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) hatiye avakirin ku diyariyê ji bo xwedawenda heyvê Nannayê hatiye kirin]] Li gorî deverên din ên herêmê li deşta Dîcle û Firatê de dar û kevir gelek kêm in. Ji ber vê yekê sumeriyan bi gelemperî avahiyên xwe ji kerpîçên heriyê çêkirine. Avahiyên ku ji kerpîçên heriyê hatibûn çêkirin bi demê re xira dibûn. Ji ber vê yekê ew dem bi dem hatine hilweşandin, nûjen kirin û li heman cihê ji nû ve hatine avakirin. Ev ji nû ve avakirina berdewam hêdî hêdî rêjeya bajaran qonax bi qonax zêde kiriye û bi vî awayî cihê bajaran li gorî ji deştên derdorê bilindtir bûne. Girên ku ji vê yekê çêbûne ku wekê girên arkeolojîk têne zanîn, li seranserê Rojhilata Nêzîk û Kurdistanê têne dîtin. Li gorî Archibald Sayce, pîktogramên destpêka serdema sumerî ya destpêkê (an Urûk) nîşan didin ku "Kevir kêm bû û kevirên mayî jî bi awayên blokan û hatibûn birîn." Kerpîç materyalê avahîsaziyê ya qanûnî bû û bi kerpîçan bajar, keleh, perestgeh û xanî dihatin çêkirin. Bajar bi birc hatibûn hatibûn avakirin ku li ser platformeke çêkirî disekinîn û xanî jî mîna bircan hatibûn avakirin. Deriyeke avahiyan hebû ku bi menteşeyekê dizivirî û bi cureyekî mifteyê dihat vekirin. Deriyê bajêr mezintir bû û xuya ye ku duderî bû. Kevirên bingehîn - bi hinek tiştên pîroz ku di bingeha an jî di binê kerpîç ên xaniyekê dihatin danîn ku xêr ji avahiyan bibînin.<ref name="Sayce1908"/> === Bîrkarî === Sumeriyan li dora sala 4000ê {{bz}} sîstemeke tevlihev a metrolojiyê (zanista pîvanê) pêş xistine ku ev metrolojiya pêşketî bûye sedema afirandina aritmetîkê, geometrî û cebrê. Ji dora sala 2600ê {{bz}} û vir ve sumeriyan tabloyên caranan (têgeheke matematîkî) li ser tabletên axê nivîsandine û bi xêzkirinên geometrîk û pirsgirêkên paran ê (têgeheke matematîkî) re eleqedar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |sernav=Bîrkarî li Sumerê |malper=it.stlawu.edu |roja-gihiştinê=2026-05-28 |roja-arşîvê=2018-07-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180707213616/http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di qonaxa 2700 – 2300ê {{bz}} de, abakus û tabloyek ji stûnên li pey hev ku rêzên mezinahiya li pey hev ên ku pergala hêjmarên şêşstî diyar dikirin, cara yekem xuya bûne. Sumerî yekem kes bûn ku sîstema hêjmartina bi nirxê xaneyî (têgeheke matematîkî) bi kar anîne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The universal history of computing: from the abacus to the quantum computer |paşnav=Ifrah |pêşnav=Georges |weşanger=John Wiley |tarîx=2001 |isbn=978-0-471-39671-0 |cih=New York }}</ref> Her wiha delîlên anekdotîk hene ku sumeriyan dibe ku di hesabên astronomîkî de cureyeke qaîdeya slaytê bi kar anîne. Di heman demê de sumerî yekem kes bûn ku rûbera sêgoşeyê û qebareya kupê (m³) dîtine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Sherlock Holmes in Babylon: And Other Tales of Mathematical History |paşnav=Anderson |pêşnav=Marlow |weşanger=MAA |tarîx=2004-10-14 |isbn=978-0-88385-546-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=BKRE5AjRM3AC&q=sherlock+holmes+in+babylon |paşnav2=Katz |pêşnav2=Victor |paşnav3=Wilson |pêşnav3=Robin }}</ref> === Bijîşkî === Li Sumerê sîstema dermankirin sîstemeke tevlihev bû ku tê de çavdêriyên ceribandinî û baweriyên gîyanî bi hev ve girêdayî bûn. Baweriya wan ew bû ku nexweşî ji ber hêzên şeytanî an jî cezayên xwedayan çêdibin. Ji ber vê yekê rêbazên dermankirinê hem dermanên fîzîkî û hem jî ji bo başkirina nexweşiyan rîtûelên efsûnî bi awayekê wekhev hatiye bikaranîn.<ref name="Mark2026">{{Jêder-kovar |paşnav=Mark |pêşnav=Joshua J. |tarîx=2026-01-26 |sernav=Medicine in Ancient Mesopotamia: A Gift of the Gods to Their People |url=https://www.worldhistory.org/article/687/medicine-in-ancient-mesopotamia/ |kovar=World History Encyclopedia |ziman=en }}</ref> Bijîjkên bi navê Asu nexweşiyan bi rêbazên fizîkî û ceribandinî yên wekê dermanên giyayî, melhem û bi pêçandinan derman dikirin.<ref name="Mark2026"/> Tabletek ku li Nîpûrê hatiye dîtin hatiye texmîn kirin dibe ku wekê yekem pirtûka bijîşkî ya cîhanê were pejirandin. Ev tablet ku formulên kîmyewî û efsûnî (sêr) vedihewîne ku termînolojiyeke bi heman şêwaza taybet bikar aniye ku wergerandina tabletê alîkariya kîmyageran hewce kiribû.<ref name="Mark2026" /> == Miras == Delîlên wesayîtên bi çerxe di nîvê hezarsala 4ê berê zayînê de, hema hema di heman demê de li Mezopotamya, Qefqasyaya Bakur (çanda Maykop) û Ewropaya Navendî xuya bûye. Çerxe di destpêkê de bi awayê çerxa seramîkê bû. Ev têgeha nû bûye sedema wesayîtên bi çerxe û kevirên aşê. Nivîsa mîxî ya sumeriyan nivîsa herî kevn e ku hatiye deşîfrekirin (rewşa nivîsên hêj kevintir ên wekê sembolên Jiahu û tabletên Tartaria bi nakok e). Sumerî di nav stêrnasên pêşîn de bûn ku stêrkan di nav komstêran de dabeş kirine ku gelek ji wan di zodyakê de heya roja mane û ji aliyê yewnaniyên kevnar ve jî hatine nas kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |sernav=History of Constellation and Star Names |malper=members.optusnet.com.au |roja-gihiştinê=2026-05-28 |paşnav=Thompson |pêşnav=Gary |roja-arşîvê=2012-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120821025411/http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page11-4.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di heman demê de sumerî hay ji ji pênc gerstêrkên ku bi çavê tazî bi hêsanî dihatin dîtin hebûn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sumerian.org/sumerfaq.htm#s39 |sernav=Sumerian Questions and Answers |malper=www.sumerian.org |roja-gihiştinê=2026-05-28 }}</ref> Sumeriyan bi karanîna çend sîstemên hejmarên cûda ku di nav de sîstemeke radîks a tevlihev ê bi bingehên 10 û 6 ên alternatîf ên aritmetîk îcad kirine û pêş xistine. Ev sîstema şêştî li Sumerê û Babîlê bûye sîstema hejmartina standard. Dibe ku wan formasyonên leşkerî îcad kiribin û dabeşkirinên bingehîn di navbera piyade, siwar û tîrvanan de destnîşan kiribin. Di heman demê de sumeriyan sîstemên qanûnî û îdarî yên kodkirî yên yekem ên naskirî, digel dadgeh, girtîgeh û tomarên hikûmetê, pêşxistine. Yekem bajar-dewletên rastîn ku li Sumerê derketine holê, bi qasî hevdemî bi hebûna dewletên wekhev ên li Mezopotamyayê û li Lubnana îro yek bûn. Çend sedsalan piştî îcadkirina nivîsa mîxî, bikaranîna nivîsandinê ji belgeyên deyn/dravdanê û navnîşên envanterê wêdetir berfireh bûye û cara yekem li dora sala 2600ê {{bz}} de ji bo peyam û radestkirina nameyan, dîrok, efsane, matematîk, tomarên astronomîk û lêgerînên din hatiye bikaranîn. Li gel belavbûna nivîsandinê, yekem dibistanên fermî hatine damezrandin ku bi gelemperî di bin sîwana perestgeha sereke ya bajar-dewletê de hatine xebitandin. == Mijarên têkildar == * [[Zimanê sumerî]] * [[Dîroka sumeran]] * [[Sumernasî]] * [[Mezopotamya]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015040254/http://kovarabir.com/xelil-birini-zimane-sumeriyan-u-kurmanci-1-2/ |date=2018-10-15 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên hezarsala 6an b.z.]] [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dîrok]] [[Kategorî:Kurdistana kevnare]] [[Kategorî:Sumer| ]] [[Kategorî:Şam (herêma erdnîgarî)]] [[Kategorî:Şaristanî]] s8hn3n3cnygchl4uvr9xkvgpdfd61fm 0 802 2034288 1998024 2026-05-30T23:23:54Z VikiAzad 99135 /* */ Versiyona din a navê Kûruşê Mezin hate jêbirin 2034288 wikitext text/x-wiki [[Wêne:General Harpagos.jpg|thumb|General Harpagus, li pişt [[Kûruşê Mezin]] (tevnê wênekirî ji sedsala 18-an).]] '''Harpagos''' navê wezîrê padişahê dawiyê yê [[Împeratoriya Med]]an [[Asteyax]] e. Wî piştî ku padişah ji bo ku wî neviyê padişah [[Kûruşê Mezin|Kûruş]], li gor fermana padişahî nekuşt ciza kir û li gor hin riwayetan, goştê kurê wî pê da xwarin. Harpagos jî di şerê di navbera Kyros û Astiyages de xiyanet li Astiyages kir. Ew bi vê xiyaneta xwe di dîrokê de bi nav û deng e. Her wiha [[Herodot]] jî bahsê kiriye û dibêje ku piştî ku Astiyages di şer de têk diçe gotiye Harpages "Te dixwest tu tola xwe ji min hilînî, te ji bo çi kesekî ji Medan ne anî ser desthilatdariyê?" Paşê jî dibêje ku êdî piştî vê xiyanetê farisên ku berê di desthilata Medan de bûn, bûne fermandarên wan.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=nîsan 2026}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Dîrok-şitil}} [[Kategorî:Dîrok]] eig7ozbqlbnnx65auurlphf1yrskfea 0 2054 2034376 2021874 2026-05-31T09:12:37Z Avestaboy 34898 /* Cîhan */ Rastnivîs 2034376 wikitext text/x-wiki {{kanûna pêşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === * [[1929]] – Komara [[Tirkiye]]yê biryar da artêşa tirk bişîne ser [[Serhildanên Agiriyê#Serhildana Tendûrek|Serhildana Tendûrekê]]. * [[2011]] – [[Komkujiya Robozkê]]: Li gundê [[Robozkê]] yê navçeya [[Qilaban]]ê 34 kurdên qaçaxçî, ku yê temenê wî herî biçûk 12 salî bû, ji aliyê firokeyên şer ên Tirkiyeyê ve hatin qetilkirin. === Cîhan === * [[1612]] – [[Galileo Galilei]], bû stêrnasê pêşî ku gerstêrka [[Neptûn]]ê keşf kir, lê dîsa jî wî ew weke [[stêrk]]ê bi nav kir. * [[1836]] – [[Spanya]]yê serxwebûna [[Meksîk|Meksîkê]] pejirand. * [[1846]] – [[Iowa]], bû dewleta 29^em a [[DYA]]'yê. * [[1879]] – Li bajarê [[Dundee]] ya li [[Skotlenda|Skotlendayê]] di dema derbasbûna [[trên]]ê de pirek xira bû. Di encamê 75 kesan di ava qerisî de jiyana xwe ji dest da. * [[1908]] – Li bajarê Messîna ya li [[Sîsîlya|Sîsîlyayê]] erdhejeke bi mezinahiya 7,2 a ligorî pîvana Richter çêbû. Di encamê de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest da. * [[1973]] – [[Aleksandr Soljenîtsin]] berhema xwe ya li ser zîndanên [[YKSS|Sovyetê]] ya bi navê ''şîpalê Gûlag 3 Bend'' derxist. * [[1989]] – Li bajarê [[Newcastle, Awistralya|Newcastle]] yê li [[Awistralya]]yê erdhejeke bi mezinahiya 5,6 a ligorî pîvana Richter çêbû. Di encamê de 13 kes mir. * [[1990]] – [[Kurd]]ê penaber ê bi navê [[Nîhat Yusufoglu]] li Hachenburgê ji aliyê [[naziyan]] ve hatiye kuştin. == Jidayikbûn == * [[1856]] – [[Thomas Woodrow Wilson]], serokdewletê [[DYA]]'yê yê 28^em * [[1969]] – [[Linus Torvalds]], damezrînerê bernameya [[Linux]]ê * [[1981]] – [[Sienna Miller]], lîstikvana [[îngilîz]]-[[amerîkan]] == Mirin == * [[1997]] – [[Heikki A. Alikoski]], stêrnasê [[fînland]]î == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Rojên-salê-şitil}} [[Kategorî:Kanûna pêşîn]] [[Kategorî:Rojên Kanûna pêşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna pêşîn]] c0rvjjg0icwcqg3kalwoome0pc3bhpe 2034378 2034376 2026-05-31T09:13:21Z Avestaboy 34898 /* Mirin */ Rastnivîs 2034378 wikitext text/x-wiki {{kanûna pêşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === * [[1929]] – Komara [[Tirkiye]]yê biryar da artêşa tirk bişîne ser [[Serhildanên Agiriyê#Serhildana Tendûrek|Serhildana Tendûrekê]]. * [[2011]] – [[Komkujiya Robozkê]]: Li gundê [[Robozkê]] yê navçeya [[Qilaban]]ê 34 kurdên qaçaxçî, ku yê temenê wî herî biçûk 12 salî bû, ji aliyê firokeyên şer ên Tirkiyeyê ve hatin qetilkirin. === Cîhan === * [[1612]] – [[Galileo Galilei]], bû stêrnasê pêşî ku gerstêrka [[Neptûn]]ê keşf kir, lê dîsa jî wî ew weke [[stêrk]]ê bi nav kir. * [[1836]] – [[Spanya]]yê serxwebûna [[Meksîk|Meksîkê]] pejirand. * [[1846]] – [[Iowa]], bû dewleta 29^em a [[DYA]]'yê. * [[1879]] – Li bajarê [[Dundee]] ya li [[Skotlenda|Skotlendayê]] di dema derbasbûna [[trên]]ê de pirek xira bû. Di encamê 75 kesan di ava qerisî de jiyana xwe ji dest da. * [[1908]] – Li bajarê Messîna ya li [[Sîsîlya|Sîsîlyayê]] erdhejeke bi mezinahiya 7,2 a ligorî pîvana Richter çêbû. Di encamê de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest da. * [[1973]] – [[Aleksandr Soljenîtsin]] berhema xwe ya li ser zîndanên [[YKSS|Sovyetê]] ya bi navê ''şîpalê Gûlag 3 Bend'' derxist. * [[1989]] – Li bajarê [[Newcastle, Awistralya|Newcastle]] yê li [[Awistralya]]yê erdhejeke bi mezinahiya 5,6 a ligorî pîvana Richter çêbû. Di encamê de 13 kes mir. * [[1990]] – [[Kurd]]ê penaber ê bi navê [[Nîhat Yusufoglu]] li Hachenburgê ji aliyê [[naziyan]] ve hatiye kuştin. == Jidayikbûn == * [[1856]] – [[Thomas Woodrow Wilson]], serokdewletê [[DYA]]'yê yê 28^em * [[1969]] – [[Linus Torvalds]], damezrînerê bernameya [[Linux]]ê * [[1981]] – [[Sienna Miller]], lîstikvana [[îngilîz]]-[[amerîkan]] == Mirin == * [[1997]] – [[Heikki A. Alikoski]], stêrnasê [[Fînlenda|fînlendî]] == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Rojên-salê-şitil}} [[Kategorî:Kanûna pêşîn]] [[Kategorî:Rojên Kanûna pêşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna pêşîn]] 44bwwtthhy3z1f9e799de6eb145y2j0 2034444 2034378 2026-05-31T10:32:22Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2034444 wikitext text/x-wiki {{kanûna pêşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === * [[1929]] – Komara [[Tirkiye]]yê biryar da artêşa tirk bişîne ser [[Serhildanên Agiriyê#Serhildana Tendûrek|Serhildana Tendûrekê]]. * [[2011]] – [[Komkujiya Robozkê]]: Li gundê [[Robozkê]] yê navçeya [[Qilaban]]ê 34 kurdên qaçaxçî, ku yê temenê wî herî biçûk 12 salî bû, ji aliyê firokeyên şer ên Tirkiyeyê ve hatin qetilkirin. === Cîhan === * [[1612]] – [[Galileo Galilei]], bû stêrnasê pêşî ku gerstêrka [[Neptûn]]ê keşf kir, lê dîsa jî wî ew weke [[stêrk]]ê bi nav kir. * [[1836]] – [[Spanya]]yê serxwebûna [[Meksîk]]ê pejirand. * [[1846]] – [[Iowa]], bû dewleta 29^em a [[DYA]]'yê. * [[1879]] – Li bajarê [[Dundee]] ya li [[Skotlenda]]yê di dema derbasbûna [[trên]]ê de pirek xira bû. Di encamê 75 kesan di ava qerisî de jiyana xwe ji dest da. * [[1908]] – Li bajarê Messîna ya li [[Sîsîlya]]yê erdhejeke bi mezinahiya 7,2 a ligorî pîvana Richter çêbû. Di encamê de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest da. * [[1973]] – [[Aleksandr Soljenîtsin]] berhema xwe ya li ser zîndanên [[YKSS|Sovyetê]] ya bi navê ''şîpalê Gûlag 3 Bend'' derxist. * [[1989]] – Li bajarê [[Newcastle, Awistralya|Newcastle]] yê li [[Awistralya]]yê erdhejeke bi mezinahiya 5,6 a ligorî pîvana Richter çêbû. Di encamê de 13 kes mir. * [[1990]] – [[Kurd]]ê penaber ê bi navê [[Nîhat Yusufoglu]] li Hachenburgê ji aliyê [[naziyan]] ve hatiye kuştin. == Jidayikbûn == * [[1856]] – [[Thomas Woodrow Wilson]], serokdewletê [[DYA]]'yê yê 28^em * [[1969]] – [[Linus Torvalds]], damezrînerê bernameya [[Linux]]ê * [[1981]] – [[Sienna Miller]], lîstikvana [[îngilîz]]-[[amerîkan]] == Mirin == * [[1997]] – [[Heikki A. Alikoski]], stêrnasê [[Fînlenda|fînlendî]] == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Rojên-salê-şitil}} [[Kategorî:Kanûna pêşîn]] [[Kategorî:Rojên Kanûna pêşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna pêşîn]] 6c9kp2xijjs7sqlnde0mbdzhry7mci4 0 6333 2034510 2031365 2026-05-31T11:28:00Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034510 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank welat2/wîkîdane}} '''Fransa,'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Ronahî (kovar)|Ronahî Hejmar 1-28 (1942-1945)]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Celadet Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1985 |rûpel=259 }}</ref> '''Frensa'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=1:1 }}</ref> yan jî '''Komara Fransayê''' ({{Bi-fr|France}}, bi fermî; ''République Française'') welatekî li [[Ewropaya Rojava]] ye ku axa wî li gelek deverên din ên cîhanê hene. Fransa navend û deverên derveyî yên li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîka]] û [[Okyanûsa Atlantîk]], [[Okyanûsa Mezin]] û [[Okyanûsa Hindî]] jî vedigire ku yek ji mezintirîn deverên aborî yên veqetandiyên li cîhanê ye. Qada metropolê ji çemê [[Reyn]]ê heta [[Okyanûsa Atlantîk]] û ji [[Deryaya Navîn]] heta [[Kanala Înglîzî]] û [[Deryaya Bakur]] dirêj dibe ku erdên Fransayê yên li derve li [[Guyanaya Fransî]] li [[Amerîkaya Başûr]], [[Saint-Pierre û Miquelon|Saint Pierre û Miquelon]] li [[Bakurê Atlantîkê]], [[Antîlên Fransayê]] û gelek giravên li [[Okyanûsya]]yê û li [[Okyanûsa Hindî]] hene. Hijdeh [[herêmên Fransayê]] yên entegre (pênc ji wan li derveyî welat in) li herêmeke hevgirtî ya 643.801 km² erd vedigirin û li gorî daneyên çileya sala 2023an bi tevahî 68 milyon nifûsa Fransayê heye. Fransa komareke nîv-serokatî ya yekgirtî ye ku bajarê herî mezin ê welêt, navenda çandî û bazirganî ya sereke û paytexta welat bajarê [[Parîs]] e. Deverên din ên bajarî yên sereke [[Marsîlya]], [[Liyon]], [[Toulouse]], [[Lille]], [[Bordèu|Bordeaux]], [[Strasbourg]] û [[Nice]] e. Berî ku Roma di sala 51ê {{bz}} de herêm dagir bike ku rê li ber çandeke cuda ya [[Gallo-Roman]] vedike, [[Fransaya Metropolîtan]] di [[serdema hesinî]] de ji aliyê eşîrên [[kelt]]î ve hatiye cihwarkirin ku wekî Gauls dihatin zanîn. Di serdema navîn a destpêkê de, [[Frankên Germenî]] Padîşahiya Fransayê ava dikin ku padîşahî dibe navenda [[Împeratoriya Karolingiyan]]. Împeratorî bi Peymana Verdun a sala 843an perçe dibe ku Rojavayê Fransayê di sala 987an de dibe [[Qiraliyeta Fransayê|Qraliyeta Fransayê]]. Di Serdema Navîn a Bilind de, Fransa padîşahiyek feodal a bi hêz bû lê ne navendî bû ku ji nîvê sedsala 14an heya nîvê sedsala 15an Fransa dikeve nav pevçûnek xanedanî ya bi [[Înglistan]]ê re ku wekî Şerê Sed Salî tê zanîn. Di sedsala 16an de çanda Ronesansa Fransî geş dibe û împeratoriyek kolonyal a fransî derdikeve holê. Di hindurê de, Fransa ji hêla nakokiya bi Mala Habsburg û Şerên Dînî yên Fransî di navbera Katolîk û Huguenotan de diqewimin. Dema serweriya [[Louis XIV]] de bandora xwe zêdetir dike, Fransa di Şerê Sîh Salî de serkeftî dibe. Şoreşa Fransî ya 1789an Rejîma Ancien hilweşand û Danezana Mafên Mirovan derxist ku heta îro wek îdealên neteweyî tê pênaskirin. Fransa di destpêka sedsala 19an de di bin desthilatdariya [[Napoleon Bonaparte]] de gihîştiye bilindiya xwe ya siyasî û leşkerî ku beşek ji parzemîna [[Ewropa]]yê dixe bin desthilatdariya xwe û yekem Împeratoriya Fransayê ava dike. Şoreşa fransî û Şerên Napoleon bi awayekî giring çûyîna dîroka [[Ewropa]]yê guhert. Hilweşîna împeratoriyê serdemek paşveçûnek nisbî da destpêkirin ku tê de Fransa heya damezrandina Komara Sêyem a Fransa di dema Şerê Franko-Prusiyan ê di sala 1870an de, li peyhev rêzeke hikûmetan ragirt. Di nav dehsalên paşîn de serdemek dewlemendiya aborî û geşbûna çandî û zanistî ku bi navê [[Belle Époque]] tê zanîn li Fransayê pêk tê. Fransa yek ji beşdarên sereke yên [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] bû ku Fransa bi berdêlên mezin ên mirovî û aborî bi awayek serketî ji şer derdikeve. Fransa di nav hêzên Hevalbend ên [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] de bû lê piştre Fransa radest dibe û di sala 1940an de ji hêla [[Axis]] ve tê dagir kirin. Piştî azadbûna Fransayê di 1944an de, Komara Çarem a demkurt hate damezrandin û paşê heman komar di pêvajoya têkçûna di Şerê Cezayîrê de hatiye hilweşandin. Komara Pêncem a niha di sala 1958an de ji hêla [[Charles de Gaulle]] ve hate damezrandin. [[Cezayir|Cezayîr]] û piraniya koloniyên fransî di salên 1960an de serbixwe dibin ku piraniya wan têkiliyên aborî û leşkerî yên nêzîk bi Fransa re diparêzin. Di roja îro de Fransa statûya xwe ya bi sedsalan wekî navendek cîhanî ya huner, zanist û felsefeyê diparêze. Welat malavaniya hejmara pêncemîn a Mîrateya Cîhanî ya [[UNESCO]] ye û cîhana geştiyariyê ya cîhanê ye ku di sala 2018an de zêdetirî 89 milyon geştiyarên biyanî serlêdana Fransayê kirine. Fransa welatek pêşketî ye ku ji aliyê Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî xwedan aboriya herî mezin ê heftem a cîhanê ye û ji PPP ve nehemîn aboriya herî mezin ê cîhanê ye. Welat di karûbarên cîhanî de hêzek mezin e û yek ji pênc endamên daîmî yên Encûmena Ewlekariya [[Neteweyên Yekbûyî]] û dewletek fermî yê hilberîna çekên atomî ye. Fransa endamek damezrîner û pêşeng a [[Yekîtiya Ewropayê]] û [[Herêma Ewroyê]] û her weha endamek giring a Koma Heftan, Rêxistina Peymana Atlantîka Bakur ([[NATO]]), Rêxistina Hevkariya Aborî û Pêşketinê (OECD) û Frankofoniya ye. == Dîrok == === Pêşdîrok (berî sedsala 6ê {{bz}}) === Şopên herî kevn ên mirovên arkaîk ên li cîhê ku niha Fransa ye, nêzikî 1.8 milyon sal berê ye.<ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=Histoire de France |tarîx=2000 |weşanger=Éd. du Seuil |isbn=978-2-02-010879-9 |paşnavê-edîtor=Carpentier |pêşnavê-edîtor=Jean |çap=éd. mise à jour en 2000 |series=Points Série histoire |cih=Paris }}</ref> [[Neandertal]] di [[Serdema Paleolîtîka Jorîn]] de herêm dagir dike û hêdî hêdî Homo sapiens li dora 35.000 salê {{bz}} cihê wan digire.<ref name=":0" /> Di vê serdemê di heman demê de şahidiya derketina hunera şikeftê ya Dordogne û Pyrenees dike kud i nav de li cihê navdar ê Lascaux heye ku dîroka wî nêzikî 18.000 salê {{bz}} diçe.<ref name=":0" /> Di dawiya [[Serdema Qeşayê ya Dawî]] de (10.000 {{bz}}), avhewa nermtir dibe ku ji nêzikî 7.000 salê {{bz}} de beşa [[Ewropaya Rojava]] ket [[Neolîtîk|Serdema Neolîtîkê]] û niştecihên herêmê ketine jiyana niştecibûnê.<ref name=":0" /> Piştî pêşketina xurt a demografîk û çandiniyê di navbera hezarsala 4 û 3an de, metalurjî di dawiya hezarsala 3yem de xuya dibe ku di destpêkê de zêr, sifir û bronz û paşê jî hesin tê bikaranîn. Li Fransayê ji serdema neolîtîkê ve gelek cihwarên megalîtîk hene ku di nav cihwaran de cihê kevirên Carnacê (nêzîkî 3.300 {{bz}}) heye. === Serdema kevnare (sedsala 6ê {{bz}} – sedsala 5ê {{pz}}) === Di sala 600 berî zayînê de, Yewnaniyên Îyonî yên ji Phocaea, koloniya Massalia (Marsîlya ya îro), li peravên Deryaya Navîn ava dikin. Bi vê yekê re Marsîlya bûye bajarê herî kevn ê Fransayê.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&pg=RA1-PA754 |sernav=The Cambridge Ancient History |paşnav=Edwards |pêşnav=Iorwerth Eiddon Stephen |paşnav2=Gadd |pêşnav2=Cyril John |paşnav3=Hammond |pêşnav3=Nicholas Geoffrey Lemprière |paşnav4=Boardman |pêşnav4=John |paşnav5=Walbank |pêşnav5=Frank William |paşnav6=Lewis |pêşnav6=David Malcolm |paşnav7=Astin |pêşnav7=A. E. |paşnav8=Lintott |pêşnav8=Andrew William |paşnav9=Crook |pêşnav9=John Anthony |tarîx=1970 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-08691-2 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hinek eşîrên keltî yên galî ketin nav deverên rojhilat û bakurê Fransayê ku hêdî hêdî di navbera sedsalên 5an û 3an berî zayînê de li seranserê welatê belav dibin. [[Wêne:Maison Carree in Nimes (16).jpg|thumb|Maison Carrée perestgehek bajarê Gallo-Roman ê Nemausus (Nîmesa îro) bû û yek ji şûnwarên herî baş-parastî yên Împeratoriya Romayê ye.]] Nêzîkî 390 sala {{bz}} Galî Brennus û leşkerên wî bi rêya Alpan ber bi Îtalyayê ve diçin ku di Şerê Allia de romayiyan têk dibin, Romayê dorpêç dikin û ji romayiyan fîdyeyan distînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0080:book=2:chapter=91 |sernav=Cornelius Tacitus, The History, BOOK II, chapter 91 |malper=www.perseus.tufts.edu |tarîxa-gihiştinê=2023-09-03 }}</ref> Dagirkeriya Galî dibe sedema qels bûna Roma û heya 345 sala {{bz}} dema ku bi Roma re peymanek aştiyê ya fermî hatiye diyarkirin, êrîşên galiyan ên li herêmê berdewam kirin. Lê Roma û Galî di sedsalên pêş de wek ji bo hev wekî dijmin dimînin û xetereya galiyan li ser Îtalyayê berdewam dike. Nêzîkî sala 125 salê {{bz}} başûrê Galiyê ji aliyê romayiyan ve tê zeftkirin ku herêmê Provincia Nostra ("Parêzgeha me") binav dikin ku ev nav bi demê re di zimanê fransî de wekî Provence tê guhertin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=ZEIEAAAAMBAJ&pg=PA77 |sernav=LIFE |paşnav=Inc |pêşnav=Time |tarîx=1953-07-13 |weşanger=Time Inc |ziman=en }}</ref> [[Julius Caesar]] mayî ya Galiyê zeft dike û serhildana ku ji hêla serekê Galiyê Vercingetorix ve di sala 52 salê {{bz}} diqewime ji aliyê Julius Caesar ve tê têk birin. Galî ji aliyê [[Augustus]] ve li parêzgehên Romayê tê dabeş kirin. Di serdema Galo-Roman de gelek bajar hatine damezrandin ku di nav de bajarê Lugdunum (Liyona îro) hebû ku wekî paytexta galiyan hatiye dîtin. Ji sala 250an heya sala 280ê {{pz}} Galiya Romayê rastî krîzek tê ku sinorên wan ên kelehî gelek caran ji hêla barbaran ve rastî êrîşan tê. Lê dîsa jî rewş di nîvê pêşiya sedsala 4an de ku ji bo Galiya Romayê serdema vejîn û geşbûnê bû, baştir dibe. Di sala 312an de Împerator [[Konstantînê Mezin|Konstantîn I]] derbasî xiristiyanî dibe. Piştre xiristiyanên ku heta wê demê dihatin çewisandin, bi lezûbez hêjmara wan li seranserê Împeratoriya Romayê zêde dibin. Lê ji destpêka sedsala 5an ve dagirkirina barbaran dîsa dest pê dike. Eşîrên Teuton ji [[Almanya]]ya îro ve Vizîgotan ku li başûrê rojava rûdiniştin, Burgundiyan li ser Geliyê Çemê Reyn û Franks (ku fransî navê xwe ji wan girtiye) ji aliyê bakur ve êrîşî herêmê dikin. === Serdema navîn a destpêkê === [[Wêne:Franks expansion.gif|thumb|çep|Berfirehbûna frenkan ji sala 481ê ve ber bi sala 870an.]] Di dawiya [[Serdema Kevnare]] de, Galiya kevnar li çend padîşahiyên Almanî û herêmek Gallo-Romî ya mayî, ku wekî [[Padîşahiya Syagrius]] tê zanîn, hate dabeş kirin. Di heman demê de, Brîtanîyên Keltî ku ji rûniştgeha [[Anglo-Sakson]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] ku direvin, li beşa rojavayê Armorica bicih dibin. Di encamê de, nîvgirava [[Armorican]] hate guherandin û navê nîvgiravê wekî Brittany hate guhertin, çanda keltî hate vejandin û padîşahiyan piçûk ên serbixwe li herêmê hatin demazirandin. Yekem rêberê ku dibe padîşahê hemû frenkan [[Clovis I]] ye ku di sala 481ê de dest bi serweriya xwe kir û di sala 486an de hêzên paşîn ên waliyên [[Romaya Kevnare|Romayê]] yên parêzgehê têk bir. Clovis başûrê rojava ji Vizîgot vegerand, di sala 508an de hate imad kirin û xwe wekî mîrê [[Almanyaya Rojava]] îlan kir. Clovis I piştî hilweşîna [[Împeratoriya Romê]] yekem fetihkarê Almanan e ku ji Arianîzmê, ji Xirîstiyaniya Katolîk derdikeve. Bi vî awayî ki aliyê papatiyê ve sernavê "Keça Mezin a Dêrê" (bi fransî: La fille aînée de l'Église) li Fransayê hate dayîn û ji padîşahên Fransî re jî "Keyên Herî Xiristiyan ên Fransayê" (Rex Christianissimus) dihate gotin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.wf-f.org/03-1-France.html |sernav=Faith of the Eldest Daughter - Can France retain her Catholic hertiage? |tarîx=2011-07-22 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110722112834/http://www.wf-f.org/03-1-France.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> [[Frankan]] çanda [[Xiristiyanî|xiristiyan]] a [[gallo-romî]] wergirt û Galiya kevnar di dawiyê wekî Francia ("Welatê Frankan") hate binavkirin. Frenkên elmanî, ji xeynî li Gauliya bakur ku li wir niştecihên Romayî kêm zêde bûn û zimanên elmanî lê derketin, zimanên romanî pejirandibûn. Clovis bajarê [[Parîs]]ê wek paytexta û xanedana Merovîng ava kir lê padîşahiya wî piştî mirina wî bidawî bû. [[Frenk]]an erdê xwe bi tenê wekî milkek taybet dihesibandin û di nav mîrateyên xwe de parve dikirin, ji ber vê yekê çar keyanî ji yên [[Clovis]] wekî [[Parîs]], [[Orléans]], [[Soissons]], û [[Rheims]] derketine holê. [[Keyên merovîngî|Keyên Merovîngî]] ên paşîn desthilatdariya şaredarên xwe yên qesrê (serokê malê) winda kirin.Yek ji şaredarê qesrê, [[Charles Martel]], di [[Şerê Tours]] (732) de êrîşek [[Xanedana Emewiyan|Emewiyan]] a Galî têk bir û di nav padîşahiya Frankiyan de rêz û hêz wergirt. Kurê wî, [[Pêpenê Kurtbir|Pepinê Kurt]], taca Francia ji Merovîngiyên qelsbûyî girt û xanedana Karolîngiyan ava kir. Kurê Pepin, [[Karlê Mezin]], keyaniya frenkî ji nû ve li hev kir û li seranserê [[Ewropaya Rojava]] û [[Ewropaya Navendî]] împeratoriyek mezin ava kir. Ji aliyê [[Papa Leo III]] ve împeratorê [[Împeratoriya Romayê ya Pîroz|Romaya Pîroz]] hate îlankirin û bi vî awayî bi awayekî jidil bi [[Dêra katolîk|Dêra Katolîk]] re komeleya dîrokî ya demdirêj a hikûmeta Fransa ava kir ku [[Karlê Mezin]] hewl dide ku [[Împeratoriya Romê ya Rojava|Împeratoriya Romaya Rojava]] û mezinahiya împeratoriyê ya çandî û ji nûve vejîna împeratoriyê pêk bîne. Kurê Karl, [[Louis I]] (Împeratorê 814–840), împeratoriyê yekgirtî dihêle lêbelê ev Împeratoriya Karolingiyan bi mirina wî re li ser piyan namîne. Di sala 843an de, bi Peymana Verdun re, împeratorî di navbera sê kurên Louis de hatiye dabeş kirin ku Fransaya Rojhilat dimîne ji Louisê Alman, Fransaya Navendî ji Lothair I û Fransaya Rojava jî ji [[Charles ê Keçel]] re dimîne. Fransaya Rojavayî nêzî qada ku ji hêla Fransaya nûjen ve hatiye dagir kirin û ji bo avakirina Fransaya nûjen dibe pêşenga avakirinê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |sernav=HowStuffWorks "Treaty of Verdun" |tarîx=2011-07-16 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110716063456/http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di sedsalên 9an û 10an de ku Fransa bi berdewamî ji hêla êrişên Vîkîngan ve di xetereyê de bû, Fransa dibe dewletek ne navendî ku li welat sernav û axa esilzade bûne mîrasî û otorîteya padîşah ji sekuleriyê zêdetir dînî bû û ji ber vê yekê bandora rêveberiyê kêm dibe û bi berdewamî ji hêla esilzadeyên hêzdar ve rêveberiya welat tê pirsyarkirin. Bi vî awayî li Fransayê feodalîzm ava dibe. Bi zeman re, hinek ji vasalên padîşahan ew qasî hêzdar bibûn ku gelek caran ji bo padîşahan bûne xeternak. === Serdema Navîn a Bilind û Dereng (sedsala 10an û 15an) === [[Wêne:Joan of Arc miniature graded.jpg|thumb|Joan a Arc di Şerê Sed Salî (1337–1453) de Artêşa Fransî bi çend serketinên girîng ve dibin ku rê li ber serketina dawî vedike.]] Dema ku [[Hugues Capet]], li Duka Fransa û Kont a Parisê dibe qiralê frankan, xanedaniya karolingiyan heta sala 987an li Fransayê hikum dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |sernav=HISTORY OF FRANCE |tarîx=2011-08-06 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-08-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110806020426/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Neviyên wî Capetians, Mala Valois û Mala Bourbon - bi şer û mîrata xanedaniyan welat bi pêşketin ve ku di sala 1190an de ji aliyê [[Philip II]] yê Fransayê (Philippe Auguste) ve bi tevahî hate ragihandin, bi [[Padîşahiya Fransayê]] ve têne yek kirin. Padîşahên paşerojê qadên xwe ya rasterast ya padîşah berfireh dikin ku heya sedsala 15an zêdetirî nîvê parzemîna nûjen a Fransayê ku di nav de piraniya bakur, navend û rojavayê Fransa jî tê de ye bidest bixin. Di vê pêvajoyê de, desthilatdariya padîşah her ku diçe bêhtir bihêz dibe ku navenda padîşahiyê li ser civakek bi hiyerarşîk tê fêhmkirin ku esilzade, kesên dînî û gelan ji hev cuda dike. Esilzadeya fransî di piraniya [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] de ji bo vegerandina gihîştina xiristiyanan ji bo Erdê Pîroz de rolekê giring dilîzin. Siwariyên Fransî di dirêjahiya dused salên Seferên Xaçperestan de piraniya herikîna domdar a hêzdariyê pêk dianîn ku ji ber vê yekê ereban bi yekrengî xaçparêzan wekî franj bi nav dikirin.<ref name="Nadeau2008">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JYDOrzMpgGcC&pg=PT34 |sernav=The Story of French |paşnav=Nadeau |pêşnav=Jean-Benoit |paşnav2=Barlow |pêşnav2=Julie |tarîx=2008-01-08 |weşanger=St. Martin's Publishing Group |isbn=978-1-4299-3240-0 |ziman=en }}</ref> Xaçperestên Fransî zimanê fransî anîne [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levantê]] ku dewletên xaçperestî zimanê fransî kirine zimanê bingeha dewletên xaçparêz. Siwarên fransî hem karûbarê nexweşxaneyan û hem jî di fermanên Perestgehê de piraniyê pêk dianîn. Piştre bi taybetî li seranserê Fransa gelek milkên wan hebûn û di sedsala 13an de bankerên sereke yên taca Frensî bûn, heya ku [[Philip IV]] di sala 1307an de ferman tune kir.<ref name="Nadeau2008" /> Ji sedsala 11an ve Mala Plantagenetan ku serwerên wîlayeta Anjou bûn, bi ser ket ku serweriya xwe li ser parêzgehên derdorê parêzgehên wekî Maine û Touraine saz bike û piştre gav bi gav "împeratoriyekî" ava kir ku ji Îngilîstanê bigire heya Pîrenees û li nîvê Fransaya nûjen serwerî kirin. Pevçûnên di navbera padîşahiya Fransa û împeratoriya Plantagenetê de sed sal berxwe dide heya ku [[Philip II]] yê Fransa di navbera salên 1202 û 1214an de piraniya erdên parzemînî yên împeratoriyê zeft dike, Înglistan û [[Akîtanya]]yê ji plantagenetan re dihêle. === Serdema nûjen a destpêkê (sedsala 15an - 1789) === [[Wêne:Bronze bust of Louis XIV. Circa 1660 CE, by unknown artist. From Paris, France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|thumb|Peyker a bronzî ya Louis XIV. Ku nêzîkî 1660an de ji hêla hunermendek nenas ve li Parîsê hatiye çêkirin. Peyker niha li Muzexaneya Victoria û Alberta ya Londonê ye. Louis XIV "Keyê Rojê", padîşahê mutleq ê Fransayê bû ku di dema wî de Fransa bûye hêza pêşeng a Ewropayê.]] Ronesansa Fransî pêşveçûnek çandî ya balkêş û standardkirina yekem a zimanê fransî dibîne ku di pêşerojê de dibe zimanê fermî yê Fransayê û zimanê arîstokratiya [[Ewropa]]yê. Di heman demê de di navbera Fransa û Mala Habsburgê de komek şerên dirêj ku wekî Şerên Îtalî têne zanîn diqewimin. Keşifên Fransî yên wekî Jacques Cartier yan jî Samuel de Champlain, ji bo Fransa erdên li Amerîkayê îdîa dikin ku rê li ber berfirehbûna împeratoriya kolonyalîst a fransî vedike. Pêşketina Protestantîzmaya li Ewropayê, Fransayê ber bi şerekî navxweyî ve dibe ku bi navê Şerên olî yên Fransî tê zanîn, di bûyera herî navdar de, bi hezaran Huguenot di komkujiya roja Ezîz Bartholomew ya 1572an de têne kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/event/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day |sernav=Massacre of Saint Bartholomew’s Day {{!}} Definition, Background, & Facts {{!}} Britannica |tarîx=2023-08-17 |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Şerên Dînî bi Fermana Nantesê ya [[Henry IV]] bi dawî dibe ku hinek azadîya dînê dide Huguenotan. Leşkerên Spanî di dema Şerên Dînî de di navbera salên 1589 û 1594an de alîkariya aliyên [[Katolîk]] dikin û di sala 1597an de êrîşî bakurê Fransayê dikin ku piştî hinek pevçûnan di salên 1620 û 1630an de Spanya û Fransa di navbera salên 1635 û 1659an de vedigerin şerê tevahî.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=uSVVBQAAQBAJ&pg=PT302 |sernav=Tudors: The Illustrated History |paşnav=Rex |pêşnav=Richard |tarîx=2014-11-15 |weşanger=Amberley Publishing Limited |isbn=978-1-4456-4403-5 |ziman=en }}</ref> Ev şer ji bo Fransayê dibe sedema mirina 300.000 qurbaniyan. Di bin desthilatdariya [[Louis XIII]] de, [[Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu|Kardînal Richelieu]] navendîkirina dewletê pêş xist û hêza padîşahan bi bêçekkir û di salên 1620î de hêza qiraliyetê bihêztir dike. Wî bi awayekî sîstematîk kelehên mîrên serhildêr wêran kir û bikaranîna tundûtûjiya hêzên taybet (duello, hilgirtina çekan û parastina artêşên taybet) şermezar kir. Di dawiya sala 1620an de, Richelieu "yekdestdariya hêzê ya qraliyetê" wekî doktrîn ava kir. Piştî Brîtanya Mezin di sedsala 18an de, ji sedsala 16an heya sedsala 19an, Fransa ji% 11e bazirganiya xulamên transatlantîkê berpirsiyar bû.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/en/slave-trade-article |sernav=« Slave trade » {{!}} Patrimoines Partagés - France Amériques |malper=heritage.bnf.fr |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |roja-arşîvê=2023-01-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230124165612/https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/en/slave-trade-article |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.archivesportaleurope.net/advanced-search/search-in-archives/results-(archives)/?&repositoryCode=FR-SIAF&levelName=archdesc&t=sg&recordId=FRDAF_esclavage001 |sernav=Results (Archives) |paşnav=Europe |pêşnav=Archives Portal |malper=Archives Portal Europe |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Dema ku dewletê di salên 1630an de dest bi pejirandina pratîkê bi patenta nameyan kir, Louis XIII tenê di sala 1642an ku sala paşîn a serweriya bû bê destûr bi gelemperî wekê fermî dise meriyetê. Di nîvê sedsala 18an de, Nantes dibe bendera bingehîn a tevlêbûyî.<ref name=":2" /> Di dema hindikahiya [[Louis XIV]] û padîşahiya keybanû Anne û Kardînal Mazarin de, serdemek serhildanên ku bi navê Fronde tê zanîn li Fransayê qewimî. Ev serhildan ji hêla feodalên mezin û dadgehên serdest ve wekî bertekek li hember rabûna hêza mutleq a qraliyetê li Fransayê hate meşandin. Padîşahî di sedsala 17an û serweriya Louis XIV (1643-1715) de digihîje lûtkeya xwe ya herî bilind. Bi bihêz bûna feodalan a di [[qesra Versayê]] de re kariyera wî ya leşkerî biser dikeve. Qiralê rojê ku bi gelek şeran tê bîranîn, bi nav Keyê Rojê Fransayê dike hêzek pêşeng a ewropî. Fransa dibe welatê herî qerebalix ê [[Ewropa]]yê û xwedî bandorek mezin li ser siyaset, aborî û çanda ewropî bû. Zimanê fransî di dîplomasî, zanist, edebiyat û karûbarên navneteweyî de zimanê herî zêde tê bikaranîn û heta sedsala 20an jî wisa dimîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |sernav=Language and diplomacy ~ English to French translation |tarîx=2011-07-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110721070018/http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di dema serweriya wî de, Fransa kontrola kolonyal li ser gelek deverên derveyî li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîka]], [[Afrîka]] û [[Asya]]yê digire. Di sala 1685an de [[Louis XIV]] fermana Nantes betal dike ku bi hezaran Huguenot neçar dimînin ku sirgûn bibin û Code Noir çarçoveyek qanûnî ji bo koletiyê û derxistina [[Cihûtî|cihûyan]] a ji koloniyên fransî peyda dike.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Palmer |pêşnav=Vernon |tarîx=1996-02-01 |sernav=The Origins and Authors of the Code Noir |url=https://digitalcommons.law.lsu.edu/lalrev/vol56/iss2/5 |kovar=Louisiana Law Review |cild=56 |hejmar=2 }}</ref> Şerên di bin serweriya Louis XV (1715–1774) de Fransa piştî têkçûna xwe yê di Şerê Heft Salan de (1756–1763) Fransaya Nû û piraniya erdên xwe yên hindî winda kir. Lê di heman demê de, axa Fransayê ya ewropî bi destxistinên giring ên wekî Lorraine (1766) û Corsica (1770) mezin dibe. Padîşahê ne hezkirî [[Louis XV]] desthilatdariya wî ya lawaz, biryarên wî yên nebaş ên aborî, siyasî û leşkerî û her weha keyfûseysarana wî yê li qesra wî monarşiyê bêrûmet dike ku 15 sal piştî mirina wî dibe sedema [[Şoreşa Fransayê]].<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/louis_xv.shtml |sernav=BBC - History - King Louis XV |malper=www.bbc.co.uk |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> [[Louis XVI]] (1774–1793) bi awayekî diyar bi dirav, fîlo û leşkeran piştgirî da amerîkîyan û alîkariya wan dike ku serxwebûna li hemberî Brîtanya Mezin bi dest bixin. Fransa tola xwe hildide lê ew qas dirav xerc dike ku hikûmet berbi îflasê ve diçe ev yek dibe faktorek ku gel beşdarî [[Şoreşa Fransayê]] dibin. Qismek ji ronakbariyê di derdorên ronakbîrên fransî de qewimîn û serkeftin û îcadên zanistî yên mezin ên wekî vedîtina oksîjenê (1778) û yekem balona hewaya germ ku rêwiyan hildigirt (1783) ku ji hêla zanyarên fransî ve hatin bidestxistin. Lêgerînên Fransî yên wekî [[Bougainville]] û [[Lapérouse]], bi seferên deryayî yên li çaraliyê cîhanê beşdarî seferên keşfê yên zanistî dibin. Felsefeya Ronahiyê ku tê de aqil wekî çavkaniya bingehîn a meşrûiyetê hate pejirandin, hêz û piştgiriya monarşiyê têk bir û ji bo [[Şoreşa Fransayê]] dibe yek faktorên bingehîn. === Şoreşa Franseyê (1789–1799) === [[Wêne:Prise de la Bastille.jpg|thumb|çep|Serhildana bi navê Bahoza Bastille ku di 14 tîrmeh sala 1789an de pêk hatiye bûyera herî sembolîk a Şoreşa Fransayê bû.]] Fransa bi pirsgirêkên darayî re rû bi rû dimîne ku padîşah [[Louis XVI]] di gulana sala 1789an de gazî Estates-General (komkirina sê padîşahiyên herêmê) kir ku çareseriyên ji bo hikûmeta xwe pêşniyar bike. Ji ber ku ew ketibû tengasiyê, nûnerên Milkên Sêyem, Meclîsek Neteweyî ava kirin ku nîşana serekeyê derketina [[Şoreşa Fransayê|Şoreşa Frensayê]] ye. Ji tirsa ku padîşah [[Meclîsa Neteweyî]] ya nû avakirî bitepisîne, serhildêran di 14yê tîrmeha sala 1789an de êrîşî Bastille kirin. Ev roja serhildana di 14 îlonê de wekî [[Roja Neteweyî ya Fransayê]] hatiye binavkirin. Di destpêka tebaxa sala 1789an de, Meclîsa Damezrîner a Neteweyî îmtiyazên esilzadeyê yên wekî koletiya kesane û mafên nêçîrê ya taybetî betal kir. Bi Danezana Mafên Mirov û Hemwelatiyê (27 Tebax 1789), Fransa mafên bingehîn ji bo mêran ava kir. Daxuyaniyê "mafên mirovan ên xwezayî û bêsînor" ên "azadî, milk, ewlekarî û berxwedana li dijî zilmê" dipejirîne. Azadiya axaftin û çapemeniyê hat îlankirin û girtinên kêfî hatin qedexekirin. Banga tinekirina îmtiyazên arîstokratî hate kirin, azadî û mafên wekhev ji bo hemî mirovan hate ragihandin û gihîştina kargehên giştî li ser bingeha jêhatîbûnê hate dayîn ne ji dayik bûnê. Di mijdara sala 1789an de, Meclîsê biryar da ku hemî milkên [[Dêra Katolîk]] ku xwedan axa herî mezin a welêt bû, wekî axa neteweyî îlan bike û bifroşe. Vê yekê gelek nerazîbûn li beşên Fransayê zêde kir ku di pêşerojê dibe sedema derketina şerê navxweyî. Dema ku Padîşah [[Louis XVI]] hêj jî di nav nifûsê de populer bû, firîna wî ya karesatbar berbi Varennes (Hezîran 1791) diyar dibû ku gotegotên ku wî hêviyên xwe yên rizgariya siyasî bi perspektîfên dagirkirina biyanî ve girêdida, rast dikir. Bêbaweriya ji bo wî di gel de qas kûr dibe ku her diçe îhtimala hilweşandina padîşahiyê û avakirina komarê zêde dibe. Di Daxuyaniya Tebaxa sala 1791ê a Pillnitz de, Împeratorê Awistiryayê û Qiralê Prûsyayê tehdîd kirin ku ewê padîşahê fransî bi zorê vegerînin. Di îlona sala 1791ê de, Meclîsa Damezrîner a Neteweyî padîşah Louis XVI neçar kir ku Destûra Bingehîn a 1791ê ya Fransî qebûl bike ku bi vî rengî monarşiya mitleq a fransî veguherand monarşiyek destûrî. Di Meclîsa Zagonsaz a nû ya damezrandî de (Cotmeh 1791) dijminatî di navbera komeke ku paşê jê re "Girondins" tê gotin, pêş ket û kûr bû ku kesên ku alîgirê şerê bi [[Awistirya]] û Prûsyayê re bûn û komeke ku paşê jê re "Montagnards" an "Jakobin" tê gotin, li dijî şerekî wiha derdiketin. Lêbelê piraniya Meclîsê di sala 1792an de şerek bi [[Awistirya]] û [[Prûsya]] re wekî şansek ji bo zêdekirina populerbûna hikûmeta şoreşger dît û fikirîn ku şerek weha dikare bi ser bikeve û ji ber vê yekê di 20ê avrêla sala 1792an de li Awistiryayê şer ragihand. Di 10ê tebaxa sala 1792an de qerebalixek bi hêrs gef li qesra qiral Louis XVI dixwe ku qiral xwe li Meclîsa Zagonsaz vedişêre. Piştre Artêşa Prûsya di tebaxa sala 1792an de Fransayê dagir dike. Di destpêka îlonê de, Parîsiyên ku ji Artêşa Prûsya ku Verdun dagir dikin û serhildanên dij-şoreşger ên li rojavayê Fransayê aciz dibin, di navbera 1000 û 1500 girtiyan bi serdegirtina girtîgehên Parîsê de di girtîgehan qetil dikin. Ligel hemî hewldanan Meclîs û [[Konseya Bajêr a Parîsê]] nekarîn wê xwînrijandinê rawestînin. Konvansiyona Neteweyî ku di hilbijartinên yekem de di bin dengdana gerdûnî ya mêr de hate hilbijartin, di 20ê îlona sala 1792an de kete cihê Meclisa Zagonsaz û di 21ê îlonê de bi îlankirina Komara Yekem a Fransa re monarşî betal erkên konvansiyonê hate betalkirin. Qiralê berê [[Louis XVI]] di çileya sala 1793an de ji ber xiyanetê cezayê mirinê lê hate birîn û bi giyotînê hate kuştin. Fransa di mijdara sala 1792an de li dijî [[Brîtanya Mezin|Brîtanyaya Mezin]] û [[Komara Holendayê]] şer radigihîne û di adara sala 1793an de jî li dijî Spanyayê şer radigihîne. Di bihara sala 1793an de, Awistirya û Prûsyayê Fransa dagir kirin ku di meha adarê de Fransayê "komara bira" li "Komara Mainz" ava kir û di bin kontrola xwe de girt. Di heman demê de di adara sala 1793an de şerê navxweyî yê Vendéeyê li dijî Parîsê dest pê dike ku Destûra Medenî ya Ruhanî ya 1790an ve û leşkeriya mecbûrî ku di destpêka sala 1793an de hatibû derxistin, şer diqewime. Li deverên din ên Fransayê jî serhildan çêdibû. Di Konvansiyona Neteweyî de dijminatiya fraksiyonalîst ku ji cotmeha sala 1791ê vir ve derdikeve, bi koma 'Girondins' re, di 2ê hezîrana sala 1793an de neçar ma ku îstifa bike û ji konvansiyonê derkeve. Dij-şoreşa ku di adara sala 1793an de li Vendée dest pê dike, heya tîrmehê li bajarên wekî [[Brittanî]], [[Normandî]], [[Bordèu|Bordeaux]], [[Marsîlya]], [[Toulon]] û [[Liyon]] belav dibe. Hikûmeta Konvansiyona Parîsê di navbera cotmeh û kanûna sala 1793an de bi tedbîrên hovane karî piraniya serhildanên navxweyî, bi ligel ku bi dehhezaran kesan jiyana xwe ji dest didin, ditepisîne. Hinek dîroknas tînin ziman ku şerê navxweyî heta sala 1796 dewam kiriye û dibe ku 450.000 kes jiyana xwe ji dest bidin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2012-01-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120117152123/http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di dawiya sala 1793sm de hevalbend ji Fransayê hatin derxistin. Fransa di sibata sala 1794an de koletiya li koloniyên xwe yên amerîkî betal kir lê disa di pêşerojê de koletiyê ji nû ve dide destpêkirin. Nakokiyên siyasî û dijminatiya di [[Konvansiyona Neteweyî]] ya di navbera cotmeha sala 1793 û tîrmeha sala 1794an de gihîştiye asteke nedîtî, di encamê de bi dehan endamên peymanê bi îdama giyotînê hatine mehkûmkirin. Di vê navberê de, şerên derve yên Fransaya di sala 1794an de, wek mînak li Belçîkayê, giran dibû. Di sala 1795an de, xuya bû ku hikûmet li hember daxwaz û hewcedariyên çînên jêrîn ên di derbarê azadiya dînî (Katolîk) û dabeşkirina wekhev a xwarinê de vedigere xemsariyê. Heya sala 1799an, siyasetmedaran, ji xeynî îcadkirina pergaleke nû ya parlemanî ('Dîrektor'), xwe bi dûrxistina xelkê ji katolîk û royalîzmê mijûl dikirin. === Napoleon û sedsala 19an (1799-1914) === [[Wêne:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|thumb|çep|Napoleon, Împeratorê fransiyan ku li seranserê Ewropayê împeratoriyeke mezin ava kiriye.]] [[Wêne:France colonial Empire10.png|thumb|çep|Împeratoriya yekem (şîna ronahî) û Împaratoriya duyemîn (şîna tarî) împeratoriyên kolonyal a Fransayê ne.]] Napoleon Bonaparte di sala 1799an de desthilatdariya komarê werdigire û dibe konsulê yekem û paşê jî Împeratorê Împeratoriya Fransayê (1804–1814; 1815). Wekî berdewamiya şerên ku ji hêla padîşahên ewropî ve li dijî komara Fransa hate ragihandin, guherandina komên Hevbendiyên Ewropî şer li ser Împeratoriya Napoleon ragihandin. Artêşên wan piraniya parzemîna Ewropayê bi serketinên bilez ên wekî şerên Jena-Auerstadt yan jî Austerlitz zeft kirin. Endamên malbata Bonaparte li hinek qiraliyetên nû hatine damezrandin wekî padîşah hatine tayîn kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.17104/9783406718335 |sernav=Friedrich der Große |paşnav=Blanning |pêşnav=Tim |tarîx=2019 |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |isbn=978-3-406-71833-5 }}</ref> Ev serketin dibin sedema berbelavbûna îdeal û reformên şoreşgerî yên fransî li seranserê cîhanê, wek pergala metrîk, Qanûna Napoleon û Danezana Mafên Mirovan. Di hezîrana sala 1812an de, Napoleon êrîşî [[Rûsya]]yê kir û digihîje Moskoyê. Paşê artêşa wî ji ber pirsgirêkên dabînkirinê, nexweşî, êrîşên Rûsyayê û di dawiyê de jî di mehên zivistanê de belav dibe. Piştî sefera rûsî ku dibe sedema felaketê û serhildana padîşahiyên ewropî li dijî desthilatdariya wî, Napoleon têk diçe û padîşahiya Bourbon tê vegerandin. Nêzîkî milyonek fransî di dema Şerên Napolyon de dimirin. Piştî vegera wî ya kurt ji sirgûnê, Napoleon di dawiyê de di sala 1815an de di Şerê Waterloo de têk diçe û bi sînorên destûrî yên nû, padîşahî ji nû ve hate damezrandin (1815-1830). Xanedaniya Bourbon a bêgramî bi Şoreşa tîrmehê ya 1830an ku Monarşiya tîrmehê ya destûrî ava dike, hate hilweşandin. Di vê salê de leşkerên fransî dest bi bidestxistina [[Cezayir]]ê kirin û yekem hebûna kolonyala li [[Afrîka]]yê ji dema ku Napoleon di sala 1798an de dest pê kir, li Misrê damezrand. Rakirina koletiyê û danasîna mafê dengdanê ya gerdûnî ya mêran ku di dema Şoreşa Fransî de bi kurtî hate pejirandin, di sala 1848 de ji nû ve hate pejirandin. Di sala 1852an de, serokê Komara Fransayê, Louis-Napoléon Bonaparte, biraziyê Napoleon I, wekî împeratorê Împeratoriya Duyem, wekî [[Napoleon III]] hate ragihandin. Wî destwerdanên fransî li derveyî welat zêde kir, nemaze li Krîm, Meksîk û Îtalya ku di encamê de Duka Savoy û wîlayeta [[Nice]] hate bidestxistin ku di wê demê beşek ji Padîşahiya Sardînyayê bûn. Napoleon III piştî têkçûna di Şerê Franko-Prusyaya sala 1870an de hate rûxandin û rejîma wî bi Komara Sêyemîn hate guhertin. Di sala 1875an de dagirkirina [[Fransa ya Cezayîrê]] temam dibe û nêzîkî 825.000 cezayîrî ji ber birçîbûnê, nexweşî û tundûtûjiyê hatin kuştin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Blood and soil: a world history of genocide and extermination from Sparta to Darfur |url=https://archive.org/details/bloodan_kie_2007_00_0326 |paşnav=Kiernan |pêşnav=Ben |tarîx=2007 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-10098-3 |cih=New Haven }}</ref> Fransa ji destpêka sedsala 17an ve, bi curbicur xwedan milkên kolonyal bû lê di sedsalên 19an û 20an de, împeratoriya wê ya kolonyal a gerdûnî ya li derveyî welat bi awayekî mezin berfireh dibe û pişt [[Împeratoriya Brîtanî]] dibe duyem-mezintirîn împeratoriya li cîhanê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Higginson |pêşnav=Pim. |tarîx=2008 |sernav=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism (review) |url=http://dx.doi.org/10.1353/frf.2008.0000 |kovar=French Forum |cild=32 |hejmar=1 |rr=286–288 |doi=10.1353/frf.2008.0000 |issn=1534-1836 }}</ref> Tevlî metropolê Fransayê, tevahiya axa di bin serweriya Fransayê de di salên 1920 û 1930an de digihîje 13 milyon kîlomêtre çargoşeyê ku ji %8.6 ji axa cîhanê pêk dihat. Serdema ku bi navê ''Belle Époque'' tê zanîn, destpêka sedsalê de serdemek bû ku bi xweşbînî, aştiya herêmî, bextewariya aborî û nûjeniyên teknolojî, zanistî û çandî ve girêdayî ye, hate destpêkirin. Di sala 1905an de sekuleriya dewletê bi fermî hate damezrandin. === Destpêka nîvê sedsala 20an (1914-1946) === [[Wêne:El 114 de infantería, en París, el 14 de julio de 1917, León Gimpel.jpg|thumb|Fransî Poilus di sala 1917an de, di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, bi ala xwe yên şer re.]] Fransa ji hêla [[Almanya]]yê ve hate dagir kirin û ji hêla [[Brîtanya Mezin]] ve hate parastin ku di tebaxa sala 1914an de [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] dest pê dike. Almanya li bakurê rojhilat herêmek pîşesazî ya dewlemend dagir dike. Fransa û hevalbendên Fransayê li hember hêzên navendî bi berdîleke giran a mirovî û maddî bi ser dikevin. Di Şerê Cîhanê yê Yekem 1.4 milyon leşkerên fransî dimirin ku ji %4 ji nifûsa Fransayê ye.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |sernav=France's oldest WWI veteran dies |tarîx=2008-01-20 |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Di navbera ji %27 û 30 leşkerên ku ji sala 1912an heta 1915an dibine leşker, hatine kuştin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PR25 |sernav=World War I: Encyclopedia |paşnav=Tucker |pêşnav=Spencer |paşnav2=Roberts |pêşnav2=Priscilla Mary |tarîx=2005 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-420-2 |ziman=en }}</ref> Salên navberê bi tengezariyên navneteweyî yên dijwar û curbicur reformên civakî yên ku ji hêla hikûmeta Eniya Gel ve hatin destnîşan kirin (betlaneya salane, rojên xebatê yên heşt saetan, jin di hukûmetê de) hatin qebûlkirin. Di sala 1940an de Fransa hate dagirkirin û bi lezûbez li hemberî Almanyaya Nazî yê têk diçe. Fransa li bakur herêmek dagirkeriya Alman, li başûrê rojhilat herêmek dagirkirina îtalî û herêmek nedagîrkirî, mayîna Fransayê ku ji axa metropolê ya başûrê Fransa (du-pêncên metropolê Fransaya beriya şer) û Împeratoriya Fransî ku du parêzgerên Tûnisa Fransî û Fasa Fransî û Cezayira Fransî dihewand; hikumeta Vichy, rejîmeke otorîter a nû avabûye û bi Almanyayê re hevkariyê dike ku li ser xaka nedagîrkirî hikum dikir. Fransaya Azad, ji aliyê hikûmeta-sirgûnkirî bi serokatiya Charles de Gaulle, li Londonê hate damezrandin. Ji sala 1942 heta sala 1944an nêzîkî 160.000 hemwelatiyên fransî ku di nav wan de derdora 75.000 cihû hebûn, hatin sirgûnkirinê kampên mirinê û kampên komkirinê yên li Almanya û Polonyaya dagirkirî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.holocaust-education.dk/holocaust/deportationer.asp |sernav=The Danish Center for Holocaust and Genocide Studies |tarîx=2014-04-16 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-04-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140416061232/http://www.holocaust-education.dk/holocaust/deportationer.asp |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ain.fr/upload/docs/application/pdf/2011-05/dp_expo_schwartz_auf_weiss_nantua_2011bd.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-11-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141109055804/http://www.ain.fr/upload/docs/application/pdf/2011-05/dp_expo_schwartz_auf_weiss_nantua_2011bd.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di îlona sala 1943an de Korsîka yekem xaka metropolê ya fransî bû ku xwe ji Axis rizgar kir. Di 6ê hezîrana sala 1944an de, Hevalbendan Normandiya û di tebaxê de jî Provence dagir kirin. Di sala paşîn de Hevalbend û Berxwedana Fransî bi serketî li hemberî hêzên Axis biserketin û serweriya Fransa bi damezrandina Hikûmeta Demkî ya Komara Fransa (GPRF) hate vegerandin. Ev hikûmeta demkî ku ji hêla de Gaulle ve hatî damezrandin, armanc ew bû ku şerê li dijî Almanyayê berdewam bike û hevkarên Almanyayê ji kar dûr bixe. Her wiha çend reformên giring jî kirin ku di nav de destûra dengdanê ji jinan re hat dayîn û avakirina sîstema ewlekariya civakî hebûn. === Serdema hevdem (1946–serdema nûjen) === [[Wêne:De Gaulle-OWI.jpg|thumb|Charles de Gaulle, lehengê Şerê Cîhanê yê Yekem, rêberê fransiyên azad di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de û Serokê Fransayê.]] GPRF zemînek ji bo nîzamek destûrî ya nû danî ku di encamê de Komara Çarem (1946–1958) mezinbûnek aborî ya berbiçav dibîne. Fransa yek ji endamên damezrîner ên [[NATO]]yê ye. Fransa hewl da ku kontrola Hindistana Fransî ji nû ve bi dest bixe lê di sala 1954an de di Şerê Dien Bien Phu de ji li hemberî Viet Minh tê têkbirin. Piştî çend mehan Fransa li Cezayîrê bi pevçûnek din a dij-kolonyalîst re rû bi rû ma ku piştre wekî parçeyek bingehîn a Fransa û warê zêdetirî milyonek rûniştvanên ewropî hate dîtin. Di dema pevçûnê de, fransiyan bi awayekî sîstematîk îşkence û zordarî bikar anîn ku di nav de kuştinên bê daraz ji bo kontrolkirina [[Cezayir]]ê hebû.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g1YSBAAAQBAJ&pg=PA131 |sernav=Colonialism |paşnav=Macqueen |pêşnav=Norrie |tarîx=2014-07-22 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-86480-6 |ziman=en }}</ref> Vê pevçûnê welat hilweşand û dibe sedema derbeyek û şerê navxweyî yê li Fransayê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://academic.oup.com/crawlprevention/governor?content=%2fia%2farticle-lookup%2fdoi%2f10.2307%2f2610008 |sernav=Jêder yek |malper=academic.oup.com |doi=10.2307/2610008 |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Di dema krîza gulana sala 1958an de Komara Çarem a lawaz û bêhedarî rê da Komara Pêncem ku tê de serokatiyek bihêz hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |sernav=From Fourth to Fifth Republic |tarîx=2008-05-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2008-05-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080523234726/http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di hewlên paşîn de, dema ji bo bidawîkirina [[Şerê Cezayirê]] gav bavêje, [[Charles de Gaulle]] karî ku welat bi hev re bihêle. Şer bi Peymana Évian di sala 1962an de ku dibe sedema serxwebûna [[Cezayir]]ê bi dawî dibe.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VCMgAwAAQBAJ&pg=PA46 |sernav=Foreign Intervention in Africa: From the Cold War to the War on Terror |paşnav=Schmidt |pêşnav=Elizabeth |tarîx=2013-03-25 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-31065-0 |ziman=en }}</ref> Serxwebûna Cezayîrê bi berdêlên giran hat ku nêzîkî milyonek cezayîrî mirin û zêdetirî 2 milyon cezayîrî jicihwarên xwe dibin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=54Oe1WTfBfAC&pg=PA38 |sernav=The State of the World's Refugees, 2000: Fifty Years of Humanitarian Action |paşnav=Cutts |pêşnav=Mark |paşnav2=Refugees |pêşnav2=Office of the United Nations High Commissioner for |tarîx=2000 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-924104-0 |ziman=en }}</ref> Nêzîkî yek mîlyon Pied-Noirs û Harkis piştî serxwebûnê ji [[Cezayir|Cezayîrê]] reviyan Fransayê. De Gaulle di çarçoveya [[Şerê Sar]] de li hemberî blokên rojava û rojhilat polîtîkaya xwe yê “serxwebûna neteweyî” meşand. Ji bo vê yekê wî ji fermandariya [[NATO]] ya yekbûyî ya leşkerî vekişî (dema ku di nav hevalbendiya NATOyê de ma), bernameyek pêşkevtina atomî da destpêkirin û Fransayê dike hêza nukleerî ya çarem a cîhanê. Wî têkiliyên dilsoz ên franko-almanî vegerandin ku di navbera deverên bandor ên amerîkî û sovyetê de hevsengiyek ewropî ava bike. Lêbelê ew li dijî her pêşkevtina ewropayek ser-neteweyî bû û alîgirê ewropayek neteweyên serwer bû. Piştî rêzek xwepêşandanên sala 1968an li seranserê cîhanê, serhildana gulana 1968an bandorek mezin ê civakî derdixe holê. Dema ku li Fransayê îdealek ehlaqî ya kevneperest (dîn, welatparêzî, rêzgirtina ji desthilatdariyê re) ber bi îdealek exlaqî ya lîberaltir ve (laîkparêzî, ferdperestî, şoreşa zayendî) veguherî, ev yek dibe xaleke guhertinê. Her çend serhildan têkçûnek siyasî be jî (ji ber ku partiya gaullîst ji berê hinek bihêztir derket holê) di navbera gelê fransî û de Gaulle de ku piştî demek kurt îstifaya xwe radigihîne, perçebûnek pêk tê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rpfrance-otan.org/France-and-NATO |sernav=France and NATO - La France à l’Otan |tarîx=2014-05-09 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-08-11 |urlya-arşîvê=https://archive.today/20140811164800/http://www.rpfrance-otan.org/France-and-NATO |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema post-gaullîstan de, Fransa wekî yek ji aboriyên herî pêşketiya li cîhanê ma lê bi gelek kirîzên aborî re rû bi rû dimîne ku di encamê de rêjeyên bilind ên bêkariyê û zêdebûna deynên giştî li welat diqewime.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=cVa46Q7oMlcC&pg=PA160 |sernav=France at the dawn of the twenty-first century, trends and transformations |paşnav=Vermette |pêşnav=Rosalie |tarîx=2000 |weşanger=Summa Publications, Inc. |isbn=978-1-883479-29-9 |ziman=en }}</ref> Di dawiya sedsala 20an û destpêka sedsala 21ê de, Fransa di pêşketina Yekîtiya Ewropayê ya ser-neteweyî de bû, nemaze bi îmzekirina [[Peymana Maastricht]] (ku Yekîtiya Ewropayê tê avakirin) di sala 1992an de, di sala 1999an de [[Herêma Euroyê]] ava kir û di sala 2007an de [[Peymana Lîzbonê]] îmze dike. Fransa jî gav bi gav lê bi tevahî ji nû ve entegreyî NATOyê dibe û ji wê demê ve beşdarî piraniya şerên ku ji hêla NATOyê ve têne piştgirî kirin, dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.migrationpolicy.org/article/french-government-revives-assimilation-policy |sernav=French Government Revives Assimilation Policy {{!}} migrationpolicy.org |tarîx=2015-01-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2015-01-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150130222428/http://www.migrationpolicy.org/article/french-government-revives-assimilation-policy |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Wêne:Marche républicaine, Paris, 11 janvier 2015 (15).jpg|thumb|Piştî êrîşên çileya sala 2015an ku ji aliyê terorîstên îslamîst ve hatin kirin, li seranserê Fransayê meşên hatin organîzekirin ku ev bûye mezintirîn mîtînga gel a di dîroka Fransayê de.]] Ji sedsala 19an vir ve, Fransa malavaniya gelek koçber dike. Ev bi piranî ji mêrên biyanî yên ku ji welatên katolîk ên ewropî bûn ku bi gelemperî ku dema xebatên wan xilas dibûn vedigeriyan welatên xwe. Di salên 1970î de Fransa bi krîzek aborî re rû bi rû ma û destûr da ku koçberên nû (bi piranî ji Mexribê) bi malbatên xwe re bi domdarî li Fransayê bi cih bibin û bibim hemwelatê fransî. Di encamê de bi sed hezaran misilman (bi taybetî li bajarên mezin) di xaniyên giştî yên yarmetîdar de dijîn û ji rêjeyên pir bilind ên bêkariyê dikişînin. Di heman demê de Fransa dev ji asîmîlasyona koçberan berda û li wir ji wan hate xwestin ku li gorî nirxên kevneşopî û normên çandî yên fransî tevbigerin. Di heman demê de koçber hatin teşwîq kirin ku çand û kevneşopiyên xwe yên cihêreng biparêzin û bi tenê entegreyê sîstema welat bibin. Ji sala 1995an vir ve ku di sala 1995an de êrîşên bombeyî yên li Metro û RERê yên Parîsê pêk hatin, Fransa bi awayekî demdemî ji aliyê rêxistinên îslamîst ve bûye armanc. Bi taybetî êrîşa [[Charlie Hebdo]] di çileya sala 2015an de li Fransayê pêk hatiye ku li dijî êrîşê yek mezintirîn mîtîngên gel a di dîroka Fransayê de, ku nêzîkî 4.4 milyon kes komê qadan kir hatiye lidarxistin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_FRANCE_ATTACKS_RALLY?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-01-11-12-51-46 |sernav=News from The Associated Press |tarîx=2015-01-11 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2015-01-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150111213526/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_FRANCE_ATTACKS_RALLY?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-01-11-12-51-46 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Êrîşên [[Parîs]]ê yên mijdara sala 2015an ku dibe sedema mirina 130 kesan, êrîşa herî kujer a li ser axa Fransa ji [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] ve û ji dema teqîna trêna Madrîdê ku di sala 2004an de pêk hatiye, êrîşa herî kujerê li [[Yekîtiya Ewropayê]] ye.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/14/paris-attacks-people-throw-open-doors-to-help |sernav=Parisians throw open doors in wake of attacks, but Muslims fear repercussions |paşnav=McVeigh |pêşnav=Tracy |paşnav2=Graham-Harrison |pêşnav2=Emma |tarîx=2015-11-14 |malper=The Observer |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/europe-s-open-border-policy-may-become-latest-victim-of-terrorism-1.2435486 |sernav=Europe’s open-border policy may become latest victim of terrorism |malper=The Irish Times |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Her wiha di sala 2016an de êrîşa ku bargirê li bajarê [[Nice]] ku li dijî pîrozbahiyên Roja Bastille pêk tê dibe sedema mirina 87 kesan. [[Operasyona Chammalê]] ku hewldanên leşkerî yên Fransa ji bo kontrolkirina DAIŞê ye, di navbera salên 2014 û 2015an de zêdetirî 1000 çekdarên [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAIŞê]] hatin kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://thematadorsghs.us/index.php/2015/12/14/french-policies-provoke-terrorist-attacks/ |sernav=French policies provoke terrorist attacks |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |roja-arşîvê=2023-09-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230922230329/http://thematadorsghs.us/index.php/2015/12/14/french-policies-provoke-terrorist-attacks/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Erdnîgari == Piraniya ax û nifûsa Fransa li Ewropaya Rojava ye ku wekî Metropolitan France hatiye binavkirin ku axa sereke ya welêt ji siyasetên curbicur ên derveyî welêt cuda bike. Fransa li aliyê bakur bi Deryaya Bakur, aliyê bakurê rojava Kanala înglîzî, li rojava bi Okyanûsa Atlantîk û li başûrê rojhilat bi Deryaya Navîn re sinorên xwe parvedike. Welatê cîranên li parzemîna Ewropayê [[Belçîka]], [[Lûksembûrg]], [[Almanya]], [[Swîsre]], [[Îtalya]], [[Monako]], [[Spanya]], [[Andorra]] ye. Ji xeynî parzemîna [[Ewropa]] erdê Fransayê li [[parzemîn]]ên din jî hene ku di nav de [[Karîbîk]]an wek mînak [[Saint-Martin]], li [[Emerîkaya Başûr|Başûrê Amerîkayê]] [[Guayanaya Fransî]], li qeraxên [[Emerîkaya Bakur|Bakurê Amerîkayê]], li Okyanûsa Hindê û li [[Okyanûsya]]yê herêm û welatên ku girêdayî Fransayê ne hene. === Erdnîgariya xwezayî === [[Wêne: Most beautiful villages of the world montsoreau 2.jpg |thumb|[[Loire]] li [[Montsoreau]], [[Geliyê Loire]].]] Fransa ji [[Derya Navîn]] heta [[Deryaya Bakur]] û ji [[Reyn]]ê heta [[Okyanûsa Atlantîk|Atlantîkê]] dirêj dibe. Ew bi [[Brîtanyaya Mezin]], [[Belçîka]], [[Lûksembûrg]], [[Almanya]], [[Swîsre]], [[Îtalya]], [[Monako]], [[Andorra]] û [[Spanya]]yê tê hevsînorkirin. Li derveyî welatê dayikê, Fransa bi [[Brezîl]], [[Sûrînam]] û [[Holenda]]yê re sînorên bejahî parve dike. Ji bilî welatê dayika [[Ewropaya Rojava]] (''la métropole''), Fransa ji herêmên [[Amerîkaya Bakur]], [[Hindîstana Rojava|Karibîk]], [[Amerîkaya Başûr]], Okyanûsa Hindî, [[Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Antarktîka|Antarktîk]] (îdiayên li ser qada axa Antarktîkê ji hêla piraniya welatên cîhanê ve nayê pejirandin). Fransa ji deştên peravê yên li bakur û li rojava yên bi Atlantîk û Deryaya Bakur heta zincîreyên çiyayên mezin, [[Pyrenees]] li başûr û [[Alpê]] li başûr, [[Pyrenees]] li bakur û li rojavayê rojhilat bi [[Ewropa]] lûtkeyên çiyayên herî bilind (derve [[Qafkas]]), [[Mont Blanc]], 4&nbsp;810 metre. Di hundurê de rêzeçiyayên din ên wekî [[Navenda Massif]] û [[Vosges]] hene. Chaine de Puys li Massif Central, girseyek çiyayî ya bi derdora 80 volkanên neçalak, di tîrmeha 2018an de wekî [[Mîrateya Mîrateya Cîhanê]] hat destnîşankirin. Fransa di navbera çar [[pergalên çem]] yên mezin de dabeş dibe ku sê ji wan diherikin [[Atlantîk]]ê. Çem li ser deştên nermik ên bakur û rojavayê Fransa diherikin û çemên wan ên berdar bûne sedem ku navenda aborî û siyasî ya welêt li beşên bakur ên welêt biqede ku dikare wekî alîkarek bihêz were dîtin ku Parîs bibe navenda welêt. === Dabeşkirina îdarî === [[Wêne:Régions de France 2016.svg|thumb|Ji Çile 2016 de, li [[Fransa Proper] tenê 13 herêm hene]]<ref>http://www.lemonde.fr/politique/article/2014/12 /17 /la-carte-a-13-regions-definitively-adoptee_4542278_823448.html</ref>]] Fransa (di 2015 de) dabeş dibe:<ref>http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/documentation.asp?page=documentation.htm</ref> * 27 herêm (''herêm''), 22 navxweyî û pênc ne ewropî. Binêre ''Herêmên Fransa''. * 101 beş (''departements''). Binêre ''Wezareta Fransa''. * 335 navçeyên (''navçe''). Binêre ''Navçeya Fransa''. * 2&nbsp;054 Kanton (''kanton''), di nav de 59 yên ne ewropî jî hene. Binêre ''Kantonên Fransa''. * 36&nbsp;658 komûns (''komunan''). Binêre ''Şaredariyên Fransî''. * 9 villes nouvelles ku dabeşek e ku bi dabeşên jorîn re paralel dimeşe. Binêre Ville nouvelle. Wezaret bi jimare ne û ev jimar di du reqemên pêşî yên koda posteyê de cih digirin. Jimareya beşê berê jî li ser lewheyên qeydkirina wesayîtên rê, wekî du reqemên dawîn jî hatibû destnîşan kirin. Ev pergal, ku li ser bingeha qeyda wesayîtê ya ku ji hêla beşa ve hatî rêve kirin, ku wesayit lê lê bû, niha (2021) ber bi qonax ve tê derxistin û bi qeydek navendî ve tê veguheztin, ji ber vê yekê hûn nikanin beşa malê li ser lewheyên nû bixwînin. Herêm, dezgeh, navçe û kanton herêmên îdarî yên hikûmetê ne. Herêm ji aliyê qeymeqamekî herêmê (''préfet de région''), ku di heman demê de serokê yek ji beşên herêmê ye, têne birêvebirin. Dezgeh ji hêla [[Parlîk (Fransa)|prefekt]] (''préfet''), ku ji hêla [[hikûmet]] ve hatî tayîn kirin (wekhev [[walî]]) têne rêvebirin; navçe ji aliyê binerd (''sous-préfet'') ve tê birêvebirin. Kanton bi giranî wek [[navçe]] di hilbijartinên meclîsên herêmê û meclîsên dezgehan de kar dikin. Li [[Parîs]], du qeymeqam hene, qismî qeymeqamekî îdarî "asayî" ye, ku di heman demê de qeymeqamê herêmê ye, beşek jî muxtarê polîsan (''préfet de police''), ku şefê polîsê herî bilind e, di heman demê de [[fermandarê sivîl]] li Parîsê [[herêma sivîl]] (''zone de défense de Paris''). Prefektê polîs jî li beşên [[Hauts-de-Seine]], [[Seine-Saint-Denis]] û [[Val-de-Marne]] wezîfeya xwe dike. Herêm û dezgeh jî şaredariyên bi mafên xwe yên bacê û meclîsên rasterast têne hilbijartin, bi rêzê ve ''[[Lijneyên Herêmî yên Fransa|conseil Régional]]'' û ''conseil général'' wek saziya herî bilind a biryardanê pêk tînin. Şaredarîya herêmê û meclîsa herêmê ji alîyê ''président du conseil régional'' ve tên birêvebirin; şaredariya beşê (li gorî [[Meclîsa wîlayetê]]) û meclîsa daîreyê ji aliyê ''président du conseil général'' ve tên birêvebirin. Dezgeha herî bilind a biryardanê ya şaredariyan meclîsek e (''konseil şaredariyê'') û [[şaredar]] (''maire'') ku ji aliyê wê ve hatiye tayînkirin, ku hem serokê meclîsê û hem jî serokê şaredariyê ye. birêvebirî. Li Parîs, Lyon û Marsîlyayê, ku şaredariyên wan bi meclîsên xwe yên rasterast hatine hilbijartin, li navçeyan hatine dabeşkirin, şert û mercên taybetî hene. Çar [[Wezaretên Frensî yên Derveyî|Dezgehên derveyî]] berê [[Kolonî|Koloniyên Fransî]] ne ku ji [[1946]] de xwediyê heman statuya wezaretên Fransaya Ewropî ne (''[[Fransa métropolitaine|metropole]])''. Ew parçeyên yekbûyî yên Komara Fransa (û bi vî rengî YE jî) ne. [[Herêmên li derveyî Fransa|herêmên îdarî yên derveyî]] [[herêmên girêdayî]] ne ku ew jî li derveyî YE ne. Ew jî mîna dezgehan têne rêvebirin û rûniştevanên fransî [[hemwelatî|welatî]] ne. Piraniya wan [[ewro]] bikar tînin, ji bilî [[Polinezyaya Fransî]], [[Kaledonyaya Nû]] û [[Giravên Wales û Futuna]] yên ku pereyê wan, [[Franka CFP]] hene. Fransa di heman demê de di [[Okyanûsa Hindî]] de çend giravên neniştecî yên bi navê [[Îles Éparses]] kontrol dike, ku ligel [[Adélieland]], îdiaya Fransa ya [[Antarctica]], [[Zimanê fransî]] pêk tînin. Herêmên Başûr. ==== Herêmên Fransayê ==== {{Gotara bingehîn|Herêmên Fransayê}} {{Nexşeya herêmên Fransayê|text=fgfdfgdg}} Ji sala 2016an ve, Fransa ji 18 herêman ({{bi-fr|région}}) pêk tê. ''Régions'' yên li Fransaya parzemînî jî di hundura xwe de jî gav bi gav wek [[département]], [[Arrondissement]], [[Cantone]] û [[Commune]] tê parve kirina perçeyên hîn biçûk. {{-}} ===== Heremên kevn ===== Ji sala [[1956]]an heta 1ê çileya [[2016]]an, Fransa ji 26 herêman pêk hatibû. Ji wan 21 li xakên Fransaya parzemînî bûn, yek girava [[Korsîka]] bû, û çar jî navçeyên ser deryayî bûn. {| | # [[Alsace]] # [[Aquitaine]] # [[Auvergne]] # [[Basse-Normandie]] # [[Bourgogne]] # [[Bretagne]] # [[Centre]] # [[Champagne-Ardenne]] # [[Korsîka]] (statuya taybetî) # [[Franche-Comté]] # [[Haute-Normandie]] | <ol start=12> <li>[[Île-de-France]] <li>[[Languedoc-Roussillon]] <li>[[Limousin]] <li>[[Lorraine]] <li>[[Midi-Pyrénées]] <li>[[Nord-Pas de Calais]] <li>[[Pays de la Loire]] <li>[[Picardie]] <li>[[Poitou-Charentes]] <li>[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] (PACA) <li>[[Rhône-Alpes]] | [[Wêne:FranceRegionsNumbered.png]] | |} * '''Herêmên li ser deryayê''' jî ev in: {| | :23 [[Guadeloupe]] :24 [[Martinique]] :25 [[Guyanaya Fransî]] :26 [[Réunion]] | [[Wêne:Guadeloupe map.png|90px|Guadeloupe]][[Wêne:Martinique-Map.png|90px|Martinique]][[Wêne:French Guiana-CIA WFB Map.png|90px|Guayanaya]][[Wêne:Reunion-CIA WFB Map.png|90px|Réunion]] | |} == Siyaset == === Dewlet û siyaset === Navê [[Destûra Bingehîn|Destûra]] ya niha ya Fransayê [[Komara Pêncem]] ye û di referandûma 28'ê Îlona 1958'an de hat qebûlkirin. Wê pozîsyona [[birêvebir]] li hember qanûndanêr xurt kir û diyar dike ku Serokkomar dê bi hilbijartina rasterast ji bo wezîfeya 5 salan were tayîn kirin (di 2001 de ji 7 salan hate guhertin). Hilbijartina serokkomariyê di du tûran de pêk tê. Ger di tûra yekem de ti berbijarek ji sedî 50&nbsp;detir dengan nestandibe, her du namzedên sereke di gera duyem a hilbijartinan de tên cem hev. Desthilatên berfireh ên serokkomar divê îstiqrara desthilatdariya dewletê û hebûna dewletê misoger bike. Di nav hêzên herî giring de mafê bangeşeya referandûmên biryardar û hilbijartinên nû yên Meclîsa Neteweyî ye. Her wiha serokkomar [[Serokwezîrê Fransa|Serokwezîr]] û wezîrên din tayîn dike, [[fermandarê bilind]] yê leşkerî ye û ew e ku peymanên navneteweyî îmze dike û li ser bi cîhkirina [[Çekên nukleerî yên Fransa|çekên navokî]]. Zêdebûna desthilatên serokkomar, hilbijartina serokatiyê ji hilbijartinên parlamenê giringtir kiriye û ji ber vê yekê rêjeya beşdariyê ji bo hilbijartina serokkomariyê zêdetir e. Parlamena Fransayê ji [[Sîstema dudûr|du odeyan]], [[Meclisa Neteweyî ya Fransa|Meclisa Neteweyî]] (''les députés de l'Assemblée nationale'') û [[Senatoya Fransayê|Senato]] (''Sénat'') , bi giştî 925 endam. 577 endamên Meclisa Neteweyî ji bo heyamên 5 salan bi hilbijartinên rasterast li herêmên hilbijartinê yên yek-endam têne destnîşankirin. Meclîsa Neteweyî bijardeya hilweşandina hikûmetê bi pêşniyara bêbaweriyê heye. Nîvê 348 senatoran (''les senators'') li [[Senatoya Fransa|Senata]] (''Sénat'') her sê salan carekê ji bo heyamek şeş salan têne tayîn kirin. Senator xwedan hêzek tixûbdar in û Meclîsa Neteweyî her gav gotina dawî heye heke di navbera her du odeyan de lihevnekirin hebe ji bilî mijarên destûrî. Hikûmet li ser rojeva Meclîsa Neteweyî xwedî bandorek xurt e. Jiyana siyasî ya Fransayê di van dehsalên borî de heya "hilbijartinên parlamanî yên 2017an" bi polarîzasyonek di navbera du komên siyasî de hate nişandan: çep li dora [[Partiya Sosyalîst (Fransa)|Partiya Sosyalîst]] û rastgir li dora [[Civîna ji bo komara|RPR]] û şûngirê wê [[Yekîtiya Tevgera Gel|UMP]]. Partiya rastgira tund FN (''[[Eniya Neteweyî (Fransa)|Eniya Neteweyî]]'' "bêtir qanûn û nîzam" û polîtîkayeke tund a koçberiyê diparêze û ji destpêka salên 1980-an vir ve nêzî ji sedî 15&nbsp; dengdana di hilbijartinan de. Partiyê di salên dawî de li Parîsê jî grevên mezin organîze kiribû. Di gulana 2012 de, sosyalîst [[François Hollande]] piştî [[Nicola Sarkozy]] bû serokê Fransa. Selefê wî yê kevneperest Sarkozy di sala 2007 de hat ser desthilatê. Di sala 2017an de, Serokkomar François Hollande bû serokê yekem yê di dema Komara Pêncem de ku ji nû ve nehat hilbijartin. [[Emmanuel Macron]] di [[Hilbijartina Serokatîya Fransa 2022|Hilbijartina Serokatîya Fransa 2022 de.]] Macron di 20 salan de yekem serokê Fransa bû ku ji nû ve hate hilbijartin. === Parastin === [[Serfermandarê Bilind]] yê berevaniya Fransî [[Serokê Komara Fransa|Serokê Komarê]] ye. Di bin destê wî de, hikûmet û Wezîrê Parastinê berpirsiyariya siyasî ya parastinê ye. Parastin ji van pêk tê: * [[Hêzên Çekdar ên Fransa]] (''Forces armées françaises''), bi serokatiya Serfermandarê Parastinê (''le Chef d'état-major des armées''), ku [[Hikûmet]] Şêwirmendê leşkerî û berpirsê operasyon û amadekariya hêzên çekdar. * Karên Materyalên Parastinê (''Direction Générale de l'Armement'') * Rêvebiriya Parastinê (''Sekretariatiya Giştî pour l'Rêveberiyê'') Fransî [[hêza parastinê]] ji çar [[şaxên parastinê]] [[armé]] (''Armée de Terre''), [[Nationale Marine|derya]] (''Neteweya Deryayî') pêk tê. ') , [[hêza esmanî]] (''Armée de l'Air'') û cendirme (''Cendirme Nationale''). Li kêleka hêzên çekdar, xizmeta bijîjkî ya hêzên çekdar (''Service de Santé des Armées'') û xizmeta sotemeniyê ya hêzên çekdar (''Service des Essences des Armées'') pozîsyoneke serbixwe û berfireh a şaxê digirin. Hêzên Çekdar ên Swêdê ji sala 2001ê ve artêşeke profesyonel e. Ew ji 347&nbsp;903 [[Leşker (leşkerî)|leşkerên]] li ser erka çalak û 81&nbsp;229 [[karkerên sivîl]]a (2003) pêk tê. Ji bilî vê, leşkerên rezerv jî hene. Li Fransayê robotên bejayî yên bi çeka nukleerî, robotên hewayê û robotên binavderyayî hene. Bi giştî, hêzên çekdar ên Fransî nêzî 350 serikên nukleerî hene. Fransa dewleta çaremîn bû ku [[Çekên wêrankirina girseyî yên Fransa|çekên navokî]] bi dest xist. Hin ji zanyarên welêt li ser [[Projeya Manhattan]] xebitîn, ku Fransa dest pê kir ku cebilxaneya xwe ya nukleerî pêş bixe. Di destpêkê de Fransa hewl da ku bi Îtalya û Almanyaya Rojava re çekên navokî çêbike, lê [[Charles de Gaulle]] dixwest ku cebilxaneya Fransa bi tevahî têra xwe bike. Yekem ceribandina nukleerî li Cezayîrê di [[1960]] de pêk hat. Piştî serxwebûna [[Cezayir]]ê, Fransa dest bi ceribandina çekên xwe yên nukleerî li Polînezyaya Fransî kir. [[Lejyona Biyan|Lejyona Biyaniyan a Fransî]] ji aliyê keyê [[Louis Philippe I yê Fransa|Louis Philippe]] ve di sala 1831 de hate damezrandin da ku ji Swîsre û Alman [[Mercenas|mercên]] yên ku li Parîsê mane bi şandina wan xilas bibin. ji Cezayirê re ji bo piştgiriya artêşa fransî li wir. Lêbelê, di rewşa îroyîn de, Legion yekîneyek elît a hêzên çekdar ên Fransa ye, her çend hîn jî hin kevneşopiyên kevn hene: leşkerên di Lejyonê de sond dixwin ji Lejyon bi xwe, ne bi Komara Fransa.<ref>{{Webref. |title=Lejyona biyanî ya Fransî|url= https://www.youtube.com/watch?v=jiYX1ngjjCo|Dîroka dakêşanê=2021-10-08|ziman=ku|date=27.1.2019|weşanger=Dîroka Hêsan} }</ref>. ==== Artêşa Fransa ==== [[Wêne:Photo des troupes de marine.jpg|thumb|Hêzên deryayî bi [[FAMAS]] di destan de dimeşin]] * Yekîneyên şer: 70 [[tabûr]], her wiha 2 [[tabûr]] di [[Tûgaya Frensî-Almanî]] * Yekîneya parastinê: 18 [[tabûr]]s Personelên leşkerî yên artêşê ji 131&nbsp;039 leşkeran pêk tê. ==== Deryayî ==== * Yekîneya şer a li ser rûyê erdê: 72 keştî, 12200 deryavan * Yekîneya keştiyên binê avê: 10 keştiyên binê avê, 3 hezar û 800 deryavan * Balafirgeha deryayî: 152 balafir, 6800 deryavan * Hêzên piyade yên deryayî: 1&nbsp;700 leşker Personelên leşkerî yên hêzên deryayî ji 44&nbsp;595 leşker û deryavanan pêk tê. ==== Hêza Hewayî ==== [[Wêne:Bastille day flyover.4264-crop.jpg|thumb|Pêşandana hewayî li Parîsê di [[Roja Netewî ya Fransa|Roja Neteweyî]]]] * Hêzên Hewayî yên Stratejîk (Hevgirên Nukleerî): 90 balafir, 2&nbsp;300 leşker * Hêzên hewayî: 310 balafir, 5&nbsp;900 leşker * Balafirên veguhestinê: 100 balafir * Nêçîrvanê Baregeha Esmanî: 5&nbsp;300 leşker ==== Cendirme ==== Cendirmeyan berî her tiştî li gundan û li bajarên biçûk wek hêzeke polîsan tevdigere; li bajarên mezin la [[Polîsê Neteweyî]] heye. Wezîfeyên cendirmeyan wek yên îtalî [[Carabinieri]] û spanyolî [[Guardia Civil]] ne. Cendirmeyên herêmê di sala 2008an de ji 1&nbsp;124 qereqolên cendirmeya herêmî, 370 taqên acîl, 271 dewriyeyên kûçikan, 92 yekîneyên sûcên wîlayetê, 383 yekîneyên sûc, 14 yekîneyên helîkopteran, 7 dewriyên polîsê çemî, 26 9 nobedarên polîsên deryayî, 26 nobedarên trafîkê yên polêsên deryayî pêk dihat. 136 baskên polîsên trafîkê û 37 yekîneyên taybet ên sûcên ciwanan. Cendirmeyên gerok di sala 2008 de ji 123 [[squadron]]s pêk dihat. Li herêma Parîsê yekîneyeke cendirme ya jortir a gerok heye, di 6 tabûran de 4 hezar polîs, tabûra zirxî ya cendirme û yekîneya taybet a cendirmeyan jî di nav de ne. Di sala 2006an de cendirmeyên Fransî nêzî 105&nbsp;hezar karmend bûn. Ji van 103&nbsp;000 leşker û 2&nbsp;000 jî karmendên sivîl bûn. ==== Xizmeta tenduristiyê ==== [[Wêne:French medical VAB dsc06843.jpg|thumb|Wesayîta şer a xizmeta bijîjkî.]] Xizmeta bijîjkî, ''service de santé'', şaxeke parastinê ya taybet e di nav hêzên çekdar de. Ew di nav tiştên din de pêk tê: * 9 nexweşxaneyên hînkirinê * 1 navenda tenduristiyê * 2 dibistan * 4 navendên lêkolînê Karmendên dezgeha tenduristiyê ji 12&nbsp;431 kesan pêk tê û ji wan 7&nbsp;559 leşker in. ==== Xizmeta sotemeniyê ==== Karmendên servîsa sotemeniyê ji 2&nbsp;444 kesan pêk tê û ji wan 1&nbsp;255 personelên leşkerî ne. === Têkiliyên Navneteweyî === {{Gotara bingehîn|Mîsyonên dîplomatîk ên Fransa}} Yekem mîsyona dîplomatîk a Fransayê di sala 1522 de dema ku şandeyek şand [[Swîsre]] hate damezrandin. Îro, Fransa xwediyê tora duyem a herî mezin a balyozxaneyên cîhanê ye, ku tenê [[Amerîka]] jê derbas dibe. Tevî hilweşandina desthilatdariya kolonyal a Fransayê piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], Fransa lîstikvanek navneteweyî ya giring dimîne. Welat yek ji pênc endamên daîmî yên [[Encûmena Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî]], endamê [[G7]] û herwiha endamê damezrîner ên [[NATO]], [[OECD]] û [[Ewropa ye. Yekîtî]]. ==== Rêxistinên navneteweyî ==== Fransa di nav yên din de endam e: * [[OECD]] * [[Yekîtiya Ewropayê]] * [[NATO]] * [[Hevkariya Schengen]] * [[Rêxistina Ewlekarî û Hevkarî li Ewropayê]] * [[Konseya Ewropayê]] * [[Yekîtiya Latînî]] *[[G7]] == Demografîk == [[Wêne:Lyon vue depuis fourviere.jpg|thumb|Lyon piştî paytext Parîsê duyem bajarê herî mezin ê Fransayê ye.]] Taybetmendiya Fransa bi wê yekê ye ku ji çend welatên cîranên xwe, wek Brîtanya Mezin û Almanya, pir zûtir [[veguhertina demografîk]] derbas bûye, ku, di nav tiştên din de, bû sedem ku welat ji bo demek dirêj xwedan nifûsa herî mezin li Ewropayê be. Lê di sedsala 19an de, dema ku nifûsa Ewropayê du qat zêde bû, Fransa hema hema bi nîvî zêde bû. Berevajî gelek welatên din ên Ewropî, koçberiya berbi DY ne giring bû û Fransa demek dirêj bû welatê koçberan. Şerên cîhanê, berî her tiştî [[Şerê Cîhanê yê Yekem]], di pîramîda nifûsa welêt de xelekek kûr xist. Piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], xweşbînî bilind bû û zarokbûn bi asîman bilind bû; serdemek ku bi gelemperî jê re "le Baby Boom" ("[[baby boom]]en" tê gotin. Piştî wê yekê, bûyîna zarokan hinekî daket, heya ku dor hat ku nifşa mezinbûna zarokan ji xwe re bibe xwedî zarok. Di van demên dawî de, mezinbûna nifûsa xwezayî ji çend welatên cîran xwedan pêşkeftinek erênîtir e. Digel vê yekê, ji ber ku nifşa pitikan teqawid dibe, welat bi karekî dijwar re rû bi rû dimîne. === Bajarên mezin === Deh bajarên herî mezin ên Fransa ev in (niştecîhên 2012, tevî derdor):<ref>{{Jêder-malper |url=http://insee.fr/fr/ffc/tef/tef2015/T15F014/T15F014.pdf |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-07-27 |roja-arşîvê=2015-02-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150225034939/http://insee.fr/fr/ffc/tef/tef2015/T15F014/T15F014.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> # [[Parîs]] 12,3 mîlyon # [[Lyon]] 2,3 mîlyon # [[Marsîlya]] + [[Aix-en-Provence]] 1,7 mîlyon # [[Toulouse]] 1,3 mîlyon # [[Piçûk]] 1,2 mîlyon # [[Bordeaux]] 1,1 mîlyon # [[Nice]] 1 mîlyon # [[Nantes]] 0,9 mîlyon # [[Strasbourg]] 0,8 mîlyon # [[Rennes]] 0,7 mîlyon Bajarên sereke an giring ên çandî yên Fransa ev in: [[Ajaccio]], [[Amiens]], [[Angers]], [[Bastia]], [[Besançon]], [[Brest, Fransa|Brest]], [[Caen]], [[Cannes]], [[Clermont-Ferrand]], [[Dijon]], '''[[Grenoble]]''', [[Le Havre]], [[Lens, Pas-de-Calais|Lens]], [[Limoges]], [[Metz]], '''[[Montpellier]]''', [[Nancy]], [[Nîmes]], [[Orléans]], [[Pau]], [[Perpignan]], [[Poitiers]], [[Reims]], '''[[Rouen]]''', '''[[Saint-Étienne]]''', '''[[Toulon]]''', [[Tur]]. Binêre jî: [[:Kategorî:Lîsteya bajarên Fransa]] === Ziman === [[Wêne:Langues de la France.svg|thumb|Nexşeya ziman û zaravayên herêmî yên Fransayê.]] {{Gotara bingehîn|Zimanê fransî|Zimanê Fransî}} Nifûsê Fransayê di [[1ê kanûna paşîn]] [[2008]]an de yên bi welatên [[ser deryayî]] ve wek 64.473.140 tê texmîn kirin.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ffc/pop_age4.htm Bilan démographique 2007 : des naissances toujours très nombreuses]</ref> Ew ji [[Almanya]]yê şunda duyem mezintir welata [[YE|Yekitiyê Ewropayê]] ye. Ew ji sedî 13ê (% 13) YE bi tenê pêk tîne ye. Payîna dirêjahiya jiyanê yê di Fransayê de bo mêran 76,7 sal, bo jinan jî 83,8 e. Piraniya fransî (% 88) bi fransî wekî zimanê xwe yê dayikê diaxivin, ku ew jî zimanê fermî yê Fransa ye. Zimanên herêmî yên giring ev in, [[Oksîtanî]] ([[Provensal]]), Korsîkî, [[Franko-Provensal]], [[Bretonî]], [[Zimanê ketelanî|Ketelanî]], [[Baskî]], [[Zimanê holendî|Holendî]] (Flamî) û [[Alsatî]] (zaravayê almanî). [[zimanê koçberan]] ya herî mezin [[erebî]] ye, bi taybetî zaravayê bakurê rojavayê Afrîkayê ku wekî [[Erebî Maghre]] tê zanîn. Li herêmên Fransî curbicur [[Zimanên Polînezî]], [[Zimanên Arawak]] an [[Zimanên Krêolî]] tên axaftin lê zimanê Fransî tenê zimanê fermî ye.<ref><nowiki><ref>{{Cite web|title=Erdnîgarî Niha! Fransa|url=</nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=g0QrBphsioM&list=PLR7XO54Pktt-h8T-dtr4MXy0_MpbWukHW&index=16%7CDîroka dakêşanê=2021-10-07|ziman=ku|weşanger=Cografya Niha!} <nowiki></ref> Di gulana 2021ê de, Serokomar Macron soz da ku piştgirî bide zimanên hindikahiyên neteweyî, lê pêşnûmeqanûnek ku destûrê dide bikaranîna van zimanên hindikahiyan wekî zimanê perwerdehiyê li dibistanan red kir. Dadgeha Bilind a Fransayê jî ji bo vê yekê nîqaş kir û serî li makezagonê da ku tenê zimanê fermî yê dewletê Fransî ye. Di dibistana fransî de, [[Zimanê inglîzî|inglîzî]] bi gelemperî yekem zimanê biyanî ye (ne mecbûrî ye, lê ji sedî 90&nbsp; xwendekaran Îngilîzî hildibijêrin) û piraniya xwendekar [[Spanî]], [[Almanî]] an [[Zimanê îtalî|Îtalî]] dixwînin. Wekî zimanê sêyem, ku di nav wan de Spanî ya herî berbelav û Almanî ya duyem a herî gelemperî ye. === Dîn === {{Gotara bingehîn|Dêra Katolîk a Romayî li Fransa}} Di sala 2009 de ji sedî 64&nbsp;ji nifûsê [[Dîra Katolîk a Romayê|Katolîk]], ji sedî 4 [[Îslam|Misilman]], ji sedî 3&nbsp; [[Protestan]] bûn. Ji sala 1905an vir ve, Fransa xwediyê qanûnek e ku dêrê û dewletê ji hev vediqetîne û ku [[azadiya olî|azadiya olan]] nas dike. Demek dirêj, Dêra Katolîk bandorek giring li ser jiyana civakî ya fransî kir. Li Fransayê, [[Keşe|jiyana rahîb]] pêş ket û katedralên [[Sedsalên Navîn|sedsalên navîn]] yên wî welatî abîdeyên hêz û pozîsyona navendî ya Dêra Katolîk in. Piştî şerên olî yên bi xwîn, Protestanênbiransî ([[Huguenot]]) bi [[Edîktê Nantes]] [[1598]] azadiya olî bi dest xistin. Di [[sedsala 17an]] de, key û dîwan zilamên dêrê xistin xizmeta xwe: [[Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu|Kardînal Richelieu]] û Mazarin çarenûsa welêt rêberî kirin. [[Şoreşa Fransî]] li dijî Dêrê û hem jî li dijî komên din ên xwedî îmtiyaz derket. Di bin [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] de, helwesta Protestanan xurt bû. Piştî şerên dêrê, [[1905]] têkiliyên di navbera dêrê û dewletê de qut bûn. Fransaya nûjen bi giranî [[civaka laîk]]bûyî ye. Nêzîkî 3 ji sedî yê niştecîhan (bi piranî Afrîkaya Bakur) xweyê [[Îslam]] didin.<ref name="Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon">Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon</ref> Li gorî statîstîkên 2020, olên sereke yên Fransa Xiristiyanî, Îslam, Cihûtî û Bûdîzm bûn. Hejmara ku ne aîdî tu oleke rêxistinkirî ne ev e {{Nowrap|20,830,000}}.. == Çand == [[Wêne:Produits régionaux - photo CPPR.jpg|thumb|Penîr, sosîs, şerab û xwarinên din ên fransî. [[Pêjgeha fransî]] cîhanê navdar e.]] Fransa hezar sal e welatekî çandî yê pêşeng e. Pêşveçûn dewlemend û di heman demê de yekreng bû, ku nehiştiye ku nûbûnên wêrek berdewam di hemî warên çandê de pêk werin.<ref name="Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon"/> * [[Dîroka Hunerê ya Fransa]] * [[dîwarê Aubusson]] * [[Tapestry]] * [[Lîsteya katedral, dêr û keşexaneyên Fransayê]] * [[Karîkatorên franko-belçîkî]] * [[Mîmariya fransî]] * [[Fîlma fransî]] * [[Wêjeya fransî]] === Çanda gelêrî === Fransî [[çanda gelerî]] bingeha wê di [[Galîk]] de ye ku bandora wê piştî dagirkirina ji, wek nimûne, [[Empiremparatoriya Roma|Rom]], [[Frank]], [[Alman]] û [[Vîkîng]]. Bi ser de, hindikahiyên çandên ne-asîmîlebûyî hene, wek mînak [[Bask (gel)|Bask]], Breton û [[Alman]]. Ev cudahiyên berbiçav di navbera bakurê Fransa bi [[Kelt]] û bandorên Almanî de dide, û başûrê ku ji hêla çanda Deryaya Navîn ve tête diyar kirin, welat dikare li gorî vexwarin, şerab li başûr, [[cider]] li bakurê rojava û [[birra]] li bakurrojhilat. Li başûr, bêtir karakterek Romayî heye, ku ji bo nimûne, di sêwirana xaniyan û çandiniya zeytûnan de diyar dibe. Li bakur bêtir têkiliyek almanî heye, ku di cûreyên çandiniyê de tê dîtin û ku ew di dereceyek mezintir de li şûna [[rûnê zeytûnê]] [[rûn]] bikar tînin. Lêbelê, Roma, bi hêmanên Keltî, ji bo çanda gelêrî ya Fransî yekreng e, mînakên vê yekê çandiniya genim, kevneşopiya dêrê, adetên cejnê û qanûnên Romayê ne. === Spor === [[Wêne:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|[[Tour de France]].]] * [[Tîma futbolê ya mêran a neteweyî ya Fransa]] * [[Şîva werzişê]] * [[Parkorman|Parkour]] * [[Skateboard]] * [[Tour de France]] * [[Prix d'Amérique]] û [[Civîna Zivistanê ya Fransî]] == Aborî û binesazî == [[Wêne:Champagne vineyard and Church.jpg|thumb|Fransa yek ji mezintirîn hilberînerên şerabê li cîhanê ye.]] [[Wêne:A380-a.jpg|thumb|Balafira [[Airbus A380]] li Parîsê 2005 li pêşangehê ye.]] Jiyana karsaziya Fransî piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]] bi bingehîn struktûrê xwe guhertiye. Berê çandinî pîşesazîya sereke bû, lê îro tenê ji %7ê nifûsê kar dike, lê ji %30 di pîşesaziyê de û ji %60 jî di sektora xizmetguzarî de kar dikin. Fransa bûye yek ji welatên pîşesazî yên pêşeng ên Ewropayê ku hilberîna teknolojiya bilind di pêş de ye, hinekî jî wekî encama rêveberiya hikûmetê ya bihêz di serdema piştî şer de. Di çarçoveya hevkariya Ewropî de, Fransa ji damezrandina Yekîtiya Komir û Pola [[1952]] ve ajotiye. Cudahiyên herêmî yên mezin hem di warê çandinî û hem jî di pîşesaziyê de hene, û bextewariya aborî bi rengek neyeksan tê dabeş kirin. Li rojhilatê xeta ji [[Le Havre]] li ser Kanala Manşê heya Marsîlya li başûrê Fransa (bi navê [[Le Midi]]) piraniya pîşesaziyê û standardek jiyanê ya bilind tê dîtin; li beşên xizan ên navendî û başûrê rojavayê welêt, karsazên piçûk, pîşesaz û cotkarên piçûk serdest in. Lêbelê, gelek Fransî ji kontrola navendî ya bihêz a ji Parîsê nerazî ne û vê dawiyê hewldan hatin kirin ku hilberînê biguhezînin û navendên nû ji bo mezinbûna aborî ava bikin. Çandiniya ku demeke dirêj bêaqil bû, niha bi giranî mekanîze ye û cotkariya mezin tê destpêkirin. Tenê ji 1/3 ê herêmê tê çandin, avhewa û ax xweş e û Fransa yek ji hilberînerên çandiniyê yên Ewropa û cîhanê ye. Hilberîna zêde dibe sedema pirsgirêkan û pêşbaziya mezin a li bazara [[Yekîtiya Ewropî|YE]] bû sedema nerazîbûnên tund ên cotkarên fransî yên hêrs. [[Genim]] li hilberîna dexl serdest e, lê [[misir]], [[ceh]] û [[ceh]] jî têne çandin. Berhemên din ev in [[kartol]] û [[şekir]], [[fêkî]] û [[sebze]] ([[Normandî]] û [[Brîtanya]], [[Geliyê Loire]], [[Provence]]). Wekî hilberînerek [[şerab]], Fransa bi gelek herêmên şerabê re pêşeng e ([[Bordeaux]], [[Bourgogne]], [[Beaujolais]], [[Roussillon]], [[Champagne]]). Çandiniya heywanan (Brîtanya, Normandiya û herêmên çiyayî) goşt û şîrên bi kalîte peyda dike. Masîgirên Atlantîk û Deryaya Bakur giring in. Taybetmendiyek çandiniya îsotê li perava rojava ye. Pîşesaziya kevneşopî ya hesin û pola ya fransî li bakur û bakur-rojhilat li ser bingeha maden û kana komirê ya herêmê bû. Li vir, krîza pola ya navneteweyî bi giranî ketiye û kanî û hesinkaran kar kêm kirine an jî hatine girtin. Ji bilî madenê hesin, [[boksît]] tê derxistin (mîneralê bi navê bajarê Les Baux li Provence hatiye binavkirin); Fransa li Ewropayê hilberînerê sereke yê baksît e, ku di hilberîna alûminyûmê de tê bikar anîn. Hin neft û gaza xwezayî (li başûrê rojava) û gelek [[hêza hîdro]] heye. Li Fransayê dora çil santralên nukleerî hene (piranî li Ewropayê). Li Saint-Malo li Brittany kargehek mezin a tîrêjê hate çêkirin. Li kêleka endezyariyê (keştiyan, çêkirina otomobîlan), berfirehkirina hilberîna teknolojiya bilind (balafir, telekomunîkasyon û elektronîkên din) û pîşesaziya kîmyewî, pîşesaziyên kevneşopî û hilberên pîşesaziyê pozîsyonek bihêz diparêzin (xwarin, cam û porselen, tekstîl û tiştên modê, bîhnxweş û kozmetîk). Tûrîzm xwedî giringiyeke mezin a aborî ye; dora 30 milyon tê çaverêkirin. serdanên biyanî her sal (di nav yên din de diçin Parîsê, kelehên Geliyê Loire, seyrangehên deryayê yên li ser Riviera (Frensî Côte d'Azur, "Azure Coast") û seyrangehên werzîşên zivistanê yên Alper. Pêjgeha kevneşopî ya fransî bala gelek geştiyaran dikişîne. Fransa dikare wekî aboriyek berbiçav a tevlihev (''économie mixte'') were pênase kirin<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Économie_mixte</ref> ku di aboriyê de xwedî rêjeyek bilind a xwedîtiya giştî ye, yek ji ya herî bilind di [[OECD]] de. Aboriya Fransa yek ji wan ên herî pêşkeftî yên cîhanê ye û bi tundî li ser [[teknolojiya bilind]] ye. Piştî [[DYA]], [[Çîn]], [[Japon]] û [[Almanya]] li cîhanê pêncem mezintirîn tê hesibandin. Li gorî [[Rêxistina Bazirganiya Cîhanî]], di sala 2003 de, Fransa piştî Dewletên Yekbûyî, Almanya, Japon û [[Çîn]] di cîhanê de pêncemîn îxrackarê herî mezin ê bazirganiyê bû û piştî Dewletên Yekbûyî, Almanya û Chinaîn jî çarem îtxalkarê herî mezin bû. Li gorî [[OECD]], di 2003 de Fransa li pêş Dewletên Yekbûyî û [[Belçîka]] xwedan para herî mezin a veberhênana biyanî bû (wek sedî tê hesibandin). Bi bernameya xwe ya [[navokî]] re, Fransa di heman demê de welatê herî bilind ê xwebexşînê ye li [[Ewropaya Rojava]] û yek ji heft welatên herî pîşesazî yên cîhanê ye ku herî kêm karbondîoksît hilberîne. Ji ber vê yekê standarda jiyanê li Fransayê pir bilind e. Aboriya Fransî bihevrebûna aboriya bazarê û destwerdana hukûmetê ya bihêz lê kêm dibe. Qadên mezin ên axa berdar, karanîna [[teknolojiya]] nûjen û subvansiyonên li hev kirin ku Fransa bikin neteweya pêşeng [[cotanî]] ya Ewropaya Rojavayî. Aboriya Fransa, piştî windakirina [[Cezayîr]] di [[1960]] de jî, di cîhanê de yek ji bihêztirîn e. Fransa di heman demê de xwediyê [[pîşesaziya fezayê]] pêşeng e û yek ji du neteweyên Ewropî ye ku xwediyê [[porta fezayê]] ya neteweyî ye - ya din jî [[Esrange]] li Swêdê ye. Dewleta Fransa xwediyê beşeke mezin ji [[binesaziya]] welat e û xwediyê sereke yê çend şirketên [[rêhesin]], [[elektrîk]], [[firevanî]] û [[telekomunîkasyon]] ye. lê ji destpêka salên 1990'î ve bi awayekî zêde kontrola xwe li ser van sektoran azad kiriye. Dewlet par bi perçe pişkên xwe yên li şirketên fransî yên wekî [[France Telecom]], [[Air France]] û di [[sîgorte]]yên din, [[Leşkerî|berevanî]] û [[banke]] de firot dikan. Fransa [[ewro]] bi 10 endamên din re [[1'ê Çile]] [[1999]] dest pê kir û di destpêka [[2002]] de, pereyên û notên ewro bi temamî şûna [[Franka Frensî]] danî. Ji [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], Fransa gav bi gav hem ji hêla siyasî û hem jî ji hêla aborî ve nêzikî Almanyayê dibe û her du welat bi gelemperî di nav [[Yekîtiya Ewropayê]] de wek duya pêşeng a entegrasyona Ewropî têne hesibandin. Fransa salane 79 mîlyon [[Geştyarî|tûrîst]] dikişîne, ku ev yek ji ya ku li wî welatî dijî bi giringî zêdetir e, ku ew dike cihê geştiyariyê yê herî populer ê cîhanê li pêş [[Spanya]] (51,7 mîlyon) û [[DYA]] (41,9 mîlyon) li gorî [[Rêxistina Tûrîzmê ya Cîhanê]] (WTO). Tûrîst ji hêla bajarên bi eleqeya [[çandî]] mezin, seyrangehên serşuştinê û ski, dîmenên îdylîk û metropolên cîhanê [[Parîs]] dikişin. === Pêşketina aborî ji salên 1990î ve === Fransa di sala 1999an de tevlî ê sîstema refahê ya welat ji bo dewletê buha bû, ev jî tê wê maneyê ku welat neçar ma ku di çarçoveya qaîdeyên EMU de bimîne. Dewlet neçar ma ku deynan bigire da ku kêmasiyên butçeyê bigire, ev yek jî dibe sedem ku deynê derve carinan digihîje du ji sê parên GDP ya welat. Vê yekê di mezinbûna aboriyê û jûreya tevgerê ya hikûmetê de pirsgirêk çêkir. Di salên 1990î de, bi saya bazara navxweyî ya Yekîtiya Ewropayê, bazirganiya derve li Fransayê geş bû. Wê demê hinardekirin ji îthalatê mezintir bû. Lêbelê welat ji salên 2000an vir ve ji hinardekirinê bêtir îthalat wergirtiye ku di nav tiştên din de, girêdayîbûna bi hinartina petrolê. Îxalata mal û karûbaran ku ji sedî 1994'an de 21% û di sala 2010'an de jî %28 bû.<ref>http://www.globalis.se/Laender/Frankrike/(show)/indicators/(indicator)/{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=sibat 2024 }} 587 hat standin 2014-04-07</ref> Di heman demê de, hinardekirina mal û karûbaran ku ji sedî 22% û 25% ji GDP ya welêt tê pîvandin.<ref>http://www.globalis.se/ Laender/Frankrike/(nîşan bide)/nîşandan/(nîşandan)/586, hatiye standin: 07-04-2014</ref> Dema ku Fransa di sala 1999an de beşdarî EMU bû, GDP-ya wan 1.4 trîlyon dolar bû û di sala 2012an de, GDP gihîştibû 2.6 trîlyon $, ku di GDP-ê de% 86 zêde bû. Di sala 2005 de, îndeksa di civaka karsaziya fransî de ji 104.8 daket 102.2,<ref>Lundin, Tomas, svd.se, https://www.svd.se/0-fakta-krissiffror-duggar-tatt-over- europa , 2005-04-30, hatiye standin: 2014-05-12</ref> û hinardekirina Fransî di hemû sektoran de ji bilî aliyê xwarinê kêm bû.<ref>Rosin, Björn Erik, svd.se, https://www.svd{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=sibat 2024 }}. binêre/stort-upsving-for-fransk-economie, 2006-09-04, hatiye standin: 2014-05-12</ref> Lêbelê, welat di heman serdemê de baş bû, lê tevî vê yekê, GDP-ya welat bû duyem a herî kêm. di 2005 de li Herêma Ewroyê. Di sala 2007’an de li Fransayê aborî careke din xera bû û di sala 2008’an de ji ber krîza darayî ya li welatên Ewropa û cîhanê careke din welat ketibû ber paşketinê. Li welêt bêkarî zêde bû û pîşesaziya otomobîlan a Fransayê xirab bû. Paşê hikûmetê di veberhênanên di sektora giştî de, piştgirî ji bo pîşesaziya otomobîlan û bihuştên bacê û deynên bank û pargîdaniyan veberhênan kir. Di sala 2009 de, aboriya Fransa ji sedî 2,7 kêm bû, lê di dawiya salê de mezinbûn berevajî bû û di sala 2010 de GDP ji sedî 1,5 zêde bû. Lêbelê, aborî ji ber sistbûna aboriya cîhanê zêde mezin nebû. Di hilbijartinên serokatiyê yên sala 2012an de, Fransa gelek xebitî ku kêmasiya bûdceya xwe bigihîne sînorê Yekîtiya Ewropayê ji sedî 3. Mezinbûna wan bi qasî %0,4 kêm bû û deynê neteweyî jî ji %90ê GDP bû. Ji ber vê yekê ji bo Fransa giring bû ku mezinbûna welêt zêde bike û deynê neteweyî kêm bike. [[François Hollande]] ji bo dewlemendan, karsazên mezin, bank û şîrketên petrolê, ku wî di hilbijartinan de bi ser ket, polîtîkayeke hişkbûnê bi bacên bilindtir pêşniyar kir.<ref>Küchler, Teresa, SvD, Francois Hollande ji dewlemendan bistînin, https :// www.svd.se/francois-hollande-ska-ta-fran-de-rika, hatiye standin: 2014-05-06</ref> Di sala 2013’an de ji bo aboriya Fransa hîn jî pirsgirêk hebûn. Hilberîna otomobîl, pola û elektronîk (ku li Fransayê çavkaniyên sereke yên îxracatê ne) ji bo wan bihatir bû ji Asya û yên mayî yên Ewropayê. Ev bû sedema kêmbûna hinardekirinê. Di sala 1999 de, Fransa %7 ji hinardekirina cîhanî pêk dihat, lê di sala 2013 de ew daket %3.<ref>https://www.svd.se/frankrike--det-storsta-hotet-mot-euron, 2013- 01 -11, hatiye standin: 2014-05-13</ref> Di 2014 de, mezinbûna GDP hema hema nayê guhertin.<ref>Parîs TT-Reuters, svd.se, https://www.svd.se/trog-tillvaxt-i-eurozonen, hatiye wergirtin: 2014-05-15</ref> === Binesazî === ==== Veguhastin ==== [[Wêne:Viaduc de la Rague et TGV (2014).JPG|thumb|Trêna bilez a TGV li başûrê Fransayê.]] Firokeya herî mezin a Fransa [[Air France]] ye, ku difire cihên li Fransa, Ewropa û yên din ên cîhanê. Mezintirîn [[balafirgeha]] [[Balafirgeha Parîs-Charles de Gaulle]] li derveyî [[Parîs]] ye. Balafirgeh yek ji mezintirîn li [[Ewropa]] û xalek danûstendinê ya giring e. Trafîka trênê baş pêşkeftî ye û li ser gelek rêgezan bi hewayê re pêşbaziyê dike. Trafîk nayê verastkirin (her çend pêşniyarên weha hene) û di serî de ji hêla dewletê ve tê xebitandin [[SNCF]]. Trêna bilez [[TGV]] li ser rêyên wekî [[Parîs]]-[[Lyon]] populer e. Trên ji Parîsê diçin bajarên din ên Ewropî yên wekî [[London]] û [[Bruksel|Brûksel]]. Di dîrokê de, Parîs ji bo [[Orient Express]] jî yek ji stasyonên navendî bû. Fransa yek ji mezintirîn toreyên rê li cîhanê ye. Ev bi qasî 800&nbsp;hezar kîlometir e ku 7100 kîlometre [[otoban]] ye. Piraniya otobanên Fransayê, bi kîlometreyan, otobanên bi bacê ne. Ev rê ji aliyê hikûmetê yan jî şîrketên taybet ve tên xwedîkirin û xebitandin. Di dawiya salên 1990an û destpêka salên 2000an de, dewleta Fransa hêdî hêdî xwedîtiya xwe li van pargîdaniyan kêm kir. Fransa xwedî trafîka rastê ye. ==== Mail, telefon û Înternet ==== Fransa ji bo demek dirêj li paş welatên pêşkeftî yên din mayî, lê naha digihîje û berfirehbûna [[banda fireh]] bi lez û bez ber bi pêş ve diçe. ==== Perwerdehî û lêkolîn ==== [[Wêne:Place et chapelle de la Sorbonne à Paris.jpg|thumb|[[Zanîngeha Parîsê]]]] Di sedsala 12an de wekî yek ji kevintirîn zanîngehên cîhanê hate damezrandin, piştî [[Gulan] bû nav 13 zanîngehên cuda yên dewletê yên serbixwe. Rabûn]]. Di wêneyê de avahiya zanîngehê [[Sorbonne]] Bi têgînên ''école primaire'' (dibistana seretayî) tê wateya serdema ''école maternelle'' û ''école élémentaire'', dema ku ''pileya duyem'' an jî ''duyan'' bi gelemperî ji bo '' tê bikaranîn. collège'' û ''lycée'', hevwateya [[Li ser têgîna dualîsmê (kitêb)|gymnasium]] ya Swêdê ye. Li Fransayê, dibistana mecbûrî di şeş saliya xwe de dest pê dike, lê ji sê saliyê (carinan jî du salî) heya şeş saliya xwe "école maternelle" ya dilxwazî ​​heye ku ji hemî zarokên ku li Fransa dijîn re vekirî ye. hejmareke zêde ya zarokan beşdarî perwerdeyê dibin. Di şeş saliya xwe de, tu diçî ''école élémentaire'', piştî wê jî ''kolej'' li pey tê û heta tu 15 salî diçî wir. Dû re ''lîse'' tê, ku hûn di navbera 15-18 saliya xwe de dixwînin, piştî wê hûn dikarin bêtir serî li ''écoles préparatoires'', dibistanên amadekariyê ji bo xwendina bilind, wekî din rasterast li zanîngeh û zanîngehan. Dû re ''lîse'' tê, ku hûn di navbera 15-18 saliya xwe de dixwînin, piştî wê hûn dikarin bêtir serî li ''écoles préparatoires'', dibistanên amadekariyê ji bo xwendina bilind, wekî din rasterast li zanîngeh û zanîngehan. Xwendina bilind a fransî xwedan kevneşopiyek dewlemend e ku vedigere Serdema Navîn. Li paytext, [[Zanîngeha Parîsê]], ku di sedsala 12-an de hate damezrandin, bû yek ji kevintirîn û giringtirîn saziyên xwendina bilind û lêkolînên akademîk ên cîhanê. Yekem [[doktor]]a di dersên [[Îlahîyatnasî]] û [[Mirovnasî|humanîstî]] de li vir hatin pêşxistin. Şoreşa Fransî bilindbûna ''grandes écoles'' dît, kolêj - bi gelemperî leşkerî, teknîkî an zanistiya siyasî ne - ku paşê ji ber rola wan di nav dezgeha leşkerî ya berfireh a piştî-şoreşê ya Frensî de bi prestîj mezin bûn. Piştî [[Serhildana Gulanê]] ya 1968, Zanîngeha Parîsê di nav 13 zanîngehên dewletê yên serbixwe de hate dabeş kirin. == Mijarên têkildar == * [[Fransayî]] * [[Zimanê fransî]] * [[Fransiyûm]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|France}} {{YE}} {{Dewletên Ewropayê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên 843an]] [[Kategorî:Avabûnên 1792an li Ewropayê]] [[Kategorî:Avabûnên 1792an li Fransayê]] [[Kategorî:Dewletên endamê NATOyê]] [[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]] [[Kategorî:Dewletên komarî]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 840î de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1792an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku fransî zimanê resmî ye]] [[Kategorî:Endamên G20ê]] [[Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] [[Kategorî:Endamên Organisation internationale de la Francophonie]] [[Kategorî:Endamên Yekîtiya ji bo Behra Spî]] [[Kategorî:Fransa| ]] jnsx0kjo6vb8b9b5xcn0wamdnd08jv4 2034563 2034510 2026-05-31T11:55:08Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034563 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank welat2/wîkîdane}} '''Fransa,'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Ronahî (kovar)|Ronahî Hejmar 1-28 (1942-1945)]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Celadet Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1985 |rûpel=259 }}</ref> '''Frensa'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=1:1 }}</ref> yan jî '''Komara Fransayê''' ({{Bi-fr|France}}, bi fermî; ''République Française'') welatekî li [[Ewropaya Rojava]] ye ku axa wî li gelek deverên din ên cîhanê hene. Fransa navend û deverên derveyî yên li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîka]] û [[Okyanûsa Atlantîk]], [[Okyanûsa Mezin]] û [[Okyanûsa Hindî]] jî vedigire ku yek ji mezintirîn deverên aborî yên veqetandiyên li cîhanê ye. Qada metropolê ji çemê [[Reyn]]ê heta [[Okyanûsa Atlantîk]] û ji [[Deryaya Navîn]] heta [[Kanala Înglîzî]] û [[Deryaya Bakur]] dirêj dibe ku erdên Fransayê yên li derve li [[Guyanaya Fransî]] li [[Amerîkaya Başûr]], [[Saint-Pierre û Miquelon|Saint Pierre û Miquelon]] li [[Bakurê Atlantîkê]], [[Antîlên Fransayê]] û gelek giravên li [[Okyanûsya]]yê û li [[Okyanûsa Hindî]] hene. Hijdeh [[herêmên Fransayê]] yên entegre (pênc ji wan li derveyî welat in) li herêmeke hevgirtî ya 643.801 km² erd vedigirin û li gorî daneyên çileya sala 2023an bi tevahî 68 milyon nifûsa Fransayê heye. Fransa komareke nîv-serokatî ya yekgirtî ye ku bajarê herî mezin ê welêt, navenda çandî û bazirganî ya sereke û paytexta welat bajarê [[Parîs]] e. Deverên din ên bajarî yên sereke [[Marsîlya]], [[Liyon]], [[Toulouse]], [[Lille]], [[Bordèu|Bordeaux]], [[Strasbourg]] û [[Nice]] e. Berî ku Roma di sala 51ê {{bz}} de herêm dagir bike ku rê li ber çandeke cuda ya [[Gallo-Roman]] vedike, [[Fransaya Metropolîtan]] di [[serdema hesinî]] de ji aliyê eşîrên [[kelt]]î ve hatiye cihwarkirin ku wekî Gauls dihatin zanîn. Di serdema navîn a destpêkê de, [[Frankên Germenî]] Padîşahiya Fransayê ava dikin ku padîşahî dibe navenda [[Împeratoriya Karolingiyan]]. Împeratorî bi Peymana Verdun a sala 843an perçe dibe ku Rojavayê Fransayê di sala 987an de dibe [[Qiraliyeta Fransayê|Qraliyeta Fransayê]]. Di Serdema Navîn a Bilind de, Fransa padîşahiyek feodal a bi hêz bû lê ne navendî bû ku ji nîvê sedsala 14an heya nîvê sedsala 15an Fransa dikeve nav pevçûnek xanedanî ya bi [[Înglistan]]ê re ku wekî Şerê Sed Salî tê zanîn. Di sedsala 16an de çanda Ronesansa Fransî geş dibe û împeratoriyek kolonyal a fransî derdikeve holê. Di hindurê de, Fransa ji hêla nakokiya bi Mala Habsburg û Şerên Dînî yên Fransî di navbera Katolîk û Huguenotan de diqewimin. Dema serweriya [[Louis XIV]] de bandora xwe zêdetir dike, Fransa di Şerê Sîh Salî de serkeftî dibe. Şoreşa Fransî ya 1789an Rejîma Ancien hilweşand û Danezana Mafên Mirovan derxist ku heta îro wek îdealên neteweyî tê pênaskirin. Fransa di destpêka sedsala 19an de di bin desthilatdariya [[Napoleon Bonaparte]] de gihîştiye bilindiya xwe ya siyasî û leşkerî ku beşek ji parzemîna [[Ewropa]]yê dixe bin desthilatdariya xwe û yekem Împeratoriya Fransayê ava dike. Şoreşa fransî û Şerên Napoleon bi awayekî giring çûyîna dîroka [[Ewropa]]yê guhert. Hilweşîna împeratoriyê serdemek paşveçûnek nisbî da destpêkirin ku tê de Fransa heya damezrandina Komara Sêyem a Fransa di dema Şerê Franko-Prusiyan ê di sala 1870an de, li peyhev rêzeke hikûmetan ragirt. Di nav dehsalên paşîn de serdemek dewlemendiya aborî û geşbûna çandî û zanistî ku bi navê [[Belle Époque]] tê zanîn li Fransayê pêk tê. Fransa yek ji beşdarên sereke yên [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] bû ku Fransa bi berdêlên mezin ên mirovî û aborî bi awayek serketî ji şer derdikeve. Fransa di nav hêzên Hevalbend ên [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] de bû lê piştre Fransa radest dibe û di sala 1940an de ji hêla [[Axis]] ve tê dagir kirin. Piştî azadbûna Fransayê di 1944an de, Komara Çarem a demkurt hate damezrandin û paşê heman komar di pêvajoya têkçûna di Şerê Cezayîrê de hatiye hilweşandin. Komara Pêncem a niha di sala 1958an de ji hêla [[Charles de Gaulle]] ve hate damezrandin. [[Cezayir|Cezayîr]] û piraniya koloniyên fransî di salên 1960an de serbixwe dibin ku piraniya wan têkiliyên aborî û leşkerî yên nêzîk bi Fransa re diparêzin. Di roja îro de Fransa statûya xwe ya bi sedsalan wekî navendek cîhanî ya huner, zanist û felsefeyê diparêze. Welat malavaniya hejmara pêncemîn a Mîrateya Cîhanî ya [[UNESCO]] ye û cîhana geştiyariyê ya cîhanê ye ku di sala 2018an de zêdetirî 89 milyon geştiyarên biyanî serlêdana Fransayê kirine. Fransa welatek pêşketî ye ku ji aliyê Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî xwedan aboriya herî mezin ê heftem a cîhanê ye û ji PPP ve nehemîn aboriya herî mezin ê cîhanê ye. Welat di karûbarên cîhanî de hêzek mezin e û yek ji pênc endamên daîmî yên Encûmena Ewlekariya [[Neteweyên Yekbûyî]] û dewletek fermî yê hilberîna çekên atomî ye. Fransa endamek damezrîner û pêşeng a [[Yekîtiya Ewropayê]] û [[Herêma Ewroyê]] û her weha endamek giring a Koma Heftan, Rêxistina Peymana Atlantîka Bakur ([[NATO]]), Rêxistina Hevkariya Aborî û Pêşketinê (OECD) û Frankofoniya ye. == Dîrok == === Pêşdîrok (berî sedsala 6ê {{bz}}) === Şopên herî kevn ên mirovên arkaîk ên li cîhê ku niha Fransa ye, nêzikî 1.8 milyon sal berê ye.<ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=Histoire de France |tarîx=2000 |weşanger=Éd. du Seuil |isbn=978-2-02-010879-9 |paşnavê-edîtor=Carpentier |pêşnavê-edîtor=Jean |çap=éd. mise à jour en 2000 |series=Points Série histoire |cih=Paris }}</ref> [[Neandertal]] di [[Serdema Paleolîtîka Jorîn]] de herêm dagir dike û hêdî hêdî Homo sapiens li dora 35.000 salê {{bz}} cihê wan digire.<ref name=":0" /> Di vê serdemê di heman demê de şahidiya derketina hunera şikeftê ya Dordogne û Pyrenees dike kud i nav de li cihê navdar ê Lascaux heye ku dîroka wî nêzikî 18.000 salê {{bz}} diçe.<ref name=":0" /> Di dawiya [[Serdema Qeşayê ya Dawî]] de (10.000 {{bz}}), avhewa nermtir dibe ku ji nêzikî 7.000 salê {{bz}} de beşa [[Ewropaya Rojava]] ket [[Neolîtîk|Serdema Neolîtîkê]] û niştecihên herêmê ketine jiyana niştecibûnê.<ref name=":0" /> Piştî pêşketina xurt a demografîk û çandiniyê di navbera hezarsala 4 û 3an de, metalurjî di dawiya hezarsala 3yem de xuya dibe ku di destpêkê de zêr, sifir û bronz û paşê jî hesin tê bikaranîn. Li Fransayê ji serdema neolîtîkê ve gelek cihwarên megalîtîk hene ku di nav cihwaran de cihê kevirên Carnacê (nêzîkî 3.300 {{bz}}) heye. === Serdema kevnare (sedsala 6ê {{bz}} – sedsala 5ê {{pz}}) === Di sala 600 berî zayînê de, [[yewnan]]iyên [[Îyonya|iyonî]] yên ji {{girêdan|Phocaea|en}}, koloniya Massalia ([[Marsîlya]]ya îro), li peravên [[Deryaya Navîn]] ava dikin. Bi vê yekê re Marsîlya bûye bajarê Fransayê yê herî kevn.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&pg=RA1-PA754 |sernav=The Cambridge Ancient History |paşnav=Edwards |pêşnav=Iorwerth Eiddon Stephen |paşnav2=Gadd |pêşnav2=Cyril John |paşnav3=Hammond |pêşnav3=Nicholas Geoffrey Lemprière |paşnav4=Boardman |pêşnav4=John |paşnav5=Walbank |pêşnav5=Frank William |paşnav6=Lewis |pêşnav6=David Malcolm |paşnav7=Astin |pêşnav7=A. E. |paşnav8=Lintott |pêşnav8=Andrew William |paşnav9=Crook |pêşnav9=John Anthony |tarîx=1970 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-08691-2 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hinek [[kelt|eşîrên keltî]] yên galî ketin nav deverên rojhilat û bakurê Fransayê ku hêdî hêdî di navbera sedsalên 5an û 3an berî zayînê de li seranserê welêt belav dibin. [[Wêne:Maison Carree in Nimes (16).jpg|thumb|Maison Carrée perestgeheke bajarê Gallo-Roman ê Nemausus (Nîmesa îro) bû û yek ji şûnwarên herî baş-parastî yên Împeratoriya Romayê ye.]] Nêzîkî 390 {{bz}} serokê eşîrên galî Brennus û leşkerên wî bi rêya Alpan ber bi [[Îtalya]]yê ve diçin ku di Şerê Allia de romayiyan têk dibin, Romayê dorpêç dikin û ji romayiyan fîdyeyan distînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0080:book=2:chapter=91 |sernav=Cornelius Tacitus, The History, BOOK II, chapter 91 |malper=www.perseus.tufts.edu |tarîxa-gihiştinê=2023-09-03 }}</ref> Dagirkeriya galî dibe sedema qelsbûna Romayê û heya sala 345 {{bz}} dema ku bi Roma re peymaneke aştiyê ya fermî hatiye diyarkirin, êrîşên galiyan ên li herêmê berdewam kirin. Lê Roma û galî di sedsalên pêş de wek ji bo hev wekî dijmin dimînin û xetereya galiyan li ser Îtalyayê berdewam dike. Nêzîkî sala 125 {{bz}} başûrê Galiyê ji aliyê romayiyan ve tê zeftkirin ku navê ''Provincia Nostra'' ("Parêzgeha me") li herêmê dikin ku ev nav bi demê re di [[zimanê fransî]] de wekî ''Provence'' tê guhertin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=ZEIEAAAAMBAJ&pg=PA77 |sernav=LIFE |paşnav=Inc |pêşnav=Time |tarîx=1953-07-13 |weşanger=Time Inc |ziman=en }}</ref> [[Julius Caesar]] mayî ya Galiyê zeft dike û serhildana ku ji hêla serekê Galiyê Vercingetorix ve di sala 52 {{bz}} diqewime ji aliyê Julius Caesar ve tê têkbirin. Galî ji aliyê [[Augustus]] ve li parêzgehên Romayê tê dabeşkirin. Di serdema Galo-Roman de gelek bajar hatine damezrandin ku di nav de bajarê Lugdunum (Liyona îro) hebû ku wekî paytexta galiyan hatiye dîtin. Ji sala 250an heya sala 280ê {{pz}} Galiya Romayê rastî krîzek tê ku sinorên wan ên kelehî gelek caran ji hêla barbaran ve rastî êrîşan tê. Lê dîsa jî rewş di nîvê pêşiya sedsala 4an de baştir dibe ku ji bo Galiya Romayê serdema vejîn û geşbûnê bû. Di sala 312an de Împerator [[Konstantînê Mezin|Konstantîn I]] derbasî xiristiyanî dibe. Piştre xiristiyanên ku heta wê demê dihatin çewisandin, bi lezûbez hejmara wan li seranserê Împeratoriya Romayê zêde dibin. Lê ji destpêka sedsala 5an ve dagirkirina barbaran dîsa dest pê dike. Eşîrên Teuton ji [[Almanya]]ya îro ve Vizîgotan ku li başûrê rojava rûdiniştin, Burgundiyan li ser Geliyê Çemê Reyn û Franks (ku fransî navê xwe ji wan girtiye) ji aliyê bakur ve êrîşî herêmê dikin. === Serdema navîn a destpêkê === [[Wêne:Franks expansion.gif|thumb|çep|Berfirehbûna frenkan ji sala 481ê ve ber bi sala 870an.]] Di dawiya [[Serdema Kevnare]] de, Galiya kevnar li çend padîşahiyên Almanî û herêmek Gallo-Romî ya mayî, ku wekî [[Padîşahiya Syagrius]] tê zanîn, hate dabeş kirin. Di heman demê de, Brîtanîyên Keltî ku ji rûniştgeha [[Anglo-Sakson]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] ku direvin, li beşa rojavayê Armorica bicih dibin. Di encamê de, nîvgirava [[Armorican]] hate guherandin û navê nîvgiravê wekî Brittany hate guhertin, çanda keltî hate vejandin û padîşahiyan piçûk ên serbixwe li herêmê hatin demazirandin. Yekem rêberê ku dibe padîşahê hemû frenkan [[Clovis I]] ye ku di sala 481ê de dest bi serweriya xwe kir û di sala 486an de hêzên paşîn ên waliyên [[Romaya Kevnare|Romayê]] yên parêzgehê têk bir. Clovis başûrê rojava ji Vizîgot vegerand, di sala 508an de hate imad kirin û xwe wekî mîrê [[Almanyaya Rojava]] îlan kir. Clovis I piştî hilweşîna [[Împeratoriya Romê]] yekem fetihkarê Almanan e ku ji Arianîzmê, ji Xirîstiyaniya Katolîk derdikeve. Bi vî awayî ki aliyê papatiyê ve sernavê "Keça Mezin a Dêrê" (bi fransî: La fille aînée de l'Église) li Fransayê hate dayîn û ji padîşahên Fransî re jî "Keyên Herî Xiristiyan ên Fransayê" (Rex Christianissimus) dihate gotin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.wf-f.org/03-1-France.html |sernav=Faith of the Eldest Daughter - Can France retain her Catholic hertiage? |tarîx=2011-07-22 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110722112834/http://www.wf-f.org/03-1-France.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> [[Frankan]] çanda [[Xiristiyanî|xiristiyan]] a [[gallo-romî]] wergirt û Galiya kevnar di dawiyê wekî Francia ("Welatê Frankan") hate binavkirin. Frenkên elmanî, ji xeynî li Gauliya bakur ku li wir niştecihên Romayî kêm zêde bûn û zimanên elmanî lê derketin, zimanên romanî pejirandibûn. Clovis bajarê [[Parîs]]ê wek paytexta û xanedana Merovîng ava kir lê padîşahiya wî piştî mirina wî bidawî bû. [[Frenk]]an erdê xwe bi tenê wekî milkek taybet dihesibandin û di nav mîrateyên xwe de parve dikirin, ji ber vê yekê çar keyanî ji yên [[Clovis]] wekî [[Parîs]], [[Orléans]], [[Soissons]], û [[Rheims]] derketine holê. [[Keyên merovîngî|Keyên Merovîngî]] ên paşîn desthilatdariya şaredarên xwe yên qesrê (serokê malê) winda kirin.Yek ji şaredarê qesrê, [[Charles Martel]], di [[Şerê Tours]] (732) de êrîşek [[Xanedana Emewiyan|Emewiyan]] a Galî têk bir û di nav padîşahiya Frankiyan de rêz û hêz wergirt. Kurê wî, [[Pêpenê Kurtbir|Pepinê Kurt]], taca Francia ji Merovîngiyên qelsbûyî girt û xanedana Karolîngiyan ava kir. Kurê Pepin, [[Karlê Mezin]], keyaniya frenkî ji nû ve li hev kir û li seranserê [[Ewropaya Rojava]] û [[Ewropaya Navendî]] împeratoriyek mezin ava kir. Ji aliyê [[Papa Leo III]] ve împeratorê [[Împeratoriya Romayê ya Pîroz|Romaya Pîroz]] hate îlankirin û bi vî awayî bi awayekî jidil bi [[Dêra katolîk|Dêra Katolîk]] re komeleya dîrokî ya demdirêj a hikûmeta Fransa ava kir ku [[Karlê Mezin]] hewl dide ku [[Împeratoriya Romê ya Rojava|Împeratoriya Romaya Rojava]] û mezinahiya împeratoriyê ya çandî û ji nûve vejîna împeratoriyê pêk bîne. Kurê Karl, [[Louis I]] (Împeratorê 814–840), împeratoriyê yekgirtî dihêle lêbelê ev Împeratoriya Karolingiyan bi mirina wî re li ser piyan namîne. Di sala 843an de, bi Peymana Verdun re, împeratorî di navbera sê kurên Louis de hatiye dabeş kirin ku Fransaya Rojhilat dimîne ji Louisê Alman, Fransaya Navendî ji Lothair I û Fransaya Rojava jî ji [[Charles ê Keçel]] re dimîne. Fransaya Rojavayî nêzî qada ku ji hêla Fransaya nûjen ve hatiye dagir kirin û ji bo avakirina Fransaya nûjen dibe pêşenga avakirinê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |sernav=HowStuffWorks "Treaty of Verdun" |tarîx=2011-07-16 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110716063456/http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di sedsalên 9an û 10an de ku Fransa bi berdewamî ji hêla êrişên Vîkîngan ve di xetereyê de bû, Fransa dibe dewletek ne navendî ku li welat sernav û axa esilzade bûne mîrasî û otorîteya padîşah ji sekuleriyê zêdetir dînî bû û ji ber vê yekê bandora rêveberiyê kêm dibe û bi berdewamî ji hêla esilzadeyên hêzdar ve rêveberiya welat tê pirsyarkirin. Bi vî awayî li Fransayê feodalîzm ava dibe. Bi zeman re, hinek ji vasalên padîşahan ew qasî hêzdar bibûn ku gelek caran ji bo padîşahan bûne xeternak. === Serdema Navîn a Bilind û Dereng (sedsala 10an û 15an) === [[Wêne:Joan of Arc miniature graded.jpg|thumb|Joan a Arc di Şerê Sed Salî (1337–1453) de Artêşa Fransî bi çend serketinên girîng ve dibin ku rê li ber serketina dawî vedike.]] Dema ku [[Hugues Capet]], li Duka Fransa û Kont a Parisê dibe qiralê frankan, xanedaniya karolingiyan heta sala 987an li Fransayê hikum dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |sernav=HISTORY OF FRANCE |tarîx=2011-08-06 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-08-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110806020426/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Neviyên wî Capetians, Mala Valois û Mala Bourbon - bi şer û mîrata xanedaniyan welat bi pêşketin ve ku di sala 1190an de ji aliyê [[Philip II]] yê Fransayê (Philippe Auguste) ve bi tevahî hate ragihandin, bi [[Padîşahiya Fransayê]] ve têne yek kirin. Padîşahên paşerojê qadên xwe ya rasterast ya padîşah berfireh dikin ku heya sedsala 15an zêdetirî nîvê parzemîna nûjen a Fransayê ku di nav de piraniya bakur, navend û rojavayê Fransa jî tê de ye bidest bixin. Di vê pêvajoyê de, desthilatdariya padîşah her ku diçe bêhtir bihêz dibe ku navenda padîşahiyê li ser civakek bi hiyerarşîk tê fêhmkirin ku esilzade, kesên dînî û gelan ji hev cuda dike. Esilzadeya fransî di piraniya [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] de ji bo vegerandina gihîştina xiristiyanan ji bo Erdê Pîroz de rolekê giring dilîzin. Siwariyên Fransî di dirêjahiya dused salên Seferên Xaçperestan de piraniya herikîna domdar a hêzdariyê pêk dianîn ku ji ber vê yekê ereban bi yekrengî xaçparêzan wekî franj bi nav dikirin.<ref name="Nadeau2008">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JYDOrzMpgGcC&pg=PT34 |sernav=The Story of French |paşnav=Nadeau |pêşnav=Jean-Benoit |paşnav2=Barlow |pêşnav2=Julie |tarîx=2008-01-08 |weşanger=St. Martin's Publishing Group |isbn=978-1-4299-3240-0 |ziman=en }}</ref> Xaçperestên Fransî zimanê fransî anîne [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levantê]] ku dewletên xaçperestî zimanê fransî kirine zimanê bingeha dewletên xaçparêz. Siwarên fransî hem karûbarê nexweşxaneyan û hem jî di fermanên Perestgehê de piraniyê pêk dianîn. Piştre bi taybetî li seranserê Fransa gelek milkên wan hebûn û di sedsala 13an de bankerên sereke yên taca Frensî bûn, heya ku [[Philip IV]] di sala 1307an de ferman tune kir.<ref name="Nadeau2008" /> Ji sedsala 11an ve Mala Plantagenetan ku serwerên wîlayeta Anjou bûn, bi ser ket ku serweriya xwe li ser parêzgehên derdorê parêzgehên wekî Maine û Touraine saz bike û piştre gav bi gav "împeratoriyekî" ava kir ku ji Îngilîstanê bigire heya Pîrenees û li nîvê Fransaya nûjen serwerî kirin. Pevçûnên di navbera padîşahiya Fransa û împeratoriya Plantagenetê de sed sal berxwe dide heya ku [[Philip II]] yê Fransa di navbera salên 1202 û 1214an de piraniya erdên parzemînî yên împeratoriyê zeft dike, Înglistan û [[Akîtanya]]yê ji plantagenetan re dihêle. === Serdema nûjen a destpêkê (sedsala 15an - 1789) === [[Wêne:Bronze bust of Louis XIV. Circa 1660 CE, by unknown artist. From Paris, France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|thumb|Peyker a bronzî ya Louis XIV. Ku nêzîkî 1660an de ji hêla hunermendek nenas ve li Parîsê hatiye çêkirin. Peyker niha li Muzexaneya Victoria û Alberta ya Londonê ye. Louis XIV "Keyê Rojê", padîşahê mutleq ê Fransayê bû ku di dema wî de Fransa bûye hêza pêşeng a Ewropayê.]] Ronesansa Fransî pêşveçûnek çandî ya balkêş û standardkirina yekem a zimanê fransî dibîne ku di pêşerojê de dibe zimanê fermî yê Fransayê û zimanê arîstokratiya [[Ewropa]]yê. Di heman demê de di navbera Fransa û Mala Habsburgê de komek şerên dirêj ku wekî Şerên Îtalî têne zanîn diqewimin. Keşifên Fransî yên wekî Jacques Cartier yan jî Samuel de Champlain, ji bo Fransa erdên li Amerîkayê îdîa dikin ku rê li ber berfirehbûna împeratoriya kolonyalîst a fransî vedike. Pêşketina Protestantîzmaya li Ewropayê, Fransayê ber bi şerekî navxweyî ve dibe ku bi navê Şerên olî yên Fransî tê zanîn, di bûyera herî navdar de, bi hezaran Huguenot di komkujiya roja Ezîz Bartholomew ya 1572an de têne kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/event/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day |sernav=Massacre of Saint Bartholomew’s Day {{!}} Definition, Background, & Facts {{!}} Britannica |tarîx=2023-08-17 |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Şerên Dînî bi Fermana Nantesê ya [[Henry IV]] bi dawî dibe ku hinek azadîya dînê dide Huguenotan. Leşkerên Spanî di dema Şerên Dînî de di navbera salên 1589 û 1594an de alîkariya aliyên [[Katolîk]] dikin û di sala 1597an de êrîşî bakurê Fransayê dikin ku piştî hinek pevçûnan di salên 1620 û 1630an de Spanya û Fransa di navbera salên 1635 û 1659an de vedigerin şerê tevahî.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=uSVVBQAAQBAJ&pg=PT302 |sernav=Tudors: The Illustrated History |paşnav=Rex |pêşnav=Richard |tarîx=2014-11-15 |weşanger=Amberley Publishing Limited |isbn=978-1-4456-4403-5 |ziman=en }}</ref> Ev şer ji bo Fransayê dibe sedema mirina 300.000 qurbaniyan. Di bin desthilatdariya [[Louis XIII]] de, [[Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu|Kardînal Richelieu]] navendîkirina dewletê pêş xist û hêza padîşahan bi bêçekkir û di salên 1620î de hêza qiraliyetê bihêztir dike. Wî bi awayekî sîstematîk kelehên mîrên serhildêr wêran kir û bikaranîna tundûtûjiya hêzên taybet (duello, hilgirtina çekan û parastina artêşên taybet) şermezar kir. Di dawiya sala 1620an de, Richelieu "yekdestdariya hêzê ya qraliyetê" wekî doktrîn ava kir. Piştî Brîtanya Mezin di sedsala 18an de, ji sedsala 16an heya sedsala 19an, Fransa ji% 11e bazirganiya xulamên transatlantîkê berpirsiyar bû.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/en/slave-trade-article |sernav=« Slave trade » {{!}} Patrimoines Partagés - France Amériques |malper=heritage.bnf.fr |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |roja-arşîvê=2023-01-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230124165612/https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/en/slave-trade-article |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.archivesportaleurope.net/advanced-search/search-in-archives/results-(archives)/?&repositoryCode=FR-SIAF&levelName=archdesc&t=sg&recordId=FRDAF_esclavage001 |sernav=Results (Archives) |paşnav=Europe |pêşnav=Archives Portal |malper=Archives Portal Europe |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Dema ku dewletê di salên 1630an de dest bi pejirandina pratîkê bi patenta nameyan kir, Louis XIII tenê di sala 1642an ku sala paşîn a serweriya bû bê destûr bi gelemperî wekê fermî dise meriyetê. Di nîvê sedsala 18an de, Nantes dibe bendera bingehîn a tevlêbûyî.<ref name=":2" /> Di dema hindikahiya [[Louis XIV]] û padîşahiya keybanû Anne û Kardînal Mazarin de, serdemek serhildanên ku bi navê Fronde tê zanîn li Fransayê qewimî. Ev serhildan ji hêla feodalên mezin û dadgehên serdest ve wekî bertekek li hember rabûna hêza mutleq a qraliyetê li Fransayê hate meşandin. Padîşahî di sedsala 17an û serweriya Louis XIV (1643-1715) de digihîje lûtkeya xwe ya herî bilind. Bi bihêz bûna feodalan a di [[qesra Versayê]] de re kariyera wî ya leşkerî biser dikeve. Qiralê rojê ku bi gelek şeran tê bîranîn, bi nav Keyê Rojê Fransayê dike hêzek pêşeng a ewropî. Fransa dibe welatê herî qerebalix ê [[Ewropa]]yê û xwedî bandorek mezin li ser siyaset, aborî û çanda ewropî bû. Zimanê fransî di dîplomasî, zanist, edebiyat û karûbarên navneteweyî de zimanê herî zêde tê bikaranîn û heta sedsala 20an jî wisa dimîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |sernav=Language and diplomacy ~ English to French translation |tarîx=2011-07-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110721070018/http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di dema serweriya wî de, Fransa kontrola kolonyal li ser gelek deverên derveyî li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîka]], [[Afrîka]] û [[Asya]]yê digire. Di sala 1685an de [[Louis XIV]] fermana Nantes betal dike ku bi hezaran Huguenot neçar dimînin ku sirgûn bibin û Code Noir çarçoveyek qanûnî ji bo koletiyê û derxistina [[Cihûtî|cihûyan]] a ji koloniyên fransî peyda dike.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Palmer |pêşnav=Vernon |tarîx=1996-02-01 |sernav=The Origins and Authors of the Code Noir |url=https://digitalcommons.law.lsu.edu/lalrev/vol56/iss2/5 |kovar=Louisiana Law Review |cild=56 |hejmar=2 }}</ref> Şerên di bin serweriya Louis XV (1715–1774) de Fransa piştî têkçûna xwe yê di Şerê Heft Salan de (1756–1763) Fransaya Nû û piraniya erdên xwe yên hindî winda kir. Lê di heman demê de, axa Fransayê ya ewropî bi destxistinên giring ên wekî Lorraine (1766) û Corsica (1770) mezin dibe. Padîşahê ne hezkirî [[Louis XV]] desthilatdariya wî ya lawaz, biryarên wî yên nebaş ên aborî, siyasî û leşkerî û her weha keyfûseysarana wî yê li qesra wî monarşiyê bêrûmet dike ku 15 sal piştî mirina wî dibe sedema [[Şoreşa Fransayê]].<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/louis_xv.shtml |sernav=BBC - History - King Louis XV |malper=www.bbc.co.uk |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> [[Louis XVI]] (1774–1793) bi awayekî diyar bi dirav, fîlo û leşkeran piştgirî da amerîkîyan û alîkariya wan dike ku serxwebûna li hemberî Brîtanya Mezin bi dest bixin. Fransa tola xwe hildide lê ew qas dirav xerc dike ku hikûmet berbi îflasê ve diçe ev yek dibe faktorek ku gel beşdarî [[Şoreşa Fransayê]] dibin. Qismek ji ronakbariyê di derdorên ronakbîrên fransî de qewimîn û serkeftin û îcadên zanistî yên mezin ên wekî vedîtina oksîjenê (1778) û yekem balona hewaya germ ku rêwiyan hildigirt (1783) ku ji hêla zanyarên fransî ve hatin bidestxistin. Lêgerînên Fransî yên wekî [[Bougainville]] û [[Lapérouse]], bi seferên deryayî yên li çaraliyê cîhanê beşdarî seferên keşfê yên zanistî dibin. Felsefeya Ronahiyê ku tê de aqil wekî çavkaniya bingehîn a meşrûiyetê hate pejirandin, hêz û piştgiriya monarşiyê têk bir û ji bo [[Şoreşa Fransayê]] dibe yek faktorên bingehîn. === Şoreşa Franseyê (1789–1799) === [[Wêne:Prise de la Bastille.jpg|thumb|çep|Serhildana bi navê Bahoza Bastille ku di 14 tîrmeh sala 1789an de pêk hatiye bûyera herî sembolîk a Şoreşa Fransayê bû.]] Fransa bi pirsgirêkên darayî re rû bi rû dimîne ku padîşah [[Louis XVI]] di gulana sala 1789an de gazî Estates-General (komkirina sê padîşahiyên herêmê) kir ku çareseriyên ji bo hikûmeta xwe pêşniyar bike. Ji ber ku ew ketibû tengasiyê, nûnerên Milkên Sêyem, Meclîsek Neteweyî ava kirin ku nîşana serekeyê derketina [[Şoreşa Fransayê|Şoreşa Frensayê]] ye. Ji tirsa ku padîşah [[Meclîsa Neteweyî]] ya nû avakirî bitepisîne, serhildêran di 14yê tîrmeha sala 1789an de êrîşî Bastille kirin. Ev roja serhildana di 14 îlonê de wekî [[Roja Neteweyî ya Fransayê]] hatiye binavkirin. Di destpêka tebaxa sala 1789an de, Meclîsa Damezrîner a Neteweyî îmtiyazên esilzadeyê yên wekî koletiya kesane û mafên nêçîrê ya taybetî betal kir. Bi Danezana Mafên Mirov û Hemwelatiyê (27 Tebax 1789), Fransa mafên bingehîn ji bo mêran ava kir. Daxuyaniyê "mafên mirovan ên xwezayî û bêsînor" ên "azadî, milk, ewlekarî û berxwedana li dijî zilmê" dipejirîne. Azadiya axaftin û çapemeniyê hat îlankirin û girtinên kêfî hatin qedexekirin. Banga tinekirina îmtiyazên arîstokratî hate kirin, azadî û mafên wekhev ji bo hemî mirovan hate ragihandin û gihîştina kargehên giştî li ser bingeha jêhatîbûnê hate dayîn ne ji dayik bûnê. Di mijdara sala 1789an de, Meclîsê biryar da ku hemî milkên [[Dêra Katolîk]] ku xwedan axa herî mezin a welêt bû, wekî axa neteweyî îlan bike û bifroşe. Vê yekê gelek nerazîbûn li beşên Fransayê zêde kir ku di pêşerojê dibe sedema derketina şerê navxweyî. Dema ku Padîşah [[Louis XVI]] hêj jî di nav nifûsê de populer bû, firîna wî ya karesatbar berbi Varennes (Hezîran 1791) diyar dibû ku gotegotên ku wî hêviyên xwe yên rizgariya siyasî bi perspektîfên dagirkirina biyanî ve girêdida, rast dikir. Bêbaweriya ji bo wî di gel de qas kûr dibe ku her diçe îhtimala hilweşandina padîşahiyê û avakirina komarê zêde dibe. Di Daxuyaniya Tebaxa sala 1791ê a Pillnitz de, Împeratorê Awistiryayê û Qiralê Prûsyayê tehdîd kirin ku ewê padîşahê fransî bi zorê vegerînin. Di îlona sala 1791ê de, Meclîsa Damezrîner a Neteweyî padîşah Louis XVI neçar kir ku Destûra Bingehîn a 1791ê ya Fransî qebûl bike ku bi vî rengî monarşiya mitleq a fransî veguherand monarşiyek destûrî. Di Meclîsa Zagonsaz a nû ya damezrandî de (Cotmeh 1791) dijminatî di navbera komeke ku paşê jê re "Girondins" tê gotin, pêş ket û kûr bû ku kesên ku alîgirê şerê bi [[Awistirya]] û Prûsyayê re bûn û komeke ku paşê jê re "Montagnards" an "Jakobin" tê gotin, li dijî şerekî wiha derdiketin. Lêbelê piraniya Meclîsê di sala 1792an de şerek bi [[Awistirya]] û [[Prûsya]] re wekî şansek ji bo zêdekirina populerbûna hikûmeta şoreşger dît û fikirîn ku şerek weha dikare bi ser bikeve û ji ber vê yekê di 20ê avrêla sala 1792an de li Awistiryayê şer ragihand. Di 10ê tebaxa sala 1792an de qerebalixek bi hêrs gef li qesra qiral Louis XVI dixwe ku qiral xwe li Meclîsa Zagonsaz vedişêre. Piştre Artêşa Prûsya di tebaxa sala 1792an de Fransayê dagir dike. Di destpêka îlonê de, Parîsiyên ku ji Artêşa Prûsya ku Verdun dagir dikin û serhildanên dij-şoreşger ên li rojavayê Fransayê aciz dibin, di navbera 1000 û 1500 girtiyan bi serdegirtina girtîgehên Parîsê de di girtîgehan qetil dikin. Ligel hemî hewldanan Meclîs û [[Konseya Bajêr a Parîsê]] nekarîn wê xwînrijandinê rawestînin. Konvansiyona Neteweyî ku di hilbijartinên yekem de di bin dengdana gerdûnî ya mêr de hate hilbijartin, di 20ê îlona sala 1792an de kete cihê Meclisa Zagonsaz û di 21ê îlonê de bi îlankirina Komara Yekem a Fransa re monarşî betal erkên konvansiyonê hate betalkirin. Qiralê berê [[Louis XVI]] di çileya sala 1793an de ji ber xiyanetê cezayê mirinê lê hate birîn û bi giyotînê hate kuştin. Fransa di mijdara sala 1792an de li dijî [[Brîtanya Mezin|Brîtanyaya Mezin]] û [[Komara Holendayê]] şer radigihîne û di adara sala 1793an de jî li dijî Spanyayê şer radigihîne. Di bihara sala 1793an de, Awistirya û Prûsyayê Fransa dagir kirin ku di meha adarê de Fransayê "komara bira" li "Komara Mainz" ava kir û di bin kontrola xwe de girt. Di heman demê de di adara sala 1793an de şerê navxweyî yê Vendéeyê li dijî Parîsê dest pê dike ku Destûra Medenî ya Ruhanî ya 1790an ve û leşkeriya mecbûrî ku di destpêka sala 1793an de hatibû derxistin, şer diqewime. Li deverên din ên Fransayê jî serhildan çêdibû. Di Konvansiyona Neteweyî de dijminatiya fraksiyonalîst ku ji cotmeha sala 1791ê vir ve derdikeve, bi koma 'Girondins' re, di 2ê hezîrana sala 1793an de neçar ma ku îstifa bike û ji konvansiyonê derkeve. Dij-şoreşa ku di adara sala 1793an de li Vendée dest pê dike, heya tîrmehê li bajarên wekî [[Brittanî]], [[Normandî]], [[Bordèu|Bordeaux]], [[Marsîlya]], [[Toulon]] û [[Liyon]] belav dibe. Hikûmeta Konvansiyona Parîsê di navbera cotmeh û kanûna sala 1793an de bi tedbîrên hovane karî piraniya serhildanên navxweyî, bi ligel ku bi dehhezaran kesan jiyana xwe ji dest didin, ditepisîne. Hinek dîroknas tînin ziman ku şerê navxweyî heta sala 1796 dewam kiriye û dibe ku 450.000 kes jiyana xwe ji dest bidin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2012-01-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120117152123/http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di dawiya sala 1793sm de hevalbend ji Fransayê hatin derxistin. Fransa di sibata sala 1794an de koletiya li koloniyên xwe yên amerîkî betal kir lê disa di pêşerojê de koletiyê ji nû ve dide destpêkirin. Nakokiyên siyasî û dijminatiya di [[Konvansiyona Neteweyî]] ya di navbera cotmeha sala 1793 û tîrmeha sala 1794an de gihîştiye asteke nedîtî, di encamê de bi dehan endamên peymanê bi îdama giyotînê hatine mehkûmkirin. Di vê navberê de, şerên derve yên Fransaya di sala 1794an de, wek mînak li Belçîkayê, giran dibû. Di sala 1795an de, xuya bû ku hikûmet li hember daxwaz û hewcedariyên çînên jêrîn ên di derbarê azadiya dînî (Katolîk) û dabeşkirina wekhev a xwarinê de vedigere xemsariyê. Heya sala 1799an, siyasetmedaran, ji xeynî îcadkirina pergaleke nû ya parlemanî ('Dîrektor'), xwe bi dûrxistina xelkê ji katolîk û royalîzmê mijûl dikirin. === Napoleon û sedsala 19an (1799-1914) === [[Wêne:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|thumb|çep|Napoleon, Împeratorê fransiyan ku li seranserê Ewropayê împeratoriyeke mezin ava kiriye.]] [[Wêne:France colonial Empire10.png|thumb|çep|Împeratoriya yekem (şîna ronahî) û Împaratoriya duyemîn (şîna tarî) împeratoriyên kolonyal a Fransayê ne.]] Napoleon Bonaparte di sala 1799an de desthilatdariya komarê werdigire û dibe konsulê yekem û paşê jî Împeratorê Împeratoriya Fransayê (1804–1814; 1815). Wekî berdewamiya şerên ku ji hêla padîşahên ewropî ve li dijî komara Fransa hate ragihandin, guherandina komên Hevbendiyên Ewropî şer li ser Împeratoriya Napoleon ragihandin. Artêşên wan piraniya parzemîna Ewropayê bi serketinên bilez ên wekî şerên Jena-Auerstadt yan jî Austerlitz zeft kirin. Endamên malbata Bonaparte li hinek qiraliyetên nû hatine damezrandin wekî padîşah hatine tayîn kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.17104/9783406718335 |sernav=Friedrich der Große |paşnav=Blanning |pêşnav=Tim |tarîx=2019 |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |isbn=978-3-406-71833-5 }}</ref> Ev serketin dibin sedema berbelavbûna îdeal û reformên şoreşgerî yên fransî li seranserê cîhanê, wek pergala metrîk, Qanûna Napoleon û Danezana Mafên Mirovan. Di hezîrana sala 1812an de, Napoleon êrîşî [[Rûsya]]yê kir û digihîje Moskoyê. Paşê artêşa wî ji ber pirsgirêkên dabînkirinê, nexweşî, êrîşên Rûsyayê û di dawiyê de jî di mehên zivistanê de belav dibe. Piştî sefera rûsî ku dibe sedema felaketê û serhildana padîşahiyên ewropî li dijî desthilatdariya wî, Napoleon têk diçe û padîşahiya Bourbon tê vegerandin. Nêzîkî milyonek fransî di dema Şerên Napolyon de dimirin. Piştî vegera wî ya kurt ji sirgûnê, Napoleon di dawiyê de di sala 1815an de di Şerê Waterloo de têk diçe û bi sînorên destûrî yên nû, padîşahî ji nû ve hate damezrandin (1815-1830). Xanedaniya Bourbon a bêgramî bi Şoreşa tîrmehê ya 1830an ku Monarşiya tîrmehê ya destûrî ava dike, hate hilweşandin. Di vê salê de leşkerên fransî dest bi bidestxistina [[Cezayir]]ê kirin û yekem hebûna kolonyala li [[Afrîka]]yê ji dema ku Napoleon di sala 1798an de dest pê kir, li Misrê damezrand. Rakirina koletiyê û danasîna mafê dengdanê ya gerdûnî ya mêran ku di dema Şoreşa Fransî de bi kurtî hate pejirandin, di sala 1848 de ji nû ve hate pejirandin. Di sala 1852an de, serokê Komara Fransayê, Louis-Napoléon Bonaparte, biraziyê Napoleon I, wekî împeratorê Împeratoriya Duyem, wekî [[Napoleon III]] hate ragihandin. Wî destwerdanên fransî li derveyî welat zêde kir, nemaze li Krîm, Meksîk û Îtalya ku di encamê de Duka Savoy û wîlayeta [[Nice]] hate bidestxistin ku di wê demê beşek ji Padîşahiya Sardînyayê bûn. Napoleon III piştî têkçûna di Şerê Franko-Prusyaya sala 1870an de hate rûxandin û rejîma wî bi Komara Sêyemîn hate guhertin. Di sala 1875an de dagirkirina [[Fransa ya Cezayîrê]] temam dibe û nêzîkî 825.000 cezayîrî ji ber birçîbûnê, nexweşî û tundûtûjiyê hatin kuştin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Blood and soil: a world history of genocide and extermination from Sparta to Darfur |url=https://archive.org/details/bloodan_kie_2007_00_0326 |paşnav=Kiernan |pêşnav=Ben |tarîx=2007 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-10098-3 |cih=New Haven }}</ref> Fransa ji destpêka sedsala 17an ve, bi curbicur xwedan milkên kolonyal bû lê di sedsalên 19an û 20an de, împeratoriya wê ya kolonyal a gerdûnî ya li derveyî welat bi awayekî mezin berfireh dibe û pişt [[Împeratoriya Brîtanî]] dibe duyem-mezintirîn împeratoriya li cîhanê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Higginson |pêşnav=Pim. |tarîx=2008 |sernav=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism (review) |url=http://dx.doi.org/10.1353/frf.2008.0000 |kovar=French Forum |cild=32 |hejmar=1 |rr=286–288 |doi=10.1353/frf.2008.0000 |issn=1534-1836 }}</ref> Tevlî metropolê Fransayê, tevahiya axa di bin serweriya Fransayê de di salên 1920 û 1930an de digihîje 13 milyon kîlomêtre çargoşeyê ku ji %8.6 ji axa cîhanê pêk dihat. Serdema ku bi navê ''Belle Époque'' tê zanîn, destpêka sedsalê de serdemek bû ku bi xweşbînî, aştiya herêmî, bextewariya aborî û nûjeniyên teknolojî, zanistî û çandî ve girêdayî ye, hate destpêkirin. Di sala 1905an de sekuleriya dewletê bi fermî hate damezrandin. === Destpêka nîvê sedsala 20an (1914-1946) === [[Wêne:El 114 de infantería, en París, el 14 de julio de 1917, León Gimpel.jpg|thumb|Fransî Poilus di sala 1917an de, di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, bi ala xwe yên şer re.]] Fransa ji hêla [[Almanya]]yê ve hate dagir kirin û ji hêla [[Brîtanya Mezin]] ve hate parastin ku di tebaxa sala 1914an de [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] dest pê dike. Almanya li bakurê rojhilat herêmek pîşesazî ya dewlemend dagir dike. Fransa û hevalbendên Fransayê li hember hêzên navendî bi berdîleke giran a mirovî û maddî bi ser dikevin. Di Şerê Cîhanê yê Yekem 1.4 milyon leşkerên fransî dimirin ku ji %4 ji nifûsa Fransayê ye.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |sernav=France's oldest WWI veteran dies |tarîx=2008-01-20 |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Di navbera ji %27 û 30 leşkerên ku ji sala 1912an heta 1915an dibine leşker, hatine kuştin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PR25 |sernav=World War I: Encyclopedia |paşnav=Tucker |pêşnav=Spencer |paşnav2=Roberts |pêşnav2=Priscilla Mary |tarîx=2005 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-420-2 |ziman=en }}</ref> Salên navberê bi tengezariyên navneteweyî yên dijwar û curbicur reformên civakî yên ku ji hêla hikûmeta Eniya Gel ve hatin destnîşan kirin (betlaneya salane, rojên xebatê yên heşt saetan, jin di hukûmetê de) hatin qebûlkirin. Di sala 1940an de Fransa hate dagirkirin û bi lezûbez li hemberî Almanyaya Nazî yê têk diçe. Fransa li bakur herêmek dagirkeriya Alman, li başûrê rojhilat herêmek dagirkirina îtalî û herêmek nedagîrkirî, mayîna Fransayê ku ji axa metropolê ya başûrê Fransa (du-pêncên metropolê Fransaya beriya şer) û Împeratoriya Fransî ku du parêzgerên Tûnisa Fransî û Fasa Fransî û Cezayira Fransî dihewand; hikumeta Vichy, rejîmeke otorîter a nû avabûye û bi Almanyayê re hevkariyê dike ku li ser xaka nedagîrkirî hikum dikir. Fransaya Azad, ji aliyê hikûmeta-sirgûnkirî bi serokatiya Charles de Gaulle, li Londonê hate damezrandin. Ji sala 1942 heta sala 1944an nêzîkî 160.000 hemwelatiyên fransî ku di nav wan de derdora 75.000 cihû hebûn, hatin sirgûnkirinê kampên mirinê û kampên komkirinê yên li Almanya û Polonyaya dagirkirî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.holocaust-education.dk/holocaust/deportationer.asp |sernav=The Danish Center for Holocaust and Genocide Studies |tarîx=2014-04-16 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-04-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140416061232/http://www.holocaust-education.dk/holocaust/deportationer.asp |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ain.fr/upload/docs/application/pdf/2011-05/dp_expo_schwartz_auf_weiss_nantua_2011bd.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-11-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141109055804/http://www.ain.fr/upload/docs/application/pdf/2011-05/dp_expo_schwartz_auf_weiss_nantua_2011bd.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di îlona sala 1943an de Korsîka yekem xaka metropolê ya fransî bû ku xwe ji Axis rizgar kir. Di 6ê hezîrana sala 1944an de, Hevalbendan Normandiya û di tebaxê de jî Provence dagir kirin. Di sala paşîn de Hevalbend û Berxwedana Fransî bi serketî li hemberî hêzên Axis biserketin û serweriya Fransa bi damezrandina Hikûmeta Demkî ya Komara Fransa (GPRF) hate vegerandin. Ev hikûmeta demkî ku ji hêla de Gaulle ve hatî damezrandin, armanc ew bû ku şerê li dijî Almanyayê berdewam bike û hevkarên Almanyayê ji kar dûr bixe. Her wiha çend reformên giring jî kirin ku di nav de destûra dengdanê ji jinan re hat dayîn û avakirina sîstema ewlekariya civakî hebûn. === Serdema hevdem (1946–serdema nûjen) === [[Wêne:De Gaulle-OWI.jpg|thumb|Charles de Gaulle, lehengê Şerê Cîhanê yê Yekem, rêberê fransiyên azad di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de û Serokê Fransayê.]] GPRF zemînek ji bo nîzamek destûrî ya nû danî ku di encamê de Komara Çarem (1946–1958) mezinbûnek aborî ya berbiçav dibîne. Fransa yek ji endamên damezrîner ên [[NATO]]yê ye. Fransa hewl da ku kontrola Hindistana Fransî ji nû ve bi dest bixe lê di sala 1954an de di Şerê Dien Bien Phu de ji li hemberî Viet Minh tê têkbirin. Piştî çend mehan Fransa li Cezayîrê bi pevçûnek din a dij-kolonyalîst re rû bi rû ma ku piştre wekî parçeyek bingehîn a Fransa û warê zêdetirî milyonek rûniştvanên ewropî hate dîtin. Di dema pevçûnê de, fransiyan bi awayekî sîstematîk îşkence û zordarî bikar anîn ku di nav de kuştinên bê daraz ji bo kontrolkirina [[Cezayir]]ê hebû.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g1YSBAAAQBAJ&pg=PA131 |sernav=Colonialism |paşnav=Macqueen |pêşnav=Norrie |tarîx=2014-07-22 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-86480-6 |ziman=en }}</ref> Vê pevçûnê welat hilweşand û dibe sedema derbeyek û şerê navxweyî yê li Fransayê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://academic.oup.com/crawlprevention/governor?content=%2fia%2farticle-lookup%2fdoi%2f10.2307%2f2610008 |sernav=Jêder yek |malper=academic.oup.com |doi=10.2307/2610008 |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Di dema krîza gulana sala 1958an de Komara Çarem a lawaz û bêhedarî rê da Komara Pêncem ku tê de serokatiyek bihêz hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |sernav=From Fourth to Fifth Republic |tarîx=2008-05-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2008-05-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080523234726/http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di hewlên paşîn de, dema ji bo bidawîkirina [[Şerê Cezayirê]] gav bavêje, [[Charles de Gaulle]] karî ku welat bi hev re bihêle. Şer bi Peymana Évian di sala 1962an de ku dibe sedema serxwebûna [[Cezayir]]ê bi dawî dibe.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VCMgAwAAQBAJ&pg=PA46 |sernav=Foreign Intervention in Africa: From the Cold War to the War on Terror |paşnav=Schmidt |pêşnav=Elizabeth |tarîx=2013-03-25 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-31065-0 |ziman=en }}</ref> Serxwebûna Cezayîrê bi berdêlên giran hat ku nêzîkî milyonek cezayîrî mirin û zêdetirî 2 milyon cezayîrî jicihwarên xwe dibin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=54Oe1WTfBfAC&pg=PA38 |sernav=The State of the World's Refugees, 2000: Fifty Years of Humanitarian Action |paşnav=Cutts |pêşnav=Mark |paşnav2=Refugees |pêşnav2=Office of the United Nations High Commissioner for |tarîx=2000 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-924104-0 |ziman=en }}</ref> Nêzîkî yek mîlyon Pied-Noirs û Harkis piştî serxwebûnê ji [[Cezayir|Cezayîrê]] reviyan Fransayê. De Gaulle di çarçoveya [[Şerê Sar]] de li hemberî blokên rojava û rojhilat polîtîkaya xwe yê “serxwebûna neteweyî” meşand. Ji bo vê yekê wî ji fermandariya [[NATO]] ya yekbûyî ya leşkerî vekişî (dema ku di nav hevalbendiya NATOyê de ma), bernameyek pêşkevtina atomî da destpêkirin û Fransayê dike hêza nukleerî ya çarem a cîhanê. Wî têkiliyên dilsoz ên franko-almanî vegerandin ku di navbera deverên bandor ên amerîkî û sovyetê de hevsengiyek ewropî ava bike. Lêbelê ew li dijî her pêşkevtina ewropayek ser-neteweyî bû û alîgirê ewropayek neteweyên serwer bû. Piştî rêzek xwepêşandanên sala 1968an li seranserê cîhanê, serhildana gulana 1968an bandorek mezin ê civakî derdixe holê. Dema ku li Fransayê îdealek ehlaqî ya kevneperest (dîn, welatparêzî, rêzgirtina ji desthilatdariyê re) ber bi îdealek exlaqî ya lîberaltir ve (laîkparêzî, ferdperestî, şoreşa zayendî) veguherî, ev yek dibe xaleke guhertinê. Her çend serhildan têkçûnek siyasî be jî (ji ber ku partiya gaullîst ji berê hinek bihêztir derket holê) di navbera gelê fransî û de Gaulle de ku piştî demek kurt îstifaya xwe radigihîne, perçebûnek pêk tê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rpfrance-otan.org/France-and-NATO |sernav=France and NATO - La France à l’Otan |tarîx=2014-05-09 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-08-11 |urlya-arşîvê=https://archive.today/20140811164800/http://www.rpfrance-otan.org/France-and-NATO |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema post-gaullîstan de, Fransa wekî yek ji aboriyên herî pêşketiya li cîhanê ma lê bi gelek kirîzên aborî re rû bi rû dimîne ku di encamê de rêjeyên bilind ên bêkariyê û zêdebûna deynên giştî li welat diqewime.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=cVa46Q7oMlcC&pg=PA160 |sernav=France at the dawn of the twenty-first century, trends and transformations |paşnav=Vermette |pêşnav=Rosalie |tarîx=2000 |weşanger=Summa Publications, Inc. |isbn=978-1-883479-29-9 |ziman=en }}</ref> Di dawiya sedsala 20an û destpêka sedsala 21ê de, Fransa di pêşketina Yekîtiya Ewropayê ya ser-neteweyî de bû, nemaze bi îmzekirina [[Peymana Maastricht]] (ku Yekîtiya Ewropayê tê avakirin) di sala 1992an de, di sala 1999an de [[Herêma Euroyê]] ava kir û di sala 2007an de [[Peymana Lîzbonê]] îmze dike. Fransa jî gav bi gav lê bi tevahî ji nû ve entegreyî NATOyê dibe û ji wê demê ve beşdarî piraniya şerên ku ji hêla NATOyê ve têne piştgirî kirin, dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.migrationpolicy.org/article/french-government-revives-assimilation-policy |sernav=French Government Revives Assimilation Policy {{!}} migrationpolicy.org |tarîx=2015-01-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2015-01-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150130222428/http://www.migrationpolicy.org/article/french-government-revives-assimilation-policy |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Wêne:Marche républicaine, Paris, 11 janvier 2015 (15).jpg|thumb|Piştî êrîşên çileya sala 2015an ku ji aliyê terorîstên îslamîst ve hatin kirin, li seranserê Fransayê meşên hatin organîzekirin ku ev bûye mezintirîn mîtînga gel a di dîroka Fransayê de.]] Ji sedsala 19an vir ve, Fransa malavaniya gelek koçber dike. Ev bi piranî ji mêrên biyanî yên ku ji welatên katolîk ên ewropî bûn ku bi gelemperî ku dema xebatên wan xilas dibûn vedigeriyan welatên xwe. Di salên 1970î de Fransa bi krîzek aborî re rû bi rû ma û destûr da ku koçberên nû (bi piranî ji Mexribê) bi malbatên xwe re bi domdarî li Fransayê bi cih bibin û bibim hemwelatê fransî. Di encamê de bi sed hezaran misilman (bi taybetî li bajarên mezin) di xaniyên giştî yên yarmetîdar de dijîn û ji rêjeyên pir bilind ên bêkariyê dikişînin. Di heman demê de Fransa dev ji asîmîlasyona koçberan berda û li wir ji wan hate xwestin ku li gorî nirxên kevneşopî û normên çandî yên fransî tevbigerin. Di heman demê de koçber hatin teşwîq kirin ku çand û kevneşopiyên xwe yên cihêreng biparêzin û bi tenê entegreyê sîstema welat bibin. Ji sala 1995an vir ve ku di sala 1995an de êrîşên bombeyî yên li Metro û RERê yên Parîsê pêk hatin, Fransa bi awayekî demdemî ji aliyê rêxistinên îslamîst ve bûye armanc. Bi taybetî êrîşa [[Charlie Hebdo]] di çileya sala 2015an de li Fransayê pêk hatiye ku li dijî êrîşê yek mezintirîn mîtîngên gel a di dîroka Fransayê de, ku nêzîkî 4.4 milyon kes komê qadan kir hatiye lidarxistin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_FRANCE_ATTACKS_RALLY?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-01-11-12-51-46 |sernav=News from The Associated Press |tarîx=2015-01-11 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2015-01-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150111213526/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_FRANCE_ATTACKS_RALLY?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-01-11-12-51-46 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Êrîşên [[Parîs]]ê yên mijdara sala 2015an ku dibe sedema mirina 130 kesan, êrîşa herî kujer a li ser axa Fransa ji [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] ve û ji dema teqîna trêna Madrîdê ku di sala 2004an de pêk hatiye, êrîşa herî kujerê li [[Yekîtiya Ewropayê]] ye.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/14/paris-attacks-people-throw-open-doors-to-help |sernav=Parisians throw open doors in wake of attacks, but Muslims fear repercussions |paşnav=McVeigh |pêşnav=Tracy |paşnav2=Graham-Harrison |pêşnav2=Emma |tarîx=2015-11-14 |malper=The Observer |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/europe-s-open-border-policy-may-become-latest-victim-of-terrorism-1.2435486 |sernav=Europe’s open-border policy may become latest victim of terrorism |malper=The Irish Times |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Her wiha di sala 2016an de êrîşa ku bargirê li bajarê [[Nice]] ku li dijî pîrozbahiyên Roja Bastille pêk tê dibe sedema mirina 87 kesan. [[Operasyona Chammalê]] ku hewldanên leşkerî yên Fransa ji bo kontrolkirina DAIŞê ye, di navbera salên 2014 û 2015an de zêdetirî 1000 çekdarên [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAIŞê]] hatin kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://thematadorsghs.us/index.php/2015/12/14/french-policies-provoke-terrorist-attacks/ |sernav=French policies provoke terrorist attacks |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |roja-arşîvê=2023-09-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230922230329/http://thematadorsghs.us/index.php/2015/12/14/french-policies-provoke-terrorist-attacks/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Erdnîgari == Piraniya ax û nifûsa Fransa li Ewropaya Rojava ye ku wekî Metropolitan France hatiye binavkirin ku axa sereke ya welêt ji siyasetên curbicur ên derveyî welêt cuda bike. Fransa li aliyê bakur bi Deryaya Bakur, aliyê bakurê rojava Kanala înglîzî, li rojava bi Okyanûsa Atlantîk û li başûrê rojhilat bi Deryaya Navîn re sinorên xwe parvedike. Welatê cîranên li parzemîna Ewropayê [[Belçîka]], [[Lûksembûrg]], [[Almanya]], [[Swîsre]], [[Îtalya]], [[Monako]], [[Spanya]], [[Andorra]] ye. Ji xeynî parzemîna [[Ewropa]] erdê Fransayê li [[parzemîn]]ên din jî hene ku di nav de [[Karîbîk]]an wek mînak [[Saint-Martin]], li [[Emerîkaya Başûr|Başûrê Amerîkayê]] [[Guayanaya Fransî]], li qeraxên [[Emerîkaya Bakur|Bakurê Amerîkayê]], li Okyanûsa Hindê û li [[Okyanûsya]]yê herêm û welatên ku girêdayî Fransayê ne hene. === Erdnîgariya xwezayî === [[Wêne: Most beautiful villages of the world montsoreau 2.jpg |thumb|[[Loire]] li [[Montsoreau]], [[Geliyê Loire]].]] Fransa ji [[Derya Navîn]] heta [[Deryaya Bakur]] û ji [[Reyn]]ê heta [[Okyanûsa Atlantîk|Atlantîkê]] dirêj dibe. Ew bi [[Brîtanyaya Mezin]], [[Belçîka]], [[Lûksembûrg]], [[Almanya]], [[Swîsre]], [[Îtalya]], [[Monako]], [[Andorra]] û [[Spanya]]yê tê hevsînorkirin. Li derveyî welatê dayikê, Fransa bi [[Brezîl]], [[Sûrînam]] û [[Holenda]]yê re sînorên bejahî parve dike. Ji bilî welatê dayika [[Ewropaya Rojava]] (''la métropole''), Fransa ji herêmên [[Amerîkaya Bakur]], [[Hindîstana Rojava|Karibîk]], [[Amerîkaya Başûr]], Okyanûsa Hindî, [[Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Antarktîka|Antarktîk]] (îdiayên li ser qada axa Antarktîkê ji hêla piraniya welatên cîhanê ve nayê pejirandin). Fransa ji deştên peravê yên li bakur û li rojava yên bi Atlantîk û Deryaya Bakur heta zincîreyên çiyayên mezin, [[Pyrenees]] li başûr û [[Alpê]] li başûr, [[Pyrenees]] li bakur û li rojavayê rojhilat bi [[Ewropa]] lûtkeyên çiyayên herî bilind (derve [[Qafkas]]), [[Mont Blanc]], 4&nbsp;810 metre. Di hundurê de rêzeçiyayên din ên wekî [[Navenda Massif]] û [[Vosges]] hene. Chaine de Puys li Massif Central, girseyek çiyayî ya bi derdora 80 volkanên neçalak, di tîrmeha 2018an de wekî [[Mîrateya Mîrateya Cîhanê]] hat destnîşankirin. Fransa di navbera çar [[pergalên çem]] yên mezin de dabeş dibe ku sê ji wan diherikin [[Atlantîk]]ê. Çem li ser deştên nermik ên bakur û rojavayê Fransa diherikin û çemên wan ên berdar bûne sedem ku navenda aborî û siyasî ya welêt li beşên bakur ên welêt biqede ku dikare wekî alîkarek bihêz were dîtin ku Parîs bibe navenda welêt. === Dabeşkirina îdarî === [[Wêne:Régions de France 2016.svg|thumb|Ji Çile 2016 de, li [[Fransa Proper] tenê 13 herêm hene]]<ref>http://www.lemonde.fr/politique/article/2014/12 /17 /la-carte-a-13-regions-definitively-adoptee_4542278_823448.html</ref>]] Fransa (di 2015 de) dabeş dibe:<ref>http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/documentation.asp?page=documentation.htm</ref> * 27 herêm (''herêm''), 22 navxweyî û pênc ne ewropî. Binêre ''Herêmên Fransa''. * 101 beş (''departements''). Binêre ''Wezareta Fransa''. * 335 navçeyên (''navçe''). Binêre ''Navçeya Fransa''. * 2&nbsp;054 Kanton (''kanton''), di nav de 59 yên ne ewropî jî hene. Binêre ''Kantonên Fransa''. * 36&nbsp;658 komûns (''komunan''). Binêre ''Şaredariyên Fransî''. * 9 villes nouvelles ku dabeşek e ku bi dabeşên jorîn re paralel dimeşe. Binêre Ville nouvelle. Wezaret bi jimare ne û ev jimar di du reqemên pêşî yên koda posteyê de cih digirin. Jimareya beşê berê jî li ser lewheyên qeydkirina wesayîtên rê, wekî du reqemên dawîn jî hatibû destnîşan kirin. Ev pergal, ku li ser bingeha qeyda wesayîtê ya ku ji hêla beşa ve hatî rêve kirin, ku wesayit lê lê bû, niha (2021) ber bi qonax ve tê derxistin û bi qeydek navendî ve tê veguheztin, ji ber vê yekê hûn nikanin beşa malê li ser lewheyên nû bixwînin. Herêm, dezgeh, navçe û kanton herêmên îdarî yên hikûmetê ne. Herêm ji aliyê qeymeqamekî herêmê (''préfet de région''), ku di heman demê de serokê yek ji beşên herêmê ye, têne birêvebirin. Dezgeh ji hêla [[Parlîk (Fransa)|prefekt]] (''préfet''), ku ji hêla [[hikûmet]] ve hatî tayîn kirin (wekhev [[walî]]) têne rêvebirin; navçe ji aliyê binerd (''sous-préfet'') ve tê birêvebirin. Kanton bi giranî wek [[navçe]] di hilbijartinên meclîsên herêmê û meclîsên dezgehan de kar dikin. Li [[Parîs]], du qeymeqam hene, qismî qeymeqamekî îdarî "asayî" ye, ku di heman demê de qeymeqamê herêmê ye, beşek jî muxtarê polîsan (''préfet de police''), ku şefê polîsê herî bilind e, di heman demê de [[fermandarê sivîl]] li Parîsê [[herêma sivîl]] (''zone de défense de Paris''). Prefektê polîs jî li beşên [[Hauts-de-Seine]], [[Seine-Saint-Denis]] û [[Val-de-Marne]] wezîfeya xwe dike. Herêm û dezgeh jî şaredariyên bi mafên xwe yên bacê û meclîsên rasterast têne hilbijartin, bi rêzê ve ''[[Lijneyên Herêmî yên Fransa|conseil Régional]]'' û ''conseil général'' wek saziya herî bilind a biryardanê pêk tînin. Şaredarîya herêmê û meclîsa herêmê ji alîyê ''président du conseil régional'' ve tên birêvebirin; şaredariya beşê (li gorî [[Meclîsa wîlayetê]]) û meclîsa daîreyê ji aliyê ''président du conseil général'' ve tên birêvebirin. Dezgeha herî bilind a biryardanê ya şaredariyan meclîsek e (''konseil şaredariyê'') û [[şaredar]] (''maire'') ku ji aliyê wê ve hatiye tayînkirin, ku hem serokê meclîsê û hem jî serokê şaredariyê ye. birêvebirî. Li Parîs, Lyon û Marsîlyayê, ku şaredariyên wan bi meclîsên xwe yên rasterast hatine hilbijartin, li navçeyan hatine dabeşkirin, şert û mercên taybetî hene. Çar [[Wezaretên Frensî yên Derveyî|Dezgehên derveyî]] berê [[Kolonî|Koloniyên Fransî]] ne ku ji [[1946]] de xwediyê heman statuya wezaretên Fransaya Ewropî ne (''[[Fransa métropolitaine|metropole]])''. Ew parçeyên yekbûyî yên Komara Fransa (û bi vî rengî YE jî) ne. [[Herêmên li derveyî Fransa|herêmên îdarî yên derveyî]] [[herêmên girêdayî]] ne ku ew jî li derveyî YE ne. Ew jî mîna dezgehan têne rêvebirin û rûniştevanên fransî [[hemwelatî|welatî]] ne. Piraniya wan [[ewro]] bikar tînin, ji bilî [[Polinezyaya Fransî]], [[Kaledonyaya Nû]] û [[Giravên Wales û Futuna]] yên ku pereyê wan, [[Franka CFP]] hene. Fransa di heman demê de di [[Okyanûsa Hindî]] de çend giravên neniştecî yên bi navê [[Îles Éparses]] kontrol dike, ku ligel [[Adélieland]], îdiaya Fransa ya [[Antarctica]], [[Zimanê fransî]] pêk tînin. Herêmên Başûr. ==== Herêmên Fransayê ==== {{Gotara bingehîn|Herêmên Fransayê}} {{Nexşeya herêmên Fransayê|text=fgfdfgdg}} Ji sala 2016an ve, Fransa ji 18 herêman ({{bi-fr|région}}) pêk tê. ''Régions'' yên li Fransaya parzemînî jî di hundura xwe de jî gav bi gav wek [[département]], [[Arrondissement]], [[Cantone]] û [[Commune]] tê parve kirina perçeyên hîn biçûk. {{-}} ===== Heremên kevn ===== Ji sala [[1956]]an heta 1ê çileya [[2016]]an, Fransa ji 26 herêman pêk hatibû. Ji wan 21 li xakên Fransaya parzemînî bûn, yek girava [[Korsîka]] bû, û çar jî navçeyên ser deryayî bûn. {| | # [[Alsace]] # [[Aquitaine]] # [[Auvergne]] # [[Basse-Normandie]] # [[Bourgogne]] # [[Bretagne]] # [[Centre]] # [[Champagne-Ardenne]] # [[Korsîka]] (statuya taybetî) # [[Franche-Comté]] # [[Haute-Normandie]] | <ol start=12> <li>[[Île-de-France]] <li>[[Languedoc-Roussillon]] <li>[[Limousin]] <li>[[Lorraine]] <li>[[Midi-Pyrénées]] <li>[[Nord-Pas de Calais]] <li>[[Pays de la Loire]] <li>[[Picardie]] <li>[[Poitou-Charentes]] <li>[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] (PACA) <li>[[Rhône-Alpes]] | [[Wêne:FranceRegionsNumbered.png]] | |} * '''Herêmên li ser deryayê''' jî ev in: {| | :23 [[Guadeloupe]] :24 [[Martinique]] :25 [[Guyanaya Fransî]] :26 [[Réunion]] | [[Wêne:Guadeloupe map.png|90px|Guadeloupe]][[Wêne:Martinique-Map.png|90px|Martinique]][[Wêne:French Guiana-CIA WFB Map.png|90px|Guayanaya]][[Wêne:Reunion-CIA WFB Map.png|90px|Réunion]] | |} == Siyaset == === Dewlet û siyaset === Navê [[Destûra Bingehîn|Destûra]] ya niha ya Fransayê [[Komara Pêncem]] ye û di referandûma 28'ê Îlona 1958'an de hat qebûlkirin. Wê pozîsyona [[birêvebir]] li hember qanûndanêr xurt kir û diyar dike ku Serokkomar dê bi hilbijartina rasterast ji bo wezîfeya 5 salan were tayîn kirin (di 2001 de ji 7 salan hate guhertin). Hilbijartina serokkomariyê di du tûran de pêk tê. Ger di tûra yekem de ti berbijarek ji sedî 50&nbsp;detir dengan nestandibe, her du namzedên sereke di gera duyem a hilbijartinan de tên cem hev. Desthilatên berfireh ên serokkomar divê îstiqrara desthilatdariya dewletê û hebûna dewletê misoger bike. Di nav hêzên herî giring de mafê bangeşeya referandûmên biryardar û hilbijartinên nû yên Meclîsa Neteweyî ye. Her wiha serokkomar [[Serokwezîrê Fransa|Serokwezîr]] û wezîrên din tayîn dike, [[fermandarê bilind]] yê leşkerî ye û ew e ku peymanên navneteweyî îmze dike û li ser bi cîhkirina [[Çekên nukleerî yên Fransa|çekên navokî]]. Zêdebûna desthilatên serokkomar, hilbijartina serokatiyê ji hilbijartinên parlamenê giringtir kiriye û ji ber vê yekê rêjeya beşdariyê ji bo hilbijartina serokkomariyê zêdetir e. Parlamena Fransayê ji [[Sîstema dudûr|du odeyan]], [[Meclisa Neteweyî ya Fransa|Meclisa Neteweyî]] (''les députés de l'Assemblée nationale'') û [[Senatoya Fransayê|Senato]] (''Sénat'') , bi giştî 925 endam. 577 endamên Meclisa Neteweyî ji bo heyamên 5 salan bi hilbijartinên rasterast li herêmên hilbijartinê yên yek-endam têne destnîşankirin. Meclîsa Neteweyî bijardeya hilweşandina hikûmetê bi pêşniyara bêbaweriyê heye. Nîvê 348 senatoran (''les senators'') li [[Senatoya Fransa|Senata]] (''Sénat'') her sê salan carekê ji bo heyamek şeş salan têne tayîn kirin. Senator xwedan hêzek tixûbdar in û Meclîsa Neteweyî her gav gotina dawî heye heke di navbera her du odeyan de lihevnekirin hebe ji bilî mijarên destûrî. Hikûmet li ser rojeva Meclîsa Neteweyî xwedî bandorek xurt e. Jiyana siyasî ya Fransayê di van dehsalên borî de heya "hilbijartinên parlamanî yên 2017an" bi polarîzasyonek di navbera du komên siyasî de hate nişandan: çep li dora [[Partiya Sosyalîst (Fransa)|Partiya Sosyalîst]] û rastgir li dora [[Civîna ji bo komara|RPR]] û şûngirê wê [[Yekîtiya Tevgera Gel|UMP]]. Partiya rastgira tund FN (''[[Eniya Neteweyî (Fransa)|Eniya Neteweyî]]'' "bêtir qanûn û nîzam" û polîtîkayeke tund a koçberiyê diparêze û ji destpêka salên 1980-an vir ve nêzî ji sedî 15&nbsp; dengdana di hilbijartinan de. Partiyê di salên dawî de li Parîsê jî grevên mezin organîze kiribû. Di gulana 2012 de, sosyalîst [[François Hollande]] piştî [[Nicola Sarkozy]] bû serokê Fransa. Selefê wî yê kevneperest Sarkozy di sala 2007 de hat ser desthilatê. Di sala 2017an de, Serokkomar François Hollande bû serokê yekem yê di dema Komara Pêncem de ku ji nû ve nehat hilbijartin. [[Emmanuel Macron]] di [[Hilbijartina Serokatîya Fransa 2022|Hilbijartina Serokatîya Fransa 2022 de.]] Macron di 20 salan de yekem serokê Fransa bû ku ji nû ve hate hilbijartin. === Parastin === [[Serfermandarê Bilind]] yê berevaniya Fransî [[Serokê Komara Fransa|Serokê Komarê]] ye. Di bin destê wî de, hikûmet û Wezîrê Parastinê berpirsiyariya siyasî ya parastinê ye. Parastin ji van pêk tê: * [[Hêzên Çekdar ên Fransa]] (''Forces armées françaises''), bi serokatiya Serfermandarê Parastinê (''le Chef d'état-major des armées''), ku [[Hikûmet]] Şêwirmendê leşkerî û berpirsê operasyon û amadekariya hêzên çekdar. * Karên Materyalên Parastinê (''Direction Générale de l'Armement'') * Rêvebiriya Parastinê (''Sekretariatiya Giştî pour l'Rêveberiyê'') Fransî [[hêza parastinê]] ji çar [[şaxên parastinê]] [[armé]] (''Armée de Terre''), [[Nationale Marine|derya]] (''Neteweya Deryayî') pêk tê. ') , [[hêza esmanî]] (''Armée de l'Air'') û cendirme (''Cendirme Nationale''). Li kêleka hêzên çekdar, xizmeta bijîjkî ya hêzên çekdar (''Service de Santé des Armées'') û xizmeta sotemeniyê ya hêzên çekdar (''Service des Essences des Armées'') pozîsyoneke serbixwe û berfireh a şaxê digirin. Hêzên Çekdar ên Swêdê ji sala 2001ê ve artêşeke profesyonel e. Ew ji 347&nbsp;903 [[Leşker (leşkerî)|leşkerên]] li ser erka çalak û 81&nbsp;229 [[karkerên sivîl]]a (2003) pêk tê. Ji bilî vê, leşkerên rezerv jî hene. Li Fransayê robotên bejayî yên bi çeka nukleerî, robotên hewayê û robotên binavderyayî hene. Bi giştî, hêzên çekdar ên Fransî nêzî 350 serikên nukleerî hene. Fransa dewleta çaremîn bû ku [[Çekên wêrankirina girseyî yên Fransa|çekên navokî]] bi dest xist. Hin ji zanyarên welêt li ser [[Projeya Manhattan]] xebitîn, ku Fransa dest pê kir ku cebilxaneya xwe ya nukleerî pêş bixe. Di destpêkê de Fransa hewl da ku bi Îtalya û Almanyaya Rojava re çekên navokî çêbike, lê [[Charles de Gaulle]] dixwest ku cebilxaneya Fransa bi tevahî têra xwe bike. Yekem ceribandina nukleerî li Cezayîrê di [[1960]] de pêk hat. Piştî serxwebûna [[Cezayir]]ê, Fransa dest bi ceribandina çekên xwe yên nukleerî li Polînezyaya Fransî kir. [[Lejyona Biyan|Lejyona Biyaniyan a Fransî]] ji aliyê keyê [[Louis Philippe I yê Fransa|Louis Philippe]] ve di sala 1831 de hate damezrandin da ku ji Swîsre û Alman [[Mercenas|mercên]] yên ku li Parîsê mane bi şandina wan xilas bibin. ji Cezayirê re ji bo piştgiriya artêşa fransî li wir. Lêbelê, di rewşa îroyîn de, Legion yekîneyek elît a hêzên çekdar ên Fransa ye, her çend hîn jî hin kevneşopiyên kevn hene: leşkerên di Lejyonê de sond dixwin ji Lejyon bi xwe, ne bi Komara Fransa.<ref>{{Webref. |title=Lejyona biyanî ya Fransî|url= https://www.youtube.com/watch?v=jiYX1ngjjCo|Dîroka dakêşanê=2021-10-08|ziman=ku|date=27.1.2019|weşanger=Dîroka Hêsan} }</ref>. ==== Artêşa Fransa ==== [[Wêne:Photo des troupes de marine.jpg|thumb|Hêzên deryayî bi [[FAMAS]] di destan de dimeşin]] * Yekîneyên şer: 70 [[tabûr]], her wiha 2 [[tabûr]] di [[Tûgaya Frensî-Almanî]] * Yekîneya parastinê: 18 [[tabûr]]s Personelên leşkerî yên artêşê ji 131&nbsp;039 leşkeran pêk tê. ==== Deryayî ==== * Yekîneya şer a li ser rûyê erdê: 72 keştî, 12200 deryavan * Yekîneya keştiyên binê avê: 10 keştiyên binê avê, 3 hezar û 800 deryavan * Balafirgeha deryayî: 152 balafir, 6800 deryavan * Hêzên piyade yên deryayî: 1&nbsp;700 leşker Personelên leşkerî yên hêzên deryayî ji 44&nbsp;595 leşker û deryavanan pêk tê. ==== Hêza Hewayî ==== [[Wêne:Bastille day flyover.4264-crop.jpg|thumb|Pêşandana hewayî li Parîsê di [[Roja Netewî ya Fransa|Roja Neteweyî]]]] * Hêzên Hewayî yên Stratejîk (Hevgirên Nukleerî): 90 balafir, 2&nbsp;300 leşker * Hêzên hewayî: 310 balafir, 5&nbsp;900 leşker * Balafirên veguhestinê: 100 balafir * Nêçîrvanê Baregeha Esmanî: 5&nbsp;300 leşker ==== Cendirme ==== Cendirmeyan berî her tiştî li gundan û li bajarên biçûk wek hêzeke polîsan tevdigere; li bajarên mezin la [[Polîsê Neteweyî]] heye. Wezîfeyên cendirmeyan wek yên îtalî [[Carabinieri]] û spanyolî [[Guardia Civil]] ne. Cendirmeyên herêmê di sala 2008an de ji 1&nbsp;124 qereqolên cendirmeya herêmî, 370 taqên acîl, 271 dewriyeyên kûçikan, 92 yekîneyên sûcên wîlayetê, 383 yekîneyên sûc, 14 yekîneyên helîkopteran, 7 dewriyên polîsê çemî, 26 9 nobedarên polîsên deryayî, 26 nobedarên trafîkê yên polêsên deryayî pêk dihat. 136 baskên polîsên trafîkê û 37 yekîneyên taybet ên sûcên ciwanan. Cendirmeyên gerok di sala 2008 de ji 123 [[squadron]]s pêk dihat. Li herêma Parîsê yekîneyeke cendirme ya jortir a gerok heye, di 6 tabûran de 4 hezar polîs, tabûra zirxî ya cendirme û yekîneya taybet a cendirmeyan jî di nav de ne. Di sala 2006an de cendirmeyên Fransî nêzî 105&nbsp;hezar karmend bûn. Ji van 103&nbsp;000 leşker û 2&nbsp;000 jî karmendên sivîl bûn. ==== Xizmeta tenduristiyê ==== [[Wêne:French medical VAB dsc06843.jpg|thumb|Wesayîta şer a xizmeta bijîjkî.]] Xizmeta bijîjkî, ''service de santé'', şaxeke parastinê ya taybet e di nav hêzên çekdar de. Ew di nav tiştên din de pêk tê: * 9 nexweşxaneyên hînkirinê * 1 navenda tenduristiyê * 2 dibistan * 4 navendên lêkolînê Karmendên dezgeha tenduristiyê ji 12&nbsp;431 kesan pêk tê û ji wan 7&nbsp;559 leşker in. ==== Xizmeta sotemeniyê ==== Karmendên servîsa sotemeniyê ji 2&nbsp;444 kesan pêk tê û ji wan 1&nbsp;255 personelên leşkerî ne. === Têkiliyên Navneteweyî === {{Gotara bingehîn|Mîsyonên dîplomatîk ên Fransa}} Yekem mîsyona dîplomatîk a Fransayê di sala 1522 de dema ku şandeyek şand [[Swîsre]] hate damezrandin. Îro, Fransa xwediyê tora duyem a herî mezin a balyozxaneyên cîhanê ye, ku tenê [[Amerîka]] jê derbas dibe. Tevî hilweşandina desthilatdariya kolonyal a Fransayê piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], Fransa lîstikvanek navneteweyî ya giring dimîne. Welat yek ji pênc endamên daîmî yên [[Encûmena Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî]], endamê [[G7]] û herwiha endamê damezrîner ên [[NATO]], [[OECD]] û [[Ewropa ye. Yekîtî]]. ==== Rêxistinên navneteweyî ==== Fransa di nav yên din de endam e: * [[OECD]] * [[Yekîtiya Ewropayê]] * [[NATO]] * [[Hevkariya Schengen]] * [[Rêxistina Ewlekarî û Hevkarî li Ewropayê]] * [[Konseya Ewropayê]] * [[Yekîtiya Latînî]] *[[G7]] == Demografîk == [[Wêne:Lyon vue depuis fourviere.jpg|thumb|Lyon piştî paytext Parîsê duyem bajarê herî mezin ê Fransayê ye.]] Taybetmendiya Fransa bi wê yekê ye ku ji çend welatên cîranên xwe, wek Brîtanya Mezin û Almanya, pir zûtir [[veguhertina demografîk]] derbas bûye, ku, di nav tiştên din de, bû sedem ku welat ji bo demek dirêj xwedan nifûsa herî mezin li Ewropayê be. Lê di sedsala 19an de, dema ku nifûsa Ewropayê du qat zêde bû, Fransa hema hema bi nîvî zêde bû. Berevajî gelek welatên din ên Ewropî, koçberiya berbi DY ne giring bû û Fransa demek dirêj bû welatê koçberan. Şerên cîhanê, berî her tiştî [[Şerê Cîhanê yê Yekem]], di pîramîda nifûsa welêt de xelekek kûr xist. Piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], xweşbînî bilind bû û zarokbûn bi asîman bilind bû; serdemek ku bi gelemperî jê re "le Baby Boom" ("[[baby boom]]en" tê gotin. Piştî wê yekê, bûyîna zarokan hinekî daket, heya ku dor hat ku nifşa mezinbûna zarokan ji xwe re bibe xwedî zarok. Di van demên dawî de, mezinbûna nifûsa xwezayî ji çend welatên cîran xwedan pêşkeftinek erênîtir e. Digel vê yekê, ji ber ku nifşa pitikan teqawid dibe, welat bi karekî dijwar re rû bi rû dimîne. === Bajarên mezin === Deh bajarên herî mezin ên Fransa ev in (niştecîhên 2012, tevî derdor):<ref>{{Jêder-malper |url=http://insee.fr/fr/ffc/tef/tef2015/T15F014/T15F014.pdf |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-07-27 |roja-arşîvê=2015-02-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150225034939/http://insee.fr/fr/ffc/tef/tef2015/T15F014/T15F014.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> # [[Parîs]] 12,3 mîlyon # [[Lyon]] 2,3 mîlyon # [[Marsîlya]] + [[Aix-en-Provence]] 1,7 mîlyon # [[Toulouse]] 1,3 mîlyon # [[Piçûk]] 1,2 mîlyon # [[Bordeaux]] 1,1 mîlyon # [[Nice]] 1 mîlyon # [[Nantes]] 0,9 mîlyon # [[Strasbourg]] 0,8 mîlyon # [[Rennes]] 0,7 mîlyon Bajarên sereke an giring ên çandî yên Fransa ev in: [[Ajaccio]], [[Amiens]], [[Angers]], [[Bastia]], [[Besançon]], [[Brest, Fransa|Brest]], [[Caen]], [[Cannes]], [[Clermont-Ferrand]], [[Dijon]], '''[[Grenoble]]''', [[Le Havre]], [[Lens, Pas-de-Calais|Lens]], [[Limoges]], [[Metz]], '''[[Montpellier]]''', [[Nancy]], [[Nîmes]], [[Orléans]], [[Pau]], [[Perpignan]], [[Poitiers]], [[Reims]], '''[[Rouen]]''', '''[[Saint-Étienne]]''', '''[[Toulon]]''', [[Tur]]. Binêre jî: [[:Kategorî:Lîsteya bajarên Fransa]] === Ziman === [[Wêne:Langues de la France.svg|thumb|Nexşeya ziman û zaravayên herêmî yên Fransayê.]] {{Gotara bingehîn|Zimanê fransî|Zimanê Fransî}} Nifûsê Fransayê di [[1ê kanûna paşîn]] [[2008]]an de yên bi welatên [[ser deryayî]] ve wek 64.473.140 tê texmîn kirin.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ffc/pop_age4.htm Bilan démographique 2007 : des naissances toujours très nombreuses]</ref> Ew ji [[Almanya]]yê şunda duyem mezintir welata [[YE|Yekitiyê Ewropayê]] ye. Ew ji sedî 13ê (% 13) YE bi tenê pêk tîne ye. Payîna dirêjahiya jiyanê yê di Fransayê de bo mêran 76,7 sal, bo jinan jî 83,8 e. Piraniya fransî (% 88) bi fransî wekî zimanê xwe yê dayikê diaxivin, ku ew jî zimanê fermî yê Fransa ye. Zimanên herêmî yên giring ev in, [[Oksîtanî]] ([[Provensal]]), Korsîkî, [[Franko-Provensal]], [[Bretonî]], [[Zimanê ketelanî|Ketelanî]], [[Baskî]], [[Zimanê holendî|Holendî]] (Flamî) û [[Alsatî]] (zaravayê almanî). [[zimanê koçberan]] ya herî mezin [[erebî]] ye, bi taybetî zaravayê bakurê rojavayê Afrîkayê ku wekî [[Erebî Maghre]] tê zanîn. Li herêmên Fransî curbicur [[Zimanên Polînezî]], [[Zimanên Arawak]] an [[Zimanên Krêolî]] tên axaftin lê zimanê Fransî tenê zimanê fermî ye.<ref><nowiki><ref>{{Cite web|title=Erdnîgarî Niha! Fransa|url=</nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=g0QrBphsioM&list=PLR7XO54Pktt-h8T-dtr4MXy0_MpbWukHW&index=16%7CDîroka dakêşanê=2021-10-07|ziman=ku|weşanger=Cografya Niha!} <nowiki></ref> Di gulana 2021ê de, Serokomar Macron soz da ku piştgirî bide zimanên hindikahiyên neteweyî, lê pêşnûmeqanûnek ku destûrê dide bikaranîna van zimanên hindikahiyan wekî zimanê perwerdehiyê li dibistanan red kir. Dadgeha Bilind a Fransayê jî ji bo vê yekê nîqaş kir û serî li makezagonê da ku tenê zimanê fermî yê dewletê Fransî ye. Di dibistana fransî de, [[Zimanê inglîzî|inglîzî]] bi gelemperî yekem zimanê biyanî ye (ne mecbûrî ye, lê ji sedî 90&nbsp; xwendekaran Îngilîzî hildibijêrin) û piraniya xwendekar [[Spanî]], [[Almanî]] an [[Zimanê îtalî|Îtalî]] dixwînin. Wekî zimanê sêyem, ku di nav wan de Spanî ya herî berbelav û Almanî ya duyem a herî gelemperî ye. === Dîn === {{Gotara bingehîn|Dêra Katolîk a Romayî li Fransa}} Di sala 2009 de ji sedî 64&nbsp;ji nifûsê [[Dîra Katolîk a Romayê|Katolîk]], ji sedî 4 [[Îslam|Misilman]], ji sedî 3&nbsp; [[Protestan]] bûn. Ji sala 1905an vir ve, Fransa xwediyê qanûnek e ku dêrê û dewletê ji hev vediqetîne û ku [[azadiya olî|azadiya olan]] nas dike. Demek dirêj, Dêra Katolîk bandorek giring li ser jiyana civakî ya fransî kir. Li Fransayê, [[Keşe|jiyana rahîb]] pêş ket û katedralên [[Sedsalên Navîn|sedsalên navîn]] yên wî welatî abîdeyên hêz û pozîsyona navendî ya Dêra Katolîk in. Piştî şerên olî yên bi xwîn, Protestanênbiransî ([[Huguenot]]) bi [[Edîktê Nantes]] [[1598]] azadiya olî bi dest xistin. Di [[sedsala 17an]] de, key û dîwan zilamên dêrê xistin xizmeta xwe: [[Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu|Kardînal Richelieu]] û Mazarin çarenûsa welêt rêberî kirin. [[Şoreşa Fransî]] li dijî Dêrê û hem jî li dijî komên din ên xwedî îmtiyaz derket. Di bin [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] de, helwesta Protestanan xurt bû. Piştî şerên dêrê, [[1905]] têkiliyên di navbera dêrê û dewletê de qut bûn. Fransaya nûjen bi giranî [[civaka laîk]]bûyî ye. Nêzîkî 3 ji sedî yê niştecîhan (bi piranî Afrîkaya Bakur) xweyê [[Îslam]] didin.<ref name="Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon">Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon</ref> Li gorî statîstîkên 2020, olên sereke yên Fransa Xiristiyanî, Îslam, Cihûtî û Bûdîzm bûn. Hejmara ku ne aîdî tu oleke rêxistinkirî ne ev e {{Nowrap|20,830,000}}.. == Çand == [[Wêne:Produits régionaux - photo CPPR.jpg|thumb|Penîr, sosîs, şerab û xwarinên din ên fransî. [[Pêjgeha fransî]] cîhanê navdar e.]] Fransa hezar sal e welatekî çandî yê pêşeng e. Pêşveçûn dewlemend û di heman demê de yekreng bû, ku nehiştiye ku nûbûnên wêrek berdewam di hemî warên çandê de pêk werin.<ref name="Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon"/> * [[Dîroka Hunerê ya Fransa]] * [[dîwarê Aubusson]] * [[Tapestry]] * [[Lîsteya katedral, dêr û keşexaneyên Fransayê]] * [[Karîkatorên franko-belçîkî]] * [[Mîmariya fransî]] * [[Fîlma fransî]] * [[Wêjeya fransî]] === Çanda gelêrî === Fransî [[çanda gelerî]] bingeha wê di [[Galîk]] de ye ku bandora wê piştî dagirkirina ji, wek nimûne, [[Empiremparatoriya Roma|Rom]], [[Frank]], [[Alman]] û [[Vîkîng]]. Bi ser de, hindikahiyên çandên ne-asîmîlebûyî hene, wek mînak [[Bask (gel)|Bask]], Breton û [[Alman]]. Ev cudahiyên berbiçav di navbera bakurê Fransa bi [[Kelt]] û bandorên Almanî de dide, û başûrê ku ji hêla çanda Deryaya Navîn ve tête diyar kirin, welat dikare li gorî vexwarin, şerab li başûr, [[cider]] li bakurê rojava û [[birra]] li bakurrojhilat. Li başûr, bêtir karakterek Romayî heye, ku ji bo nimûne, di sêwirana xaniyan û çandiniya zeytûnan de diyar dibe. Li bakur bêtir têkiliyek almanî heye, ku di cûreyên çandiniyê de tê dîtin û ku ew di dereceyek mezintir de li şûna [[rûnê zeytûnê]] [[rûn]] bikar tînin. Lêbelê, Roma, bi hêmanên Keltî, ji bo çanda gelêrî ya Fransî yekreng e, mînakên vê yekê çandiniya genim, kevneşopiya dêrê, adetên cejnê û qanûnên Romayê ne. === Spor === [[Wêne:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|[[Tour de France]].]] * [[Tîma futbolê ya mêran a neteweyî ya Fransa]] * [[Şîva werzişê]] * [[Parkorman|Parkour]] * [[Skateboard]] * [[Tour de France]] * [[Prix d'Amérique]] û [[Civîna Zivistanê ya Fransî]] == Aborî û binesazî == [[Wêne:Champagne vineyard and Church.jpg|thumb|Fransa yek ji mezintirîn hilberînerên şerabê li cîhanê ye.]] [[Wêne:A380-a.jpg|thumb|Balafira [[Airbus A380]] li Parîsê 2005 li pêşangehê ye.]] Jiyana karsaziya Fransî piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]] bi bingehîn struktûrê xwe guhertiye. Berê çandinî pîşesazîya sereke bû, lê îro tenê ji %7ê nifûsê kar dike, lê ji %30 di pîşesaziyê de û ji %60 jî di sektora xizmetguzarî de kar dikin. Fransa bûye yek ji welatên pîşesazî yên pêşeng ên Ewropayê ku hilberîna teknolojiya bilind di pêş de ye, hinekî jî wekî encama rêveberiya hikûmetê ya bihêz di serdema piştî şer de. Di çarçoveya hevkariya Ewropî de, Fransa ji damezrandina Yekîtiya Komir û Pola [[1952]] ve ajotiye. Cudahiyên herêmî yên mezin hem di warê çandinî û hem jî di pîşesaziyê de hene, û bextewariya aborî bi rengek neyeksan tê dabeş kirin. Li rojhilatê xeta ji [[Le Havre]] li ser Kanala Manşê heya Marsîlya li başûrê Fransa (bi navê [[Le Midi]]) piraniya pîşesaziyê û standardek jiyanê ya bilind tê dîtin; li beşên xizan ên navendî û başûrê rojavayê welêt, karsazên piçûk, pîşesaz û cotkarên piçûk serdest in. Lêbelê, gelek Fransî ji kontrola navendî ya bihêz a ji Parîsê nerazî ne û vê dawiyê hewldan hatin kirin ku hilberînê biguhezînin û navendên nû ji bo mezinbûna aborî ava bikin. Çandiniya ku demeke dirêj bêaqil bû, niha bi giranî mekanîze ye û cotkariya mezin tê destpêkirin. Tenê ji 1/3 ê herêmê tê çandin, avhewa û ax xweş e û Fransa yek ji hilberînerên çandiniyê yên Ewropa û cîhanê ye. Hilberîna zêde dibe sedema pirsgirêkan û pêşbaziya mezin a li bazara [[Yekîtiya Ewropî|YE]] bû sedema nerazîbûnên tund ên cotkarên fransî yên hêrs. [[Genim]] li hilberîna dexl serdest e, lê [[misir]], [[ceh]] û [[ceh]] jî têne çandin. Berhemên din ev in [[kartol]] û [[şekir]], [[fêkî]] û [[sebze]] ([[Normandî]] û [[Brîtanya]], [[Geliyê Loire]], [[Provence]]). Wekî hilberînerek [[şerab]], Fransa bi gelek herêmên şerabê re pêşeng e ([[Bordeaux]], [[Bourgogne]], [[Beaujolais]], [[Roussillon]], [[Champagne]]). Çandiniya heywanan (Brîtanya, Normandiya û herêmên çiyayî) goşt û şîrên bi kalîte peyda dike. Masîgirên Atlantîk û Deryaya Bakur giring in. Taybetmendiyek çandiniya îsotê li perava rojava ye. Pîşesaziya kevneşopî ya hesin û pola ya fransî li bakur û bakur-rojhilat li ser bingeha maden û kana komirê ya herêmê bû. Li vir, krîza pola ya navneteweyî bi giranî ketiye û kanî û hesinkaran kar kêm kirine an jî hatine girtin. Ji bilî madenê hesin, [[boksît]] tê derxistin (mîneralê bi navê bajarê Les Baux li Provence hatiye binavkirin); Fransa li Ewropayê hilberînerê sereke yê baksît e, ku di hilberîna alûminyûmê de tê bikar anîn. Hin neft û gaza xwezayî (li başûrê rojava) û gelek [[hêza hîdro]] heye. Li Fransayê dora çil santralên nukleerî hene (piranî li Ewropayê). Li Saint-Malo li Brittany kargehek mezin a tîrêjê hate çêkirin. Li kêleka endezyariyê (keştiyan, çêkirina otomobîlan), berfirehkirina hilberîna teknolojiya bilind (balafir, telekomunîkasyon û elektronîkên din) û pîşesaziya kîmyewî, pîşesaziyên kevneşopî û hilberên pîşesaziyê pozîsyonek bihêz diparêzin (xwarin, cam û porselen, tekstîl û tiştên modê, bîhnxweş û kozmetîk). Tûrîzm xwedî giringiyeke mezin a aborî ye; dora 30 milyon tê çaverêkirin. serdanên biyanî her sal (di nav yên din de diçin Parîsê, kelehên Geliyê Loire, seyrangehên deryayê yên li ser Riviera (Frensî Côte d'Azur, "Azure Coast") û seyrangehên werzîşên zivistanê yên Alper. Pêjgeha kevneşopî ya fransî bala gelek geştiyaran dikişîne. Fransa dikare wekî aboriyek berbiçav a tevlihev (''économie mixte'') were pênase kirin<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Économie_mixte</ref> ku di aboriyê de xwedî rêjeyek bilind a xwedîtiya giştî ye, yek ji ya herî bilind di [[OECD]] de. Aboriya Fransa yek ji wan ên herî pêşkeftî yên cîhanê ye û bi tundî li ser [[teknolojiya bilind]] ye. Piştî [[DYA]], [[Çîn]], [[Japon]] û [[Almanya]] li cîhanê pêncem mezintirîn tê hesibandin. Li gorî [[Rêxistina Bazirganiya Cîhanî]], di sala 2003 de, Fransa piştî Dewletên Yekbûyî, Almanya, Japon û [[Çîn]] di cîhanê de pêncemîn îxrackarê herî mezin ê bazirganiyê bû û piştî Dewletên Yekbûyî, Almanya û Chinaîn jî çarem îtxalkarê herî mezin bû. Li gorî [[OECD]], di 2003 de Fransa li pêş Dewletên Yekbûyî û [[Belçîka]] xwedan para herî mezin a veberhênana biyanî bû (wek sedî tê hesibandin). Bi bernameya xwe ya [[navokî]] re, Fransa di heman demê de welatê herî bilind ê xwebexşînê ye li [[Ewropaya Rojava]] û yek ji heft welatên herî pîşesazî yên cîhanê ye ku herî kêm karbondîoksît hilberîne. Ji ber vê yekê standarda jiyanê li Fransayê pir bilind e. Aboriya Fransî bihevrebûna aboriya bazarê û destwerdana hukûmetê ya bihêz lê kêm dibe. Qadên mezin ên axa berdar, karanîna [[teknolojiya]] nûjen û subvansiyonên li hev kirin ku Fransa bikin neteweya pêşeng [[cotanî]] ya Ewropaya Rojavayî. Aboriya Fransa, piştî windakirina [[Cezayîr]] di [[1960]] de jî, di cîhanê de yek ji bihêztirîn e. Fransa di heman demê de xwediyê [[pîşesaziya fezayê]] pêşeng e û yek ji du neteweyên Ewropî ye ku xwediyê [[porta fezayê]] ya neteweyî ye - ya din jî [[Esrange]] li Swêdê ye. Dewleta Fransa xwediyê beşeke mezin ji [[binesaziya]] welat e û xwediyê sereke yê çend şirketên [[rêhesin]], [[elektrîk]], [[firevanî]] û [[telekomunîkasyon]] ye. lê ji destpêka salên 1990'î ve bi awayekî zêde kontrola xwe li ser van sektoran azad kiriye. Dewlet par bi perçe pişkên xwe yên li şirketên fransî yên wekî [[France Telecom]], [[Air France]] û di [[sîgorte]]yên din, [[Leşkerî|berevanî]] û [[banke]] de firot dikan. Fransa [[ewro]] bi 10 endamên din re [[1'ê Çile]] [[1999]] dest pê kir û di destpêka [[2002]] de, pereyên û notên ewro bi temamî şûna [[Franka Frensî]] danî. Ji [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], Fransa gav bi gav hem ji hêla siyasî û hem jî ji hêla aborî ve nêzikî Almanyayê dibe û her du welat bi gelemperî di nav [[Yekîtiya Ewropayê]] de wek duya pêşeng a entegrasyona Ewropî têne hesibandin. Fransa salane 79 mîlyon [[Geştyarî|tûrîst]] dikişîne, ku ev yek ji ya ku li wî welatî dijî bi giringî zêdetir e, ku ew dike cihê geştiyariyê yê herî populer ê cîhanê li pêş [[Spanya]] (51,7 mîlyon) û [[DYA]] (41,9 mîlyon) li gorî [[Rêxistina Tûrîzmê ya Cîhanê]] (WTO). Tûrîst ji hêla bajarên bi eleqeya [[çandî]] mezin, seyrangehên serşuştinê û ski, dîmenên îdylîk û metropolên cîhanê [[Parîs]] dikişin. === Pêşketina aborî ji salên 1990î ve === Fransa di sala 1999an de tevlî ê sîstema refahê ya welat ji bo dewletê buha bû, ev jî tê wê maneyê ku welat neçar ma ku di çarçoveya qaîdeyên EMU de bimîne. Dewlet neçar ma ku deynan bigire da ku kêmasiyên butçeyê bigire, ev yek jî dibe sedem ku deynê derve carinan digihîje du ji sê parên GDP ya welat. Vê yekê di mezinbûna aboriyê û jûreya tevgerê ya hikûmetê de pirsgirêk çêkir. Di salên 1990î de, bi saya bazara navxweyî ya Yekîtiya Ewropayê, bazirganiya derve li Fransayê geş bû. Wê demê hinardekirin ji îthalatê mezintir bû. Lêbelê welat ji salên 2000an vir ve ji hinardekirinê bêtir îthalat wergirtiye ku di nav tiştên din de, girêdayîbûna bi hinartina petrolê. Îxalata mal û karûbaran ku ji sedî 1994'an de 21% û di sala 2010'an de jî %28 bû.<ref>http://www.globalis.se/Laender/Frankrike/(show)/indicators/(indicator)/{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=sibat 2024 }} 587 hat standin 2014-04-07</ref> Di heman demê de, hinardekirina mal û karûbaran ku ji sedî 22% û 25% ji GDP ya welêt tê pîvandin.<ref>http://www.globalis.se/ Laender/Frankrike/(nîşan bide)/nîşandan/(nîşandan)/586, hatiye standin: 07-04-2014</ref> Dema ku Fransa di sala 1999an de beşdarî EMU bû, GDP-ya wan 1.4 trîlyon dolar bû û di sala 2012an de, GDP gihîştibû 2.6 trîlyon $, ku di GDP-ê de% 86 zêde bû. Di sala 2005 de, îndeksa di civaka karsaziya fransî de ji 104.8 daket 102.2,<ref>Lundin, Tomas, svd.se, https://www.svd.se/0-fakta-krissiffror-duggar-tatt-over- europa , 2005-04-30, hatiye standin: 2014-05-12</ref> û hinardekirina Fransî di hemû sektoran de ji bilî aliyê xwarinê kêm bû.<ref>Rosin, Björn Erik, svd.se, https://www.svd{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=sibat 2024 }}. binêre/stort-upsving-for-fransk-economie, 2006-09-04, hatiye standin: 2014-05-12</ref> Lêbelê, welat di heman serdemê de baş bû, lê tevî vê yekê, GDP-ya welat bû duyem a herî kêm. di 2005 de li Herêma Ewroyê. Di sala 2007’an de li Fransayê aborî careke din xera bû û di sala 2008’an de ji ber krîza darayî ya li welatên Ewropa û cîhanê careke din welat ketibû ber paşketinê. Li welêt bêkarî zêde bû û pîşesaziya otomobîlan a Fransayê xirab bû. Paşê hikûmetê di veberhênanên di sektora giştî de, piştgirî ji bo pîşesaziya otomobîlan û bihuştên bacê û deynên bank û pargîdaniyan veberhênan kir. Di sala 2009 de, aboriya Fransa ji sedî 2,7 kêm bû, lê di dawiya salê de mezinbûn berevajî bû û di sala 2010 de GDP ji sedî 1,5 zêde bû. Lêbelê, aborî ji ber sistbûna aboriya cîhanê zêde mezin nebû. Di hilbijartinên serokatiyê yên sala 2012an de, Fransa gelek xebitî ku kêmasiya bûdceya xwe bigihîne sînorê Yekîtiya Ewropayê ji sedî 3. Mezinbûna wan bi qasî %0,4 kêm bû û deynê neteweyî jî ji %90ê GDP bû. Ji ber vê yekê ji bo Fransa giring bû ku mezinbûna welêt zêde bike û deynê neteweyî kêm bike. [[François Hollande]] ji bo dewlemendan, karsazên mezin, bank û şîrketên petrolê, ku wî di hilbijartinan de bi ser ket, polîtîkayeke hişkbûnê bi bacên bilindtir pêşniyar kir.<ref>Küchler, Teresa, SvD, Francois Hollande ji dewlemendan bistînin, https :// www.svd.se/francois-hollande-ska-ta-fran-de-rika, hatiye standin: 2014-05-06</ref> Di sala 2013’an de ji bo aboriya Fransa hîn jî pirsgirêk hebûn. Hilberîna otomobîl, pola û elektronîk (ku li Fransayê çavkaniyên sereke yên îxracatê ne) ji bo wan bihatir bû ji Asya û yên mayî yên Ewropayê. Ev bû sedema kêmbûna hinardekirinê. Di sala 1999 de, Fransa %7 ji hinardekirina cîhanî pêk dihat, lê di sala 2013 de ew daket %3.<ref>https://www.svd.se/frankrike--det-storsta-hotet-mot-euron, 2013- 01 -11, hatiye standin: 2014-05-13</ref> Di 2014 de, mezinbûna GDP hema hema nayê guhertin.<ref>Parîs TT-Reuters, svd.se, https://www.svd.se/trog-tillvaxt-i-eurozonen, hatiye wergirtin: 2014-05-15</ref> === Binesazî === ==== Veguhastin ==== [[Wêne:Viaduc de la Rague et TGV (2014).JPG|thumb|Trêna bilez a TGV li başûrê Fransayê.]] Firokeya herî mezin a Fransa [[Air France]] ye, ku difire cihên li Fransa, Ewropa û yên din ên cîhanê. Mezintirîn [[balafirgeha]] [[Balafirgeha Parîs-Charles de Gaulle]] li derveyî [[Parîs]] ye. Balafirgeh yek ji mezintirîn li [[Ewropa]] û xalek danûstendinê ya giring e. Trafîka trênê baş pêşkeftî ye û li ser gelek rêgezan bi hewayê re pêşbaziyê dike. Trafîk nayê verastkirin (her çend pêşniyarên weha hene) û di serî de ji hêla dewletê ve tê xebitandin [[SNCF]]. Trêna bilez [[TGV]] li ser rêyên wekî [[Parîs]]-[[Lyon]] populer e. Trên ji Parîsê diçin bajarên din ên Ewropî yên wekî [[London]] û [[Bruksel|Brûksel]]. Di dîrokê de, Parîs ji bo [[Orient Express]] jî yek ji stasyonên navendî bû. Fransa yek ji mezintirîn toreyên rê li cîhanê ye. Ev bi qasî 800&nbsp;hezar kîlometir e ku 7100 kîlometre [[otoban]] ye. Piraniya otobanên Fransayê, bi kîlometreyan, otobanên bi bacê ne. Ev rê ji aliyê hikûmetê yan jî şîrketên taybet ve tên xwedîkirin û xebitandin. Di dawiya salên 1990an û destpêka salên 2000an de, dewleta Fransa hêdî hêdî xwedîtiya xwe li van pargîdaniyan kêm kir. Fransa xwedî trafîka rastê ye. ==== Mail, telefon û Înternet ==== Fransa ji bo demek dirêj li paş welatên pêşkeftî yên din mayî, lê naha digihîje û berfirehbûna [[banda fireh]] bi lez û bez ber bi pêş ve diçe. ==== Perwerdehî û lêkolîn ==== [[Wêne:Place et chapelle de la Sorbonne à Paris.jpg|thumb|[[Zanîngeha Parîsê]]]] Di sedsala 12an de wekî yek ji kevintirîn zanîngehên cîhanê hate damezrandin, piştî [[Gulan] bû nav 13 zanîngehên cuda yên dewletê yên serbixwe. Rabûn]]. Di wêneyê de avahiya zanîngehê [[Sorbonne]] Bi têgînên ''école primaire'' (dibistana seretayî) tê wateya serdema ''école maternelle'' û ''école élémentaire'', dema ku ''pileya duyem'' an jî ''duyan'' bi gelemperî ji bo '' tê bikaranîn. collège'' û ''lycée'', hevwateya [[Li ser têgîna dualîsmê (kitêb)|gymnasium]] ya Swêdê ye. Li Fransayê, dibistana mecbûrî di şeş saliya xwe de dest pê dike, lê ji sê saliyê (carinan jî du salî) heya şeş saliya xwe "école maternelle" ya dilxwazî ​​heye ku ji hemî zarokên ku li Fransa dijîn re vekirî ye. hejmareke zêde ya zarokan beşdarî perwerdeyê dibin. Di şeş saliya xwe de, tu diçî ''école élémentaire'', piştî wê jî ''kolej'' li pey tê û heta tu 15 salî diçî wir. Dû re ''lîse'' tê, ku hûn di navbera 15-18 saliya xwe de dixwînin, piştî wê hûn dikarin bêtir serî li ''écoles préparatoires'', dibistanên amadekariyê ji bo xwendina bilind, wekî din rasterast li zanîngeh û zanîngehan. Dû re ''lîse'' tê, ku hûn di navbera 15-18 saliya xwe de dixwînin, piştî wê hûn dikarin bêtir serî li ''écoles préparatoires'', dibistanên amadekariyê ji bo xwendina bilind, wekî din rasterast li zanîngeh û zanîngehan. Xwendina bilind a fransî xwedan kevneşopiyek dewlemend e ku vedigere Serdema Navîn. Li paytext, [[Zanîngeha Parîsê]], ku di sedsala 12-an de hate damezrandin, bû yek ji kevintirîn û giringtirîn saziyên xwendina bilind û lêkolînên akademîk ên cîhanê. Yekem [[doktor]]a di dersên [[Îlahîyatnasî]] û [[Mirovnasî|humanîstî]] de li vir hatin pêşxistin. Şoreşa Fransî bilindbûna ''grandes écoles'' dît, kolêj - bi gelemperî leşkerî, teknîkî an zanistiya siyasî ne - ku paşê ji ber rola wan di nav dezgeha leşkerî ya berfireh a piştî-şoreşê ya Frensî de bi prestîj mezin bûn. Piştî [[Serhildana Gulanê]] ya 1968, Zanîngeha Parîsê di nav 13 zanîngehên dewletê yên serbixwe de hate dabeş kirin. == Mijarên têkildar == * [[Fransayî]] * [[Zimanê fransî]] * [[Fransiyûm]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|France}} {{YE}} {{Dewletên Ewropayê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên 843an]] [[Kategorî:Avabûnên 1792an li Ewropayê]] [[Kategorî:Avabûnên 1792an li Fransayê]] [[Kategorî:Dewletên endamê NATOyê]] [[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]] [[Kategorî:Dewletên komarî]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 840î de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1792an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku fransî zimanê resmî ye]] [[Kategorî:Endamên G20ê]] [[Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] [[Kategorî:Endamên Organisation internationale de la Francophonie]] [[Kategorî:Endamên Yekîtiya ji bo Behra Spî]] [[Kategorî:Fransa| ]] ex7yvyizujk5qpglsx50o1g6v6ek6sd 2034565 2034563 2026-05-31T11:57:01Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034565 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank welat2/wîkîdane}} '''Fransa,'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Ronahî (kovar)|Ronahî Hejmar 1-28 (1942-1945)]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Celadet Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1985 |rûpel=259 }}</ref> '''Frensa'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=1:1 }}</ref> yan jî '''Komara Fransayê''' ({{Bi-fr|France}}, bi fermî; ''République Française'') welatekî li [[Ewropaya Rojava]] ye ku axa wî li gelek deverên din ên cîhanê hene. Fransa navend û deverên derveyî yên li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîka]] û [[Okyanûsa Atlantîk]], [[Okyanûsa Mezin]] û [[Okyanûsa Hindî]] jî vedigire ku yek ji mezintirîn deverên aborî yên veqetandiyên li cîhanê ye. Qada metropolê ji çemê [[Reyn]]ê heta [[Okyanûsa Atlantîk]] û ji [[Deryaya Navîn]] heta [[Kanala Înglîzî]] û [[Deryaya Bakur]] dirêj dibe ku erdên Fransayê yên li derve li [[Guyanaya Fransî]] li [[Amerîkaya Başûr]], [[Saint-Pierre û Miquelon|Saint Pierre û Miquelon]] li [[Bakurê Atlantîkê]], [[Antîlên Fransayê]] û gelek giravên li [[Okyanûsya]]yê û li [[Okyanûsa Hindî]] hene. Hijdeh [[herêmên Fransayê]] yên entegre (pênc ji wan li derveyî welat in) li herêmeke hevgirtî ya 643.801 km² erd vedigirin û li gorî daneyên çileya sala 2023an bi tevahî 68 milyon nifûsa Fransayê heye. Fransa komareke nîv-serokatî ya yekgirtî ye ku bajarê herî mezin ê welêt, navenda çandî û bazirganî ya sereke û paytexta welat bajarê [[Parîs]] e. Deverên din ên bajarî yên sereke [[Marsîlya]], [[Liyon]], [[Toulouse]], [[Lille]], [[Bordèu|Bordeaux]], [[Strasbourg]] û [[Nice]] e. Berî ku Roma di sala 51ê {{bz}} de herêm dagir bike ku rê li ber çandeke cuda ya [[Gallo-Roman]] vedike, [[Fransaya Metropolîtan]] di [[serdema hesinî]] de ji aliyê eşîrên [[kelt]]î ve hatiye cihwarkirin ku wekî Gauls dihatin zanîn. Di serdema navîn a destpêkê de, [[Frankên Germenî]] Padîşahiya Fransayê ava dikin ku padîşahî dibe navenda [[Împeratoriya Karolingiyan]]. Împeratorî bi Peymana Verdun a sala 843an perçe dibe ku Rojavayê Fransayê di sala 987an de dibe [[Qiraliyeta Fransayê|Qraliyeta Fransayê]]. Di Serdema Navîn a Bilind de, Fransa padîşahiyek feodal a bi hêz bû lê ne navendî bû ku ji nîvê sedsala 14an heya nîvê sedsala 15an Fransa dikeve nav pevçûnek xanedanî ya bi [[Înglistan]]ê re ku wekî Şerê Sed Salî tê zanîn. Di sedsala 16an de çanda Ronesansa Fransî geş dibe û împeratoriyek kolonyal a fransî derdikeve holê. Di hindurê de, Fransa ji hêla nakokiya bi Mala Habsburg û Şerên Dînî yên Fransî di navbera Katolîk û Huguenotan de diqewimin. Dema serweriya [[Louis XIV]] de bandora xwe zêdetir dike, Fransa di Şerê Sîh Salî de serkeftî dibe. Şoreşa Fransî ya 1789an Rejîma Ancien hilweşand û Danezana Mafên Mirovan derxist ku heta îro wek îdealên neteweyî tê pênaskirin. Fransa di destpêka sedsala 19an de di bin desthilatdariya [[Napoleon Bonaparte]] de gihîştiye bilindiya xwe ya siyasî û leşkerî ku beşek ji parzemîna [[Ewropa]]yê dixe bin desthilatdariya xwe û yekem Împeratoriya Fransayê ava dike. Şoreşa fransî û Şerên Napoleon bi awayekî giring çûyîna dîroka [[Ewropa]]yê guhert. Hilweşîna împeratoriyê serdemek paşveçûnek nisbî da destpêkirin ku tê de Fransa heya damezrandina Komara Sêyem a Fransa di dema Şerê Franko-Prusiyan ê di sala 1870an de, li peyhev rêzeke hikûmetan ragirt. Di nav dehsalên paşîn de serdemek dewlemendiya aborî û geşbûna çandî û zanistî ku bi navê [[Belle Époque]] tê zanîn li Fransayê pêk tê. Fransa yek ji beşdarên sereke yên [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] bû ku Fransa bi berdêlên mezin ên mirovî û aborî bi awayek serketî ji şer derdikeve. Fransa di nav hêzên Hevalbend ên [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] de bû lê piştre Fransa radest dibe û di sala 1940an de ji hêla [[Axis]] ve tê dagir kirin. Piştî azadbûna Fransayê di 1944an de, Komara Çarem a demkurt hate damezrandin û paşê heman komar di pêvajoya têkçûna di Şerê Cezayîrê de hatiye hilweşandin. Komara Pêncem a niha di sala 1958an de ji hêla [[Charles de Gaulle]] ve hate damezrandin. [[Cezayir|Cezayîr]] û piraniya koloniyên fransî di salên 1960an de serbixwe dibin ku piraniya wan têkiliyên aborî û leşkerî yên nêzîk bi Fransa re diparêzin. Di roja îro de Fransa statûya xwe ya bi sedsalan wekî navendek cîhanî ya huner, zanist û felsefeyê diparêze. Welat malavaniya hejmara pêncemîn a Mîrateya Cîhanî ya [[UNESCO]] ye û cîhana geştiyariyê ya cîhanê ye ku di sala 2018an de zêdetirî 89 milyon geştiyarên biyanî serlêdana Fransayê kirine. Fransa welatek pêşketî ye ku ji aliyê Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî xwedan aboriya herî mezin ê heftem a cîhanê ye û ji PPP ve nehemîn aboriya herî mezin ê cîhanê ye. Welat di karûbarên cîhanî de hêzek mezin e û yek ji pênc endamên daîmî yên Encûmena Ewlekariya [[Neteweyên Yekbûyî]] û dewletek fermî yê hilberîna çekên atomî ye. Fransa endamek damezrîner û pêşeng a [[Yekîtiya Ewropayê]] û [[Herêma Ewroyê]] û her weha endamek giring a Koma Heftan, Rêxistina Peymana Atlantîka Bakur ([[NATO]]), Rêxistina Hevkariya Aborî û Pêşketinê (OECD) û Frankofoniya ye. == Dîrok == === Pêşdîrok (berî sedsala 6ê {{bz}}) === Şopên herî kevn ên mirovên arkaîk ên li cihê ku niha Fransa ye, nêzikî 1.8 milyon sal berê ye.<ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=Histoire de France |tarîx=2000 |weşanger=Éd. du Seuil |isbn=978-2-02-010879-9 |paşnavê-edîtor=Carpentier |pêşnavê-edîtor=Jean |çap=éd. mise à jour en 2000 |series=Points Série histoire |cih=Paris }}</ref> [[Neandertal]] di [[Serdema Paleolîtîka Jorîn]] de herêm dagir dike û hêdî hêdî Homo sapiens li dora 35.000 salê {{bz}} cihê wan digire.<ref name=":0" /> Di vê serdemê di heman demê de şahidiya derketina hunera şikeftê ya Dordogne û Pyrenees dike kud i nav de li cihê navdar ê Lascaux heye ku dîroka wî nêzikî 18.000 salê {{bz}} diçe.<ref name=":0" /> Di dawiya [[Serdema Qeşayê ya Dawî]] de (10.000 {{bz}}), avhewa nermtir dibe ku ji nêzikî 7.000 salê {{bz}} de beşa [[Ewropaya Rojava]] ket [[Neolîtîk|Serdema Neolîtîkê]] û niştecihên herêmê ketine jiyana niştecibûnê.<ref name=":0" /> Piştî pêşketina xurt a demografîk û çandiniyê di navbera hezarsala 4 û 3an de, metalurjî di dawiya hezarsala 3yem de xuya dibe ku di destpêkê de zêr, sifir û bronz û paşê jî hesin tê bikaranîn. Li Fransayê ji serdema neolîtîkê ve gelek cihwarên megalîtîk hene ku di nav cihwaran de cihê kevirên Carnacê (nêzîkî 3.300 {{bz}}) heye. === Serdema kevnare (sedsala 6ê {{bz}} – sedsala 5ê {{pz}}) === Di sala 600 berî zayînê de, [[yewnan]]iyên [[Îyonya|iyonî]] yên ji {{girêdan|Phocaea|en}}, koloniya Massalia ([[Marsîlya]]ya îro), li peravên [[Deryaya Navîn]] ava dikin. Bi vê yekê re Marsîlya bûye bajarê Fransayê yê herî kevn.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=n1TmVvMwmo4C&pg=RA1-PA754 |sernav=The Cambridge Ancient History |paşnav=Edwards |pêşnav=Iorwerth Eiddon Stephen |paşnav2=Gadd |pêşnav2=Cyril John |paşnav3=Hammond |pêşnav3=Nicholas Geoffrey Lemprière |paşnav4=Boardman |pêşnav4=John |paşnav5=Walbank |pêşnav5=Frank William |paşnav6=Lewis |pêşnav6=David Malcolm |paşnav7=Astin |pêşnav7=A. E. |paşnav8=Lintott |pêşnav8=Andrew William |paşnav9=Crook |pêşnav9=John Anthony |tarîx=1970 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-08691-2 |ziman=en }}</ref> Di heman demê de hinek [[kelt|eşîrên keltî]] yên galî ketin nav deverên rojhilat û bakurê Fransayê ku hêdî hêdî di navbera sedsalên 5an û 3an berî zayînê de li seranserê welêt belav dibin. [[Wêne:Maison Carree in Nimes (16).jpg|thumb|Maison Carrée perestgeheke bajarê Gallo-Roman ê Nemausus (Nîmesa îro) bû û yek ji şûnwarên herî baş-parastî yên Împeratoriya Romayê ye.]] Nêzîkî 390 {{bz}} serokê eşîrên galî Brennus û leşkerên wî bi rêya Alpan ber bi [[Îtalya]]yê ve diçin ku di Şerê Allia de romayiyan têk dibin, Romayê dorpêç dikin û ji romayiyan fîdyeyan distînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0080:book=2:chapter=91 |sernav=Cornelius Tacitus, The History, BOOK II, chapter 91 |malper=www.perseus.tufts.edu |tarîxa-gihiştinê=2023-09-03 }}</ref> Dagirkeriya galî dibe sedema qelsbûna Romayê û heya sala 345 {{bz}} dema ku bi Roma re peymaneke aştiyê ya fermî hatiye diyarkirin, êrîşên galiyan ên li herêmê berdewam kirin. Lê Roma û galî di sedsalên pêş de wek ji bo hev wekî dijmin dimînin û xetereya galiyan li ser Îtalyayê berdewam dike. Nêzîkî sala 125 {{bz}} başûrê Galiyê ji aliyê romayiyan ve tê zeftkirin ku navê ''Provincia Nostra'' ("Parêzgeha me") li herêmê dikin ku ev nav bi demê re di [[zimanê fransî]] de wekî ''Provence'' tê guhertin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=ZEIEAAAAMBAJ&pg=PA77 |sernav=LIFE |paşnav=Inc |pêşnav=Time |tarîx=1953-07-13 |weşanger=Time Inc |ziman=en }}</ref> [[Julius Caesar]] mayî ya Galiyê zeft dike û serhildana ku ji hêla serekê Galiyê Vercingetorix ve di sala 52 {{bz}} diqewime ji aliyê Julius Caesar ve tê têkbirin. Galî ji aliyê [[Augustus]] ve li parêzgehên Romayê tê dabeşkirin. Di serdema Galo-Roman de gelek bajar hatine damezrandin ku di nav de bajarê Lugdunum (Liyona îro) hebû ku wekî paytexta galiyan hatiye dîtin. Ji sala 250an heya sala 280ê {{pz}} Galiya Romayê rastî krîzek tê ku sinorên wan ên kelehî gelek caran ji hêla barbaran ve rastî êrîşan tê. Lê dîsa jî rewş di nîvê pêşiya sedsala 4an de baştir dibe ku ji bo Galiya Romayê serdema vejîn û geşbûnê bû. Di sala 312an de Împerator [[Konstantînê Mezin|Konstantîn I]] derbasî xiristiyanî dibe. Piştre xiristiyanên ku heta wê demê dihatin çewisandin, bi lezûbez hejmara wan li seranserê Împeratoriya Romayê zêde dibin. Lê ji destpêka sedsala 5an ve dagirkirina barbaran dîsa dest pê dike. Eşîrên Teuton ji [[Almanya]]ya îro ve Vizîgotan ku li başûrê rojava rûdiniştin, Burgundiyan li ser Geliyê Çemê Reyn û Franks (ku fransî navê xwe ji wan girtiye) ji aliyê bakur ve êrîşî herêmê dikin. === Serdema navîn a destpêkê === [[Wêne:Franks expansion.gif|thumb|çep|Berfirehbûna frenkan ji sala 481ê ve ber bi sala 870an.]] Di dawiya [[Serdema Kevnare]] de, Galiya kevnar li çend padîşahiyên Almanî û herêmek Gallo-Romî ya mayî, ku wekî [[Padîşahiya Syagrius]] tê zanîn, hate dabeş kirin. Di heman demê de, Brîtanîyên Keltî ku ji rûniştgeha [[Anglo-Sakson]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanyayê]] ku direvin, li beşa rojavayê Armorica bicih dibin. Di encamê de, nîvgirava [[Armorican]] hate guherandin û navê nîvgiravê wekî Brittany hate guhertin, çanda keltî hate vejandin û padîşahiyan piçûk ên serbixwe li herêmê hatin demazirandin. Yekem rêberê ku dibe padîşahê hemû frenkan [[Clovis I]] ye ku di sala 481ê de dest bi serweriya xwe kir û di sala 486an de hêzên paşîn ên waliyên [[Romaya Kevnare|Romayê]] yên parêzgehê têk bir. Clovis başûrê rojava ji Vizîgot vegerand, di sala 508an de hate imad kirin û xwe wekî mîrê [[Almanyaya Rojava]] îlan kir. Clovis I piştî hilweşîna [[Împeratoriya Romê]] yekem fetihkarê Almanan e ku ji Arianîzmê, ji Xirîstiyaniya Katolîk derdikeve. Bi vî awayî ki aliyê papatiyê ve sernavê "Keça Mezin a Dêrê" (bi fransî: La fille aînée de l'Église) li Fransayê hate dayîn û ji padîşahên Fransî re jî "Keyên Herî Xiristiyan ên Fransayê" (Rex Christianissimus) dihate gotin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.wf-f.org/03-1-France.html |sernav=Faith of the Eldest Daughter - Can France retain her Catholic hertiage? |tarîx=2011-07-22 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110722112834/http://www.wf-f.org/03-1-France.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> [[Frankan]] çanda [[Xiristiyanî|xiristiyan]] a [[gallo-romî]] wergirt û Galiya kevnar di dawiyê wekî Francia ("Welatê Frankan") hate binavkirin. Frenkên elmanî, ji xeynî li Gauliya bakur ku li wir niştecihên Romayî kêm zêde bûn û zimanên elmanî lê derketin, zimanên romanî pejirandibûn. Clovis bajarê [[Parîs]]ê wek paytexta û xanedana Merovîng ava kir lê padîşahiya wî piştî mirina wî bidawî bû. [[Frenk]]an erdê xwe bi tenê wekî milkek taybet dihesibandin û di nav mîrateyên xwe de parve dikirin, ji ber vê yekê çar keyanî ji yên [[Clovis]] wekî [[Parîs]], [[Orléans]], [[Soissons]], û [[Rheims]] derketine holê. [[Keyên merovîngî|Keyên Merovîngî]] ên paşîn desthilatdariya şaredarên xwe yên qesrê (serokê malê) winda kirin.Yek ji şaredarê qesrê, [[Charles Martel]], di [[Şerê Tours]] (732) de êrîşek [[Xanedana Emewiyan|Emewiyan]] a Galî têk bir û di nav padîşahiya Frankiyan de rêz û hêz wergirt. Kurê wî, [[Pêpenê Kurtbir|Pepinê Kurt]], taca Francia ji Merovîngiyên qelsbûyî girt û xanedana Karolîngiyan ava kir. Kurê Pepin, [[Karlê Mezin]], keyaniya frenkî ji nû ve li hev kir û li seranserê [[Ewropaya Rojava]] û [[Ewropaya Navendî]] împeratoriyek mezin ava kir. Ji aliyê [[Papa Leo III]] ve împeratorê [[Împeratoriya Romayê ya Pîroz|Romaya Pîroz]] hate îlankirin û bi vî awayî bi awayekî jidil bi [[Dêra katolîk|Dêra Katolîk]] re komeleya dîrokî ya demdirêj a hikûmeta Fransa ava kir ku [[Karlê Mezin]] hewl dide ku [[Împeratoriya Romê ya Rojava|Împeratoriya Romaya Rojava]] û mezinahiya împeratoriyê ya çandî û ji nûve vejîna împeratoriyê pêk bîne. Kurê Karl, [[Louis I]] (Împeratorê 814–840), împeratoriyê yekgirtî dihêle lêbelê ev Împeratoriya Karolingiyan bi mirina wî re li ser piyan namîne. Di sala 843an de, bi Peymana Verdun re, împeratorî di navbera sê kurên Louis de hatiye dabeş kirin ku Fransaya Rojhilat dimîne ji Louisê Alman, Fransaya Navendî ji Lothair I û Fransaya Rojava jî ji [[Charles ê Keçel]] re dimîne. Fransaya Rojavayî nêzî qada ku ji hêla Fransaya nûjen ve hatiye dagir kirin û ji bo avakirina Fransaya nûjen dibe pêşenga avakirinê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |sernav=HowStuffWorks "Treaty of Verdun" |tarîx=2011-07-16 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110716063456/http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di sedsalên 9an û 10an de ku Fransa bi berdewamî ji hêla êrişên Vîkîngan ve di xetereyê de bû, Fransa dibe dewletek ne navendî ku li welat sernav û axa esilzade bûne mîrasî û otorîteya padîşah ji sekuleriyê zêdetir dînî bû û ji ber vê yekê bandora rêveberiyê kêm dibe û bi berdewamî ji hêla esilzadeyên hêzdar ve rêveberiya welat tê pirsyarkirin. Bi vî awayî li Fransayê feodalîzm ava dibe. Bi zeman re, hinek ji vasalên padîşahan ew qasî hêzdar bibûn ku gelek caran ji bo padîşahan bûne xeternak. === Serdema Navîn a Bilind û Dereng (sedsala 10an û 15an) === [[Wêne:Joan of Arc miniature graded.jpg|thumb|Joan a Arc di Şerê Sed Salî (1337–1453) de Artêşa Fransî bi çend serketinên girîng ve dibin ku rê li ber serketina dawî vedike.]] Dema ku [[Hugues Capet]], li Duka Fransa û Kont a Parisê dibe qiralê frankan, xanedaniya karolingiyan heta sala 987an li Fransayê hikum dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |sernav=HISTORY OF FRANCE |tarîx=2011-08-06 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-08-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110806020426/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Neviyên wî Capetians, Mala Valois û Mala Bourbon - bi şer û mîrata xanedaniyan welat bi pêşketin ve ku di sala 1190an de ji aliyê [[Philip II]] yê Fransayê (Philippe Auguste) ve bi tevahî hate ragihandin, bi [[Padîşahiya Fransayê]] ve têne yek kirin. Padîşahên paşerojê qadên xwe ya rasterast ya padîşah berfireh dikin ku heya sedsala 15an zêdetirî nîvê parzemîna nûjen a Fransayê ku di nav de piraniya bakur, navend û rojavayê Fransa jî tê de ye bidest bixin. Di vê pêvajoyê de, desthilatdariya padîşah her ku diçe bêhtir bihêz dibe ku navenda padîşahiyê li ser civakek bi hiyerarşîk tê fêhmkirin ku esilzade, kesên dînî û gelan ji hev cuda dike. Esilzadeya fransî di piraniya [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] de ji bo vegerandina gihîştina xiristiyanan ji bo Erdê Pîroz de rolekê giring dilîzin. Siwariyên Fransî di dirêjahiya dused salên Seferên Xaçperestan de piraniya herikîna domdar a hêzdariyê pêk dianîn ku ji ber vê yekê ereban bi yekrengî xaçparêzan wekî franj bi nav dikirin.<ref name="Nadeau2008">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=JYDOrzMpgGcC&pg=PT34 |sernav=The Story of French |paşnav=Nadeau |pêşnav=Jean-Benoit |paşnav2=Barlow |pêşnav2=Julie |tarîx=2008-01-08 |weşanger=St. Martin's Publishing Group |isbn=978-1-4299-3240-0 |ziman=en }}</ref> Xaçperestên Fransî zimanê fransî anîne [[Şam (herêma erdnîgarî)|Levantê]] ku dewletên xaçperestî zimanê fransî kirine zimanê bingeha dewletên xaçparêz. Siwarên fransî hem karûbarê nexweşxaneyan û hem jî di fermanên Perestgehê de piraniyê pêk dianîn. Piştre bi taybetî li seranserê Fransa gelek milkên wan hebûn û di sedsala 13an de bankerên sereke yên taca Frensî bûn, heya ku [[Philip IV]] di sala 1307an de ferman tune kir.<ref name="Nadeau2008" /> Ji sedsala 11an ve Mala Plantagenetan ku serwerên wîlayeta Anjou bûn, bi ser ket ku serweriya xwe li ser parêzgehên derdorê parêzgehên wekî Maine û Touraine saz bike û piştre gav bi gav "împeratoriyekî" ava kir ku ji Îngilîstanê bigire heya Pîrenees û li nîvê Fransaya nûjen serwerî kirin. Pevçûnên di navbera padîşahiya Fransa û împeratoriya Plantagenetê de sed sal berxwe dide heya ku [[Philip II]] yê Fransa di navbera salên 1202 û 1214an de piraniya erdên parzemînî yên împeratoriyê zeft dike, Înglistan û [[Akîtanya]]yê ji plantagenetan re dihêle. === Serdema nûjen a destpêkê (sedsala 15an - 1789) === [[Wêne:Bronze bust of Louis XIV. Circa 1660 CE, by unknown artist. From Paris, France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|thumb|Peyker a bronzî ya Louis XIV. Ku nêzîkî 1660an de ji hêla hunermendek nenas ve li Parîsê hatiye çêkirin. Peyker niha li Muzexaneya Victoria û Alberta ya Londonê ye. Louis XIV "Keyê Rojê", padîşahê mutleq ê Fransayê bû ku di dema wî de Fransa bûye hêza pêşeng a Ewropayê.]] Ronesansa Fransî pêşveçûnek çandî ya balkêş û standardkirina yekem a zimanê fransî dibîne ku di pêşerojê de dibe zimanê fermî yê Fransayê û zimanê arîstokratiya [[Ewropa]]yê. Di heman demê de di navbera Fransa û Mala Habsburgê de komek şerên dirêj ku wekî Şerên Îtalî têne zanîn diqewimin. Keşifên Fransî yên wekî Jacques Cartier yan jî Samuel de Champlain, ji bo Fransa erdên li Amerîkayê îdîa dikin ku rê li ber berfirehbûna împeratoriya kolonyalîst a fransî vedike. Pêşketina Protestantîzmaya li Ewropayê, Fransayê ber bi şerekî navxweyî ve dibe ku bi navê Şerên olî yên Fransî tê zanîn, di bûyera herî navdar de, bi hezaran Huguenot di komkujiya roja Ezîz Bartholomew ya 1572an de têne kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/event/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day |sernav=Massacre of Saint Bartholomew’s Day {{!}} Definition, Background, & Facts {{!}} Britannica |tarîx=2023-08-17 |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Şerên Dînî bi Fermana Nantesê ya [[Henry IV]] bi dawî dibe ku hinek azadîya dînê dide Huguenotan. Leşkerên Spanî di dema Şerên Dînî de di navbera salên 1589 û 1594an de alîkariya aliyên [[Katolîk]] dikin û di sala 1597an de êrîşî bakurê Fransayê dikin ku piştî hinek pevçûnan di salên 1620 û 1630an de Spanya û Fransa di navbera salên 1635 û 1659an de vedigerin şerê tevahî.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=uSVVBQAAQBAJ&pg=PT302 |sernav=Tudors: The Illustrated History |paşnav=Rex |pêşnav=Richard |tarîx=2014-11-15 |weşanger=Amberley Publishing Limited |isbn=978-1-4456-4403-5 |ziman=en }}</ref> Ev şer ji bo Fransayê dibe sedema mirina 300.000 qurbaniyan. Di bin desthilatdariya [[Louis XIII]] de, [[Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu|Kardînal Richelieu]] navendîkirina dewletê pêş xist û hêza padîşahan bi bêçekkir û di salên 1620î de hêza qiraliyetê bihêztir dike. Wî bi awayekî sîstematîk kelehên mîrên serhildêr wêran kir û bikaranîna tundûtûjiya hêzên taybet (duello, hilgirtina çekan û parastina artêşên taybet) şermezar kir. Di dawiya sala 1620an de, Richelieu "yekdestdariya hêzê ya qraliyetê" wekî doktrîn ava kir. Piştî Brîtanya Mezin di sedsala 18an de, ji sedsala 16an heya sedsala 19an, Fransa ji% 11e bazirganiya xulamên transatlantîkê berpirsiyar bû.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/en/slave-trade-article |sernav=« Slave trade » {{!}} Patrimoines Partagés - France Amériques |malper=heritage.bnf.fr |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |roja-arşîvê=2023-01-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230124165612/https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/en/slave-trade-article |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.archivesportaleurope.net/advanced-search/search-in-archives/results-(archives)/?&repositoryCode=FR-SIAF&levelName=archdesc&t=sg&recordId=FRDAF_esclavage001 |sernav=Results (Archives) |paşnav=Europe |pêşnav=Archives Portal |malper=Archives Portal Europe |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Dema ku dewletê di salên 1630an de dest bi pejirandina pratîkê bi patenta nameyan kir, Louis XIII tenê di sala 1642an ku sala paşîn a serweriya bû bê destûr bi gelemperî wekê fermî dise meriyetê. Di nîvê sedsala 18an de, Nantes dibe bendera bingehîn a tevlêbûyî.<ref name=":2" /> Di dema hindikahiya [[Louis XIV]] û padîşahiya keybanû Anne û Kardînal Mazarin de, serdemek serhildanên ku bi navê Fronde tê zanîn li Fransayê qewimî. Ev serhildan ji hêla feodalên mezin û dadgehên serdest ve wekî bertekek li hember rabûna hêza mutleq a qraliyetê li Fransayê hate meşandin. Padîşahî di sedsala 17an û serweriya Louis XIV (1643-1715) de digihîje lûtkeya xwe ya herî bilind. Bi bihêz bûna feodalan a di [[qesra Versayê]] de re kariyera wî ya leşkerî biser dikeve. Qiralê rojê ku bi gelek şeran tê bîranîn, bi nav Keyê Rojê Fransayê dike hêzek pêşeng a ewropî. Fransa dibe welatê herî qerebalix ê [[Ewropa]]yê û xwedî bandorek mezin li ser siyaset, aborî û çanda ewropî bû. Zimanê fransî di dîplomasî, zanist, edebiyat û karûbarên navneteweyî de zimanê herî zêde tê bikaranîn û heta sedsala 20an jî wisa dimîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |sernav=Language and diplomacy ~ English to French translation |tarîx=2011-07-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2011-07-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110721070018/http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di dema serweriya wî de, Fransa kontrola kolonyal li ser gelek deverên derveyî li [[Amerîka (parzemîn)|Amerîka]], [[Afrîka]] û [[Asya]]yê digire. Di sala 1685an de [[Louis XIV]] fermana Nantes betal dike ku bi hezaran Huguenot neçar dimînin ku sirgûn bibin û Code Noir çarçoveyek qanûnî ji bo koletiyê û derxistina [[Cihûtî|cihûyan]] a ji koloniyên fransî peyda dike.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Palmer |pêşnav=Vernon |tarîx=1996-02-01 |sernav=The Origins and Authors of the Code Noir |url=https://digitalcommons.law.lsu.edu/lalrev/vol56/iss2/5 |kovar=Louisiana Law Review |cild=56 |hejmar=2 }}</ref> Şerên di bin serweriya Louis XV (1715–1774) de Fransa piştî têkçûna xwe yê di Şerê Heft Salan de (1756–1763) Fransaya Nû û piraniya erdên xwe yên hindî winda kir. Lê di heman demê de, axa Fransayê ya ewropî bi destxistinên giring ên wekî Lorraine (1766) û Corsica (1770) mezin dibe. Padîşahê ne hezkirî [[Louis XV]] desthilatdariya wî ya lawaz, biryarên wî yên nebaş ên aborî, siyasî û leşkerî û her weha keyfûseysarana wî yê li qesra wî monarşiyê bêrûmet dike ku 15 sal piştî mirina wî dibe sedema [[Şoreşa Fransayê]].<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/louis_xv.shtml |sernav=BBC - History - King Louis XV |malper=www.bbc.co.uk |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> [[Louis XVI]] (1774–1793) bi awayekî diyar bi dirav, fîlo û leşkeran piştgirî da amerîkîyan û alîkariya wan dike ku serxwebûna li hemberî Brîtanya Mezin bi dest bixin. Fransa tola xwe hildide lê ew qas dirav xerc dike ku hikûmet berbi îflasê ve diçe ev yek dibe faktorek ku gel beşdarî [[Şoreşa Fransayê]] dibin. Qismek ji ronakbariyê di derdorên ronakbîrên fransî de qewimîn û serkeftin û îcadên zanistî yên mezin ên wekî vedîtina oksîjenê (1778) û yekem balona hewaya germ ku rêwiyan hildigirt (1783) ku ji hêla zanyarên fransî ve hatin bidestxistin. Lêgerînên Fransî yên wekî [[Bougainville]] û [[Lapérouse]], bi seferên deryayî yên li çaraliyê cîhanê beşdarî seferên keşfê yên zanistî dibin. Felsefeya Ronahiyê ku tê de aqil wekî çavkaniya bingehîn a meşrûiyetê hate pejirandin, hêz û piştgiriya monarşiyê têk bir û ji bo [[Şoreşa Fransayê]] dibe yek faktorên bingehîn. === Şoreşa Franseyê (1789–1799) === [[Wêne:Prise de la Bastille.jpg|thumb|çep|Serhildana bi navê Bahoza Bastille ku di 14 tîrmeh sala 1789an de pêk hatiye bûyera herî sembolîk a Şoreşa Fransayê bû.]] Fransa bi pirsgirêkên darayî re rû bi rû dimîne ku padîşah [[Louis XVI]] di gulana sala 1789an de gazî Estates-General (komkirina sê padîşahiyên herêmê) kir ku çareseriyên ji bo hikûmeta xwe pêşniyar bike. Ji ber ku ew ketibû tengasiyê, nûnerên Milkên Sêyem, Meclîsek Neteweyî ava kirin ku nîşana serekeyê derketina [[Şoreşa Fransayê|Şoreşa Frensayê]] ye. Ji tirsa ku padîşah [[Meclîsa Neteweyî]] ya nû avakirî bitepisîne, serhildêran di 14yê tîrmeha sala 1789an de êrîşî Bastille kirin. Ev roja serhildana di 14 îlonê de wekî [[Roja Neteweyî ya Fransayê]] hatiye binavkirin. Di destpêka tebaxa sala 1789an de, Meclîsa Damezrîner a Neteweyî îmtiyazên esilzadeyê yên wekî koletiya kesane û mafên nêçîrê ya taybetî betal kir. Bi Danezana Mafên Mirov û Hemwelatiyê (27 Tebax 1789), Fransa mafên bingehîn ji bo mêran ava kir. Daxuyaniyê "mafên mirovan ên xwezayî û bêsînor" ên "azadî, milk, ewlekarî û berxwedana li dijî zilmê" dipejirîne. Azadiya axaftin û çapemeniyê hat îlankirin û girtinên kêfî hatin qedexekirin. Banga tinekirina îmtiyazên arîstokratî hate kirin, azadî û mafên wekhev ji bo hemî mirovan hate ragihandin û gihîştina kargehên giştî li ser bingeha jêhatîbûnê hate dayîn ne ji dayik bûnê. Di mijdara sala 1789an de, Meclîsê biryar da ku hemî milkên [[Dêra Katolîk]] ku xwedan axa herî mezin a welêt bû, wekî axa neteweyî îlan bike û bifroşe. Vê yekê gelek nerazîbûn li beşên Fransayê zêde kir ku di pêşerojê dibe sedema derketina şerê navxweyî. Dema ku Padîşah [[Louis XVI]] hêj jî di nav nifûsê de populer bû, firîna wî ya karesatbar berbi Varennes (Hezîran 1791) diyar dibû ku gotegotên ku wî hêviyên xwe yên rizgariya siyasî bi perspektîfên dagirkirina biyanî ve girêdida, rast dikir. Bêbaweriya ji bo wî di gel de qas kûr dibe ku her diçe îhtimala hilweşandina padîşahiyê û avakirina komarê zêde dibe. Di Daxuyaniya Tebaxa sala 1791ê a Pillnitz de, Împeratorê Awistiryayê û Qiralê Prûsyayê tehdîd kirin ku ewê padîşahê fransî bi zorê vegerînin. Di îlona sala 1791ê de, Meclîsa Damezrîner a Neteweyî padîşah Louis XVI neçar kir ku Destûra Bingehîn a 1791ê ya Fransî qebûl bike ku bi vî rengî monarşiya mitleq a fransî veguherand monarşiyek destûrî. Di Meclîsa Zagonsaz a nû ya damezrandî de (Cotmeh 1791) dijminatî di navbera komeke ku paşê jê re "Girondins" tê gotin, pêş ket û kûr bû ku kesên ku alîgirê şerê bi [[Awistirya]] û Prûsyayê re bûn û komeke ku paşê jê re "Montagnards" an "Jakobin" tê gotin, li dijî şerekî wiha derdiketin. Lêbelê piraniya Meclîsê di sala 1792an de şerek bi [[Awistirya]] û [[Prûsya]] re wekî şansek ji bo zêdekirina populerbûna hikûmeta şoreşger dît û fikirîn ku şerek weha dikare bi ser bikeve û ji ber vê yekê di 20ê avrêla sala 1792an de li Awistiryayê şer ragihand. Di 10ê tebaxa sala 1792an de qerebalixek bi hêrs gef li qesra qiral Louis XVI dixwe ku qiral xwe li Meclîsa Zagonsaz vedişêre. Piştre Artêşa Prûsya di tebaxa sala 1792an de Fransayê dagir dike. Di destpêka îlonê de, Parîsiyên ku ji Artêşa Prûsya ku Verdun dagir dikin û serhildanên dij-şoreşger ên li rojavayê Fransayê aciz dibin, di navbera 1000 û 1500 girtiyan bi serdegirtina girtîgehên Parîsê de di girtîgehan qetil dikin. Ligel hemî hewldanan Meclîs û [[Konseya Bajêr a Parîsê]] nekarîn wê xwînrijandinê rawestînin. Konvansiyona Neteweyî ku di hilbijartinên yekem de di bin dengdana gerdûnî ya mêr de hate hilbijartin, di 20ê îlona sala 1792an de kete cihê Meclisa Zagonsaz û di 21ê îlonê de bi îlankirina Komara Yekem a Fransa re monarşî betal erkên konvansiyonê hate betalkirin. Qiralê berê [[Louis XVI]] di çileya sala 1793an de ji ber xiyanetê cezayê mirinê lê hate birîn û bi giyotînê hate kuştin. Fransa di mijdara sala 1792an de li dijî [[Brîtanya Mezin|Brîtanyaya Mezin]] û [[Komara Holendayê]] şer radigihîne û di adara sala 1793an de jî li dijî Spanyayê şer radigihîne. Di bihara sala 1793an de, Awistirya û Prûsyayê Fransa dagir kirin ku di meha adarê de Fransayê "komara bira" li "Komara Mainz" ava kir û di bin kontrola xwe de girt. Di heman demê de di adara sala 1793an de şerê navxweyî yê Vendéeyê li dijî Parîsê dest pê dike ku Destûra Medenî ya Ruhanî ya 1790an ve û leşkeriya mecbûrî ku di destpêka sala 1793an de hatibû derxistin, şer diqewime. Li deverên din ên Fransayê jî serhildan çêdibû. Di Konvansiyona Neteweyî de dijminatiya fraksiyonalîst ku ji cotmeha sala 1791ê vir ve derdikeve, bi koma 'Girondins' re, di 2ê hezîrana sala 1793an de neçar ma ku îstifa bike û ji konvansiyonê derkeve. Dij-şoreşa ku di adara sala 1793an de li Vendée dest pê dike, heya tîrmehê li bajarên wekî [[Brittanî]], [[Normandî]], [[Bordèu|Bordeaux]], [[Marsîlya]], [[Toulon]] û [[Liyon]] belav dibe. Hikûmeta Konvansiyona Parîsê di navbera cotmeh û kanûna sala 1793an de bi tedbîrên hovane karî piraniya serhildanên navxweyî, bi ligel ku bi dehhezaran kesan jiyana xwe ji dest didin, ditepisîne. Hinek dîroknas tînin ziman ku şerê navxweyî heta sala 1796 dewam kiriye û dibe ku 450.000 kes jiyana xwe ji dest bidin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2012-01-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120117152123/http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di dawiya sala 1793sm de hevalbend ji Fransayê hatin derxistin. Fransa di sibata sala 1794an de koletiya li koloniyên xwe yên amerîkî betal kir lê disa di pêşerojê de koletiyê ji nû ve dide destpêkirin. Nakokiyên siyasî û dijminatiya di [[Konvansiyona Neteweyî]] ya di navbera cotmeha sala 1793 û tîrmeha sala 1794an de gihîştiye asteke nedîtî, di encamê de bi dehan endamên peymanê bi îdama giyotînê hatine mehkûmkirin. Di vê navberê de, şerên derve yên Fransaya di sala 1794an de, wek mînak li Belçîkayê, giran dibû. Di sala 1795an de, xuya bû ku hikûmet li hember daxwaz û hewcedariyên çînên jêrîn ên di derbarê azadiya dînî (Katolîk) û dabeşkirina wekhev a xwarinê de vedigere xemsariyê. Heya sala 1799an, siyasetmedaran, ji xeynî îcadkirina pergaleke nû ya parlemanî ('Dîrektor'), xwe bi dûrxistina xelkê ji katolîk û royalîzmê mijûl dikirin. === Napoleon û sedsala 19an (1799-1914) === [[Wêne:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|thumb|çep|Napoleon, Împeratorê fransiyan ku li seranserê Ewropayê împeratoriyeke mezin ava kiriye.]] [[Wêne:France colonial Empire10.png|thumb|çep|Împeratoriya yekem (şîna ronahî) û Împaratoriya duyemîn (şîna tarî) împeratoriyên kolonyal a Fransayê ne.]] Napoleon Bonaparte di sala 1799an de desthilatdariya komarê werdigire û dibe konsulê yekem û paşê jî Împeratorê Împeratoriya Fransayê (1804–1814; 1815). Wekî berdewamiya şerên ku ji hêla padîşahên ewropî ve li dijî komara Fransa hate ragihandin, guherandina komên Hevbendiyên Ewropî şer li ser Împeratoriya Napoleon ragihandin. Artêşên wan piraniya parzemîna Ewropayê bi serketinên bilez ên wekî şerên Jena-Auerstadt yan jî Austerlitz zeft kirin. Endamên malbata Bonaparte li hinek qiraliyetên nû hatine damezrandin wekî padîşah hatine tayîn kirin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=http://dx.doi.org/10.17104/9783406718335 |sernav=Friedrich der Große |paşnav=Blanning |pêşnav=Tim |tarîx=2019 |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |isbn=978-3-406-71833-5 }}</ref> Ev serketin dibin sedema berbelavbûna îdeal û reformên şoreşgerî yên fransî li seranserê cîhanê, wek pergala metrîk, Qanûna Napoleon û Danezana Mafên Mirovan. Di hezîrana sala 1812an de, Napoleon êrîşî [[Rûsya]]yê kir û digihîje Moskoyê. Paşê artêşa wî ji ber pirsgirêkên dabînkirinê, nexweşî, êrîşên Rûsyayê û di dawiyê de jî di mehên zivistanê de belav dibe. Piştî sefera rûsî ku dibe sedema felaketê û serhildana padîşahiyên ewropî li dijî desthilatdariya wî, Napoleon têk diçe û padîşahiya Bourbon tê vegerandin. Nêzîkî milyonek fransî di dema Şerên Napolyon de dimirin. Piştî vegera wî ya kurt ji sirgûnê, Napoleon di dawiyê de di sala 1815an de di Şerê Waterloo de têk diçe û bi sînorên destûrî yên nû, padîşahî ji nû ve hate damezrandin (1815-1830). Xanedaniya Bourbon a bêgramî bi Şoreşa tîrmehê ya 1830an ku Monarşiya tîrmehê ya destûrî ava dike, hate hilweşandin. Di vê salê de leşkerên fransî dest bi bidestxistina [[Cezayir]]ê kirin û yekem hebûna kolonyala li [[Afrîka]]yê ji dema ku Napoleon di sala 1798an de dest pê kir, li Misrê damezrand. Rakirina koletiyê û danasîna mafê dengdanê ya gerdûnî ya mêran ku di dema Şoreşa Fransî de bi kurtî hate pejirandin, di sala 1848 de ji nû ve hate pejirandin. Di sala 1852an de, serokê Komara Fransayê, Louis-Napoléon Bonaparte, biraziyê Napoleon I, wekî împeratorê Împeratoriya Duyem, wekî [[Napoleon III]] hate ragihandin. Wî destwerdanên fransî li derveyî welat zêde kir, nemaze li Krîm, Meksîk û Îtalya ku di encamê de Duka Savoy û wîlayeta [[Nice]] hate bidestxistin ku di wê demê beşek ji Padîşahiya Sardînyayê bûn. Napoleon III piştî têkçûna di Şerê Franko-Prusyaya sala 1870an de hate rûxandin û rejîma wî bi Komara Sêyemîn hate guhertin. Di sala 1875an de dagirkirina [[Fransa ya Cezayîrê]] temam dibe û nêzîkî 825.000 cezayîrî ji ber birçîbûnê, nexweşî û tundûtûjiyê hatin kuştin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Blood and soil: a world history of genocide and extermination from Sparta to Darfur |url=https://archive.org/details/bloodan_kie_2007_00_0326 |paşnav=Kiernan |pêşnav=Ben |tarîx=2007 |weşanger=Yale University Press |isbn=978-0-300-10098-3 |cih=New Haven }}</ref> Fransa ji destpêka sedsala 17an ve, bi curbicur xwedan milkên kolonyal bû lê di sedsalên 19an û 20an de, împeratoriya wê ya kolonyal a gerdûnî ya li derveyî welat bi awayekî mezin berfireh dibe û pişt [[Împeratoriya Brîtanî]] dibe duyem-mezintirîn împeratoriya li cîhanê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Higginson |pêşnav=Pim. |tarîx=2008 |sernav=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism (review) |url=http://dx.doi.org/10.1353/frf.2008.0000 |kovar=French Forum |cild=32 |hejmar=1 |rr=286–288 |doi=10.1353/frf.2008.0000 |issn=1534-1836 }}</ref> Tevlî metropolê Fransayê, tevahiya axa di bin serweriya Fransayê de di salên 1920 û 1930an de digihîje 13 milyon kîlomêtre çargoşeyê ku ji %8.6 ji axa cîhanê pêk dihat. Serdema ku bi navê ''Belle Époque'' tê zanîn, destpêka sedsalê de serdemek bû ku bi xweşbînî, aştiya herêmî, bextewariya aborî û nûjeniyên teknolojî, zanistî û çandî ve girêdayî ye, hate destpêkirin. Di sala 1905an de sekuleriya dewletê bi fermî hate damezrandin. === Destpêka nîvê sedsala 20an (1914-1946) === [[Wêne:El 114 de infantería, en París, el 14 de julio de 1917, León Gimpel.jpg|thumb|Fransî Poilus di sala 1917an de, di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, bi ala xwe yên şer re.]] Fransa ji hêla [[Almanya]]yê ve hate dagir kirin û ji hêla [[Brîtanya Mezin]] ve hate parastin ku di tebaxa sala 1914an de [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] dest pê dike. Almanya li bakurê rojhilat herêmek pîşesazî ya dewlemend dagir dike. Fransa û hevalbendên Fransayê li hember hêzên navendî bi berdîleke giran a mirovî û maddî bi ser dikevin. Di Şerê Cîhanê yê Yekem 1.4 milyon leşkerên fransî dimirin ku ji %4 ji nifûsa Fransayê ye.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |sernav=France's oldest WWI veteran dies |tarîx=2008-01-20 |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Di navbera ji %27 û 30 leşkerên ku ji sala 1912an heta 1915an dibine leşker, hatine kuştin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PR25 |sernav=World War I: Encyclopedia |paşnav=Tucker |pêşnav=Spencer |paşnav2=Roberts |pêşnav2=Priscilla Mary |tarîx=2005 |weşanger=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-420-2 |ziman=en }}</ref> Salên navberê bi tengezariyên navneteweyî yên dijwar û curbicur reformên civakî yên ku ji hêla hikûmeta Eniya Gel ve hatin destnîşan kirin (betlaneya salane, rojên xebatê yên heşt saetan, jin di hukûmetê de) hatin qebûlkirin. Di sala 1940an de Fransa hate dagirkirin û bi lezûbez li hemberî Almanyaya Nazî yê têk diçe. Fransa li bakur herêmek dagirkeriya Alman, li başûrê rojhilat herêmek dagirkirina îtalî û herêmek nedagîrkirî, mayîna Fransayê ku ji axa metropolê ya başûrê Fransa (du-pêncên metropolê Fransaya beriya şer) û Împeratoriya Fransî ku du parêzgerên Tûnisa Fransî û Fasa Fransî û Cezayira Fransî dihewand; hikumeta Vichy, rejîmeke otorîter a nû avabûye û bi Almanyayê re hevkariyê dike ku li ser xaka nedagîrkirî hikum dikir. Fransaya Azad, ji aliyê hikûmeta-sirgûnkirî bi serokatiya Charles de Gaulle, li Londonê hate damezrandin. Ji sala 1942 heta sala 1944an nêzîkî 160.000 hemwelatiyên fransî ku di nav wan de derdora 75.000 cihû hebûn, hatin sirgûnkirinê kampên mirinê û kampên komkirinê yên li Almanya û Polonyaya dagirkirî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.holocaust-education.dk/holocaust/deportationer.asp |sernav=The Danish Center for Holocaust and Genocide Studies |tarîx=2014-04-16 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-04-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140416061232/http://www.holocaust-education.dk/holocaust/deportationer.asp |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ain.fr/upload/docs/application/pdf/2011-05/dp_expo_schwartz_auf_weiss_nantua_2011bd.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-11-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141109055804/http://www.ain.fr/upload/docs/application/pdf/2011-05/dp_expo_schwartz_auf_weiss_nantua_2011bd.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di îlona sala 1943an de Korsîka yekem xaka metropolê ya fransî bû ku xwe ji Axis rizgar kir. Di 6ê hezîrana sala 1944an de, Hevalbendan Normandiya û di tebaxê de jî Provence dagir kirin. Di sala paşîn de Hevalbend û Berxwedana Fransî bi serketî li hemberî hêzên Axis biserketin û serweriya Fransa bi damezrandina Hikûmeta Demkî ya Komara Fransa (GPRF) hate vegerandin. Ev hikûmeta demkî ku ji hêla de Gaulle ve hatî damezrandin, armanc ew bû ku şerê li dijî Almanyayê berdewam bike û hevkarên Almanyayê ji kar dûr bixe. Her wiha çend reformên giring jî kirin ku di nav de destûra dengdanê ji jinan re hat dayîn û avakirina sîstema ewlekariya civakî hebûn. === Serdema hevdem (1946–serdema nûjen) === [[Wêne:De Gaulle-OWI.jpg|thumb|Charles de Gaulle, lehengê Şerê Cîhanê yê Yekem, rêberê fransiyên azad di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de û Serokê Fransayê.]] GPRF zemînek ji bo nîzamek destûrî ya nû danî ku di encamê de Komara Çarem (1946–1958) mezinbûnek aborî ya berbiçav dibîne. Fransa yek ji endamên damezrîner ên [[NATO]]yê ye. Fransa hewl da ku kontrola Hindistana Fransî ji nû ve bi dest bixe lê di sala 1954an de di Şerê Dien Bien Phu de ji li hemberî Viet Minh tê têkbirin. Piştî çend mehan Fransa li Cezayîrê bi pevçûnek din a dij-kolonyalîst re rû bi rû ma ku piştre wekî parçeyek bingehîn a Fransa û warê zêdetirî milyonek rûniştvanên ewropî hate dîtin. Di dema pevçûnê de, fransiyan bi awayekî sîstematîk îşkence û zordarî bikar anîn ku di nav de kuştinên bê daraz ji bo kontrolkirina [[Cezayir]]ê hebû.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=g1YSBAAAQBAJ&pg=PA131 |sernav=Colonialism |paşnav=Macqueen |pêşnav=Norrie |tarîx=2014-07-22 |weşanger=Routledge |isbn=978-1-317-86480-6 |ziman=en }}</ref> Vê pevçûnê welat hilweşand û dibe sedema derbeyek û şerê navxweyî yê li Fransayê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://academic.oup.com/crawlprevention/governor?content=%2fia%2farticle-lookup%2fdoi%2f10.2307%2f2610008 |sernav=Jêder yek |malper=academic.oup.com |doi=10.2307/2610008 |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Di dema krîza gulana sala 1958an de Komara Çarem a lawaz û bêhedarî rê da Komara Pêncem ku tê de serokatiyek bihêz hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |sernav=From Fourth to Fifth Republic |tarîx=2008-05-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2008-05-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080523234726/http://seacoast.sunderland.ac.uk/~os0tmc/contem/fifth.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di hewlên paşîn de, dema ji bo bidawîkirina [[Şerê Cezayirê]] gav bavêje, [[Charles de Gaulle]] karî ku welat bi hev re bihêle. Şer bi Peymana Évian di sala 1962an de ku dibe sedema serxwebûna [[Cezayir]]ê bi dawî dibe.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=VCMgAwAAQBAJ&pg=PA46 |sernav=Foreign Intervention in Africa: From the Cold War to the War on Terror |paşnav=Schmidt |pêşnav=Elizabeth |tarîx=2013-03-25 |weşanger=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-31065-0 |ziman=en }}</ref> Serxwebûna Cezayîrê bi berdêlên giran hat ku nêzîkî milyonek cezayîrî mirin û zêdetirî 2 milyon cezayîrî jicihwarên xwe dibin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=54Oe1WTfBfAC&pg=PA38 |sernav=The State of the World's Refugees, 2000: Fifty Years of Humanitarian Action |paşnav=Cutts |pêşnav=Mark |paşnav2=Refugees |pêşnav2=Office of the United Nations High Commissioner for |tarîx=2000 |weşanger=Oxford University Press |isbn=978-0-19-924104-0 |ziman=en }}</ref> Nêzîkî yek mîlyon Pied-Noirs û Harkis piştî serxwebûnê ji [[Cezayir|Cezayîrê]] reviyan Fransayê. De Gaulle di çarçoveya [[Şerê Sar]] de li hemberî blokên rojava û rojhilat polîtîkaya xwe yê “serxwebûna neteweyî” meşand. Ji bo vê yekê wî ji fermandariya [[NATO]] ya yekbûyî ya leşkerî vekişî (dema ku di nav hevalbendiya NATOyê de ma), bernameyek pêşkevtina atomî da destpêkirin û Fransayê dike hêza nukleerî ya çarem a cîhanê. Wî têkiliyên dilsoz ên franko-almanî vegerandin ku di navbera deverên bandor ên amerîkî û sovyetê de hevsengiyek ewropî ava bike. Lêbelê ew li dijî her pêşkevtina ewropayek ser-neteweyî bû û alîgirê ewropayek neteweyên serwer bû. Piştî rêzek xwepêşandanên sala 1968an li seranserê cîhanê, serhildana gulana 1968an bandorek mezin ê civakî derdixe holê. Dema ku li Fransayê îdealek ehlaqî ya kevneperest (dîn, welatparêzî, rêzgirtina ji desthilatdariyê re) ber bi îdealek exlaqî ya lîberaltir ve (laîkparêzî, ferdperestî, şoreşa zayendî) veguherî, ev yek dibe xaleke guhertinê. Her çend serhildan têkçûnek siyasî be jî (ji ber ku partiya gaullîst ji berê hinek bihêztir derket holê) di navbera gelê fransî û de Gaulle de ku piştî demek kurt îstifaya xwe radigihîne, perçebûnek pêk tê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rpfrance-otan.org/France-and-NATO |sernav=France and NATO - La France à l’Otan |tarîx=2014-05-09 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2014-08-11 |urlya-arşîvê=https://archive.today/20140811164800/http://www.rpfrance-otan.org/France-and-NATO |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema post-gaullîstan de, Fransa wekî yek ji aboriyên herî pêşketiya li cîhanê ma lê bi gelek kirîzên aborî re rû bi rû dimîne ku di encamê de rêjeyên bilind ên bêkariyê û zêdebûna deynên giştî li welat diqewime.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=cVa46Q7oMlcC&pg=PA160 |sernav=France at the dawn of the twenty-first century, trends and transformations |paşnav=Vermette |pêşnav=Rosalie |tarîx=2000 |weşanger=Summa Publications, Inc. |isbn=978-1-883479-29-9 |ziman=en }}</ref> Di dawiya sedsala 20an û destpêka sedsala 21ê de, Fransa di pêşketina Yekîtiya Ewropayê ya ser-neteweyî de bû, nemaze bi îmzekirina [[Peymana Maastricht]] (ku Yekîtiya Ewropayê tê avakirin) di sala 1992an de, di sala 1999an de [[Herêma Euroyê]] ava kir û di sala 2007an de [[Peymana Lîzbonê]] îmze dike. Fransa jî gav bi gav lê bi tevahî ji nû ve entegreyî NATOyê dibe û ji wê demê ve beşdarî piraniya şerên ku ji hêla NATOyê ve têne piştgirî kirin, dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.migrationpolicy.org/article/french-government-revives-assimilation-policy |sernav=French Government Revives Assimilation Policy {{!}} migrationpolicy.org |tarîx=2015-01-30 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2015-01-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150130222428/http://www.migrationpolicy.org/article/french-government-revives-assimilation-policy |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Wêne:Marche républicaine, Paris, 11 janvier 2015 (15).jpg|thumb|Piştî êrîşên çileya sala 2015an ku ji aliyê terorîstên îslamîst ve hatin kirin, li seranserê Fransayê meşên hatin organîzekirin ku ev bûye mezintirîn mîtînga gel a di dîroka Fransayê de.]] Ji sedsala 19an vir ve, Fransa malavaniya gelek koçber dike. Ev bi piranî ji mêrên biyanî yên ku ji welatên katolîk ên ewropî bûn ku bi gelemperî ku dema xebatên wan xilas dibûn vedigeriyan welatên xwe. Di salên 1970î de Fransa bi krîzek aborî re rû bi rû ma û destûr da ku koçberên nû (bi piranî ji Mexribê) bi malbatên xwe re bi domdarî li Fransayê bi cih bibin û bibim hemwelatê fransî. Di encamê de bi sed hezaran misilman (bi taybetî li bajarên mezin) di xaniyên giştî yên yarmetîdar de dijîn û ji rêjeyên pir bilind ên bêkariyê dikişînin. Di heman demê de Fransa dev ji asîmîlasyona koçberan berda û li wir ji wan hate xwestin ku li gorî nirxên kevneşopî û normên çandî yên fransî tevbigerin. Di heman demê de koçber hatin teşwîq kirin ku çand û kevneşopiyên xwe yên cihêreng biparêzin û bi tenê entegreyê sîstema welat bibin. Ji sala 1995an vir ve ku di sala 1995an de êrîşên bombeyî yên li Metro û RERê yên Parîsê pêk hatin, Fransa bi awayekî demdemî ji aliyê rêxistinên îslamîst ve bûye armanc. Bi taybetî êrîşa [[Charlie Hebdo]] di çileya sala 2015an de li Fransayê pêk hatiye ku li dijî êrîşê yek mezintirîn mîtîngên gel a di dîroka Fransayê de, ku nêzîkî 4.4 milyon kes komê qadan kir hatiye lidarxistin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_FRANCE_ATTACKS_RALLY?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-01-11-12-51-46 |sernav=News from The Associated Press |tarîx=2015-01-11 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |tarîxa-arşîvê=2015-01-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150111213526/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_FRANCE_ATTACKS_RALLY?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2015-01-11-12-51-46 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Êrîşên [[Parîs]]ê yên mijdara sala 2015an ku dibe sedema mirina 130 kesan, êrîşa herî kujer a li ser axa Fransa ji [[Şerê Cîhanî yê Duyem|Şerê Cîhanê yê Duyem]] ve û ji dema teqîna trêna Madrîdê ku di sala 2004an de pêk hatiye, êrîşa herî kujerê li [[Yekîtiya Ewropayê]] ye.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/14/paris-attacks-people-throw-open-doors-to-help |sernav=Parisians throw open doors in wake of attacks, but Muslims fear repercussions |paşnav=McVeigh |pêşnav=Tracy |paşnav2=Graham-Harrison |pêşnav2=Emma |tarîx=2015-11-14 |malper=The Observer |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/europe-s-open-border-policy-may-become-latest-victim-of-terrorism-1.2435486 |sernav=Europe’s open-border policy may become latest victim of terrorism |malper=The Irish Times |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 }}</ref> Her wiha di sala 2016an de êrîşa ku bargirê li bajarê [[Nice]] ku li dijî pîrozbahiyên Roja Bastille pêk tê dibe sedema mirina 87 kesan. [[Operasyona Chammalê]] ku hewldanên leşkerî yên Fransa ji bo kontrolkirina DAIŞê ye, di navbera salên 2014 û 2015an de zêdetirî 1000 çekdarên [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAIŞê]] hatin kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://thematadorsghs.us/index.php/2015/12/14/french-policies-provoke-terrorist-attacks/ |sernav=French policies provoke terrorist attacks |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-09-11 |roja-arşîvê=2023-09-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230922230329/http://thematadorsghs.us/index.php/2015/12/14/french-policies-provoke-terrorist-attacks/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Erdnîgari == Piraniya ax û nifûsa Fransa li Ewropaya Rojava ye ku wekî Metropolitan France hatiye binavkirin ku axa sereke ya welêt ji siyasetên curbicur ên derveyî welêt cuda bike. Fransa li aliyê bakur bi Deryaya Bakur, aliyê bakurê rojava Kanala înglîzî, li rojava bi Okyanûsa Atlantîk û li başûrê rojhilat bi Deryaya Navîn re sinorên xwe parvedike. Welatê cîranên li parzemîna Ewropayê [[Belçîka]], [[Lûksembûrg]], [[Almanya]], [[Swîsre]], [[Îtalya]], [[Monako]], [[Spanya]], [[Andorra]] ye. Ji xeynî parzemîna [[Ewropa]] erdê Fransayê li [[parzemîn]]ên din jî hene ku di nav de [[Karîbîk]]an wek mînak [[Saint-Martin]], li [[Emerîkaya Başûr|Başûrê Amerîkayê]] [[Guayanaya Fransî]], li qeraxên [[Emerîkaya Bakur|Bakurê Amerîkayê]], li Okyanûsa Hindê û li [[Okyanûsya]]yê herêm û welatên ku girêdayî Fransayê ne hene. === Erdnîgariya xwezayî === [[Wêne: Most beautiful villages of the world montsoreau 2.jpg |thumb|[[Loire]] li [[Montsoreau]], [[Geliyê Loire]].]] Fransa ji [[Derya Navîn]] heta [[Deryaya Bakur]] û ji [[Reyn]]ê heta [[Okyanûsa Atlantîk|Atlantîkê]] dirêj dibe. Ew bi [[Brîtanyaya Mezin]], [[Belçîka]], [[Lûksembûrg]], [[Almanya]], [[Swîsre]], [[Îtalya]], [[Monako]], [[Andorra]] û [[Spanya]]yê tê hevsînorkirin. Li derveyî welatê dayikê, Fransa bi [[Brezîl]], [[Sûrînam]] û [[Holenda]]yê re sînorên bejahî parve dike. Ji bilî welatê dayika [[Ewropaya Rojava]] (''la métropole''), Fransa ji herêmên [[Amerîkaya Bakur]], [[Hindîstana Rojava|Karibîk]], [[Amerîkaya Başûr]], Okyanûsa Hindî, [[Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Antarktîka|Antarktîk]] (îdiayên li ser qada axa Antarktîkê ji hêla piraniya welatên cîhanê ve nayê pejirandin). Fransa ji deştên peravê yên li bakur û li rojava yên bi Atlantîk û Deryaya Bakur heta zincîreyên çiyayên mezin, [[Pyrenees]] li başûr û [[Alpê]] li başûr, [[Pyrenees]] li bakur û li rojavayê rojhilat bi [[Ewropa]] lûtkeyên çiyayên herî bilind (derve [[Qafkas]]), [[Mont Blanc]], 4&nbsp;810 metre. Di hundurê de rêzeçiyayên din ên wekî [[Navenda Massif]] û [[Vosges]] hene. Chaine de Puys li Massif Central, girseyek çiyayî ya bi derdora 80 volkanên neçalak, di tîrmeha 2018an de wekî [[Mîrateya Mîrateya Cîhanê]] hat destnîşankirin. Fransa di navbera çar [[pergalên çem]] yên mezin de dabeş dibe ku sê ji wan diherikin [[Atlantîk]]ê. Çem li ser deştên nermik ên bakur û rojavayê Fransa diherikin û çemên wan ên berdar bûne sedem ku navenda aborî û siyasî ya welêt li beşên bakur ên welêt biqede ku dikare wekî alîkarek bihêz were dîtin ku Parîs bibe navenda welêt. === Dabeşkirina îdarî === [[Wêne:Régions de France 2016.svg|thumb|Ji Çile 2016 de, li [[Fransa Proper] tenê 13 herêm hene]]<ref>http://www.lemonde.fr/politique/article/2014/12 /17 /la-carte-a-13-regions-definitively-adoptee_4542278_823448.html</ref>]] Fransa (di 2015 de) dabeş dibe:<ref>http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/documentation.asp?page=documentation.htm</ref> * 27 herêm (''herêm''), 22 navxweyî û pênc ne ewropî. Binêre ''Herêmên Fransa''. * 101 beş (''departements''). Binêre ''Wezareta Fransa''. * 335 navçeyên (''navçe''). Binêre ''Navçeya Fransa''. * 2&nbsp;054 Kanton (''kanton''), di nav de 59 yên ne ewropî jî hene. Binêre ''Kantonên Fransa''. * 36&nbsp;658 komûns (''komunan''). Binêre ''Şaredariyên Fransî''. * 9 villes nouvelles ku dabeşek e ku bi dabeşên jorîn re paralel dimeşe. Binêre Ville nouvelle. Wezaret bi jimare ne û ev jimar di du reqemên pêşî yên koda posteyê de cih digirin. Jimareya beşê berê jî li ser lewheyên qeydkirina wesayîtên rê, wekî du reqemên dawîn jî hatibû destnîşan kirin. Ev pergal, ku li ser bingeha qeyda wesayîtê ya ku ji hêla beşa ve hatî rêve kirin, ku wesayit lê lê bû, niha (2021) ber bi qonax ve tê derxistin û bi qeydek navendî ve tê veguheztin, ji ber vê yekê hûn nikanin beşa malê li ser lewheyên nû bixwînin. Herêm, dezgeh, navçe û kanton herêmên îdarî yên hikûmetê ne. Herêm ji aliyê qeymeqamekî herêmê (''préfet de région''), ku di heman demê de serokê yek ji beşên herêmê ye, têne birêvebirin. Dezgeh ji hêla [[Parlîk (Fransa)|prefekt]] (''préfet''), ku ji hêla [[hikûmet]] ve hatî tayîn kirin (wekhev [[walî]]) têne rêvebirin; navçe ji aliyê binerd (''sous-préfet'') ve tê birêvebirin. Kanton bi giranî wek [[navçe]] di hilbijartinên meclîsên herêmê û meclîsên dezgehan de kar dikin. Li [[Parîs]], du qeymeqam hene, qismî qeymeqamekî îdarî "asayî" ye, ku di heman demê de qeymeqamê herêmê ye, beşek jî muxtarê polîsan (''préfet de police''), ku şefê polîsê herî bilind e, di heman demê de [[fermandarê sivîl]] li Parîsê [[herêma sivîl]] (''zone de défense de Paris''). Prefektê polîs jî li beşên [[Hauts-de-Seine]], [[Seine-Saint-Denis]] û [[Val-de-Marne]] wezîfeya xwe dike. Herêm û dezgeh jî şaredariyên bi mafên xwe yên bacê û meclîsên rasterast têne hilbijartin, bi rêzê ve ''[[Lijneyên Herêmî yên Fransa|conseil Régional]]'' û ''conseil général'' wek saziya herî bilind a biryardanê pêk tînin. Şaredarîya herêmê û meclîsa herêmê ji alîyê ''président du conseil régional'' ve tên birêvebirin; şaredariya beşê (li gorî [[Meclîsa wîlayetê]]) û meclîsa daîreyê ji aliyê ''président du conseil général'' ve tên birêvebirin. Dezgeha herî bilind a biryardanê ya şaredariyan meclîsek e (''konseil şaredariyê'') û [[şaredar]] (''maire'') ku ji aliyê wê ve hatiye tayînkirin, ku hem serokê meclîsê û hem jî serokê şaredariyê ye. birêvebirî. Li Parîs, Lyon û Marsîlyayê, ku şaredariyên wan bi meclîsên xwe yên rasterast hatine hilbijartin, li navçeyan hatine dabeşkirin, şert û mercên taybetî hene. Çar [[Wezaretên Frensî yên Derveyî|Dezgehên derveyî]] berê [[Kolonî|Koloniyên Fransî]] ne ku ji [[1946]] de xwediyê heman statuya wezaretên Fransaya Ewropî ne (''[[Fransa métropolitaine|metropole]])''. Ew parçeyên yekbûyî yên Komara Fransa (û bi vî rengî YE jî) ne. [[Herêmên li derveyî Fransa|herêmên îdarî yên derveyî]] [[herêmên girêdayî]] ne ku ew jî li derveyî YE ne. Ew jî mîna dezgehan têne rêvebirin û rûniştevanên fransî [[hemwelatî|welatî]] ne. Piraniya wan [[ewro]] bikar tînin, ji bilî [[Polinezyaya Fransî]], [[Kaledonyaya Nû]] û [[Giravên Wales û Futuna]] yên ku pereyê wan, [[Franka CFP]] hene. Fransa di heman demê de di [[Okyanûsa Hindî]] de çend giravên neniştecî yên bi navê [[Îles Éparses]] kontrol dike, ku ligel [[Adélieland]], îdiaya Fransa ya [[Antarctica]], [[Zimanê fransî]] pêk tînin. Herêmên Başûr. ==== Herêmên Fransayê ==== {{Gotara bingehîn|Herêmên Fransayê}} {{Nexşeya herêmên Fransayê|text=fgfdfgdg}} Ji sala 2016an ve, Fransa ji 18 herêman ({{bi-fr|région}}) pêk tê. ''Régions'' yên li Fransaya parzemînî jî di hundura xwe de jî gav bi gav wek [[département]], [[Arrondissement]], [[Cantone]] û [[Commune]] tê parve kirina perçeyên hîn biçûk. {{-}} ===== Heremên kevn ===== Ji sala [[1956]]an heta 1ê çileya [[2016]]an, Fransa ji 26 herêman pêk hatibû. Ji wan 21 li xakên Fransaya parzemînî bûn, yek girava [[Korsîka]] bû, û çar jî navçeyên ser deryayî bûn. {| | # [[Alsace]] # [[Aquitaine]] # [[Auvergne]] # [[Basse-Normandie]] # [[Bourgogne]] # [[Bretagne]] # [[Centre]] # [[Champagne-Ardenne]] # [[Korsîka]] (statuya taybetî) # [[Franche-Comté]] # [[Haute-Normandie]] | <ol start=12> <li>[[Île-de-France]] <li>[[Languedoc-Roussillon]] <li>[[Limousin]] <li>[[Lorraine]] <li>[[Midi-Pyrénées]] <li>[[Nord-Pas de Calais]] <li>[[Pays de la Loire]] <li>[[Picardie]] <li>[[Poitou-Charentes]] <li>[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] (PACA) <li>[[Rhône-Alpes]] | [[Wêne:FranceRegionsNumbered.png]] | |} * '''Herêmên li ser deryayê''' jî ev in: {| | :23 [[Guadeloupe]] :24 [[Martinique]] :25 [[Guyanaya Fransî]] :26 [[Réunion]] | [[Wêne:Guadeloupe map.png|90px|Guadeloupe]][[Wêne:Martinique-Map.png|90px|Martinique]][[Wêne:French Guiana-CIA WFB Map.png|90px|Guayanaya]][[Wêne:Reunion-CIA WFB Map.png|90px|Réunion]] | |} == Siyaset == === Dewlet û siyaset === Navê [[Destûra Bingehîn|Destûra]] ya niha ya Fransayê [[Komara Pêncem]] ye û di referandûma 28'ê Îlona 1958'an de hat qebûlkirin. Wê pozîsyona [[birêvebir]] li hember qanûndanêr xurt kir û diyar dike ku Serokkomar dê bi hilbijartina rasterast ji bo wezîfeya 5 salan were tayîn kirin (di 2001 de ji 7 salan hate guhertin). Hilbijartina serokkomariyê di du tûran de pêk tê. Ger di tûra yekem de ti berbijarek ji sedî 50&nbsp;detir dengan nestandibe, her du namzedên sereke di gera duyem a hilbijartinan de tên cem hev. Desthilatên berfireh ên serokkomar divê îstiqrara desthilatdariya dewletê û hebûna dewletê misoger bike. Di nav hêzên herî giring de mafê bangeşeya referandûmên biryardar û hilbijartinên nû yên Meclîsa Neteweyî ye. Her wiha serokkomar [[Serokwezîrê Fransa|Serokwezîr]] û wezîrên din tayîn dike, [[fermandarê bilind]] yê leşkerî ye û ew e ku peymanên navneteweyî îmze dike û li ser bi cîhkirina [[Çekên nukleerî yên Fransa|çekên navokî]]. Zêdebûna desthilatên serokkomar, hilbijartina serokatiyê ji hilbijartinên parlamenê giringtir kiriye û ji ber vê yekê rêjeya beşdariyê ji bo hilbijartina serokkomariyê zêdetir e. Parlamena Fransayê ji [[Sîstema dudûr|du odeyan]], [[Meclisa Neteweyî ya Fransa|Meclisa Neteweyî]] (''les députés de l'Assemblée nationale'') û [[Senatoya Fransayê|Senato]] (''Sénat'') , bi giştî 925 endam. 577 endamên Meclisa Neteweyî ji bo heyamên 5 salan bi hilbijartinên rasterast li herêmên hilbijartinê yên yek-endam têne destnîşankirin. Meclîsa Neteweyî bijardeya hilweşandina hikûmetê bi pêşniyara bêbaweriyê heye. Nîvê 348 senatoran (''les senators'') li [[Senatoya Fransa|Senata]] (''Sénat'') her sê salan carekê ji bo heyamek şeş salan têne tayîn kirin. Senator xwedan hêzek tixûbdar in û Meclîsa Neteweyî her gav gotina dawî heye heke di navbera her du odeyan de lihevnekirin hebe ji bilî mijarên destûrî. Hikûmet li ser rojeva Meclîsa Neteweyî xwedî bandorek xurt e. Jiyana siyasî ya Fransayê di van dehsalên borî de heya "hilbijartinên parlamanî yên 2017an" bi polarîzasyonek di navbera du komên siyasî de hate nişandan: çep li dora [[Partiya Sosyalîst (Fransa)|Partiya Sosyalîst]] û rastgir li dora [[Civîna ji bo komara|RPR]] û şûngirê wê [[Yekîtiya Tevgera Gel|UMP]]. Partiya rastgira tund FN (''[[Eniya Neteweyî (Fransa)|Eniya Neteweyî]]'' "bêtir qanûn û nîzam" û polîtîkayeke tund a koçberiyê diparêze û ji destpêka salên 1980-an vir ve nêzî ji sedî 15&nbsp; dengdana di hilbijartinan de. Partiyê di salên dawî de li Parîsê jî grevên mezin organîze kiribû. Di gulana 2012 de, sosyalîst [[François Hollande]] piştî [[Nicola Sarkozy]] bû serokê Fransa. Selefê wî yê kevneperest Sarkozy di sala 2007 de hat ser desthilatê. Di sala 2017an de, Serokkomar François Hollande bû serokê yekem yê di dema Komara Pêncem de ku ji nû ve nehat hilbijartin. [[Emmanuel Macron]] di [[Hilbijartina Serokatîya Fransa 2022|Hilbijartina Serokatîya Fransa 2022 de.]] Macron di 20 salan de yekem serokê Fransa bû ku ji nû ve hate hilbijartin. === Parastin === [[Serfermandarê Bilind]] yê berevaniya Fransî [[Serokê Komara Fransa|Serokê Komarê]] ye. Di bin destê wî de, hikûmet û Wezîrê Parastinê berpirsiyariya siyasî ya parastinê ye. Parastin ji van pêk tê: * [[Hêzên Çekdar ên Fransa]] (''Forces armées françaises''), bi serokatiya Serfermandarê Parastinê (''le Chef d'état-major des armées''), ku [[Hikûmet]] Şêwirmendê leşkerî û berpirsê operasyon û amadekariya hêzên çekdar. * Karên Materyalên Parastinê (''Direction Générale de l'Armement'') * Rêvebiriya Parastinê (''Sekretariatiya Giştî pour l'Rêveberiyê'') Fransî [[hêza parastinê]] ji çar [[şaxên parastinê]] [[armé]] (''Armée de Terre''), [[Nationale Marine|derya]] (''Neteweya Deryayî') pêk tê. ') , [[hêza esmanî]] (''Armée de l'Air'') û cendirme (''Cendirme Nationale''). Li kêleka hêzên çekdar, xizmeta bijîjkî ya hêzên çekdar (''Service de Santé des Armées'') û xizmeta sotemeniyê ya hêzên çekdar (''Service des Essences des Armées'') pozîsyoneke serbixwe û berfireh a şaxê digirin. Hêzên Çekdar ên Swêdê ji sala 2001ê ve artêşeke profesyonel e. Ew ji 347&nbsp;903 [[Leşker (leşkerî)|leşkerên]] li ser erka çalak û 81&nbsp;229 [[karkerên sivîl]]a (2003) pêk tê. Ji bilî vê, leşkerên rezerv jî hene. Li Fransayê robotên bejayî yên bi çeka nukleerî, robotên hewayê û robotên binavderyayî hene. Bi giştî, hêzên çekdar ên Fransî nêzî 350 serikên nukleerî hene. Fransa dewleta çaremîn bû ku [[Çekên wêrankirina girseyî yên Fransa|çekên navokî]] bi dest xist. Hin ji zanyarên welêt li ser [[Projeya Manhattan]] xebitîn, ku Fransa dest pê kir ku cebilxaneya xwe ya nukleerî pêş bixe. Di destpêkê de Fransa hewl da ku bi Îtalya û Almanyaya Rojava re çekên navokî çêbike, lê [[Charles de Gaulle]] dixwest ku cebilxaneya Fransa bi tevahî têra xwe bike. Yekem ceribandina nukleerî li Cezayîrê di [[1960]] de pêk hat. Piştî serxwebûna [[Cezayir]]ê, Fransa dest bi ceribandina çekên xwe yên nukleerî li Polînezyaya Fransî kir. [[Lejyona Biyan|Lejyona Biyaniyan a Fransî]] ji aliyê keyê [[Louis Philippe I yê Fransa|Louis Philippe]] ve di sala 1831 de hate damezrandin da ku ji Swîsre û Alman [[Mercenas|mercên]] yên ku li Parîsê mane bi şandina wan xilas bibin. ji Cezayirê re ji bo piştgiriya artêşa fransî li wir. Lêbelê, di rewşa îroyîn de, Legion yekîneyek elît a hêzên çekdar ên Fransa ye, her çend hîn jî hin kevneşopiyên kevn hene: leşkerên di Lejyonê de sond dixwin ji Lejyon bi xwe, ne bi Komara Fransa.<ref>{{Webref. |title=Lejyona biyanî ya Fransî|url= https://www.youtube.com/watch?v=jiYX1ngjjCo|Dîroka dakêşanê=2021-10-08|ziman=ku|date=27.1.2019|weşanger=Dîroka Hêsan} }</ref>. ==== Artêşa Fransa ==== [[Wêne:Photo des troupes de marine.jpg|thumb|Hêzên deryayî bi [[FAMAS]] di destan de dimeşin]] * Yekîneyên şer: 70 [[tabûr]], her wiha 2 [[tabûr]] di [[Tûgaya Frensî-Almanî]] * Yekîneya parastinê: 18 [[tabûr]]s Personelên leşkerî yên artêşê ji 131&nbsp;039 leşkeran pêk tê. ==== Deryayî ==== * Yekîneya şer a li ser rûyê erdê: 72 keştî, 12200 deryavan * Yekîneya keştiyên binê avê: 10 keştiyên binê avê, 3 hezar û 800 deryavan * Balafirgeha deryayî: 152 balafir, 6800 deryavan * Hêzên piyade yên deryayî: 1&nbsp;700 leşker Personelên leşkerî yên hêzên deryayî ji 44&nbsp;595 leşker û deryavanan pêk tê. ==== Hêza Hewayî ==== [[Wêne:Bastille day flyover.4264-crop.jpg|thumb|Pêşandana hewayî li Parîsê di [[Roja Netewî ya Fransa|Roja Neteweyî]]]] * Hêzên Hewayî yên Stratejîk (Hevgirên Nukleerî): 90 balafir, 2&nbsp;300 leşker * Hêzên hewayî: 310 balafir, 5&nbsp;900 leşker * Balafirên veguhestinê: 100 balafir * Nêçîrvanê Baregeha Esmanî: 5&nbsp;300 leşker ==== Cendirme ==== Cendirmeyan berî her tiştî li gundan û li bajarên biçûk wek hêzeke polîsan tevdigere; li bajarên mezin la [[Polîsê Neteweyî]] heye. Wezîfeyên cendirmeyan wek yên îtalî [[Carabinieri]] û spanyolî [[Guardia Civil]] ne. Cendirmeyên herêmê di sala 2008an de ji 1&nbsp;124 qereqolên cendirmeya herêmî, 370 taqên acîl, 271 dewriyeyên kûçikan, 92 yekîneyên sûcên wîlayetê, 383 yekîneyên sûc, 14 yekîneyên helîkopteran, 7 dewriyên polîsê çemî, 26 9 nobedarên polîsên deryayî, 26 nobedarên trafîkê yên polêsên deryayî pêk dihat. 136 baskên polîsên trafîkê û 37 yekîneyên taybet ên sûcên ciwanan. Cendirmeyên gerok di sala 2008 de ji 123 [[squadron]]s pêk dihat. Li herêma Parîsê yekîneyeke cendirme ya jortir a gerok heye, di 6 tabûran de 4 hezar polîs, tabûra zirxî ya cendirme û yekîneya taybet a cendirmeyan jî di nav de ne. Di sala 2006an de cendirmeyên Fransî nêzî 105&nbsp;hezar karmend bûn. Ji van 103&nbsp;000 leşker û 2&nbsp;000 jî karmendên sivîl bûn. ==== Xizmeta tenduristiyê ==== [[Wêne:French medical VAB dsc06843.jpg|thumb|Wesayîta şer a xizmeta bijîjkî.]] Xizmeta bijîjkî, ''service de santé'', şaxeke parastinê ya taybet e di nav hêzên çekdar de. Ew di nav tiştên din de pêk tê: * 9 nexweşxaneyên hînkirinê * 1 navenda tenduristiyê * 2 dibistan * 4 navendên lêkolînê Karmendên dezgeha tenduristiyê ji 12&nbsp;431 kesan pêk tê û ji wan 7&nbsp;559 leşker in. ==== Xizmeta sotemeniyê ==== Karmendên servîsa sotemeniyê ji 2&nbsp;444 kesan pêk tê û ji wan 1&nbsp;255 personelên leşkerî ne. === Têkiliyên Navneteweyî === {{Gotara bingehîn|Mîsyonên dîplomatîk ên Fransa}} Yekem mîsyona dîplomatîk a Fransayê di sala 1522 de dema ku şandeyek şand [[Swîsre]] hate damezrandin. Îro, Fransa xwediyê tora duyem a herî mezin a balyozxaneyên cîhanê ye, ku tenê [[Amerîka]] jê derbas dibe. Tevî hilweşandina desthilatdariya kolonyal a Fransayê piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], Fransa lîstikvanek navneteweyî ya giring dimîne. Welat yek ji pênc endamên daîmî yên [[Encûmena Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî]], endamê [[G7]] û herwiha endamê damezrîner ên [[NATO]], [[OECD]] û [[Ewropa ye. Yekîtî]]. ==== Rêxistinên navneteweyî ==== Fransa di nav yên din de endam e: * [[OECD]] * [[Yekîtiya Ewropayê]] * [[NATO]] * [[Hevkariya Schengen]] * [[Rêxistina Ewlekarî û Hevkarî li Ewropayê]] * [[Konseya Ewropayê]] * [[Yekîtiya Latînî]] *[[G7]] == Demografîk == [[Wêne:Lyon vue depuis fourviere.jpg|thumb|Lyon piştî paytext Parîsê duyem bajarê herî mezin ê Fransayê ye.]] Taybetmendiya Fransa bi wê yekê ye ku ji çend welatên cîranên xwe, wek Brîtanya Mezin û Almanya, pir zûtir [[veguhertina demografîk]] derbas bûye, ku, di nav tiştên din de, bû sedem ku welat ji bo demek dirêj xwedan nifûsa herî mezin li Ewropayê be. Lê di sedsala 19an de, dema ku nifûsa Ewropayê du qat zêde bû, Fransa hema hema bi nîvî zêde bû. Berevajî gelek welatên din ên Ewropî, koçberiya berbi DY ne giring bû û Fransa demek dirêj bû welatê koçberan. Şerên cîhanê, berî her tiştî [[Şerê Cîhanê yê Yekem]], di pîramîda nifûsa welêt de xelekek kûr xist. Piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], xweşbînî bilind bû û zarokbûn bi asîman bilind bû; serdemek ku bi gelemperî jê re "le Baby Boom" ("[[baby boom]]en" tê gotin. Piştî wê yekê, bûyîna zarokan hinekî daket, heya ku dor hat ku nifşa mezinbûna zarokan ji xwe re bibe xwedî zarok. Di van demên dawî de, mezinbûna nifûsa xwezayî ji çend welatên cîran xwedan pêşkeftinek erênîtir e. Digel vê yekê, ji ber ku nifşa pitikan teqawid dibe, welat bi karekî dijwar re rû bi rû dimîne. === Bajarên mezin === Deh bajarên herî mezin ên Fransa ev in (niştecîhên 2012, tevî derdor):<ref>{{Jêder-malper |url=http://insee.fr/fr/ffc/tef/tef2015/T15F014/T15F014.pdf |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-07-27 |roja-arşîvê=2015-02-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150225034939/http://insee.fr/fr/ffc/tef/tef2015/T15F014/T15F014.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> # [[Parîs]] 12,3 mîlyon # [[Lyon]] 2,3 mîlyon # [[Marsîlya]] + [[Aix-en-Provence]] 1,7 mîlyon # [[Toulouse]] 1,3 mîlyon # [[Piçûk]] 1,2 mîlyon # [[Bordeaux]] 1,1 mîlyon # [[Nice]] 1 mîlyon # [[Nantes]] 0,9 mîlyon # [[Strasbourg]] 0,8 mîlyon # [[Rennes]] 0,7 mîlyon Bajarên sereke an giring ên çandî yên Fransa ev in: [[Ajaccio]], [[Amiens]], [[Angers]], [[Bastia]], [[Besançon]], [[Brest, Fransa|Brest]], [[Caen]], [[Cannes]], [[Clermont-Ferrand]], [[Dijon]], '''[[Grenoble]]''', [[Le Havre]], [[Lens, Pas-de-Calais|Lens]], [[Limoges]], [[Metz]], '''[[Montpellier]]''', [[Nancy]], [[Nîmes]], [[Orléans]], [[Pau]], [[Perpignan]], [[Poitiers]], [[Reims]], '''[[Rouen]]''', '''[[Saint-Étienne]]''', '''[[Toulon]]''', [[Tur]]. Binêre jî: [[:Kategorî:Lîsteya bajarên Fransa]] === Ziman === [[Wêne:Langues de la France.svg|thumb|Nexşeya ziman û zaravayên herêmî yên Fransayê.]] {{Gotara bingehîn|Zimanê fransî|Zimanê Fransî}} Nifûsê Fransayê di [[1ê kanûna paşîn]] [[2008]]an de yên bi welatên [[ser deryayî]] ve wek 64.473.140 tê texmîn kirin.<ref>[http://www.insee.fr/fr/ffc/pop_age4.htm Bilan démographique 2007 : des naissances toujours très nombreuses]</ref> Ew ji [[Almanya]]yê şunda duyem mezintir welata [[YE|Yekitiyê Ewropayê]] ye. Ew ji sedî 13ê (% 13) YE bi tenê pêk tîne ye. Payîna dirêjahiya jiyanê yê di Fransayê de bo mêran 76,7 sal, bo jinan jî 83,8 e. Piraniya fransî (% 88) bi fransî wekî zimanê xwe yê dayikê diaxivin, ku ew jî zimanê fermî yê Fransa ye. Zimanên herêmî yên giring ev in, [[Oksîtanî]] ([[Provensal]]), Korsîkî, [[Franko-Provensal]], [[Bretonî]], [[Zimanê ketelanî|Ketelanî]], [[Baskî]], [[Zimanê holendî|Holendî]] (Flamî) û [[Alsatî]] (zaravayê almanî). [[zimanê koçberan]] ya herî mezin [[erebî]] ye, bi taybetî zaravayê bakurê rojavayê Afrîkayê ku wekî [[Erebî Maghre]] tê zanîn. Li herêmên Fransî curbicur [[Zimanên Polînezî]], [[Zimanên Arawak]] an [[Zimanên Krêolî]] tên axaftin lê zimanê Fransî tenê zimanê fermî ye.<ref><nowiki><ref>{{Cite web|title=Erdnîgarî Niha! Fransa|url=</nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=g0QrBphsioM&list=PLR7XO54Pktt-h8T-dtr4MXy0_MpbWukHW&index=16%7CDîroka dakêşanê=2021-10-07|ziman=ku|weşanger=Cografya Niha!} <nowiki></ref> Di gulana 2021ê de, Serokomar Macron soz da ku piştgirî bide zimanên hindikahiyên neteweyî, lê pêşnûmeqanûnek ku destûrê dide bikaranîna van zimanên hindikahiyan wekî zimanê perwerdehiyê li dibistanan red kir. Dadgeha Bilind a Fransayê jî ji bo vê yekê nîqaş kir û serî li makezagonê da ku tenê zimanê fermî yê dewletê Fransî ye. Di dibistana fransî de, [[Zimanê inglîzî|inglîzî]] bi gelemperî yekem zimanê biyanî ye (ne mecbûrî ye, lê ji sedî 90&nbsp; xwendekaran Îngilîzî hildibijêrin) û piraniya xwendekar [[Spanî]], [[Almanî]] an [[Zimanê îtalî|Îtalî]] dixwînin. Wekî zimanê sêyem, ku di nav wan de Spanî ya herî berbelav û Almanî ya duyem a herî gelemperî ye. === Dîn === {{Gotara bingehîn|Dêra Katolîk a Romayî li Fransa}} Di sala 2009 de ji sedî 64&nbsp;ji nifûsê [[Dîra Katolîk a Romayê|Katolîk]], ji sedî 4 [[Îslam|Misilman]], ji sedî 3&nbsp; [[Protestan]] bûn. Ji sala 1905an vir ve, Fransa xwediyê qanûnek e ku dêrê û dewletê ji hev vediqetîne û ku [[azadiya olî|azadiya olan]] nas dike. Demek dirêj, Dêra Katolîk bandorek giring li ser jiyana civakî ya fransî kir. Li Fransayê, [[Keşe|jiyana rahîb]] pêş ket û katedralên [[Sedsalên Navîn|sedsalên navîn]] yên wî welatî abîdeyên hêz û pozîsyona navendî ya Dêra Katolîk in. Piştî şerên olî yên bi xwîn, Protestanênbiransî ([[Huguenot]]) bi [[Edîktê Nantes]] [[1598]] azadiya olî bi dest xistin. Di [[sedsala 17an]] de, key û dîwan zilamên dêrê xistin xizmeta xwe: [[Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu|Kardînal Richelieu]] û Mazarin çarenûsa welêt rêberî kirin. [[Şoreşa Fransî]] li dijî Dêrê û hem jî li dijî komên din ên xwedî îmtiyaz derket. Di bin [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] de, helwesta Protestanan xurt bû. Piştî şerên dêrê, [[1905]] têkiliyên di navbera dêrê û dewletê de qut bûn. Fransaya nûjen bi giranî [[civaka laîk]]bûyî ye. Nêzîkî 3 ji sedî yê niştecîhan (bi piranî Afrîkaya Bakur) xweyê [[Îslam]] didin.<ref name="Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon">Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon</ref> Li gorî statîstîkên 2020, olên sereke yên Fransa Xiristiyanî, Îslam, Cihûtî û Bûdîzm bûn. Hejmara ku ne aîdî tu oleke rêxistinkirî ne ev e {{Nowrap|20,830,000}}.. == Çand == [[Wêne:Produits régionaux - photo CPPR.jpg|thumb|Penîr, sosîs, şerab û xwarinên din ên fransî. [[Pêjgeha fransî]] cîhanê navdar e.]] Fransa hezar sal e welatekî çandî yê pêşeng e. Pêşveçûn dewlemend û di heman demê de yekreng bû, ku nehiştiye ku nûbûnên wêrek berdewam di hemî warên çandê de pêk werin.<ref name="Alla Världens Länder 2000 Bonnier Lexikon"/> * [[Dîroka Hunerê ya Fransa]] * [[dîwarê Aubusson]] * [[Tapestry]] * [[Lîsteya katedral, dêr û keşexaneyên Fransayê]] * [[Karîkatorên franko-belçîkî]] * [[Mîmariya fransî]] * [[Fîlma fransî]] * [[Wêjeya fransî]] === Çanda gelêrî === Fransî [[çanda gelerî]] bingeha wê di [[Galîk]] de ye ku bandora wê piştî dagirkirina ji, wek nimûne, [[Empiremparatoriya Roma|Rom]], [[Frank]], [[Alman]] û [[Vîkîng]]. Bi ser de, hindikahiyên çandên ne-asîmîlebûyî hene, wek mînak [[Bask (gel)|Bask]], Breton û [[Alman]]. Ev cudahiyên berbiçav di navbera bakurê Fransa bi [[Kelt]] û bandorên Almanî de dide, û başûrê ku ji hêla çanda Deryaya Navîn ve tête diyar kirin, welat dikare li gorî vexwarin, şerab li başûr, [[cider]] li bakurê rojava û [[birra]] li bakurrojhilat. Li başûr, bêtir karakterek Romayî heye, ku ji bo nimûne, di sêwirana xaniyan û çandiniya zeytûnan de diyar dibe. Li bakur bêtir têkiliyek almanî heye, ku di cûreyên çandiniyê de tê dîtin û ku ew di dereceyek mezintir de li şûna [[rûnê zeytûnê]] [[rûn]] bikar tînin. Lêbelê, Roma, bi hêmanên Keltî, ji bo çanda gelêrî ya Fransî yekreng e, mînakên vê yekê çandiniya genim, kevneşopiya dêrê, adetên cejnê û qanûnên Romayê ne. === Spor === [[Wêne:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|[[Tour de France]].]] * [[Tîma futbolê ya mêran a neteweyî ya Fransa]] * [[Şîva werzişê]] * [[Parkorman|Parkour]] * [[Skateboard]] * [[Tour de France]] * [[Prix d'Amérique]] û [[Civîna Zivistanê ya Fransî]] == Aborî û binesazî == [[Wêne:Champagne vineyard and Church.jpg|thumb|Fransa yek ji mezintirîn hilberînerên şerabê li cîhanê ye.]] [[Wêne:A380-a.jpg|thumb|Balafira [[Airbus A380]] li Parîsê 2005 li pêşangehê ye.]] Jiyana karsaziya Fransî piştî [[Şerê Cîhanî yê Duyem]] bi bingehîn struktûrê xwe guhertiye. Berê çandinî pîşesazîya sereke bû, lê îro tenê ji %7ê nifûsê kar dike, lê ji %30 di pîşesaziyê de û ji %60 jî di sektora xizmetguzarî de kar dikin. Fransa bûye yek ji welatên pîşesazî yên pêşeng ên Ewropayê ku hilberîna teknolojiya bilind di pêş de ye, hinekî jî wekî encama rêveberiya hikûmetê ya bihêz di serdema piştî şer de. Di çarçoveya hevkariya Ewropî de, Fransa ji damezrandina Yekîtiya Komir û Pola [[1952]] ve ajotiye. Cudahiyên herêmî yên mezin hem di warê çandinî û hem jî di pîşesaziyê de hene, û bextewariya aborî bi rengek neyeksan tê dabeş kirin. Li rojhilatê xeta ji [[Le Havre]] li ser Kanala Manşê heya Marsîlya li başûrê Fransa (bi navê [[Le Midi]]) piraniya pîşesaziyê û standardek jiyanê ya bilind tê dîtin; li beşên xizan ên navendî û başûrê rojavayê welêt, karsazên piçûk, pîşesaz û cotkarên piçûk serdest in. Lêbelê, gelek Fransî ji kontrola navendî ya bihêz a ji Parîsê nerazî ne û vê dawiyê hewldan hatin kirin ku hilberînê biguhezînin û navendên nû ji bo mezinbûna aborî ava bikin. Çandiniya ku demeke dirêj bêaqil bû, niha bi giranî mekanîze ye û cotkariya mezin tê destpêkirin. Tenê ji 1/3 ê herêmê tê çandin, avhewa û ax xweş e û Fransa yek ji hilberînerên çandiniyê yên Ewropa û cîhanê ye. Hilberîna zêde dibe sedema pirsgirêkan û pêşbaziya mezin a li bazara [[Yekîtiya Ewropî|YE]] bû sedema nerazîbûnên tund ên cotkarên fransî yên hêrs. [[Genim]] li hilberîna dexl serdest e, lê [[misir]], [[ceh]] û [[ceh]] jî têne çandin. Berhemên din ev in [[kartol]] û [[şekir]], [[fêkî]] û [[sebze]] ([[Normandî]] û [[Brîtanya]], [[Geliyê Loire]], [[Provence]]). Wekî hilberînerek [[şerab]], Fransa bi gelek herêmên şerabê re pêşeng e ([[Bordeaux]], [[Bourgogne]], [[Beaujolais]], [[Roussillon]], [[Champagne]]). Çandiniya heywanan (Brîtanya, Normandiya û herêmên çiyayî) goşt û şîrên bi kalîte peyda dike. Masîgirên Atlantîk û Deryaya Bakur giring in. Taybetmendiyek çandiniya îsotê li perava rojava ye. Pîşesaziya kevneşopî ya hesin û pola ya fransî li bakur û bakur-rojhilat li ser bingeha maden û kana komirê ya herêmê bû. Li vir, krîza pola ya navneteweyî bi giranî ketiye û kanî û hesinkaran kar kêm kirine an jî hatine girtin. Ji bilî madenê hesin, [[boksît]] tê derxistin (mîneralê bi navê bajarê Les Baux li Provence hatiye binavkirin); Fransa li Ewropayê hilberînerê sereke yê baksît e, ku di hilberîna alûminyûmê de tê bikar anîn. Hin neft û gaza xwezayî (li başûrê rojava) û gelek [[hêza hîdro]] heye. Li Fransayê dora çil santralên nukleerî hene (piranî li Ewropayê). Li Saint-Malo li Brittany kargehek mezin a tîrêjê hate çêkirin. Li kêleka endezyariyê (keştiyan, çêkirina otomobîlan), berfirehkirina hilberîna teknolojiya bilind (balafir, telekomunîkasyon û elektronîkên din) û pîşesaziya kîmyewî, pîşesaziyên kevneşopî û hilberên pîşesaziyê pozîsyonek bihêz diparêzin (xwarin, cam û porselen, tekstîl û tiştên modê, bîhnxweş û kozmetîk). Tûrîzm xwedî giringiyeke mezin a aborî ye; dora 30 milyon tê çaverêkirin. serdanên biyanî her sal (di nav yên din de diçin Parîsê, kelehên Geliyê Loire, seyrangehên deryayê yên li ser Riviera (Frensî Côte d'Azur, "Azure Coast") û seyrangehên werzîşên zivistanê yên Alper. Pêjgeha kevneşopî ya fransî bala gelek geştiyaran dikişîne. Fransa dikare wekî aboriyek berbiçav a tevlihev (''économie mixte'') were pênase kirin<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Économie_mixte</ref> ku di aboriyê de xwedî rêjeyek bilind a xwedîtiya giştî ye, yek ji ya herî bilind di [[OECD]] de. Aboriya Fransa yek ji wan ên herî pêşkeftî yên cîhanê ye û bi tundî li ser [[teknolojiya bilind]] ye. Piştî [[DYA]], [[Çîn]], [[Japon]] û [[Almanya]] li cîhanê pêncem mezintirîn tê hesibandin. Li gorî [[Rêxistina Bazirganiya Cîhanî]], di sala 2003 de, Fransa piştî Dewletên Yekbûyî, Almanya, Japon û [[Çîn]] di cîhanê de pêncemîn îxrackarê herî mezin ê bazirganiyê bû û piştî Dewletên Yekbûyî, Almanya û Chinaîn jî çarem îtxalkarê herî mezin bû. Li gorî [[OECD]], di 2003 de Fransa li pêş Dewletên Yekbûyî û [[Belçîka]] xwedan para herî mezin a veberhênana biyanî bû (wek sedî tê hesibandin). Bi bernameya xwe ya [[navokî]] re, Fransa di heman demê de welatê herî bilind ê xwebexşînê ye li [[Ewropaya Rojava]] û yek ji heft welatên herî pîşesazî yên cîhanê ye ku herî kêm karbondîoksît hilberîne. Ji ber vê yekê standarda jiyanê li Fransayê pir bilind e. Aboriya Fransî bihevrebûna aboriya bazarê û destwerdana hukûmetê ya bihêz lê kêm dibe. Qadên mezin ên axa berdar, karanîna [[teknolojiya]] nûjen û subvansiyonên li hev kirin ku Fransa bikin neteweya pêşeng [[cotanî]] ya Ewropaya Rojavayî. Aboriya Fransa, piştî windakirina [[Cezayîr]] di [[1960]] de jî, di cîhanê de yek ji bihêztirîn e. Fransa di heman demê de xwediyê [[pîşesaziya fezayê]] pêşeng e û yek ji du neteweyên Ewropî ye ku xwediyê [[porta fezayê]] ya neteweyî ye - ya din jî [[Esrange]] li Swêdê ye. Dewleta Fransa xwediyê beşeke mezin ji [[binesaziya]] welat e û xwediyê sereke yê çend şirketên [[rêhesin]], [[elektrîk]], [[firevanî]] û [[telekomunîkasyon]] ye. lê ji destpêka salên 1990'î ve bi awayekî zêde kontrola xwe li ser van sektoran azad kiriye. Dewlet par bi perçe pişkên xwe yên li şirketên fransî yên wekî [[France Telecom]], [[Air France]] û di [[sîgorte]]yên din, [[Leşkerî|berevanî]] û [[banke]] de firot dikan. Fransa [[ewro]] bi 10 endamên din re [[1'ê Çile]] [[1999]] dest pê kir û di destpêka [[2002]] de, pereyên û notên ewro bi temamî şûna [[Franka Frensî]] danî. Ji [[Şerê Cîhanî yê Duyem]], Fransa gav bi gav hem ji hêla siyasî û hem jî ji hêla aborî ve nêzikî Almanyayê dibe û her du welat bi gelemperî di nav [[Yekîtiya Ewropayê]] de wek duya pêşeng a entegrasyona Ewropî têne hesibandin. Fransa salane 79 mîlyon [[Geştyarî|tûrîst]] dikişîne, ku ev yek ji ya ku li wî welatî dijî bi giringî zêdetir e, ku ew dike cihê geştiyariyê yê herî populer ê cîhanê li pêş [[Spanya]] (51,7 mîlyon) û [[DYA]] (41,9 mîlyon) li gorî [[Rêxistina Tûrîzmê ya Cîhanê]] (WTO). Tûrîst ji hêla bajarên bi eleqeya [[çandî]] mezin, seyrangehên serşuştinê û ski, dîmenên îdylîk û metropolên cîhanê [[Parîs]] dikişin. === Pêşketina aborî ji salên 1990î ve === Fransa di sala 1999an de tevlî ê sîstema refahê ya welat ji bo dewletê buha bû, ev jî tê wê maneyê ku welat neçar ma ku di çarçoveya qaîdeyên EMU de bimîne. Dewlet neçar ma ku deynan bigire da ku kêmasiyên butçeyê bigire, ev yek jî dibe sedem ku deynê derve carinan digihîje du ji sê parên GDP ya welat. Vê yekê di mezinbûna aboriyê û jûreya tevgerê ya hikûmetê de pirsgirêk çêkir. Di salên 1990î de, bi saya bazara navxweyî ya Yekîtiya Ewropayê, bazirganiya derve li Fransayê geş bû. Wê demê hinardekirin ji îthalatê mezintir bû. Lêbelê welat ji salên 2000an vir ve ji hinardekirinê bêtir îthalat wergirtiye ku di nav tiştên din de, girêdayîbûna bi hinartina petrolê. Îxalata mal û karûbaran ku ji sedî 1994'an de 21% û di sala 2010'an de jî %28 bû.<ref>http://www.globalis.se/Laender/Frankrike/(show)/indicators/(indicator)/{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=sibat 2024 }} 587 hat standin 2014-04-07</ref> Di heman demê de, hinardekirina mal û karûbaran ku ji sedî 22% û 25% ji GDP ya welêt tê pîvandin.<ref>http://www.globalis.se/ Laender/Frankrike/(nîşan bide)/nîşandan/(nîşandan)/586, hatiye standin: 07-04-2014</ref> Dema ku Fransa di sala 1999an de beşdarî EMU bû, GDP-ya wan 1.4 trîlyon dolar bû û di sala 2012an de, GDP gihîştibû 2.6 trîlyon $, ku di GDP-ê de% 86 zêde bû. Di sala 2005 de, îndeksa di civaka karsaziya fransî de ji 104.8 daket 102.2,<ref>Lundin, Tomas, svd.se, https://www.svd.se/0-fakta-krissiffror-duggar-tatt-over- europa , 2005-04-30, hatiye standin: 2014-05-12</ref> û hinardekirina Fransî di hemû sektoran de ji bilî aliyê xwarinê kêm bû.<ref>Rosin, Björn Erik, svd.se, https://www.svd{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=sibat 2024 }}. binêre/stort-upsving-for-fransk-economie, 2006-09-04, hatiye standin: 2014-05-12</ref> Lêbelê, welat di heman serdemê de baş bû, lê tevî vê yekê, GDP-ya welat bû duyem a herî kêm. di 2005 de li Herêma Ewroyê. Di sala 2007’an de li Fransayê aborî careke din xera bû û di sala 2008’an de ji ber krîza darayî ya li welatên Ewropa û cîhanê careke din welat ketibû ber paşketinê. Li welêt bêkarî zêde bû û pîşesaziya otomobîlan a Fransayê xirab bû. Paşê hikûmetê di veberhênanên di sektora giştî de, piştgirî ji bo pîşesaziya otomobîlan û bihuştên bacê û deynên bank û pargîdaniyan veberhênan kir. Di sala 2009 de, aboriya Fransa ji sedî 2,7 kêm bû, lê di dawiya salê de mezinbûn berevajî bû û di sala 2010 de GDP ji sedî 1,5 zêde bû. Lêbelê, aborî ji ber sistbûna aboriya cîhanê zêde mezin nebû. Di hilbijartinên serokatiyê yên sala 2012an de, Fransa gelek xebitî ku kêmasiya bûdceya xwe bigihîne sînorê Yekîtiya Ewropayê ji sedî 3. Mezinbûna wan bi qasî %0,4 kêm bû û deynê neteweyî jî ji %90ê GDP bû. Ji ber vê yekê ji bo Fransa giring bû ku mezinbûna welêt zêde bike û deynê neteweyî kêm bike. [[François Hollande]] ji bo dewlemendan, karsazên mezin, bank û şîrketên petrolê, ku wî di hilbijartinan de bi ser ket, polîtîkayeke hişkbûnê bi bacên bilindtir pêşniyar kir.<ref>Küchler, Teresa, SvD, Francois Hollande ji dewlemendan bistînin, https :// www.svd.se/francois-hollande-ska-ta-fran-de-rika, hatiye standin: 2014-05-06</ref> Di sala 2013’an de ji bo aboriya Fransa hîn jî pirsgirêk hebûn. Hilberîna otomobîl, pola û elektronîk (ku li Fransayê çavkaniyên sereke yên îxracatê ne) ji bo wan bihatir bû ji Asya û yên mayî yên Ewropayê. Ev bû sedema kêmbûna hinardekirinê. Di sala 1999 de, Fransa %7 ji hinardekirina cîhanî pêk dihat, lê di sala 2013 de ew daket %3.<ref>https://www.svd.se/frankrike--det-storsta-hotet-mot-euron, 2013- 01 -11, hatiye standin: 2014-05-13</ref> Di 2014 de, mezinbûna GDP hema hema nayê guhertin.<ref>Parîs TT-Reuters, svd.se, https://www.svd.se/trog-tillvaxt-i-eurozonen, hatiye wergirtin: 2014-05-15</ref> === Binesazî === ==== Veguhastin ==== [[Wêne:Viaduc de la Rague et TGV (2014).JPG|thumb|Trêna bilez a TGV li başûrê Fransayê.]] Firokeya herî mezin a Fransa [[Air France]] ye, ku difire cihên li Fransa, Ewropa û yên din ên cîhanê. Mezintirîn [[balafirgeha]] [[Balafirgeha Parîs-Charles de Gaulle]] li derveyî [[Parîs]] ye. Balafirgeh yek ji mezintirîn li [[Ewropa]] û xalek danûstendinê ya giring e. Trafîka trênê baş pêşkeftî ye û li ser gelek rêgezan bi hewayê re pêşbaziyê dike. Trafîk nayê verastkirin (her çend pêşniyarên weha hene) û di serî de ji hêla dewletê ve tê xebitandin [[SNCF]]. Trêna bilez [[TGV]] li ser rêyên wekî [[Parîs]]-[[Lyon]] populer e. Trên ji Parîsê diçin bajarên din ên Ewropî yên wekî [[London]] û [[Bruksel|Brûksel]]. Di dîrokê de, Parîs ji bo [[Orient Express]] jî yek ji stasyonên navendî bû. Fransa yek ji mezintirîn toreyên rê li cîhanê ye. Ev bi qasî 800&nbsp;hezar kîlometir e ku 7100 kîlometre [[otoban]] ye. Piraniya otobanên Fransayê, bi kîlometreyan, otobanên bi bacê ne. Ev rê ji aliyê hikûmetê yan jî şîrketên taybet ve tên xwedîkirin û xebitandin. Di dawiya salên 1990an û destpêka salên 2000an de, dewleta Fransa hêdî hêdî xwedîtiya xwe li van pargîdaniyan kêm kir. Fransa xwedî trafîka rastê ye. ==== Mail, telefon û Înternet ==== Fransa ji bo demek dirêj li paş welatên pêşkeftî yên din mayî, lê naha digihîje û berfirehbûna [[banda fireh]] bi lez û bez ber bi pêş ve diçe. ==== Perwerdehî û lêkolîn ==== [[Wêne:Place et chapelle de la Sorbonne à Paris.jpg|thumb|[[Zanîngeha Parîsê]]]] Di sedsala 12an de wekî yek ji kevintirîn zanîngehên cîhanê hate damezrandin, piştî [[Gulan] bû nav 13 zanîngehên cuda yên dewletê yên serbixwe. Rabûn]]. Di wêneyê de avahiya zanîngehê [[Sorbonne]] Bi têgînên ''école primaire'' (dibistana seretayî) tê wateya serdema ''école maternelle'' û ''école élémentaire'', dema ku ''pileya duyem'' an jî ''duyan'' bi gelemperî ji bo '' tê bikaranîn. collège'' û ''lycée'', hevwateya [[Li ser têgîna dualîsmê (kitêb)|gymnasium]] ya Swêdê ye. Li Fransayê, dibistana mecbûrî di şeş saliya xwe de dest pê dike, lê ji sê saliyê (carinan jî du salî) heya şeş saliya xwe "école maternelle" ya dilxwazî ​​heye ku ji hemî zarokên ku li Fransa dijîn re vekirî ye. hejmareke zêde ya zarokan beşdarî perwerdeyê dibin. Di şeş saliya xwe de, tu diçî ''école élémentaire'', piştî wê jî ''kolej'' li pey tê û heta tu 15 salî diçî wir. Dû re ''lîse'' tê, ku hûn di navbera 15-18 saliya xwe de dixwînin, piştî wê hûn dikarin bêtir serî li ''écoles préparatoires'', dibistanên amadekariyê ji bo xwendina bilind, wekî din rasterast li zanîngeh û zanîngehan. Dû re ''lîse'' tê, ku hûn di navbera 15-18 saliya xwe de dixwînin, piştî wê hûn dikarin bêtir serî li ''écoles préparatoires'', dibistanên amadekariyê ji bo xwendina bilind, wekî din rasterast li zanîngeh û zanîngehan. Xwendina bilind a fransî xwedan kevneşopiyek dewlemend e ku vedigere Serdema Navîn. Li paytext, [[Zanîngeha Parîsê]], ku di sedsala 12-an de hate damezrandin, bû yek ji kevintirîn û giringtirîn saziyên xwendina bilind û lêkolînên akademîk ên cîhanê. Yekem [[doktor]]a di dersên [[Îlahîyatnasî]] û [[Mirovnasî|humanîstî]] de li vir hatin pêşxistin. Şoreşa Fransî bilindbûna ''grandes écoles'' dît, kolêj - bi gelemperî leşkerî, teknîkî an zanistiya siyasî ne - ku paşê ji ber rola wan di nav dezgeha leşkerî ya berfireh a piştî-şoreşê ya Frensî de bi prestîj mezin bûn. Piştî [[Serhildana Gulanê]] ya 1968, Zanîngeha Parîsê di nav 13 zanîngehên dewletê yên serbixwe de hate dabeş kirin. == Mijarên têkildar == * [[Fransayî]] * [[Zimanê fransî]] * [[Fransiyûm]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|France}} {{YE}} {{Dewletên Ewropayê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên 843an]] [[Kategorî:Avabûnên 1792an li Ewropayê]] [[Kategorî:Avabûnên 1792an li Fransayê]] [[Kategorî:Dewletên endamê NATOyê]] [[Kategorî:Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî]] [[Kategorî:Dewletên komarî]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 840î de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1792an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku fransî zimanê resmî ye]] [[Kategorî:Endamên G20ê]] [[Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] [[Kategorî:Endamên Organisation internationale de la Francophonie]] [[Kategorî:Endamên Yekîtiya ji bo Behra Spî]] [[Kategorî:Fransa| ]] 2b2r03g5il69i7eli0vlyzch67no94z 0 8061 2034231 2030155 2026-05-30T20:56:07Z Penaber49 39672 /* */ 2034231 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav kurdî = Keyaniya Kardoxyayê | sal destpêk = Sala 189ê beriya zayînê | sal dawî = Sala 90ê beriya zayînê | nexşe = 73artzrounis.png | binnexşe = Nexşeya xanedanên Kardoxyayê | hikûmet = | paytext = | sernav paytext = | ziman = [[Kardoxî]] | ol = bawerî [[Teşûp]]ê dikirin | sernav serokE = Key | serokE1 sal = Sedsala 1ê ya berî zayînê | serokE1 = [[Zarbiyenûs]] | serokE2 sal = Sala 115ê piştî zayînê | serokE2 = Key Manîsarûs | serokE3 sal = Sala 340ê piştî zayînê | serokE3 = Ardaşîr | serokE4 sal = Sala 359ê piştî zayînê | serokE4 = Jovîniyan <ref>The Later Roman Empire: AD 354-378, Ammianus Marcellinus, Translated by Walter Hamilton, page 155, Contributor Andrew Wallace-Hadrill, Published 1986, Penguin Classics, ISBN 0-14-044406-8</ref> | berê1 = Împeratoriya seleukî | berê1_rûpel = Împeratoriya seleukî | berê1 al = Diadochi LA.svg | paşê1 = Pehlewanistan | paşê1_rûpel = Pehlewanistan | paşê1 al = Map Parthian Empire-fr.png }} '''Kardox''', '''Kardoxya''' an jî '''Kordyene''' (bi yewnaniya kevnare: Κορδυηνή, ''Kordyene'') herêmeke dîrokî û keyaniyeke kevnare bû ku li [[Bakurê Kurdistanê|Bakurê Kurdistana]] îro (li başûrê [[Gola Wanê]]) serwerî kiriye. Herêma Kardoxyayê di bin serweriya kardoxan de bû ku li gorî hinek dîroknasan [[kardoxî]] gelekî kevnare yên [[kurd]] bûn<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.bartleby.com/65/ku/Kurds.html |sernav=Kurds. The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05 |malper=www.bartleby.com |roja-gihiştinê=2026-05-20}}</ref> ku bi zimaneke [[hind û îranî]] axivîne. Di heman de ji aliyê dîroknasan ve hatiye diyarkirin ku navê Kordyene peyveke [[proto kurdî]] ye. Li gorî Ksenofon kardoxî gelek serbixwe û şervan bûn ku bi ti awayê guh nedabûn şahê persan. Ksenofon diyar kiriye ku şahê persan bi 120.000 şervanan li dijî Kardoxyayê şer daye destpêkirin di vê şer a di navbera şahê persan û Kardoxyayê de, şahê persan têk çûye û li gorî Ksenofon rêjeyeke mezin ê ji şervanên wî di vê şerê li dijî Kardoxyayê jiyana xwe jidest dane.<ref name=":0">{{Jêder-kovar |tarîx=2016 |sernav=Xenophon ( c . 428– c. 354 bc ), Greek Historian and Miscellaneous Writer |url=https://doi.org/10.5040/9781472555328.7995 |kovar=Shakespeare's Books |doi=10.5040/9781472555328.7995}}</ref> == Etnografî == Her çiqas hinek zanyaran teoriyên ku kardoxiyan wekê civakeke xwemaliyên berê gelên îranî diyar kiribe jî, fikrê gelemper kardoxiyan bi [[gutî]] û bi [[med]]an ve girê daye.<ref name=":0" /> Teoriyeke kevneşopî heye ku Kordyene wekê hevwateya kevnar a ferhengî ya "Kurdistanê" û civaka Kardoxyayê wekê proto-kurdan destnîşan kiriye.<ref name=":1"/> == Erdnîgarî û aborî == Herêma Kardoxyayê (herêma Botan a îro) devereke çiyayî ye lê berhemdar e ku bi çêregeh û bi daristanên fireh hatiye wesfkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://soltdm.com/sources/mss/strab/11.htm |sernav=Strabon Book 11 |malper=soltdm.com |roja-gihiştinê=2026-05-21}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913-1936 |weşanger=BRILL |tarîx=1987 |isbn=978-90-04-08265-6 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC}}</ref> Strabo li herêmê hebûna çavkaniyên xwezayî yên hêja yên wekê naftayê ku linavhevketiyeke hîdrokarbonê ya şile ya şewatbar e, destnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/16A*.html |sernav=Erdnîgariya Straboyê |malper=penelope.uchicago.edu |roja-gihiştinê=2026-05-21}}</ref> Kardoxî di warê avahîsaziyê de kesên pispor bûn û di heman demê de kardoxî ji bo pisporî ya xwe yê ji bo afirandina makîneyên dorpêçkirinê xwedî navûdengeke bêhempa bûn. == Xanedanên kardoxî == * [[Kardox]] * [[Zawdex]] * [[Mox]] * [[Ancewasî]] * [[Kavosiyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Dewletên kurdan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîrok]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdistana kevnare]] 60gsbtga8k7qveieziva4q7uloev20i 0 8795 2034354 2009279 2026-05-31T08:27:19Z ~2026-32304-77 158697 /* Endamên Kevin yê Komê */ 2034354 wikitext text/x-wiki '''Koma Azad''' [[koma muzîkê|komeke muzikê]] a [[zimanê kurdî|kurdî]] ye. Koma Azad li navçeya [[Dêrika Çiyayê Mazî|Dêrikê]] ya bi ser [[Mêrdîn]]ê ve di sala [[1987]]an de bi awayekî amatorî bi navê “''Grup Özgür''” ([[kurdî]]: ''Koma Azad'') ê ji aliyê [[Bawer Can]] û [[Turhan Yapıştıran]] ava bû. Grup Özgür di sala [[1990]]î de koçî [[Edenê]] dike û li wir navê xwe diguherîne û dike Koma Azad. Koma Azad di sala [[199]]1ê de li [[Edenê]] di bin banê [[Navenda Çanda Mezopotamya]] de xebatên xwe didomîne. Di sala [[1993]]an de dema [[Navenda Çanda Mezopotamya]] (NÇM) li [[Diyarbekir]]ê ava dibe, Koma Azad tê li vir xebatên xwe didomîne. Di sala [[1995]]an de şaxa [[Navenda Çanda Mezopotamya]] ya [[Diyarbekir]]ê ji hêla dewletê ve hate girtin û Koma Azad jî koçî [[Stenbol]]ê dike û li wir di bin banê [[Navenda Çanda Mezopotamya]] yê de xebatên xwe didomîne. Piştî ku di sala [[2003]]an de li [[Diyarbekir]]ê [[Navenda Çandî Hunerî ya Dîcle-Firatê]] ava dibe Koma Azad ji [[Stenbol]]ê bar dike û tê li wir xebatên xwe didomîne. Ji destpêka avakirina komê heta îro, gelek hunermend di komê de cih girtin û ji ber sedemên cuda ji kome veqetiyan. Hunermendên di nav komê de gihîştine niha di gelek komên kurdî de cih digirin. == Endamên Çalak yê Komê == * [[Turhan Yapıştıran]], di sala [[1987]] bi [[Bawer Can]] re komê ava kir. * [[Farqîn (hunermend)|Farqîn]] (Yılmaz Dünen), di [[1992]]an de tevlî komê bû. * [[Zelal Gökçe]] * [[Abdullah Karakaş]] * [[Rauf Bozkurt]] * [[Ahmet Ata Birer]] == Endamên Kevin yê Komê == * [[Bawer Can]] * Şilan Dora == Berhem == Albûma yekemîn ya Koma Azad, [[Şemal]] pêşî li [[Ewropa]]yê di sala [[1993]]an de hate çapkirin û bi piştre jî di sala [[1994]]an de li [[Tirkiyê]] hate çapkirin. * [[Şemal]] [[1993]] * [[Bihuşta Min]] [[2001]] * [[Şar]] [[2004]] == Girêdanên derve == * [http://www.farqinazad.com Malpera endamê Koma AZAD Farqîn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229041715/http://www.farqinazad.com/ |date=2007-12-29 }} * [https://www.gotinenstranan.com/stranbej/koma-azad.html Hemû gotinên stranên Koma Azad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210902171920/https://www.gotinenstranan.com/stranbej/koma-azad.html |date=2021-09-02 }} * [http://www.http://www.ronibaran.de/azad.html Gotinên stranên Koma Azad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm |date=2018-09-12 }} * [http://rewiti.tripod.com/gruplar/komaazad.htm Koma Azad]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=gulan 2026 }} (tirkî) {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Komên muzîkê yên kurd]] 23wm035obzp7rwhp5qws5eti5osq665 2034355 2034354 2026-05-31T08:27:51Z ~2026-32304-77 158697 /* Endamên Kevin yê Komê */ 2034355 wikitext text/x-wiki '''Koma Azad''' [[koma muzîkê|komeke muzikê]] a [[zimanê kurdî|kurdî]] ye. Koma Azad li navçeya [[Dêrika Çiyayê Mazî|Dêrikê]] ya bi ser [[Mêrdîn]]ê ve di sala [[1987]]an de bi awayekî amatorî bi navê “''Grup Özgür''” ([[kurdî]]: ''Koma Azad'') ê ji aliyê [[Bawer Can]] û [[Turhan Yapıştıran]] ava bû. Grup Özgür di sala [[1990]]î de koçî [[Edenê]] dike û li wir navê xwe diguherîne û dike Koma Azad. Koma Azad di sala [[199]]1ê de li [[Edenê]] di bin banê [[Navenda Çanda Mezopotamya]] de xebatên xwe didomîne. Di sala [[1993]]an de dema [[Navenda Çanda Mezopotamya]] (NÇM) li [[Diyarbekir]]ê ava dibe, Koma Azad tê li vir xebatên xwe didomîne. Di sala [[1995]]an de şaxa [[Navenda Çanda Mezopotamya]] ya [[Diyarbekir]]ê ji hêla dewletê ve hate girtin û Koma Azad jî koçî [[Stenbol]]ê dike û li wir di bin banê [[Navenda Çanda Mezopotamya]] yê de xebatên xwe didomîne. Piştî ku di sala [[2003]]an de li [[Diyarbekir]]ê [[Navenda Çandî Hunerî ya Dîcle-Firatê]] ava dibe Koma Azad ji [[Stenbol]]ê bar dike û tê li wir xebatên xwe didomîne. Ji destpêka avakirina komê heta îro, gelek hunermend di komê de cih girtin û ji ber sedemên cuda ji kome veqetiyan. Hunermendên di nav komê de gihîştine niha di gelek komên kurdî de cih digirin. == Endamên Çalak yê Komê == * [[Turhan Yapıştıran]], di sala [[1987]] bi [[Bawer Can]] re komê ava kir. * [[Farqîn (hunermend)|Farqîn]] (Yılmaz Dünen), di [[1992]]an de tevlî komê bû. * [[Zelal Gökçe]] * [[Abdullah Karakaş]] * [[Rauf Bozkurt]] * [[Ahmet Ata Birer]] == Endamên Kevin yê Komê == * [[Bawer Can]] * Şîlan Dora == Berhem == Albûma yekemîn ya Koma Azad, [[Şemal]] pêşî li [[Ewropa]]yê di sala [[1993]]an de hate çapkirin û bi piştre jî di sala [[1994]]an de li [[Tirkiyê]] hate çapkirin. * [[Şemal]] [[1993]] * [[Bihuşta Min]] [[2001]] * [[Şar]] [[2004]] == Girêdanên derve == * [http://www.farqinazad.com Malpera endamê Koma AZAD Farqîn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229041715/http://www.farqinazad.com/ |date=2007-12-29 }} * [https://www.gotinenstranan.com/stranbej/koma-azad.html Hemû gotinên stranên Koma Azad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210902171920/https://www.gotinenstranan.com/stranbej/koma-azad.html |date=2021-09-02 }} * [http://www.http://www.ronibaran.de/azad.html Gotinên stranên Koma Azad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm |date=2018-09-12 }} * [http://rewiti.tripod.com/gruplar/komaazad.htm Koma Azad]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=gulan 2026 }} (tirkî) {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Komên muzîkê yên kurd]] fd65uxkz1csedxrd0hixdcg7tq15xfz 0 10549 2034224 1875898 2026-05-30T20:39:24Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2034224 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = [[Wêne:Sheikh Mansur 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Kunta-haji 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Tapa Tchermoeff 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Milana Terloeva 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Khanpasha Nuradilov 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Pyotr Zakharov-Chechenets 140-190 for collage.jpg|100px]] | wêne firehî = | ravek = ala talişistanê <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 2 mîlyon<ref>https://www.bbc.com/news/world-europe-27599836</ref> | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = {{Ala|Rûsya}} | gelhe1 = 1,674,854 | sal1 = | çavk1 = <ref>https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Frosstat.gov.ru%2Fstorage%2Fmediabank%2FTom5_tab1_VPN-2020.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK</ref> | herêm2 = {{Ala|Ewropa}} | gelhe2 = 130.000 | sal2 = | çavk2 = <ref>https://www.rferl.org/a/As_Hit_Men_Strike_Concern_Grows_Among_Chechen_Exiles/1508931.html</ref> | herêm3 = {{Ala|Tirkiye}} | gelhe3 = 100.000 | sal3 = | çavk3 = <ref>https://www.hs.fi/english/article/Chechen+refugee+came+to+Finland+via+Baku+and+Istanbul/1135246619648</ref> | herêm4 = {{Ala|Qazaxistan}} | gelhe4 = 32,894 | sal4 = | çavk4 = <ref>https://stat.gov.kz/</ref> | ziman = Zimanê dayîkê '''[[Zimanê çeçenî]]''', Zimanên din <br>[[Rûsî]] | ol = '''[[Îslam]]''' <br> ([[Sunî]]),'''bê bawerî''' | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = [[Qefqasya]] <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = | herêm5 = {{Ala|Urdun}} | gelhe5 = 12,000 - 30,000 | çavk5 = <ref>https://reliefweb.int/report/russian-federation/jordan-willing-assist-chechnya-king</ref> | herêm6 = {{Ala|Gurcistan}} | gelhe6 = 10,100 | çavk6 = <ref>Georgian cencus 2013</ref> | herêm7 = {{Ala|Sûrî}} | gelhe7 = 6.000 - 35.000 | çavk7 = <ref>Jaimoukha, Amjad M. (2008), "Syria", The Chechens: A Handbook, Routledge, p. 232, ISBN 978-0-415-32328-4</ref> | herêm8 = {{Ala|Misir}} | gelhe8 = 5,000 | herêm9 = {{Ala|Ukrayna}} | gelhe9 = 2,877 | çavk9 = <ref>http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/</ref> | herêm10 = {{Ala|UAE}} | gelhe10 = 2,000 - 3,000 | çavk10 = <ref>Chechnya's Exodus to Europe, North Caucasus Weekly Volume: 9 Issue: 3, The Jamestown Foundation, January 24, 2008</ref> | herêm11 = {{Ala|Fînlenda}} | gelhe11 = 636 | çavk11 = <ref>https://web.archive.org/web/20180626001544/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_031.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4</ref> | herêm12 = {{Ala|DYA}} | gelhe12 = 250 - 1.000 | çavk12 = <ref>https://www.thedailybeast.com/the-chechens-in-america-why-theyre-here-and-who-they-are</ref> | gelhe13 = 196 | herêm13 = {{Ala|Letonya}} | çavk13 = <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2023-01-06 |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318150712/https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |url-status=dead }}</ref> }} '''Çeçen''' (bi [[Zimanê çeçenî|Çeçenî]]: "Нохчий" = "Nox-çhiy Çeçen xwe bi navê ''Noxço'' binavdikin) gelêkî ku li [[Çeçenistan]]ê dijîn. Bi [[Îngûş]]an re him ji aliyê etnîk, him jî ziman ve nêzîkî hev in. Zimanê wan yek ji [[zimanên qefqazî]] ye. Derbarê bingeha gelê Çeçen de kêm agahî lê pirr angaşt hene. Tê pejirandin ku Çeçen ji [[Hûrrî]]yan tên. Zimanê Hurriyan ne ji zimanmalbata [[hind û ewropî]] ye, lê Hûrrî di nava berên Aryanan de heliyane. Pirraniya Çeçenan ji mezheba [[Sunnî]] ya [[Îslam]]ê ne. Piştî hilweşîna [[YKSS]] wekî beriya [[Bolşevîk]]an dîsa şerê [[Ûris]] û Çeçenan destpêkir. Niha bi qasî 1 Milyon Çeçen li welatê xwe dijîn, gelekan jî ji ber şer barkirine welatên [[Ewropa]] hwd. == Etîmolojî == Peyva "Noxçhî" gelek kevn e û mana wê "Nox = pexemberê [[Nûh]]" û "çhî = zade", yanî "Noxçhî" = Nûhzade / zarokên Nûhe.<ref>http://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/787/093/RUG01-001787093_2012_0001_AC.pdf (li ser rûpela 13emin "noxchi= noah's descandants)</ref> == Kokê Çeçenan == Eşîrên [[Nax]] bav û kalên Çeçen û Îngûşan in. Gelên naxî heta sedsala 16an li herêmên çiyayî dijîn. Piştî vê dîrokê daketin jêr û li deştê bi cih bûn. Ev dîrok di heman demê de bû roja [[misilman]]bûna van gelan û pêşketina tevgerên netewî.<ref> {{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20080311090332/http://ingush.berkeley.edu:7012/ingush_people.html |sernav=Origins of Caucasian People |paşnav=Johanna |pêşnav=Nichols |tarîx=Sala 1997 |malper=University of California, Berkeley. |ziman=[[Inglîzî]] |urlya-arşîvê=Arşîvê orijînal |tarîxa-arşîvê=Sala 2008 |rewşa-urlyê=zindî |tarîxa-gihiştinê=2008 }}</ref> Herwiha gelek [[Neteweperwerî]]yan Çeçen koka xwe ji herêm, gel û dewleta [[Urartû|Ûrartûyan]] digirin.<ref> {{Jêder-malper |url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/Proceed97/Arutiunov5.html |sernav=ETHNICITY AND CONFLICT IN THE CAUCASUS(5) |malper=src-h.slav.hokudai.ac.jp |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref> == Ziman == {{Gotara bingehîn|Zimanê çeçenî}} [[Wêne: Northeast Caucasus languages map en.svg|thumb|180px|Nexşeya zimanên ku tên diaxivin li Çeçenistanê û [[Daxistan]]ê (Çeçenî bi rengî kesk)]] Zimanê sereke yê gelê Çeçen Çeçenî ye. Çeçenî ji malbata zimanên naxî ([[zimanên bakur-rojhilatê Qefqasyayê]]) ye. Çeçeniya edebî li ser zaravayê deşta navendî ye. Zimanên din ên têkildar ev in: [[Zimanê ingûşî]] cîran xwedî axaftvanên Çeçenî e, û [[Zimanê batsî|Batsî]], ku zimanê gelên li beşa cîran a [[Gurcistan]]ê ye. Çeçenan di demên cuda yên dîroka xwe de [[Alfabeya gurcî|alfabeyên gurcî]], [[Alfabeya erebî|erebî]] û [[Alfabeya latînî|latînî]] bikar anîne; ji sala 2008an de, tîpa fermî ya [[Zimanê rûsî|Rûsî]] Kirîlî ye. Kevneşopî, zimanzanan hem îngûş, hem jî batsî û bi zimanê Çeçenî (wekî zaravayên wê) ve girê didin berî ku endoetnonîm [[Vainakh]] di destpêka sedsala 20an de xuya bibe.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.klex.ru/pbz |sernav=Быть аланами. Интеллектуалы и политика на Северном Кавказе в XX веке — Шнирельман В.А. — быстро скачать |malper=www.klex.ru |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref><ref> {{Jêder-malper |url=http://hisdoc.ru/editions/24571/ |sernav=Языки и наречия Российской Империи, Статистический атлас России А.Ф. Маркса, приложение 14, Санкт-Петербург, 1907 год. |malper=hisdoc.ru |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref><ref> {{Jêder-kitêb |url=https://books.google.at/books?id=_gs1HK14VFgC&pg=PA680&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |sernav=Кавказский толмач: (переводчик с русскаго на главнѣйшие кавказские языки) : заключающий в себѣ 27 языков: абхазский, аварский, андийский, армянский, грузинский, дарго, джарский, дидойский, ингушский, кабардинский, кубечинский, кумыцкий, лазский, лакский (казикумыцкий), лезгинский (кюринский), мингрельский, ногайский, осетинский (тагаурский), осетинский (дигорский), сванетский, талышинский, татарский-кавказский, тушетский, удинский, хирканский (хюркилинский), черкесский и чеченский |tarîx=1891 |weşanger=Tipografija I.N. Skorochodova |ziman=ru }}</ref><ref> {{Jêder-malper |url=http://apsnyteka.org/489-marr_izbrannye_raboty.html |sernav=Н. Я. Марр. Избранные работы. В 5 томах. 1933-1937 |malper=apsnyteka.org |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref><ref> {{Jêder-malper |url=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/24475-vyp-1-terskaya-oblast-arheologicheskie-ekskursii-vsev-millera-1888 |sernav=ГПИБ {{!}} Вып. 1 : [Терская область : археологические экскурсии Всев. Миллера]. - 1888. |paşnav=ИнфоРост |pêşnav=Н. П. |malper=elib.shpl.ru |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref> == Dîrok == [[Wêne: Tschetschenze.jpg|thumb|180px|Şervanekî Çeçen]] Ji hingê ve, di salan [[1865]]–[[1866|66]] û [[1877]] de, di dema [[Şerê navxweyî yê Rûsyayê]] û [[Şerê Cîhanê yê Duyemîn]] de, serhildanên Çeçen ên cihêreng li dijî hêza Rûs/[[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Sovyetê]], û hem jî li dijî [[Rûsîkirin]]ê û kampanyayên kolektîfkirin û dijî olê yên Yekîtiya Sovyetê berxwedanek bêşiddet çêbûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://socrates.berkeley.edu/~bsp/caucasus/articles/nichols_1995-chechen.pdf |sernav=Wayback Machine |tarîx=2006-09-15 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 |tarîxa-arşîvê=2006-09-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20060915080123/http://socrates.berkeley.edu/~bsp/caucasus/articles/nichols_1995-chechen.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di sala [[1944]] de, hemû Çeçen, tevî çend gelên din ên Kafkasyayê, ji aliyê serokê Sovyetê Joseph Stalin ve hatin emir kirin ku bi girseyî ji bo KSS [[Qazaxistan|Qazax]] û [[Qirgizistan]] bên sirgûnkirin; û komar û miletê wan ji holê rabûn. Di vê pêvajoyê de herî kêm çaryek-û belkî jî nîv ji tevahiya nifûsa Çeçen winda bûn, û derbek giran li çand û qeydên wan ên dîrokî hate xistin.<ref> Dunlop, Chapter 2 "Soviet Genocide", particularly pp. 70–71 ("How many died?") </ref><ref>Jaimoukha p.58</ref> Her çend di sala [[1956]]an de hatin "rehabîlîtekirin" û destûr hat dayîn ku sala din vegerin, lê saxmayî çavkaniyên aborî û mafên medenî winda kirin û, hem di bin hukûmetên Sovyetê û hem jî yên piştî Sovyetê de, ew bûne armanca cudakariya fermî û nefermî û axaftinên giştî yên cudaxwaz. Hewldanên Çeçenan ji bo vegerandina serxwebûnê di salên [[1990]]an de piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê, bû sedema şerê yekem û duyemîn bi dewleta nû ya Rûsyayê re, ku di sala [[1994]] de dest pê kir.<ref> Jaimoukha p.60</ref> == Mijarên têkildar == * [[Rûsya]] * [[Çerkez]] * [[Çeçenên Tirkiyeyê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çeçen| ]] [[Kategorî:Gel]] [[Kategorî:Komên etnîk li Iraqê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Qazaxistanê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Sûriyê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Urdunê]] 8ljplkvi40ggepknd367qwq0w4ujwrr 2034240 2034224 2026-05-30T21:12:11Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2034240 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = [[Wêne:Sheikh Mansur 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Kunta-haji 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Tapa Tchermoeff 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Milana Terloeva 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Khanpasha Nuradilov 140-190 for collage.jpg|100px]] [[Wêne:Pyotr Zakharov-Chechenets 140-190 for collage.jpg|100px]] | wêne firehî = | ravek = ala talişistanê <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 2 mîlyon<ref>https://www.bbc.com/news/world-europe-27599836</ref> | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = {{Ala|Rûsya}} | gelhe1 = 1,674,854 | sal1 = | çavk1 = <ref>https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Frosstat.gov.ru%2Fstorage%2Fmediabank%2FTom5_tab1_VPN-2020.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK</ref> | herêm2 = {{Ala|Ewropa}} | gelhe2 = 130.000 | sal2 = | çavk2 = <ref>https://www.rferl.org/a/As_Hit_Men_Strike_Concern_Grows_Among_Chechen_Exiles/1508931.html</ref> | herêm3 = {{Ala|Tirkiye}} | gelhe3 = 100.000 | sal3 = | çavk3 = <ref>https://www.hs.fi/english/article/Chechen+refugee+came+to+Finland+via+Baku+and+Istanbul/1135246619648</ref> | herêm4 = {{Ala|Qazaxistan}} | gelhe4 = 32,894 | sal4 = | çavk4 = <ref>https://stat.gov.kz/</ref> | ziman = Zimanê dayîkê '''[[Zimanê çeçenî]]''', Zimanên din <br>[[Rûsî]] | ol = '''[[Îslam]]''' <br> ([[Sunî]]),'''bê bawerî''' | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = [[Qefqasya]] <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = | herêm5 = {{Ala|Urdun}} | gelhe5 = 12,000 - 30,000 | çavk5 = <ref>https://reliefweb.int/report/russian-federation/jordan-willing-assist-chechnya-king</ref> | herêm6 = {{Ala|Gurcistan}} | gelhe6 = 10,100 | çavk6 = <ref>Georgian cencus 2013</ref> | herêm7 = {{Ala|Sûrî}} | gelhe7 = 6.000 - 35.000 | çavk7 = <ref>Jaimoukha, Amjad M. (2008), "Syria", The Chechens: A Handbook, Routledge, p. 232, ISBN 978-0-415-32328-4</ref> | herêm8 = {{Ala|Misir}} | gelhe8 = 5,000 | herêm9 = {{Ala|Ukrayna}} | gelhe9 = 2,877 | çavk9 = <ref>http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/</ref> | herêm10 = {{Ala|UAE}} | gelhe10 = 2,000 - 3,000 | çavk10 = <ref>Chechnya's Exodus to Europe, North Caucasus Weekly Volume: 9 Issue: 3, The Jamestown Foundation, January 24, 2008</ref> | herêm11 = {{Ala|Fînlenda}} | gelhe11 = 636 | çavk11 = <ref>https://web.archive.org/web/20180626001544/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_031.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4</ref> | herêm12 = {{Ala|DYA}} | gelhe12 = 250 - 1.000 | çavk12 = <ref>https://www.thedailybeast.com/the-chechens-in-america-why-theyre-here-and-who-they-are</ref> | gelhe13 = 196 | herêm13 = {{Ala|Letonya}} | çavk13 = <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2023-01-06 |roja-arşîvê=2023-03-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230318150712/https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> }} '''Çeçen''' (bi [[Zimanê çeçenî|Çeçenî]]: "Нохчий" = "Nox-çhiy Çeçen xwe bi navê ''Noxço'' binavdikin) gelêkî ku li [[Çeçenistan]]ê dijîn. Bi [[Îngûş]]an re him ji aliyê etnîk, him jî ziman ve nêzîkî hev in. Zimanê wan yek ji [[zimanên qefqazî]] ye. Derbarê bingeha gelê Çeçen de kêm agahî lê pirr angaşt hene. Tê pejirandin ku Çeçen ji [[Hûrrî]]yan tên. Zimanê Hurriyan ne ji zimanmalbata [[hind û ewropî]] ye, lê Hûrrî di nava berên Aryanan de heliyane. Pirraniya Çeçenan ji mezheba [[Sunnî]] ya [[Îslam]]ê ne. Piştî hilweşîna [[YKSS]] wekî beriya [[Bolşevîk]]an dîsa şerê [[Ûris]] û Çeçenan destpêkir. Niha bi qasî 1 Milyon Çeçen li welatê xwe dijîn, gelekan jî ji ber şer barkirine welatên [[Ewropa]] hwd. == Etîmolojî == Peyva "Noxçhî" gelek kevn e û mana wê "Nox = pexemberê [[Nûh]]" û "çhî = zade", yanî "Noxçhî" = Nûhzade / zarokên Nûhe.<ref>http://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/787/093/RUG01-001787093_2012_0001_AC.pdf (li ser rûpela 13emin "noxchi= noah's descandants)</ref> == Kokê Çeçenan == Eşîrên [[Nax]] bav û kalên Çeçen û Îngûşan in. Gelên naxî heta sedsala 16an li herêmên çiyayî dijîn. Piştî vê dîrokê daketin jêr û li deştê bi cih bûn. Ev dîrok di heman demê de bû roja [[misilman]]bûna van gelan û pêşketina tevgerên netewî.<ref> {{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20080311090332/http://ingush.berkeley.edu:7012/ingush_people.html |sernav=Origins of Caucasian People |paşnav=Johanna |pêşnav=Nichols |tarîx=Sala 1997 |malper=University of California, Berkeley. |ziman=[[Inglîzî]] |urlya-arşîvê=Arşîvê orijînal |tarîxa-arşîvê=Sala 2008 |rewşa-urlyê=zindî |tarîxa-gihiştinê=2008 }}</ref> Herwiha gelek [[Neteweperwerî]]yan Çeçen koka xwe ji herêm, gel û dewleta [[Urartû|Ûrartûyan]] digirin.<ref> {{Jêder-malper |url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/Proceed97/Arutiunov5.html |sernav=ETHNICITY AND CONFLICT IN THE CAUCASUS(5) |malper=src-h.slav.hokudai.ac.jp |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref> == Ziman == {{Gotara bingehîn|Zimanê çeçenî}} [[Wêne: Northeast Caucasus languages map en.svg|thumb|180px|Nexşeya zimanên ku tên diaxivin li Çeçenistanê û [[Daxistan]]ê (Çeçenî bi rengî kesk)]] Zimanê sereke yê gelê Çeçen Çeçenî ye. Çeçenî ji malbata zimanên naxî ([[zimanên bakur-rojhilatê Qefqasyayê]]) ye. Çeçeniya edebî li ser zaravayê deşta navendî ye. Zimanên din ên têkildar ev in: [[Zimanê ingûşî]] cîran xwedî axaftvanên Çeçenî e, û [[Zimanê batsî|Batsî]], ku zimanê gelên li beşa cîran a [[Gurcistan]]ê ye. Çeçenan di demên cuda yên dîroka xwe de [[Alfabeya gurcî|alfabeyên gurcî]], [[Alfabeya erebî|erebî]] û [[Alfabeya latînî|latînî]] bikar anîne; ji sala 2008an de, tîpa fermî ya [[Zimanê rûsî|Rûsî]] Kirîlî ye. Kevneşopî, zimanzanan hem îngûş, hem jî batsî û bi zimanê Çeçenî (wekî zaravayên wê) ve girê didin berî ku endoetnonîm [[Vainakh]] di destpêka sedsala 20an de xuya bibe.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.klex.ru/pbz |sernav=Быть аланами. Интеллектуалы и политика на Северном Кавказе в XX веке — Шнирельман В.А. — быстро скачать |malper=www.klex.ru |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref><ref> {{Jêder-malper |url=http://hisdoc.ru/editions/24571/ |sernav=Языки и наречия Российской Империи, Статистический атлас России А.Ф. Маркса, приложение 14, Санкт-Петербург, 1907 год. |malper=hisdoc.ru |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref><ref> {{Jêder-kitêb |url=https://books.google.at/books?id=_gs1HK14VFgC&pg=PA680&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |sernav=Кавказский толмач: (переводчик с русскаго на главнѣйшие кавказские языки) : заключающий в себѣ 27 языков: абхазский, аварский, андийский, армянский, грузинский, дарго, джарский, дидойский, ингушский, кабардинский, кубечинский, кумыцкий, лазский, лакский (казикумыцкий), лезгинский (кюринский), мингрельский, ногайский, осетинский (тагаурский), осетинский (дигорский), сванетский, талышинский, татарский-кавказский, тушетский, удинский, хирканский (хюркилинский), черкесский и чеченский |tarîx=1891 |weşanger=Tipografija I.N. Skorochodova |ziman=ru }}</ref><ref> {{Jêder-malper |url=http://apsnyteka.org/489-marr_izbrannye_raboty.html |sernav=Н. Я. Марр. Избранные работы. В 5 томах. 1933-1937 |malper=apsnyteka.org |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref><ref> {{Jêder-malper |url=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/24475-vyp-1-terskaya-oblast-arheologicheskie-ekskursii-vsev-millera-1888 |sernav=ГПИБ {{!}} Вып. 1 : [Терская область : археологические экскурсии Всев. Миллера]. - 1888. |paşnav=ИнфоРост |pêşnav=Н. П. |malper=elib.shpl.ru |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 }}</ref> == Dîrok == [[Wêne: Tschetschenze.jpg|thumb|180px|Şervanekî Çeçen]] Ji hingê ve, di salan [[1865]]–[[1866|66]] û [[1877]] de, di dema [[Şerê navxweyî yê Rûsyayê]] û [[Şerê Cîhanê yê Duyemîn]] de, serhildanên Çeçen ên cihêreng li dijî hêza Rûs/[[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Sovyetê]], û hem jî li dijî [[Rûsîkirin]]ê û kampanyayên kolektîfkirin û dijî olê yên Yekîtiya Sovyetê berxwedanek bêşiddet çêbûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://socrates.berkeley.edu/~bsp/caucasus/articles/nichols_1995-chechen.pdf |sernav=Wayback Machine |tarîx=2006-09-15 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-01-07 |tarîxa-arşîvê=2006-09-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20060915080123/http://socrates.berkeley.edu/~bsp/caucasus/articles/nichols_1995-chechen.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di sala [[1944]] de, hemû Çeçen, tevî çend gelên din ên Kafkasyayê, ji aliyê serokê Sovyetê Joseph Stalin ve hatin emir kirin ku bi girseyî ji bo KSS [[Qazaxistan|Qazax]] û [[Qirgizistan]] bên sirgûnkirin; û komar û miletê wan ji holê rabûn. Di vê pêvajoyê de herî kêm çaryek-û belkî jî nîv ji tevahiya nifûsa Çeçen winda bûn, û derbek giran li çand û qeydên wan ên dîrokî hate xistin.<ref> Dunlop, Chapter 2 "Soviet Genocide", particularly pp. 70–71 ("How many died?") </ref><ref>Jaimoukha p.58</ref> Her çend di sala [[1956]]an de hatin "rehabîlîtekirin" û destûr hat dayîn ku sala din vegerin, lê saxmayî çavkaniyên aborî û mafên medenî winda kirin û, hem di bin hukûmetên Sovyetê û hem jî yên piştî Sovyetê de, ew bûne armanca cudakariya fermî û nefermî û axaftinên giştî yên cudaxwaz. Hewldanên Çeçenan ji bo vegerandina serxwebûnê di salên [[1990]]an de piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê, bû sedema şerê yekem û duyemîn bi dewleta nû ya Rûsyayê re, ku di sala [[1994]] de dest pê kir.<ref> Jaimoukha p.60</ref> == Mijarên têkildar == * [[Rûsya]] * [[Çerkez]] * [[Çeçenên Tirkiyeyê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çeçen| ]] [[Kategorî:Gel]] [[Kategorî:Komên etnîk li Iraqê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Qazaxistanê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Sûriyê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Urdunê]] 72tsalsbcm2wlpt02dq6a9ubm1pfb4s 0 14933 2034502 1777649 2026-05-31T11:17:56Z Avestaboy 34898 /* Çavkanî */ 2034502 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Bêçavkanî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Agahîdank pirtûk | sernav = The Story of Civilization | sernivîser = <!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --> | ISBN = ISBN 0-671-21988-X | pîvan = <!-- Pîvana pirtûkê --> | wêneçêker = <!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --> | rûpel = | weşanxane = | dîrok = <!-- Çapa yekemîn --> | ziman = [[Îngilîzî]] | sererastkirin = | cîh = | sernavê xwemalî = | welat = [[DYA]] | şêwe = | pêşgotin = | nivîskar = <!-- + Berhevkirin & Verisandin --> | binwêne = | mezinahiyawêne = | wêne = The collection of 11 volumes of the Story of Civilization by Will and Ariel Durant.jpg | wergêr = | pirtûk = }} '''''The Story of Civilization''''' ("Çîroka şaristaniyê") kitêbeke [[Will Durant]] û [[Ariel Durant]] ye. Ev kitêb ji 11 cildan pêk tê. Temenk bi nivîsîna vê kitêbê ve derbaz bûye, lê çi caran bi dawî nebû û her bi netevavî mave. Cildê herî pêşîn bi navê ''Mîrata me ya rojhilat'' behsa dîroka Rojhilatê heta sala 1933ê dikit. Wî li ber bû ko dîroka Rojavayê jî heta dema niha binivîsit, lê heta çaxa [[Napoleon Bonaparte|Napoleonî]] hat. Ew negehişt zêdetir binivîsit û li sala 1981ê herdu nivîskar çûn ber dilovaniya Xudê. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Pirtûkên Will Durant]] n2pua1e8s1gi64bzk65o4ptcbmxoc44 0 18189 2034379 2025401 2026-05-31T09:17:34Z Avestaboy 34898 /* */ 2034379 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:NASA NorthSea1.jpg|thumb|250px|Deryaya Bakur]] '''Deryaya Bakur''' [[derya]]yeke li bakura [[Ewropa]]yê dikeve û yek ji navçeyên [[Okyanûsa Atlantîk]] e. Ew navbera li rojhelat [[Skandînavya]] ([[Norwêc]] û [[Danîmarka]]) li rojava [[Brîtanya Mezin]] ([[Skotlenda]] û [[Înglistan]]) li başûr jî [[Almanya]], [[Holenda]], [[Belçîka]] û [[Fransa]]yê de ye. [[Skagerrak]] Deryaya Bakur digêhî ne [[Deryaya Baltik]]. Li başûr Deryaya Bakur wek [[Lamanş]] tê navandin. Sînorên Deryaya Bakur li [[Skagerrak]] wek navbera [[Lindesnes]] li Norwêcê, û [[Halsthom]] li Danîmarka tê ditîn. Bakura Deryaya Bakur Atlantîk e û sînor ji bo navberan wan wek [[Shetlands]], Skotlendayê de heta [[Ålesund]], Norwêcê tê ditîn. == Statîstîk == Kûrahiya Deryaya Bakur bi nîvekî 94 [[mitir]] e. Li beravên bi dirêjahîyeke 150 km nêzî 80 milyon kes dijî ye. Dera xweya herî kûr 725 m ye. Bi Lamanşê ve Deryaya Bakur yek ji deryayên herî geremolên dinê ye. == Çemên talê dibin == Çemên girîngê tala Deryaya Bakur wiha ne; [[Tay]] (li [[Dundee]]), [[Forth]] (li [[Edinburgh]]), Tyne (Newcastle), [[Elbe]] (li [[Cuxhaven]]), [[Weser]] (li [[Bremen]]), [[Ems]] li [[Emden]], [[Rhine]] û [[Meuse]] (li [[Rotterdam]]), [[Scheldt]] (li [[Flushing]]), [[Thames]] û [[Humber]] (li [[Hull]]). [[Kanala Kiel]] [[kanal]]eke çê kirî ye [[Deryaya Baltik]] û Deryaya Bakur digêhîne hev e. == Navandin == Navê Deryaya Bakur ji bo ewê li bakura ji şûna xwe de tê ye. Di demên [[antîk]] ew wek ''Oceanum Germanicum'' an ''Mare Germanicum'' (ango, "Okyanûsa Germanî") dihat navandin. {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|56|N|03|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}} [[Kategorî:Behrên ewropî]] [[Kategorî:Derya|Bakur]] [[Kategorî:Deryaya Bakur| ]] [[Kategorî:Deryayên Almanyayê]] [[Kategorî:Deryayên Danîmarkayê]] [[Kategorî:Deryayên Fransayê]] [[Kategorî:Deryayên Keyaniya Yekbûyî]] [[Kategorî:Deryayên Norwêcê]] [[Kategorî:Komên avê yên Belçîkayê]] [[Kategorî:Komên avê yên Holendayê]] [[Kategorî:Komên avê yên Înglistanê]] rcnuonn9nrlq3vkxzns5lx5ve8ur1t6 0 18548 2034406 1996490 2026-05-31T09:51:09Z Avestaboy 34898 /* Koça qewman û rûxîna Romayê */ Rastnivîs 2034406 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Germanen 50 n. Chr.png|thumb|300px|Nexşeya gelên germanî li derûdora 100 {{Pz}} (nexşe bi almanî ye)]] [[Wêne:Ardre Odin Sleipnir.jpg|thumb|300px|[[Odîn]], yek ji xwedawendên mîtolojiya germanan]] [[Wêne:Upplands Runinskrift 871 2.jpg|thumb|300px|Kitekita, kevirekî [[runa]]yê yê germanên Skandînavyayê]] [[Wêne:01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg|thumb|300px| [[Futhark]]a kevnare, alfabeya pêşîn a germanan bû.]] [[Wêne:karte völkerwanderung.jpg|thumb|300px|Koça germanan di navbera sedsalên 2 û 5an de (nexşe bi almanî ye)]] '''German''' an jî '''gelên germanî''', gorî zimanên xwe yek ji komên gelên [[malbata zimanên hind û ewropî|hind û ewropî]] ne ku bi eslê xwe ji bakurê [[Ewropa]]yê ne. Gelên germanî ji pê koça Ewropayê kirin, bi dimatiyên ewropî yên [[kelt]], [[slav]] û [[roman (wêje)|romanan]] ve teva hev bûn û îro gelên Ewropayê pêk tînin. == Etîmolojî == Peyva ''German'', bê guman ji zimanê germanên berê de hatiye afirandin. ''Ger'' bi zimanê germanî yê kevnare tê wateya "şîş" an "cirît" û ''man'' jî tê wateya "mirov". Lê bêtir hin teoriyên li ser peyva ''german'' hene. Peyva [[latînî]] ya ''germani'' herî pêşîn ji aliyê [[Julius Caesar]] ve hatiye bikaranîn û bê guman ew ji [[Zimanên keltî|zimanê keltî]] hatî bû girtin. Di pirtûka xwe ya li ser [[Şerê Galî]] de, Julius Caesar ji welatên rojhilata rûbarê Renê re wekî ''Germania'' behs dike. Dîsa bi latînî ''germanus'' tê wateya ''hevalbendî'', ''mirovatî'' û bê guman vê peyvê ji bo germanên ku bi keltan re hembera [[rom]]iyan hevalbendî kiribû dane. == Dîrok == Li gorî arkeolog û [[zimannas]]an qewmên germanan heta dorî 1000-500ê {{Bz}} li [[Skandinavya]]ya başûr û herêma [[Schleswig]]ê dijiyan. Di 850-760ê {{Bz}} de bê guman ji ber avhewayê, germanan ji Skandinavyayê dest bi koçî başûr kirine. Di 650ê {{Bz}} de êdî koç zû bûn û li bakura Ewropayê bicih bûn. Kîjan qewmên germanan li ku bicih bûn bi tûnî ne vebirî be jî, gelê [[got]] li başûra [[Deryaya Baltîk]] bi şûn bûbûn. === Koça qewman û rûxîna Romayê === Di dawiyên sedsala 2an {{Bz}} de, [[Galya]], [[Îtalya]] û ''[[Hispania]]'' di bin herka germanan de ma ne. Kênge [[Romaya Kevnare|romayî]] heta çemên [[Ren]] û [[Danûb]]ê fireh bû û wê demê bakur û rojhilata çemê Renê wek ''[[Germania]]'' dihat navkirin. Di dema [[Augustus]] de, ji çemên Ren û Danûbê de, li başûr û rojhilat heta [[Wisla]] û li rojhilat û bakurê Deryaya Baltîk wekî ''Germania Magna'' dihatiye binavkirin. Di sedsala 5an de, êrîşên qewmên germanên ser [[Împeratoriya Romê]] ji bo bandora koçên qewmên [[hûn]]an ji rojhilat de, dest pê kiriye. Di bin wan bandoran de germanan koça [[Înglistan]], [[Spanya]], [[Îtalya]], [[Afrîka|Afrîkayê]] kirin. Gelên germanî li dewletên Ewropaya îro de bi rawirtina demê re asîmîle bûn. Li Înglistanê [[anglî]], [[sakson]] û [[yûtî]] bi [[kelt]]an û brîtaniyan û pê re jî bi normandên ji Fransayê koçkirî ve têkelina hev û ew gelê Îngiltere ya îro pêk anî bûn. Îngiltere van koçan li ser [[Skotlenda|Skotlendayê]] jî bandor kir. Dimatiyên [[Galîsya|galî]] bi gelên germanî ve teva hev bûn û zimanê hat wergera skotiya îro ''geordie'' bû. [[Fransa]]yê dîsa bandoreke mezin ji koçên germanan dît. [[Frank]]an, yên ku nave danî Fransayê, koça qewman de li Fransaya îroj wek [[Elsas]], [[Burgundî]] û [[Normandî|Normandiyê]] bicih bûn. Lê zimanên ku îro li Fransayê tê axaftin bi gelemperî ji [[Zimanên romanî|zimanên romî]] ne. Hispania, anku [[Portûgal]] û [[Spanya]]ya îro, jî koçên germanan ji aliyê [[vîzîgot]], [[swêbî]], [[quadî]], [[markomanî]] û [[burî|buriyan]] dîtî bûn.[[Vandal]] jî ber ku derbaza Afrîkayê bûn di [[Hispania]] û [[Tengava Cîbraltar]] re derbaz bûn. Ji bo wan koçan gelek peyv jî ketina zimanên [[spanî]], [[Zimanê ketelanî|ketelanî]] û [[portûgalî]]. [[Îtalya]] bi gelemperî li bakura [[Roma]]yê gelek koçên germanên [[vandal]], [[vîzîgot]] û [[ostrogot]] di sedsala 5an de dîtin. Di sedsala 6an de ew qewma germanî ya [[lombard]]an li navçeya îro a [[Lombardiya]]yê tê zanîn bicih bûbûn. Dîsa normanan [[Sîsîlya]] bi pişkî demekê kargêr kirî bûn. Dimatiyên [[Almanya]]yê (ya ku bi gelek zimanan bi navê Germanya tê naskirin), li ber ku koçên germanan ditî bûn bi gelemperî gelên kelt ên bakur bûn. Piştî koçên mezin bi taybetî di bin kargêra [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]] de ew dimatiyên berê yên [[slav]] û balt hatine asîmîlekirin. == Gelên germanî li dor piştî zayînê == Germanan li derdora sedsala 1ê gorî bicihbûna xwe wiha parve dibûn: ==== Germanên [[Deryaya Bakur]] ==== * [[Anglî]] * [[Chaukî]] * [[Frîzî]] * [[Sakson]] an jî [[saksî]] * [[Varînî]] ==== Germanên li derûdora çemên Ren û Weser ==== * [[Angrivarî]] * [[Batavî]] * [[Brukterî]] * [[Chamavî]] * [[Chatî]] * [[Chatuarî]] * [[Cheruskî]] * [[Sugambrî]] an jî [[sigambrî]] * [[Tenkterî]] * [[Ubî]] * [[Usipetî]] an jî [[usipî]] Di sedsala 3an şûnda, gelê [[frank]]an bandorên mezin li ser wan kiriye. ==== Swêb ==== * [[Swêb]] an germanên [[Elbe]]yî: ** [[Hermundurî]] ** [[Langobardî]] ** [[Markomanî]] ** [[Kwadî]] an jî [[Quadî]] ** [[Semnonî]] ** [[Bastarnî]] ==== Germanên Bakur ==== * [[Germanên Bakur]] an germanên [[Deryaya Baltîk]] yên li Skandinaviyaya Başûr: ** [[Aestî]] ** [[Swiyonî]] an jî [[swêyî]] Ji pê re anglî û [[yutî]] jî teva wan bûn. ==== Germanên li derûdora çemên Oder û Warthe ==== * Germanên Oder-Wartheyî: ** [[Burgundî]] ** [[Lugî]] ** [[Vandal]] ==== Germanên li derûdora çemê Wisla ==== * Germanên Wislayî: ** [[Bastarnî]] ** [[Gêpidî]] ** [[Got]] ** [[Rugî]] ** [[Skirî]] == Mijarên têkildar == * [[Ariyana Mezin]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an b.z.]] [[Kategorî:Gel]] [[Kategorî:German| ]] kba0k5o41vc9cvueklgxzfsx2sfges2 2034520 2034406 2026-05-31T11:32:38Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2034520 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Germanen 50 n. Chr.png|thumb|300px|Nexşeya gelên germanî li derûdora 100 {{Pz}} (nexşe bi almanî ye)]] [[Wêne:Ardre Odin Sleipnir.jpg|thumb|300px|[[Odîn]], yek ji xwedawendên mîtolojiya germanan]] [[Wêne:Upplands Runinskrift 871 2.jpg|thumb|300px|Kitekita, kevirekî [[runa]]yê yê germanên Skandînavyayê]] [[Wêne:01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg|thumb|300px| [[Futhark]]a kevnare, alfabeya pêşîn a germanan bû.]] [[Wêne:karte völkerwanderung.jpg|thumb|300px|Koça germanan di navbera sedsalên 2 û 5an de (nexşe bi almanî ye)]] '''German''' an jî '''gelên germanî''', gorî zimanên xwe yek ji komên gelên [[malbata zimanên hind û ewropî|hind û ewropî]] ne ku bi eslê xwe ji bakurê [[Ewropa]]yê ne. Gelên germanî ji pê koça Ewropayê kirin, bi dimatiyên ewropî yên [[kelt]], [[slav]] û [[roman (wêje)|romanan]] ve teva hev bûn û îro gelên Ewropayê pêk tînin. == Etîmolojî == Peyva ''German'', bê guman ji zimanê germanên berê de hatiye afirandin. ''Ger'' bi zimanê germanî yê kevnare tê wateya "şîş" an "cirît" û ''man'' jî tê wateya "mirov". Lê bêtir hin teoriyên li ser peyva ''german'' hene. Peyva [[latînî]] ya ''germani'' herî pêşîn ji aliyê [[Julius Caesar]] ve hatiye bikaranîn û bê guman ew ji [[Zimanên keltî|zimanê keltî]] hatî bû girtin. Di pirtûka xwe ya li ser [[Şerê Galî]] de, Julius Caesar ji welatên rojhilata rûbarê Renê re wekî ''Germania'' behs dike. Dîsa bi latînî ''germanus'' tê wateya ''hevalbendî'', ''mirovatî'' û bê guman vê peyvê ji bo germanên ku bi keltan re hembera [[rom]]iyan hevalbendî kiribû dane. == Dîrok == Li gorî arkeolog û [[zimannas]]an qewmên germanan heta dorî 1000-500ê {{Bz}} li [[Skandinavya]]ya başûr û herêma [[Schleswig]]ê dijiyan. Di 850-760ê {{Bz}} de bê guman ji ber avhewayê, germanan ji Skandinavyayê dest bi koçî başûr kirine. Di 650ê {{Bz}} de êdî koç zû bûn û li bakura Ewropayê bicih bûn. Kîjan qewmên germanan li ku bicih bûn bi tûnî ne vebirî be jî, gelê [[got]] li başûra [[Deryaya Baltîk]] bi şûn bûbûn. === Koça qewman û rûxîna Romayê === Di dawiyên sedsala 2an {{Bz}} de, [[Galya]], [[Îtalya]] û ''[[Hispania]]'' di bin herka germanan de ma ne. Kênge [[Romaya Kevnare|romayî]] heta çemên [[Ren]] û [[Danûb]]ê fireh bû û wê demê bakur û rojhilata çemê Renê wek ''[[Germania]]'' dihat navkirin. Di dema [[Augustus]] de, ji çemên Ren û Danûbê de, li başûr û rojhilat heta [[Wisla]] û li rojhilat û bakurê Deryaya Baltîk wekî ''Germania Magna'' dihatiye binavkirin. Di sedsala 5an de, êrîşên qewmên germanên ser [[Împeratoriya Romê]] ji bo bandora koçên qewmên [[hûn]]an ji rojhilat de, dest pê kiriye. Di bin wan bandoran de germanan koça [[Înglistan]], [[Spanya]], [[Îtalya]], [[Afrîka]]yê kirin. Gelên germanî li dewletên Ewropaya îro de bi rawirtina demê re asîmîle bûn. Li Înglistanê [[anglî]], [[sakson]] û [[yûtî]] bi [[kelt]]an û brîtaniyan û pê re jî bi normandên ji Fransayê koçkirî ve têkelina hev û ew gelê Îngiltere ya îro pêk anî bûn. Îngiltere van koçan li ser [[Skotlenda]]yê jî bandor kir. Dimatiyên [[Galîsya|galî]] bi gelên germanî ve teva hev bûn û zimanê hat wergera skotiya îro ''geordie'' bû. [[Fransa]]yê dîsa bandoreke mezin ji koçên germanan dît. [[Frank]]an, yên ku nave danî Fransayê, koça qewman de li Fransaya îroj wek [[Elsas]], [[Burgundî]] û [[Normandî|Normandiyê]] bicih bûn. Lê zimanên ku îro li Fransayê tê axaftin bi gelemperî ji [[Zimanên romanî|zimanên romî]] ne. Hispania, anku [[Portûgal]] û [[Spanya]]ya îro, jî koçên germanan ji aliyê [[vîzîgot]], [[swêbî]], [[quadî]], [[markomanî]] û [[burî|buriyan]] dîtî bûn.[[Vandal]] jî ber ku derbaza Afrîkayê bûn di [[Hispania]] û [[Tengava Cîbraltar]] re derbaz bûn. Ji bo wan koçan gelek peyv jî ketina zimanên [[spanî]], [[Zimanê ketelanî|ketelanî]] û [[portûgalî]]. [[Îtalya]] bi gelemperî li bakura [[Roma]]yê gelek koçên germanên [[vandal]], [[vîzîgot]] û [[ostrogot]] di sedsala 5an de dîtin. Di sedsala 6an de ew qewma germanî ya [[lombard]]an li navçeya îro a [[Lombardiya]]yê tê zanîn bicih bûbûn. Dîsa normanan [[Sîsîlya]] bi pişkî demekê kargêr kirî bûn. Dimatiyên [[Almanya]]yê (ya ku bi gelek zimanan bi navê Germanya tê naskirin), li ber ku koçên germanan ditî bûn bi gelemperî gelên kelt ên bakur bûn. Piştî koçên mezin bi taybetî di bin kargêra [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]] de ew dimatiyên berê yên [[slav]] û balt hatine asîmîlekirin. == Gelên germanî li dor piştî zayînê == Germanan li derdora sedsala 1ê gorî bicihbûna xwe wiha parve dibûn: ==== Germanên [[Deryaya Bakur]] ==== * [[Anglî]] * [[Chaukî]] * [[Frîzî]] * [[Sakson]] an jî [[saksî]] * [[Varînî]] ==== Germanên li derûdora çemên Ren û Weser ==== * [[Angrivarî]] * [[Batavî]] * [[Brukterî]] * [[Chamavî]] * [[Chatî]] * [[Chatuarî]] * [[Cheruskî]] * [[Sugambrî]] an jî [[sigambrî]] * [[Tenkterî]] * [[Ubî]] * [[Usipetî]] an jî [[usipî]] Di sedsala 3an şûnda, gelê [[frank]]an bandorên mezin li ser wan kiriye. ==== Swêb ==== * [[Swêb]] an germanên [[Elbe]]yî: ** [[Hermundurî]] ** [[Langobardî]] ** [[Markomanî]] ** [[Kwadî]] an jî [[Quadî]] ** [[Semnonî]] ** [[Bastarnî]] ==== Germanên Bakur ==== * [[Germanên Bakur]] an germanên [[Deryaya Baltîk]] yên li Skandinaviyaya Başûr: ** [[Aestî]] ** [[Swiyonî]] an jî [[swêyî]] Ji pê re anglî û [[yutî]] jî teva wan bûn. ==== Germanên li derûdora çemên Oder û Warthe ==== * Germanên Oder-Wartheyî: ** [[Burgundî]] ** [[Lugî]] ** [[Vandal]] ==== Germanên li derûdora çemê Wisla ==== * Germanên Wislayî: ** [[Bastarnî]] ** [[Gêpidî]] ** [[Got]] ** [[Rugî]] ** [[Skirî]] == Mijarên têkildar == * [[Ariyana Mezin]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an b.z.]] [[Kategorî:Gel]] [[Kategorî:German| ]] n8b3wqvyhidnluyv3ppo8z3vp2xtlla 0 21894 2034317 2032453 2026-05-31T06:35:25Z Penaber49 39672 /* */ 2034317 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|di derbarê ''Xabûra Dîcleyê'' de ku nav navçeyên Silopî û Zaxo derbas bibe. Ji bo Xabûra Firatê ji kerema xwe li [[Xabûr (Firat)]] binêre}} {{Agahîdank çem | nav = | navê_din = | wêne = Khabur in Zakho.jpg | wêne_sernav = Dîmenek ji Xabûra Dîcleyê, Zaxo, Başûrê Kurdistanê | herêm = [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]] | dewlet = | parêzgeh = Parêzgeha Şirnexê, Parêzgeha Dihokê | bajar = | dirêjayî = 40-45 | tejane = | debî = | milên_wê = | cihderk = | cihderk_cih = | cihderk_bilindayî = | cihderk_hêlîpan = | cihderk_hêlîlar = | dev = | dev_cih = | dev_bilindayî = | dev_hêlîpan = | dev_hêlîlar = | nexşe = Khabur (Tigris) green 2.jpg | nexşe_sernav = Xeta sor Çemê Hêzil daye nîşan û xeta kesk jî çemê Xabûra Dîcleyê dide nîşan | nexşe2 = | nexşe_ser = | nexşe_ser_sernav = }} '''Xabûra Dîcleyê''' di heman demê wekê '''Xabûra Kurt''' jî hatiye binavkirin çemek e ku ji [[Bakurê Kurdistanê]] derdikeve û ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve diherike. Xabûra Dîcleyê di nav sinorên Başûrê Kurdistanê re derbas dibe û li ser sêxala bakur, başûr û rojavayê [[Kurdistanê]] bi çemê [[Dîcle]]yê re bibe yek. == Erdnîgarî == Xabûra Dîcleyê li navçeya [[Qilaban]]ê dest pê dike û ji hejmarek çemên biçûk ên ku ji çiyayên [[Toros]]an derdikevin û ber bi başûrê rojhilatê Colemêrgê herikîne, derketiye holê. Çem ji cihê jêderka xwe ber bi başûr ve diherike ku derbasê [[Başûrê Kurdistanê]] dibe û li wir ber bi rojava dizivire û ber bi Dicleyê ve diçe. [[Zaxo]] bajarekî girîng ê li ser peravê çem e ku [[Pira Delal]] a kevnare li ser Xabûra Dîcleyê ye. Piştê çend kîlometreyan li rojavayê Zaxoyê, Xabûra Dîcleyê bi [[Ava Hêzil]]ê re (ku şaxa sereke ya çemê ye) tê girêdan. Ji wir pê ve bi qasê 20 kîlometre diherike û tevlê çemê [[Dîcle]]yê dibe.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Making Mesopotamia: Geography and Empire in a Romano-Iranian Borderland |paşnav=Cameron |pêşnav=Hamish |weşanger=BRILL |tarîx=2018-12-24 |isbn=978-90-04-38863-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=TMuDDwAAQBAJ&pg=PA221}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çemên Asyayê yên navneteweyî]] [[Kategorî:Çemên Iraqê]] [[Kategorî:Çemên Kurdistanê]] [[Kategorî:Çemên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Zaxo]] ngpdaq71isxjl68lb8uu1oz2g0yt0z5 2034318 2034317 2026-05-31T06:35:54Z Penaber49 39672 /* */ 2034318 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|di derbarê Xabûra Dîcleyê de ku nav navçeyên Silopî û Zaxo derbas bibe. Ji bo Xabûra Firatê ji kerema xwe li [[Xabûr (Firat)]] binêre}} {{Agahîdank çem | nav = | navê_din = | wêne = Khabur in Zakho.jpg | wêne_sernav = Dîmenek ji Xabûra Dîcleyê, Zaxo, Başûrê Kurdistanê | herêm = [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]] | dewlet = | parêzgeh = Parêzgeha Şirnexê, Parêzgeha Dihokê | bajar = | dirêjayî = 40-45 | tejane = | debî = | milên_wê = | cihderk = | cihderk_cih = | cihderk_bilindayî = | cihderk_hêlîpan = | cihderk_hêlîlar = | dev = | dev_cih = | dev_bilindayî = | dev_hêlîpan = | dev_hêlîlar = | nexşe = Khabur (Tigris) green 2.jpg | nexşe_sernav = Xeta sor Çemê Hêzil daye nîşan û xeta kesk jî çemê Xabûra Dîcleyê dide nîşan | nexşe2 = | nexşe_ser = | nexşe_ser_sernav = }} '''Xabûra Dîcleyê''' di heman demê wekê '''Xabûra Kurt''' jî hatiye binavkirin çemek e ku ji [[Bakurê Kurdistanê]] derdikeve û ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve diherike. Xabûra Dîcleyê di nav sinorên Başûrê Kurdistanê re derbas dibe û li ser sêxala bakur, başûr û rojavayê [[Kurdistanê]] bi çemê [[Dîcle]]yê re bibe yek. == Erdnîgarî == Xabûra Dîcleyê li navçeya [[Qilaban]]ê dest pê dike û ji hejmarek çemên biçûk ên ku ji çiyayên [[Toros]]an derdikevin û ber bi başûrê rojhilatê Colemêrgê herikîne, derketiye holê. Çem ji cihê jêderka xwe ber bi başûr ve diherike ku derbasê [[Başûrê Kurdistanê]] dibe û li wir ber bi rojava dizivire û ber bi Dicleyê ve diçe. [[Zaxo]] bajarekî girîng ê li ser peravê çem e ku [[Pira Delal]] a kevnare li ser Xabûra Dîcleyê ye. Piştê çend kîlometreyan li rojavayê Zaxoyê, Xabûra Dîcleyê bi [[Ava Hêzil]]ê re (ku şaxa sereke ya çemê ye) tê girêdan. Ji wir pê ve bi qasê 20 kîlometre diherike û tevlê çemê [[Dîcle]]yê dibe.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Making Mesopotamia: Geography and Empire in a Romano-Iranian Borderland |paşnav=Cameron |pêşnav=Hamish |weşanger=BRILL |tarîx=2018-12-24 |isbn=978-90-04-38863-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=TMuDDwAAQBAJ&pg=PA221}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çemên Asyayê yên navneteweyî]] [[Kategorî:Çemên Iraqê]] [[Kategorî:Çemên Kurdistanê]] [[Kategorî:Çemên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Zaxo]] 6pzx31iituqkl5p5ik8y2wdes0gduad 0 28842 2034351 1847925 2026-05-31T08:13:04Z Amherst99 5757 2034351 wikitext text/x-wiki [[Wêne:RheumatoideArthritisAP.jpg|rast|200px|thumb|Wêneyekî [[rontgen]] yê destekî bi nexweşiya artrîta reumatoîd (''Rheumatoid arthritis'')]] '''Artrîta reumatoîd''' (''rheumatoid arthritis'') nexweşiyeka [[romatîzm]]ê ya domdirêje. Nexweşiyeka înflamasyonê û otoîmunolojîk ye. Hoya toşbon bi vê nexoşyê ne ya diyare. Li peyda bona vê nexoşyê hem genetik û jînge renge dewir hebît. Hindek binemala ev nexoşye ya zore. Nizîkî yêk li sedê xelikî ev nexoşye ya lê. Bi zorî jin vê nexoşyê vedigrin (her li sê nexoşa du jinin) û li temenê nizî çil salyê. Ev nexweşiye cumgêt nexoş digrî. Bi zorî cumgêt kiçke wek tibilêt dest u pê. Li vê nexoşyê perdê ser cumga înflamasyon bo çê dibît ku dibênê [[sînovît]]. Nexoşî dibîte hoya înflamasyonê li gelek cumga ([[polîartrît]]). Bilî cumga ev nexoşyê gelek organêt dîş digrît wek [[pêst]], [[nerv]], [[çav]], [[rihêt xînê]],perdê ser sîpelkê u dil û gelek organêt dîş. == Nîşan û berjenga vê nexweşiyê == Nîşanê serekî yê vê nexoşyê êşe cumga ye. Cumge stîr, req, stor û gerim dibin û hindek ca cumge sorîş dibît. Karê cumga têk diçît (eve nîşanêt înflamasyonê ne). Nexoşî hêdî hêdî dest pê diket paşî zortir û grantir dibît. Li vê nexoşyê bi zorî cumgêt kiçke yêt dest û pê duçar dibin herweş cumgêt dest, pê û yêt dîş. Nexoşî herdu desta vedigrî (sîmetrî) û zortir li çar cumge li her layekî duçar dibin. Req bona cumga spêdeya zêhetir li se'etekê dikêşî. Ev nexoşye hêdî hêdî dest pê dike û zortir dibît. Nexoş nîşanêt giştî yêt nexoşya bo çê dibin wek mandî bon, bê hêzî, ta û kêm bona kêşa leş. == Teşxîs û diyagnoz == Bo teşxîsa vê nexoşye klinika wê zor ya giringe. Ew cumgêt duçar boy stur dibin, êş bo çê dibît. Gelek cumge li dest û pêya duçar dibin. Cumge spêda req dibin zêhetirî demjimêrekî. Nexoş yê mandî ye, neşêt cumgêt xo bi kar bînît. Têstê vê nexoyê diyar diken. Ew têstêt giring bo aşkira kirina nexoşyê eve ne: [[RF]], [[AntîCCP]] (ev têste zor yê taybetî ye bo aşkirakirina vê nexoşyê), [[ESR]], [[CRP]], [[HB]], [[TPK]] û gelek têstêt dîş. [[X-ray]] cumga. == Derman == # Zanyaryêt nexoş li ser vê nexoşyê zêde kirin. # [[Fîzyoterapî]] û minasibkirina karê nexoş. # Derman Sê curêt dermana bo vê nexoşyê yêt hey: NSAID, [[kortîkosteroîd]], dermanêt nexoşî ragir wek ''[[Methotrexate]]'', ''[[Sulfasalazine]]'', ''[[Leflunomide]]'' û hwd. Eve çend sale hindek dermanêt dîş yêt peyda boy ko tibênê ''biyolojik'' wek ''Etanerecept'', ''Adalimumab'' , ''Infliximab'' û hindekêt dî. == Çavkanî == {{çavkanî}} * Oxford Handbook of Rheumatology 2006 . {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nexweşî]] [[Kategorî:Romatolojî]] i77iwepqeczfqd5qrygsrnsboz6wetm 0 30326 2034462 1714767 2026-05-31T10:47:50Z Avestaboy 34898 /* Çavkanî */ 2034462 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | wergêr = Ahmte Gegez | wêne = Sofies Welt, 1993.jpg | nivîskar = | pêşgotin = | welat = | sernivîser = | ziman = | weşanxane = [[Weşanxaneya Do]] | wêneçêker = | sernavê_wêne = Wergêra almanî ya pirtûka bi sernavê Cîhana Sofiyê. | mezinahiya_wêne = 200px }} '''''Cîhana Sofî'''''<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kulturname.com/?p=974 |roja-gihiştinê=2017-11-27 |roja-arşîvê=2016-06-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160616233632/http://www.kulturname.com/?p=974 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>, an ji '''''Cîhana Sofiyê''''' (bi [[norwêcî]]: ''Sofies verden'', bi [[înglîzî]]: ''Sophie's World''), [[roman (wêje)|romaneka]] romannivîsê [[norwêc]]î [[Jostein Gaarder]] e ko li sala 1991ê çap bû. Ev pirtûk ji bo zêdetir ji 54 [[ziman]]ên cîhanê hatiye paçivandin. Zêdetir ji 30 milyon pirtûk jê hatine çapkirin. Tenê bi zimanê [[elmanî]] 3 milyon jê hatine firotin. Paçiveya wê ya [[kurdî]] jî derkevtiye. [[Ahmet Gegez]] ev pirtûk kiriye kurdî û [[weşanxaneya Do]] jî li [[Stembol]]ê ew weşandiye. Ev roman piranî hevpeyvîn û danûstandinek e di navbera [[Sofî Amundsen]] û kesekê pirr ji nihînî bi navê [[Alberto Knox]]. Ev roman bi nijara xwe ya aloz ve roman e û her di wê demê da jî destpêkek e ji bo nasandina [[felsefe]]yê. == Kurtiya romanê == Sofî Amundsen (Sofie Amundsen di deqa norwêcî de) keçeka 14 salî ye ko li [[Norwêc]]ê dijît. Sal 1990 e. Hindek name ji kesekê nenaskirî bi navê Alberto Knox digehin wê. Alberto feylesofekê 50 sal ye. Bi vî rengî danûstanek li ser niyasîna felsefeyê di navbera wan da dest pê dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Romanên Jostein Gaarder]] [[Kategorî:Wêje]] [[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]] 1dpf91m44r9ual8e3amu2i0574244l5 2034497 2034462 2026-05-31T11:14:13Z Avestaboy 34898 2034497 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | wergêr = Ahmte Gegez | wêne = Sofies Welt, 1993.jpg | nivîskar = | pêşgotin = | welat = | sernivîser = | ziman = | weşanxane = [[Weşanxaneya Do]] | wêneçêker = | sernavê_wêne = Wergêra almanî ya pirtûka bi sernavê Cîhana Sofiyê. | mezinahiya_wêne = 200px }} '''''Cîhana Sofî'''''<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kulturname.com/?p=974 |roja-gihiştinê=2017-11-27 |roja-arşîvê=2016-06-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160616233632/http://www.kulturname.com/?p=974 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>, an ji '''''Cîhana Sofiyê''''' (bi [[norwêcî]]: ''Sofies verden'', bi [[înglîzî]]: ''Sophie's World''), [[roman (wêje)|romaneka]] romannivîsê [[norwêc]]î [[Jostein Gaarder]] e ko li sala 1991ê çap bû. Ev pirtûk ji bo zêdetir ji 54 [[ziman]]ên cîhanê hatiye paçivandin. Zêdetir ji 30 milyon pirtûk jê hatine çapkirin. Tenê bi zimanê [[elmanî]] 3 milyon jê hatine firotin. Paçiveya wê ya [[kurdî]] jî derkevtiye. [[Ahmet Gegez]] ev pirtûk kiriye kurdî û [[weşanxaneya Do]] jî li [[Stembol]]ê ew weşandiye. Ev roman piranî hevpeyvîn û danûstandinek e di navbera [[Sofî Amundsen]] û kesekê pirr ji nihînî bi navê [[Alberto Knox]]. Ev roman bi nijara xwe ya aloz ve roman e û her di wê demê da jî destpêkek e ji bo nasandina [[felsefe]]yê. == Kurtiya romanê == Sofî Amundsen (Sofie Amundsen di deqa norwêcî de) keçeka 14 salî ye ko li [[Norwêc]]ê dijît. Sal 1990 e. Hindek name ji kesekê nenaskirî bi navê Alberto Knox digehin wê. Alberto feylesofekê 50 sal ye. Bi vî rengî danûstanek li ser niyasîna felsefeyê di navbera wan da dest pê dike. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Romanên Jostein Gaarder]] [[Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan]] co41y81xcq9gqh6chef3tm9mznsfk0v 14 31849 2034159 1161994 2026-05-30T18:55:47Z Wikihez 39702 [[w:WP:HotCat|HC]]: Jêbirina [[Kategorî:Bajarên Keyaniya Yekbûyî]]; Zêdekirina [[Kategorî:Bajarên Înglistanê]] 2034159 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Bajarên Înglistanê]] [[Kategorî:Paytextên Ewropayê]] 8t3w8ckpd2pj723tblq8x2wzyicl44c 0 34870 2034303 2032272 2026-05-30T23:44:17Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034303 wikitext text/x-wiki {{Çend problem| {{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}} {{Şêwaz|tarîx=gulan 2024}} {{Paqij bike|tarîx=adar 2024}} }} '''Zimanê bav û kalan''', '''zimanê dayikê''', '''zimanê maderî''', '''zimanê pêşîn''' ev ziman e ku zarokên ji dê û bavên xwe hîn û fêr dibin. Peyva ''zimanê zikmakî'' ne di cîh de ye. Jiber ku [[zarok]] di zikê dayika xwe de ziman fêr nabe. Ev yek li gor lêkolînên zanistî jî hatiye pejirandin. Zimanê dayikê, zimanê mirov ji dê û bavên xwe dihilde. Zimanê kurdan ê dayikî zimanê kurdî ye. Li gorî dîroka ziman, d îroka zimanê dayikê tê ser ziman. Lê di sedsale 20´an û pêde, ew zimanê dayikê ê mirov ku bi dîrokê ve hatiye pêşketin, bi têgihiştina wê re hat redkirin. Ji dêla zimanê dayikê, gotina "zimanê fermî" hat bicih kirin. Wate wê jî, ew bû ku zimanê rejîma serdest kîjan bû, ew tenê wê bihata fêrkirin û bi wê perwerde bihata dayin. == Roja cîhanî ya zimanê bav û kalan == Zimanê dayikê, rojek bo bîrhanîn û pîroz kirina wê hatiya kifşkirin. Ji aliyê [[Neteweyên Yekbûyî]] ([[NY]]) re roja [[21ê sibatê|21ê sibatê]] weke "[[Roja Cîhanî ya Zimanê Dayikê]]" hatiye erêkirin û pejirandin li giştiya cîhanê. Ew roj, di encama xwepêşandineke li [[Pakistan]]ê ku ji bo zimanê dayikê ciwanên xwendevan li dardixistin ku li darxistin û di xwepêşandanê de çend ciwan jî hatibûbûne kuştin, di encam de hatiye denezendin. Roja zimanê dayikê di sala 1999´an de weke roja cîhanî ya zimanê dayikê ji aliyê [[UNESCO]]'yê ve hat erêkirin. == Dîroka bûna zimanê dayikê == Roja zimanê dayikê ji aliyê UNESCO'yê ve hat herê kirin di sale 1999´an de. Di vê rojê de di sale 1952´an de, dema ku ciwanên xwe xwandavan li dijî rejima Pakistanê ku xwepêşandin li dar xistin ku bû ku zimane bengledî weke zimanê dayikê ê wan were kirin xwepêşandin werina li darxistin. Hingî li paytexta [[Bangladeş]]ê li [[Daka]]yê di encama wê xwpêşandinê de, piştre hêzên pakîstanî gûlayan di reşênina li ser xwandavanan û di ancama wê gûla reşandinê de 5 ciwanên xwendavan tên qatil kirin. Piştre jî, Bagladeş dema ku serbixwebûna xwe bidestxist, ev roj weke "roja pakrawanên ziman" hersal pîroz kir. Piştre di sale 1999´an de rayadarên bengladeşî ew roj ji saziya Unesco a neteweyên yekbûyî re pêşniyar kirin ku weke roja zimanê dayikê li cihane were herê kirin. Unesco jî ev pêşniyar nirxand û piştre pejirend û regihand li cihane weke roja zimanê dayikê here kir. == Li Kurdistanê pîrozkirina vê roja zimanê dayikê == Li Kurdistanê, bo ku zimanê kurdî ji aliyê rejima tirk ve hatiye qedexekirin, êdî ev roj di hersala ku zimanê wan qadaxa bû de pîroz kirin bigirseyî. Bi taybetî di sale 2013´an de, bigirseyî li hemû [[bajar]], navçe û hemû deverên wê hat pîrozkirin. Di aslê wê de, ev roj, weke "roja tekoşîna bo zimanê dayikê" care pêşî Unesco herê kiribû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Kurd, ev roj, weke roja tekoşîna bo zimanê xwe yê dayikê bi girseyî di vê rojê de xwepêşandinên girrseyî bi milyonan kurdan re li darxistin. Ji xeynî [[Başûrê Kurdistanê]], li piraniya Kurdistanê navê "kurd" û "Kurdistanê" qedexe ye. Kurdan, bi dirûşma "zimanê me rûmeta me ya", bi dehan xwepêşandin bo ku ew qadaxaya li ser zimanê wan were rakirin li darxistin. == Zimanên dayikê li cîhanê == Li cihanê, heta niha bi hezaran ziman, ji aliyê rejimên serdest ve hatin tûna kirin û ji dîrokê birin. Li gorî zaneyên UNESCO, tê bawer gotin ku tenê di sedsale me ya ku em têde na û ya berî ya me de, bi hezaran ziman ji ber ku êdî nema hatina bikarhanîn tûna bûna û ji dîrokê çûna. Li Tirkiye jî, îro, tê gotin ku 29 ziman hê ku ji aliyê mirovan ve tên bikarhanîn. Lê ji wan, tenê çend ziman dikarin bijîn. Hemû zimanên din li ber tûnabûnê na. Li tirkiya, tevî ku gelek ziman dijîn, tenê zimanê tirkî weke zimanê fermî heya û li ser hemû mirovan tê ferz kirin. Ji bilî zimanê tirkî, hemû zimanên din qadaxa ku di beşên jiyanê de werina bikarhanîn li Tirkiye. == Giringiya zimanê bav û kalan == Dema ku mirov bahsa [[ziman]] û [[dayik]]ê bikê, bêguman, wê gelek tişt hebin ku mirov bêje. Bêja ziman û ya dayikê bi serê xwe ji, her yekê pir watên wan hene û giringin. Ziman, hebûna mirova. Bê ziman ne jiyan dibe û ne ji pêşketin dibe. Lê divêt ku mirov vê yekê ji bo zimanê dayikê bêne ser ziman. JI ber ku zimanê dayikê pir girîne. Zimanê dayikê hîme pêşketine mirov çêdike û avadike û dide der bi mirov re. Dema ku mirov bahsa ziman bike, Divêt ku mirov bahs û qanc zanibe ku ziman pir giringe. Divêt ku mirov di derbarê hebûne wê de baş bi zanebûn bê. Naxasim vêce zimanê dayikê. Iro pir lêkolin ji aliyê lêkolînvanan ve li ser ziman têt kirin. Di hemû lêkolînên ku têne kirin de ji, giringiye zimanê dayikê derdikeve hole. Mirovekî ne serdestî ziman xwe yê dayikê bê, di serî de temenê xwe û pêşketine windakirya. JI ber vê yekê ji divêt ku mirov baş û qanc li ser zimên birawastê. Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku çend dem têve çû û pêşketin mezin derketine hole, êdî wê giringîtiye zimên wê xwe hê bêhtir bide ber çavan. Dîroke ziman ku mirov li ser rawastê, divêt ku mirov dîrokeke mezin ya mirovahiye bêne ser ziman. Temenê hebûn û pêşketine dîrokê mirovahiye ji, ziman çêdike. Ji ber vê yekê ziman pir giringe. Ziman, ku mirov bahsa wî kir, divêt ku mirov di du beşan de wê bêne ser ziman. Beşa pêşî, ya axiftinê ku mirov bêjan bi kar têne ya. Ya din ji, beşa [[bîolojî]]ke. Bêşa biolojikî, hîme ya din çedike. Ji ber vê yekê divêt ku [[mirov]] pir giringiyê bide wê beşe. Mirov, hê ku di zikê dayike xwe de ya, zimên fêr dibe. Çi ziman, dayike wî zanibe, ew ji wî zimanê dihilde û pê bi pêşdikeve. Hê ku bitik di zikê dayike xwe de ya, dayike wê/wî çi zane û çend bêjan ji zane, hîme wan bi bitikê re çêdibe. Ew hîm ji, piştre, dibe hîmê pêşketine wî. Di vir de divêt ku mirov bêje ku zimanê dayikê zimanê dayikê pir giringe. Bi vê yekê re ku têt gotin bişavtin dijminê mirovahiyê, ne gotineke xalat têt ser ziman. Gotineke rast têt ser ziman. Ji ber ku, bişavtin, mirov ji zamenê dayike mirov dûr dike, bi vê yekê re ji, ji hebûn û pêşketine mirov dûr dike. Zimanê dayikê, divêt ku mirov baş li ser bisekinê. Divêt ku mirov mezin hebûne wê bîne ser ziman. Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku ziman, ne tenê ji hinek bêjeyan pêş têt. == Zimanê dayikê û genetîk == Ji ber ku ziman, wekî din ji, [[genetîk]]e ji. Divêt ku mirov ji aliyê genetîke ve ji lê meyîzenê. Genetîk, di hundurê beşa xwe ya hucrê de gelek afirandina bi zimên dide çêkirin. Bi vê yekê re, hêjeye ku mirov bêje ku mirovekî ku bitememî hati bişavtinkirin ji, zimanê dayike wî di aslê xwe de di wî de pêşketine xwe pêre berdewam dike. Lê belê, ji ber ku rê nabîne ku xwe bide der, êdî tevlihevbûn derdikeve hole. Bi vê yekê re, divêt ku mirov aliyê biolojikî girîniye wê bêne ser ziman. [[Lêkolîn]] li ser divin. Pêşketinên ji dema iro pêde, bi zêdeyî, yên [[kînetîk]]in. Ji ber vê yekê di pêşketinên kînetîkî de zimanê dayikê pir giringe û xwe yê vêneye kifşkirinê ya ji. Ji ber vê yekê ji divêt ku mirov pir li ser bisekinê. Bi vê gotinê re, em giringiyê ziman dayikê careke dî bênine ser ziman. == Ziman û nasname == Divêt ku mirov bêje ku ziman, ne tenê weke [[nasname]] mirova. Ji xaynî wê yekê ji, hebûn rastiye mirov û pêşketine mirova. Dema ku mirov li pêşketinên mezin dimeyîzene mirov zimanê dayikê di hime wê de dibine. Zanistvanên mezin ji, yên ku heri mezin karîn zimanê dayike xwe bi kar bênin in. Çend ku karin bikar bênin, avçend ji karin biafirênin. Afirandin, di hime xwe de [[zimanê zikmakî]] di pareze. Ku mirov li demên berî demên Neolîtîkê meyîzenê, mirov bibine ku çend ku mafê axiftinê bidest ket, pêşketin û bipêşketin bi rê ve çûyin çêbû. Dîroke zimanê dayikê, bi dîtina xwe re têgihiştinê re dest pê dikê. Piştre, biafirandin bêjeyan re berdewam dike. Piştî wê re ji, bi axiftin, xwandin û nivîsandinê re berdewam dike. Zanistê kurd [[Êlî Herîrî]], pir li ser xweşik axiftinê di sekinê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Piştre yên piştre tên ji, wî fahm dikin û weke wî giringitiyê didine xweşik axiftinê. Xweşik axiftinê, ew ji rastiyêke mirov dibine. Ji ber vê yekê re giringiyê didiyê de. == Zimanê dayikê û klasîkên kurd == Wekî di ji, Êlî Herîrî, di xweşik axiftinê de [[rastteqinî]]yeke dibînê. Ji ber vê yekê ji, pir li ser di sekinê. Li gor wî, axiftineke bitêgihiştin û zelal, dîrokeke mirov bixwe ya. Bi vê yekê re li ser di sekinê. Weke wî, yên ku pişt wî re tên weke [[Melayê Cizîrî]] û [[Feqiyê Teyran]] ji wî giringitiyê didine axiftinê. Ew bixwe, divêt ku mirov bêje ku [[zanistvan]]ên zimên ji bûn. Di roja me de, iro pir [[teknolojî]] bi pêşketiyê, Bi kar anîne wê ji, dise bi zimanê dayikê ve girêdayî ya. Ku mirov ne serwerî zimanê dayîke xwe bê, wê nikaribe bi tememî wê teknolojiyê ji bikar bêne. Bi teknolojiyê, bi serketin ji, bi zimanê dayikê ve girêdayî ya. Afirandina wê ji bi zimanê dayikê ve girêdayî ya. Bi vê yekê re, ku mirov bêje teknoloji, ji aliyekî ve, encameke zimanzaniyê ya ji, wê ne xalat bê. Bi vê yekê re, divêt ku mirov li ser giringiyek din bi sekinê.Ew giringi ji xalatiyeke ku di ziman têt bi kar anin.Hinek dibêjin, ku mirov dema ku hata dinyê ku mirov bi zimanekî mezin bû, ew ziman wê bê weke zimanê dayike mirov.Ev nêzîkatî, nêzîkatiyeke pir xalata. Ji ber ku ziman, ne tenê bi bêjeyan û bi kar anina wan heya.Bi genetîkê ji heya.Divêt ku ev yek ji, li ber çavan bêt girtin. [[Mirov]], hingî, karê zimanê ku mirov pê mezin bûya, baş bi kar bêne, têde hinek afirndinan ji çêbike.Lê belê wê ev yek, ti carî nebe weke zimanê zikmakî yê dayikê. Ku mirov bi zimanê dayikê ji mezin bû, hingî ku mirov zimanê xwe bikar anîn, hingî di afirandinê de, zanebûne meye ziman û zanebûne genetike mirov bi hev re dibe yek û di mirov de dibe temenê afirandinan.Ji ber vê yekê zimanê zikmakî pir giringe. Bi vê bêje weke ku di çanda kurdan de ji demên berê heya iro berdewam kiriye, ew rêze li hevberê dayikê divirde em careke di bênine ser ziman û destê dayike xwe maç bikin..[[Kurd]]i û dîrokê wê ya bi kurtî..Bi vê yekê re divêt ku mirov hinekî li ser zimanê kurdi ji bisekinêhaya nahaka şîrove ku me kir, hinek xosletên zimanê kurdi ji dide dest. [[Zimane kurdî]], zimanekî ku pir kevne.Bi pêşketinê xwe ya bi pergal re ne bin deh an pazdeh hezar salî re ya.Her weha xwediyê hebûn û dîrokeke ku kevne.Ji ber vê yekê, divêt ku mirov bêje ku di xwe de gelek pêşketin û pêvajo afirandiya. Her pêvajiye wê, demeke wê ya pêşketinê têne ser ziman.Bi vê yekê re divêt ku mirov bêje ku zimanê kurdan, çend ku mirov ji axê bûya dest pê kiriya.Her wiha baweriyek ji xwe di nav kurdan de heya.Di zimanê kurdan de, dema şariştaniyê di dema [[sumeriyan]] de dest pê dikê.Di wê demê de, pêşketin, mezin di zimên de derdikeve hole. Hebûne şariştaniye di zimên êdî têt ser ziman. Lê berî wê demê, ziman bi temen saz bû ya.Dema [[neolîtîk]]ê divêt ku mirov baş û qanc ji bo wî zimanê şîrove bike û bêne ser ziman.Minaq, bêjeyên weke bêjeyên ´[[şivan]]´, ´[[koçeri]]´,´[[ax]]´, ´[[agir]]´, ´mal´, ´cih´, ´[[war]]´,´wan´û hwd, di wê demê de bûne û bûne navê hine sazkirinan.Bêje ´mîr´ hê di wê demê de mezin hatiyê ser ziman û navê serekê [[kom]]an bûya.Piştre di demên piştre de ji, ev yek berdewam dikê.Li ser wan hîmên ku têne avakirin û diafirin, pêşketin piştre mezin hebûne xwe berdewam dikê.Di dema sûmeriyan de, ev bêjyan û ku hinekî bêjeyên din ji, dibine bingihe pêşketinê û sazkirinê. Bêje ´pergalê´ ji ´b(p)êrxit´kirinê têt.B(p)êrxit ji, navê bi sazî rûniştandinê ya.Di dema sûmeriyan de têt bi kar anîn.Zimanê kurdi, piştre dibe temenê pêşketinê gelek zimanê din.Zimanê [[Mezopotamya]], ku li wan têt meyîzendin, têt dîtinn hema bêja hemû ji wan, bêje û wateyê ne dûrî hevdû bi kar tênin.Zimanê wan ne dûrî hevdû ya. Zimanê kurdan, di dema [[Medan]] de ji, dema xwe ya hemdem û nûjen dide dest pê kirin. Di wê demê de ziman, mezin bi pêş dikeve.Dema Medan, weke dema [[Ewropa]] ya iro ya ji bo Kurdan.Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku pir giringe.Dema Medan, demeke pergaltiye zimên, ku dibe ya [[jiyan]]ê.Bi vê yekê re mezin pêşketin derdikeve hole.Êdî weke ´zimanê rojê´ têt nas kirin.Wate bûne zimanê rojê ji, bûna zimanê jiyanê ya.[[Îbrahîm]] xalil, [[Yûnis (pêxember)|Yunis]] û [[Yûsif]] û hê gelekên din bi kar aniya. Zimanê [[Zerdeşt]] bû ya.Wan, ziman mezin di nav xalkê de bicih kiriya.Wan di jiyanê [[pêxamber]]ti kiriya,lê bi vê yekê re, pêxambertiye wî zimanî ji kirina. Ji ber vê yekê, ev ziman, êdî di jiyanê de mezin bicih dibê û têt bi kar anîn.Mirovên weke wan nivîsanên xwe bi kurdi di nivîsenin.Bi vê yekê re êdî ziman mezin di nav [[xalk]]ê de bicih dibe û bi pêş dikeve.Demên pişt wan re, demên bicihbûne hizre wana. Bi vê yekê re yên pêşketine ne.Bi vê yekê re ji, yên pêşketine zimanê kurdi ne.Di dema xiristiyanete de ji mezin bi pêşdikeve.Gelek bêjeyên kurdi, bi wê rê yê digihinê [[îngilîzî]] ji, Weke bêja ´nû´.Lê dime Misilmanetiyê de zêde bi pêş ne keve. Ji ber ku bûya zimanê olên weke [[Êzidî]]tiyê û [[manî]]tiyê, û êdî ev [[ol]]a ku ji nû ve derdikeve ji, li hevberê wan olan bidest şer dikê.Bi vê yekê re, ku ew ji têt diçin, êdî ew têkçûna wan, bandûre xwe di zimên de dide nişandin.Ola nû bi ziman Arabî bi pêş dikeve. Êdî ev ziman, dibe ziman dinyeyî.Bi vê yekê re mirov karê bêje ku zimanê kurdi, hebûne xwe di pareze. mezin bi pêş dikeve.JI ber ku di demên pêş mezin û bi [[pergal]] bi kar hatiye anîn, ew hebûn hebûne xwe di pareze.Di vir de, divêt ku em weke kurdekî bêjin, bi ti [[kurd]] dilê xwe ji me ne girin, lê iro ji ti kurd, weke Êlî herîrî û Feqiyê teyran zimanê kurdî nikarîn bi pergal bi kar bîkar bênin. Dev ji wê ji em berdin, hê bi tememî ne hatiyê fahm kirin ku wî û Feqiyê teyran, çawa û çend bi pergal bi kar anî ya ji.Ew pergala zimanê wan, ne hatiya têgihiştin. Ew pergala zimanê wan, hê li bendî têgihiştine xwe ya. Zimanê Zerdûst yê kurdi, çend bi pergal bû?Bersive vê pirsê hê ji nayê dayîn.Iro, di roje me de, Ziman, mezin bi peşdikeve.Gelek rê û rêbazên pêşketin ji bo ziman derketine hole.Lê wan mirovan tenê rê û rêbazek bi kar anîn. Ew rê û rêbaz ji, [[mejî]] bû.Zimanê kurdi, pêşketinê wê, hê di wan mirovan de veşartiya.Divêt ku werê fahmkirin û têgihiştin. Pergala zimanê kurdi, ya ku iro bi kar têt anîn, ya dema Medan û jê wirde ya. Zimanê kurdi, hê li bendî pêşxistine pergala xwe ya iro ya.Ji ber ku ev bibe ji, divêt ku ew dem û pêşketinên wan deman yê ziman û zimanê ku di wan deman de bikar dihata anîn divêt ku werê fahm kirin û derkeve têgihiştinê.Bi vê yekê re,divêt ku mirov mijareke dî ya giring di zimanê kurdi de em bênine ser ziman.Ew ji ´[[kurmanci]]tî´ ya.Kurmanciti, iro navê şîvêyeke zimanê kurdi ji ya. Lê belê divêt ku mirov zanibe ji, navê dema zimên ya dema şariştantiyê ya ji.Bi vê yekê re, kurmancitî, navê demeke ji ya. Navê demeke pêşketine ya.Piştî dema [[Sumer|Sûmeriyan]] de dema Kurmancitiyê dest pê dikê. Di dema Medan de ji, bi pargal mezin bi peş dikeve û bi dibe zimanê jiyanê.Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku di wê demê de mezin bi pêş dikeve.Ev pergalbûne di dema Medan de, piştî dema Medan re, haya iro demên xwe yên pêşketinê jîn dikê.Iro, kurdiya kurmanci, hinek demên nû di xwe de afirandina.Lê belê ew dem, hê bi tememî bi pêş neketine.Ew demên nû, hê hewceyên pêşketinê ne..Kurdi û iro, û pêşketinên demê.. Kurdiya iro, mirov nikarê bêje ku di cewherê xwe ji ya dema Medan pêşketîtira.Ji ber ku ev pergala zimên ya ku em iro bi kar tênin, di wê demê de hata bi kar anîn.Lê ji wê demê û virde ji, mezin bi pêş ji ket. Di demê de mezin bi pêşket, deme wê ya mezin pêşketinê, piştî dema Medan re, dema Ji sadsala dehemin û haya şazdamin e. Ev dem, demeke dirêje di zimên de.Zimên mezin bi pergal dikê.Gelek kirinen di zimên de dike, çêdike.Bi vê yekê re, mirov karê bêje ku ziman, piştî vê demê re, êdî weke dema Ewropa ya iro jîn dike.Lê ji ber hin serdestiyan, zêde ew bi kar anin, pêşnekeve.Lê dise divêt ku bê gotin ku bi pêş dive ji.Dema ku iro di ziman de, têt jînkrin, weke deme sedsala yazdamina.Yanî wilqasî li şûn ma ya.Ku ziman derfet ditibana ji bo pêşketinê, bêguman, wê mezin bi pêşketibana.Lê zêde ew derfetê pêşketinê mezin ne dît.Ji ber vê yekê, ew demên ku wan deman jîn bike, iro jîn dike. Lê dise mirov karê bêje ku mezin bi pêş dikeve.Wê hê maztir ji bi pêş bikeve.Ji zimanê kurdî, em di wê baweriye de ne, wê her demê ji ya dî zûtir wê bi pêş bikeve. Ji ber ku temenê wê bigiştî [[xweza]] ya û di jiyanê de zû karê xwe biadilêne.Ev xosletê wî mezin heya..Zimanê ku rast hata bikar anîn, hingî dibe dinamizme pêşkeşketinê.Bi vê yekê re, iro ew derfet mezin derfetiye hole. Teknoloji, ziman mezin bi pêşve dibe.Mezin dide tegihiştin.Lê ku mirov zanibe, wê teknolojiyê bi kar bêne. == Çavkanî == * Pirtûka Çirokên keçelok, [[Abdusamet Yigit]]. * Pirtûka Destana Kawayê Hesinkar, Abdusamet Yigit. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mîrata çandî]] [[Kategorî:Nasname (zanista civakê)]] [[Kategorî:Ziman]] 98q9nn820i587zbhtifl2n4jp0cgupa 2034310 2034303 2026-05-31T01:32:17Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2034310 wikitext text/x-wiki {{Çend problem| {{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}} {{Şêwaz|tarîx=gulan 2024}} {{Paqij bike|tarîx=adar 2024}} }} '''Zimanê bav û kalan''', '''zimanê dayikê''', '''zimanê maderî''', '''zimanê pêşîn''' ev ziman e ku zarokên ji dê û bavên xwe hîn û fêr dibin. Peyva ''zimanê zikmakî'' ne di cîh de ye. Jiber ku [[zarok]] di zikê dayika xwe de ziman fêr nabe. Ev yek li gor lêkolînên zanistî jî hatiye pejirandin. Zimanê dayikê, zimanê mirov ji dê û bavên xwe dihilde. Zimanê kurdan ê dayikî zimanê kurdî ye. Li gorî dîroka ziman, d îroka zimanê dayikê tê ser ziman. Lê di sedsale 20´an û pêde, ew zimanê dayikê ê mirov ku bi dîrokê ve hatiye pêşketin, bi têgihiştina wê re hat redkirin. Ji dêla zimanê dayikê, gotina "zimanê fermî" hat bicih kirin. Wate wê jî, ew bû ku zimanê rejîma serdest kîjan bû, ew tenê wê bihata fêrkirin û bi wê perwerde bihata dayin. == Roja cîhanî ya zimanê bav û kalan == Zimanê dayikê, rojek bo bîrhanîn û pîroz kirina wê hatiya kifşkirin. Ji aliyê [[Neteweyên Yekbûyî]] ([[NY]]) re roja [[21ê sibatê]] weke "[[Roja Cîhanî ya Zimanê Dayikê]]" hatiye erêkirin û pejirandin li giştiya cîhanê. Ew roj, di encama xwepêşandineke li [[Pakistan]]ê ku ji bo zimanê dayikê ciwanên xwendevan li dardixistin ku li darxistin û di xwepêşandanê de çend ciwan jî hatibûbûne kuştin, di encam de hatiye denezendin. Roja zimanê dayikê di sala 1999´an de weke roja cîhanî ya zimanê dayikê ji aliyê [[UNESCO]]'yê ve hat erêkirin. == Dîroka bûna zimanê dayikê == Roja zimanê dayikê ji aliyê UNESCO'yê ve hat herê kirin di sale 1999´an de. Di vê rojê de di sale 1952´an de, dema ku ciwanên xwe xwandavan li dijî rejima Pakistanê ku xwepêşandin li dar xistin ku bû ku zimane bengledî weke zimanê dayikê ê wan were kirin xwepêşandin werina li darxistin. Hingî li paytexta [[Bangladeş]]ê li [[Daka]]yê di encama wê xwpêşandinê de, piştre hêzên pakîstanî gûlayan di reşênina li ser xwandavanan û di ancama wê gûla reşandinê de 5 ciwanên xwendavan tên qatil kirin. Piştre jî, Bagladeş dema ku serbixwebûna xwe bidestxist, ev roj weke "roja pakrawanên ziman" hersal pîroz kir. Piştre di sale 1999´an de rayadarên bengladeşî ew roj ji saziya Unesco a neteweyên yekbûyî re pêşniyar kirin ku weke roja zimanê dayikê li cihane were herê kirin. Unesco jî ev pêşniyar nirxand û piştre pejirend û regihand li cihane weke roja zimanê dayikê here kir. == Li Kurdistanê pîrozkirina vê roja zimanê dayikê == Li Kurdistanê, bo ku zimanê kurdî ji aliyê rejima tirk ve hatiye qedexekirin, êdî ev roj di hersala ku zimanê wan qadaxa bû de pîroz kirin bigirseyî. Bi taybetî di sale 2013´an de, bigirseyî li hemû [[bajar]], navçe û hemû deverên wê hat pîrozkirin. Di aslê wê de, ev roj, weke "roja tekoşîna bo zimanê dayikê" care pêşî Unesco herê kiribû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Kurd, ev roj, weke roja tekoşîna bo zimanê xwe yê dayikê bi girseyî di vê rojê de xwepêşandinên girrseyî bi milyonan kurdan re li darxistin. Ji xeynî [[Başûrê Kurdistanê]], li piraniya Kurdistanê navê "kurd" û "Kurdistanê" qedexe ye. Kurdan, bi dirûşma "zimanê me rûmeta me ya", bi dehan xwepêşandin bo ku ew qadaxaya li ser zimanê wan were rakirin li darxistin. == Zimanên dayikê li cîhanê == Li cihanê, heta niha bi hezaran ziman, ji aliyê rejimên serdest ve hatin tûna kirin û ji dîrokê birin. Li gorî zaneyên UNESCO, tê bawer gotin ku tenê di sedsale me ya ku em têde na û ya berî ya me de, bi hezaran ziman ji ber ku êdî nema hatina bikarhanîn tûna bûna û ji dîrokê çûna. Li Tirkiye jî, îro, tê gotin ku 29 ziman hê ku ji aliyê mirovan ve tên bikarhanîn. Lê ji wan, tenê çend ziman dikarin bijîn. Hemû zimanên din li ber tûnabûnê na. Li tirkiya, tevî ku gelek ziman dijîn, tenê zimanê tirkî weke zimanê fermî heya û li ser hemû mirovan tê ferz kirin. Ji bilî zimanê tirkî, hemû zimanên din qadaxa ku di beşên jiyanê de werina bikarhanîn li Tirkiye. == Giringiya zimanê bav û kalan == Dema ku mirov bahsa [[ziman]] û [[dayik]]ê bikê, bêguman, wê gelek tişt hebin ku mirov bêje. Bêja ziman û ya dayikê bi serê xwe ji, her yekê pir watên wan hene û giringin. Ziman, hebûna mirova. Bê ziman ne jiyan dibe û ne ji pêşketin dibe. Lê divêt ku mirov vê yekê ji bo zimanê dayikê bêne ser ziman. JI ber ku zimanê dayikê pir girîne. Zimanê dayikê hîme pêşketine mirov çêdike û avadike û dide der bi mirov re. Dema ku mirov bahsa ziman bike, Divêt ku mirov bahs û qanc zanibe ku ziman pir giringe. Divêt ku mirov di derbarê hebûne wê de baş bi zanebûn bê. Naxasim vêce zimanê dayikê. Iro pir lêkolin ji aliyê lêkolînvanan ve li ser ziman têt kirin. Di hemû lêkolînên ku têne kirin de ji, giringiye zimanê dayikê derdikeve hole. Mirovekî ne serdestî ziman xwe yê dayikê bê, di serî de temenê xwe û pêşketine windakirya. JI ber vê yekê ji divêt ku mirov baş û qanc li ser zimên birawastê. Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku çend dem têve çû û pêşketin mezin derketine hole, êdî wê giringîtiye zimên wê xwe hê bêhtir bide ber çavan. Dîroke ziman ku mirov li ser rawastê, divêt ku mirov dîrokeke mezin ya mirovahiye bêne ser ziman. Temenê hebûn û pêşketine dîrokê mirovahiye ji, ziman çêdike. Ji ber vê yekê ziman pir giringe. Ziman, ku mirov bahsa wî kir, divêt ku mirov di du beşan de wê bêne ser ziman. Beşa pêşî, ya axiftinê ku mirov bêjan bi kar têne ya. Ya din ji, beşa [[bîolojî]]ke. Bêşa biolojikî, hîme ya din çedike. Ji ber vê yekê divêt ku [[mirov]] pir giringiyê bide wê beşe. Mirov, hê ku di zikê dayike xwe de ya, zimên fêr dibe. Çi ziman, dayike wî zanibe, ew ji wî zimanê dihilde û pê bi pêşdikeve. Hê ku bitik di zikê dayike xwe de ya, dayike wê/wî çi zane û çend bêjan ji zane, hîme wan bi bitikê re çêdibe. Ew hîm ji, piştre, dibe hîmê pêşketine wî. Di vir de divêt ku mirov bêje ku zimanê dayikê zimanê dayikê pir giringe. Bi vê yekê re ku têt gotin bişavtin dijminê mirovahiyê, ne gotineke xalat têt ser ziman. Gotineke rast têt ser ziman. Ji ber ku, bişavtin, mirov ji zamenê dayike mirov dûr dike, bi vê yekê re ji, ji hebûn û pêşketine mirov dûr dike. Zimanê dayikê, divêt ku mirov baş li ser bisekinê. Divêt ku mirov mezin hebûne wê bîne ser ziman. Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku ziman, ne tenê ji hinek bêjeyan pêş têt. == Zimanê dayikê û genetîk == Ji ber ku ziman, wekî din ji, [[genetîk]]e ji. Divêt ku mirov ji aliyê genetîke ve ji lê meyîzenê. Genetîk, di hundurê beşa xwe ya hucrê de gelek afirandina bi zimên dide çêkirin. Bi vê yekê re, hêjeye ku mirov bêje ku mirovekî ku bitememî hati bişavtinkirin ji, zimanê dayike wî di aslê xwe de di wî de pêşketine xwe pêre berdewam dike. Lê belê, ji ber ku rê nabîne ku xwe bide der, êdî tevlihevbûn derdikeve hole. Bi vê yekê re, divêt ku mirov aliyê biolojikî girîniye wê bêne ser ziman. [[Lêkolîn]] li ser divin. Pêşketinên ji dema iro pêde, bi zêdeyî, yên [[kînetîk]]in. Ji ber vê yekê di pêşketinên kînetîkî de zimanê dayikê pir giringe û xwe yê vêneye kifşkirinê ya ji. Ji ber vê yekê ji divêt ku mirov pir li ser bisekinê. Bi vê gotinê re, em giringiyê ziman dayikê careke dî bênine ser ziman. == Ziman û nasname == Divêt ku mirov bêje ku ziman, ne tenê weke [[nasname]] mirova. Ji xaynî wê yekê ji, hebûn rastiye mirov û pêşketine mirova. Dema ku mirov li pêşketinên mezin dimeyîzene mirov zimanê dayikê di hime wê de dibine. Zanistvanên mezin ji, yên ku heri mezin karîn zimanê dayike xwe bi kar bênin in. Çend ku karin bikar bênin, avçend ji karin biafirênin. Afirandin, di hime xwe de [[zimanê zikmakî]] di pareze. Ku mirov li demên berî demên Neolîtîkê meyîzenê, mirov bibine ku çend ku mafê axiftinê bidest ket, pêşketin û bipêşketin bi rê ve çûyin çêbû. Dîroke zimanê dayikê, bi dîtina xwe re têgihiştinê re dest pê dikê. Piştre, biafirandin bêjeyan re berdewam dike. Piştî wê re ji, bi axiftin, xwandin û nivîsandinê re berdewam dike. Zanistê kurd [[Êlî Herîrî]], pir li ser xweşik axiftinê di sekinê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Piştre yên piştre tên ji, wî fahm dikin û weke wî giringitiyê didine xweşik axiftinê. Xweşik axiftinê, ew ji rastiyêke mirov dibine. Ji ber vê yekê re giringiyê didiyê de. == Zimanê dayikê û klasîkên kurd == Wekî di ji, Êlî Herîrî, di xweşik axiftinê de [[rastteqinî]]yeke dibînê. Ji ber vê yekê ji, pir li ser di sekinê. Li gor wî, axiftineke bitêgihiştin û zelal, dîrokeke mirov bixwe ya. Bi vê yekê re li ser di sekinê. Weke wî, yên ku pişt wî re tên weke [[Melayê Cizîrî]] û [[Feqiyê Teyran]] ji wî giringitiyê didine axiftinê. Ew bixwe, divêt ku mirov bêje ku [[zanistvan]]ên zimên ji bûn. Di roja me de, iro pir [[teknolojî]] bi pêşketiyê, Bi kar anîne wê ji, dise bi zimanê dayikê ve girêdayî ya. Ku mirov ne serwerî zimanê dayîke xwe bê, wê nikaribe bi tememî wê teknolojiyê ji bikar bêne. Bi teknolojiyê, bi serketin ji, bi zimanê dayikê ve girêdayî ya. Afirandina wê ji bi zimanê dayikê ve girêdayî ya. Bi vê yekê re, ku mirov bêje teknoloji, ji aliyekî ve, encameke zimanzaniyê ya ji, wê ne xalat bê. Bi vê yekê re, divêt ku mirov li ser giringiyek din bi sekinê.Ew giringi ji xalatiyeke ku di ziman têt bi kar anin.Hinek dibêjin, ku mirov dema ku hata dinyê ku mirov bi zimanekî mezin bû, ew ziman wê bê weke zimanê dayike mirov.Ev nêzîkatî, nêzîkatiyeke pir xalata. Ji ber ku ziman, ne tenê bi bêjeyan û bi kar anina wan heya.Bi genetîkê ji heya.Divêt ku ev yek ji, li ber çavan bêt girtin. [[Mirov]], hingî, karê zimanê ku mirov pê mezin bûya, baş bi kar bêne, têde hinek afirndinan ji çêbike.Lê belê wê ev yek, ti carî nebe weke zimanê zikmakî yê dayikê. Ku mirov bi zimanê dayikê ji mezin bû, hingî ku mirov zimanê xwe bikar anîn, hingî di afirandinê de, zanebûne meye ziman û zanebûne genetike mirov bi hev re dibe yek û di mirov de dibe temenê afirandinan.Ji ber vê yekê zimanê zikmakî pir giringe. Bi vê bêje weke ku di çanda kurdan de ji demên berê heya iro berdewam kiriye, ew rêze li hevberê dayikê divirde em careke di bênine ser ziman û destê dayike xwe maç bikin..[[Kurd]]i û dîrokê wê ya bi kurtî..Bi vê yekê re divêt ku mirov hinekî li ser zimanê kurdi ji bisekinêhaya nahaka şîrove ku me kir, hinek xosletên zimanê kurdi ji dide dest. [[Zimane kurdî]], zimanekî ku pir kevne.Bi pêşketinê xwe ya bi pergal re ne bin deh an pazdeh hezar salî re ya.Her weha xwediyê hebûn û dîrokeke ku kevne.Ji ber vê yekê, divêt ku mirov bêje ku di xwe de gelek pêşketin û pêvajo afirandiya. Her pêvajiye wê, demeke wê ya pêşketinê têne ser ziman.Bi vê yekê re divêt ku mirov bêje ku zimanê kurdan, çend ku mirov ji axê bûya dest pê kiriya.Her wiha baweriyek ji xwe di nav kurdan de heya.Di zimanê kurdan de, dema şariştaniyê di dema [[sumeriyan]] de dest pê dikê.Di wê demê de, pêşketin, mezin di zimên de derdikeve hole. Hebûne şariştaniye di zimên êdî têt ser ziman. Lê berî wê demê, ziman bi temen saz bû ya.Dema [[neolîtîk]]ê divêt ku mirov baş û qanc ji bo wî zimanê şîrove bike û bêne ser ziman.Minaq, bêjeyên weke bêjeyên ´[[şivan]]´, ´[[koçeri]]´,´[[ax]]´, ´[[agir]]´, ´mal´, ´cih´, ´[[war]]´,´wan´û hwd, di wê demê de bûne û bûne navê hine sazkirinan.Bêje ´mîr´ hê di wê demê de mezin hatiyê ser ziman û navê serekê [[kom]]an bûya.Piştre di demên piştre de ji, ev yek berdewam dikê.Li ser wan hîmên ku têne avakirin û diafirin, pêşketin piştre mezin hebûne xwe berdewam dikê.Di dema sûmeriyan de, ev bêjyan û ku hinekî bêjeyên din ji, dibine bingihe pêşketinê û sazkirinê. Bêje ´pergalê´ ji ´b(p)êrxit´kirinê têt.B(p)êrxit ji, navê bi sazî rûniştandinê ya.Di dema sûmeriyan de têt bi kar anîn.Zimanê kurdi, piştre dibe temenê pêşketinê gelek zimanê din.Zimanê [[Mezopotamya]], ku li wan têt meyîzendin, têt dîtinn hema bêja hemû ji wan, bêje û wateyê ne dûrî hevdû bi kar tênin.Zimanê wan ne dûrî hevdû ya. Zimanê kurdan, di dema [[Medan]] de ji, dema xwe ya hemdem û nûjen dide dest pê kirin. Di wê demê de ziman, mezin bi pêş dikeve.Dema Medan, weke dema [[Ewropa]] ya iro ya ji bo Kurdan.Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku pir giringe.Dema Medan, demeke pergaltiye zimên, ku dibe ya [[jiyan]]ê.Bi vê yekê re mezin pêşketin derdikeve hole.Êdî weke ´zimanê rojê´ têt nas kirin.Wate bûne zimanê rojê ji, bûna zimanê jiyanê ya.[[Îbrahîm]] xalil, [[Yûnis (pêxember)|Yunis]] û [[Yûsif]] û hê gelekên din bi kar aniya. Zimanê [[Zerdeşt]] bû ya.Wan, ziman mezin di nav xalkê de bicih kiriya.Wan di jiyanê [[pêxamber]]ti kiriya,lê bi vê yekê re, pêxambertiye wî zimanî ji kirina. Ji ber vê yekê, ev ziman, êdî di jiyanê de mezin bicih dibê û têt bi kar anîn.Mirovên weke wan nivîsanên xwe bi kurdi di nivîsenin.Bi vê yekê re êdî ziman mezin di nav [[xalk]]ê de bicih dibe û bi pêş dikeve.Demên pişt wan re, demên bicihbûne hizre wana. Bi vê yekê re yên pêşketine ne.Bi vê yekê re ji, yên pêşketine zimanê kurdi ne.Di dema xiristiyanete de ji mezin bi pêşdikeve.Gelek bêjeyên kurdi, bi wê rê yê digihinê [[îngilîzî]] ji, Weke bêja ´nû´.Lê dime Misilmanetiyê de zêde bi pêş ne keve. Ji ber ku bûya zimanê olên weke [[Êzidî]]tiyê û [[manî]]tiyê, û êdî ev [[ol]]a ku ji nû ve derdikeve ji, li hevberê wan olan bidest şer dikê.Bi vê yekê re, ku ew ji têt diçin, êdî ew têkçûna wan, bandûre xwe di zimên de dide nişandin.Ola nû bi ziman Arabî bi pêş dikeve. Êdî ev ziman, dibe ziman dinyeyî.Bi vê yekê re mirov karê bêje ku zimanê kurdi, hebûne xwe di pareze. mezin bi pêş dikeve.JI ber ku di demên pêş mezin û bi [[pergal]] bi kar hatiye anîn, ew hebûn hebûne xwe di pareze.Di vir de, divêt ku em weke kurdekî bêjin, bi ti [[kurd]] dilê xwe ji me ne girin, lê iro ji ti kurd, weke Êlî herîrî û Feqiyê teyran zimanê kurdî nikarîn bi pergal bi kar bîkar bênin. Dev ji wê ji em berdin, hê bi tememî ne hatiyê fahm kirin ku wî û Feqiyê teyran, çawa û çend bi pergal bi kar anî ya ji.Ew pergala zimanê wan, ne hatiya têgihiştin. Ew pergala zimanê wan, hê li bendî têgihiştine xwe ya. Zimanê Zerdûst yê kurdi, çend bi pergal bû?Bersive vê pirsê hê ji nayê dayîn.Iro, di roje me de, Ziman, mezin bi peşdikeve.Gelek rê û rêbazên pêşketin ji bo ziman derketine hole.Lê wan mirovan tenê rê û rêbazek bi kar anîn. Ew rê û rêbaz ji, [[mejî]] bû.Zimanê kurdi, pêşketinê wê, hê di wan mirovan de veşartiya.Divêt ku werê fahmkirin û têgihiştin. Pergala zimanê kurdi, ya ku iro bi kar têt anîn, ya dema Medan û jê wirde ya. Zimanê kurdi, hê li bendî pêşxistine pergala xwe ya iro ya.Ji ber ku ev bibe ji, divêt ku ew dem û pêşketinên wan deman yê ziman û zimanê ku di wan deman de bikar dihata anîn divêt ku werê fahm kirin û derkeve têgihiştinê.Bi vê yekê re,divêt ku mirov mijareke dî ya giring di zimanê kurdi de em bênine ser ziman.Ew ji ´[[kurmanci]]tî´ ya.Kurmanciti, iro navê şîvêyeke zimanê kurdi ji ya. Lê belê divêt ku mirov zanibe ji, navê dema zimên ya dema şariştantiyê ya ji.Bi vê yekê re, kurmancitî, navê demeke ji ya. Navê demeke pêşketine ya.Piştî dema [[Sumer|Sûmeriyan]] de dema Kurmancitiyê dest pê dikê. Di dema Medan de ji, bi pargal mezin bi peş dikeve û bi dibe zimanê jiyanê.Bi vê yekê re, divêt ku mirov bêje ku di wê demê de mezin bi pêş dikeve.Ev pergalbûne di dema Medan de, piştî dema Medan re, haya iro demên xwe yên pêşketinê jîn dikê.Iro, kurdiya kurmanci, hinek demên nû di xwe de afirandina.Lê belê ew dem, hê bi tememî bi pêş neketine.Ew demên nû, hê hewceyên pêşketinê ne..Kurdi û iro, û pêşketinên demê.. Kurdiya iro, mirov nikarê bêje ku di cewherê xwe ji ya dema Medan pêşketîtira.Ji ber ku ev pergala zimên ya ku em iro bi kar tênin, di wê demê de hata bi kar anîn.Lê ji wê demê û virde ji, mezin bi pêş ji ket. Di demê de mezin bi pêşket, deme wê ya mezin pêşketinê, piştî dema Medan re, dema Ji sadsala dehemin û haya şazdamin e. Ev dem, demeke dirêje di zimên de.Zimên mezin bi pergal dikê.Gelek kirinen di zimên de dike, çêdike.Bi vê yekê re, mirov karê bêje ku ziman, piştî vê demê re, êdî weke dema Ewropa ya iro jîn dike.Lê ji ber hin serdestiyan, zêde ew bi kar anin, pêşnekeve.Lê dise divêt ku bê gotin ku bi pêş dive ji.Dema ku iro di ziman de, têt jînkrin, weke deme sedsala yazdamina.Yanî wilqasî li şûn ma ya.Ku ziman derfet ditibana ji bo pêşketinê, bêguman, wê mezin bi pêşketibana.Lê zêde ew derfetê pêşketinê mezin ne dît.Ji ber vê yekê, ew demên ku wan deman jîn bike, iro jîn dike. Lê dise mirov karê bêje ku mezin bi pêş dikeve.Wê hê maztir ji bi pêş bikeve.Ji zimanê kurdî, em di wê baweriye de ne, wê her demê ji ya dî zûtir wê bi pêş bikeve. Ji ber ku temenê wê bigiştî [[xweza]] ya û di jiyanê de zû karê xwe biadilêne.Ev xosletê wî mezin heya..Zimanê ku rast hata bikar anîn, hingî dibe dinamizme pêşkeşketinê.Bi vê yekê re, iro ew derfet mezin derfetiye hole. Teknoloji, ziman mezin bi pêşve dibe.Mezin dide tegihiştin.Lê ku mirov zanibe, wê teknolojiyê bi kar bêne. == Çavkanî == * Pirtûka Çirokên keçelok, [[Abdusamet Yigit]]. * Pirtûka Destana Kawayê Hesinkar, Abdusamet Yigit. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mîrata çandî]] [[Kategorî:Nasname (zanista civakê)]] [[Kategorî:Ziman]] 4x02mxqaoxcwgmmoj6afuipasxuv5gn 0 36085 2034372 1811763 2026-05-31T09:03:26Z Avestaboy 34898 /* */ 2034372 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} [[Wêne:BenNevis2005.jpg|thumb|250px|Çiyayê herî bilind ê Skotlandê [[Beinn Nibheis]] (bi îngilîzî: ''Ben Nevis'')]] '''Ben Nevis''' ({{Bi-gd|Beinn Nibheis}}) qotê çiyayî yê herî mezin ê [[çiyayên Grampianê]] yê [[Skotlenda|Skotlendayê]] û [[Brîtaniya Mezin]] e. Bilindbûna Ben Nevis 1.344<ref>Wikipedia bi îngilîzî (20.02.2010)</ref> m ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Çiya-şitil}} [[Kategorî:Çiya]] [[Kategorî:Skotlenda]] tok72413snmnqipoge5mm7rlq6i2tn9 2034445 2034372 2026-05-31T10:32:31Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2034445 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} [[Wêne:BenNevis2005.jpg|thumb|250px|Çiyayê herî bilind ê Skotlandê [[Beinn Nibheis]] (bi îngilîzî: ''Ben Nevis'')]] '''Ben Nevis''' ({{Bi-gd|Beinn Nibheis}}) qotê çiyayî yê herî mezin ê [[çiyayên Grampianê]] yê [[Skotlenda]]yê û [[Brîtaniya Mezin]] e. Bilindbûna Ben Nevis 1.344<ref>Wikipedia bi îngilîzî (20.02.2010)</ref> m ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Çiya-şitil}} [[Kategorî:Çiya]] [[Kategorî:Skotlenda]] pbomlygcqvbpjgpjwvs90ic2deuubod 0 50613 2033950 2033886 2026-05-30T12:32:28Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2033950 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Baranki.jpg|thumb|Barankî]] '''Barankî''' (rûsî: баранки), an ''zûşkî'' ji koma nanikên [[pêjgeha rûs]]î e. Mirov dikare bike wekî şîranî, kate, çerez jî binav bike. Lewra rûs him bi çayê re, him di şahî û mêvaniyê de dixwin. Çapa wê (eşkêl) 4–12&nbsp;cm e. Pirranî kuncî yan xaşxaşikê tevlî dikin. Cureyên wê yên bi [[bindeq]], [[vanîlya]]yê jî hene. Heger bi [[zencefîl]]ê be jê re pryanîkî dibêjin. Çêkirina wan dişibe ya [[xurabî]]yan. == Reçete == * 5 hêk (spîka wê) * 3 SA (stekana-qedeha avê) şekir * 250 gr margarîn * 200 gr kremaya tirş * 1 SA şîr * Qevdek xwê (solin) * 1,5&nbsp;kg ard (arvan) * Têra xwe (2-3 pakêt pudraya kulîçeyan) Ji van berkeliyan hevîr bistrên, di germiya 210 pileyê de bi qasî 10-15 deqeyan bipijînin. == Girêdanên derve == * [http://slovari.yandex.ru/баранки/Гуманитарный%20словарь/Баранки/ Baranki] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130504140504/http://slovari.yandex.ru/%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8/%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8/ |date=2013-05-04 }} auf slovari.yandex.ru (russisch) {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Kate]] [[Kategorî:Kulîçe]] [[Kategorî:Pêjgeha rûs]] o1rsz1w4eongkfcgik8fttse2dibpc9 0 50632 2034501 1741977 2026-05-31T11:16:26Z Avestaboy 34898 /* Beş çar */ 2034501 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Yekkirin|[[Komar (Platon)]]}} [[Wêne:Plato Republic 1713.jpg|thumb|Komara Plato, ji sala 1713'an]] '''''Komar''''' an jî '''''dewlet''''' ({{bi-grc|Πολιτεία|Politeia}}; {{bi-la|De Republica}}) navê pirtûka ku li şûn [[Platon]] maya ya. Ev pirtûk, hemû ji danûstandinên ku [[Sokrates]] bi mirovên din re dike ya. Lê ew di wan danûstandinên de, li ser hemû mijarên di jîyanê de ku tên aqilê wî, li ser wan disekinê. Ji ber vê yekê ji wan re tê gotin "danûstandinê sokratikî" û an jî "dîyalogên sokratik" jî. Mijarên têde, bi teybetî, felsefe ahlaq, jîyan, ol, xweza, mirov, cihê mirov di jîyanê û hwd, ku hê gelek mijarên din jî di nav de mijarên bi vî rengî ên felsefî di hildê rojava xwe. Sokrates, heta î ro, ti pirtûk ji wî nemana li roja me. Lê ji wan dîyalogan, tê bawerkirin û fikirîn ku ew di serê xwe de xwediyî çi bûya. == Navaroka pirtûkê == === Yên ku Danûstandin bi wan re === === Mengiwerîya Platon === * Metafizîk * Gîyan û sih == Mijarên ku têde li ser dan danûstandin dibêt == === Beşa pêşî === Komar; perwerde * Destûr û destûrên bigihin * Di desthildadariyê de maf === Beş du === * Civak, temen û çînên wê * Hêze hizra filosofan * Hizir û perwerdehîya filosofan === Beş sê === * Demokrasî * Tîranîtî * Otokrasî * Brokrasî * Olîgarşî === Beş çar === * Nemiritîya gîyanê(rûh) * Di jîyanê de berdêla azadiyê * Hizir li ser mirinê {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Dadmendî]] [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] kr0gfgl3bclpcu813vy8i3qx13r70wb 0 51559 2034263 2032232 2026-05-30T22:16:04Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2034263 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | nav = Android | logo = Android logo 2023 (stacked).svg | malper = {{URL|www.android.com/}} }} '''Android''' (navê androidê ji peyva yewnanî ya ''androides'' tê ku wateya ''wekê mirovan'') [[Pergala xebitandinê|pergaleke xebitandinê]] (sîstemeke xebitandinê) ya mobîlê ye ku li ser bingeha guhertoyek guhêzbar a kernela [[Linux]] û nivîsbarê din ên çavkaniya vekirî ye ku di destpêkê de ji bo amûrên sivikên wekî telefonên destan û tabletan hatiye çêkirin. Android pergala xebatê ya komputerê ye ku li seranserê cîhanê pergala xebitandinê ya herî zêde ye ku tê bikar anîn. Ji cotmeha sala 2024an ve Android ji %45 ji bazara pergala xebitandinê ya gerdûnî vedigire û li piştê androidê ji %26 Windows bazara gerdûnî ya pergala xebitandinê vedigire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gs.statcounter.com/os-market-share/desktop-mobile-tablet/worldwide/#monthly-202410-202410-bar |sernav=Desktop, Mobile & Tablet Operating System Market Share Worldwide |malper=StatCounter Global Stats |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en}}</ref> Android di dîrokê de ji aliyê konsorsiyomeke pêşdebiran ve hatiye pêşve xistin ku wekî Hevbendiya Destana Vekirî tê zanîn lê guhertoya sîstemê ya ku herî zêde tê bikar anîn di serî de ji aliyê [[Google]] ve hatiye pêşve xistin. Sîstema xebatandinê di meha mijdara sala 2007an de hatiye ragihandin û yekem telefona Androidê ya bazirganî HTC Dream e ku di îlona 2008an de hatiye ragihandin. == Dîrok == Di havîna 2005an de Google şirketa ''Android'' a ku di havîna 2003an de hatibû damezirandin kirî. Di wê demê de Android hê nedihate nasîn. Tenê dihate zanîn ku evya pergalan ji bo telefonên bêrikê amade dikir.<ref>[http://www.businessweek.com/technology/content/aug2005/tc20050817_0949_tc024.htm Google Buys Android for Its Mobile Arsenal (''Google Androidê jo bo guhêzbarên xwe dikire''), dîtin: 04.01.2010]</ref> Di 5ê çiriya paşîn 2007an de Google da nasîn ku ewê bi hevkariya 33 endamên Open Headset Alliance ji bo telefonên bêrikê pergaleke xebitandinê ya bi navê 'Android' pês bixe.<ref>{{Jêder |sernav=Google unveils cell phone software and alliance, dîtin: 2010-01-12 |url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-9810937-2.html |roja-gihiştinê=2013-05-17 |roja-arşîvê=2012-03-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120314171718/http://news.cnet.com/8301-17939_109-9810937-2.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Ji 11'e çiriya pêşîn 2008an pêve Androîd êdî bi awayeke fermî ji raya gistî re amade ye.<ref>[http://source.android.com/posts/opensource|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090228170042/http://source.android.com/posts/opensource|archivedate=2009-02-28 Android is now available as open source, dîtin: 07.01.2010]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> Yekem guhêzbarê ku bi alîkariya pergala xebitandinê ya Android kar dikir smartphone a bi navê HTC Dream bû û ev di 22ê çiriya pêşîn 2008an de li DYAyê bi rêya T-Mobile G1 kete piyasê. Yek ji taybetiyên vê smartphoneê ev bu ku karibû Global Positioning System bikarbîne û xwediyê sensorên hereketê bû jî. Herwiha, ev taybetî heta îro beseke bingeh a Androidê ye. Ji wir û pê ve gelek guhêzbarên [[reng]] bi reng ên sîrketên cuda hene û bi Androidê kar dikin. Ji sala 2010an heta îro Google êdî guhêzbarên xwe yên Androidê jî bi xwe amade dike, wek guhêzbarên Nexusê. == Ekran û bikaranîna androidê == [[Wêne:T-Mobile G1 launch event 2.jpg|thumb||çep|[[HTC Dream]]: Yekemîn guhêzbarê piyasê ku bi rêya Aandroid kar dike.]] Bikarhênerên Androidê wê bi rêya ''touchscreen'' (ekrana destdayînê) û çend tûşên software an jî hardware bikartîne. Ji vê bêhtir gelek sepanên cuda hene, yên ku digel birêvebirîna axaftinê karin bên bikaranîn. Rûyê bingeh ê ekranê ji 3 heta 7 ekranên destpêkê pêk tê û her yek ji wan rûyê guhêzbarê tijî dike. Kenarê jorîn wek 'perpaza agahiyan' kare bê dîtin: Li milê xwe yê rastê agahiyên derheqê saet, rewsa sarjê, girêdana [[înternet]]ê, bluetooth û WLANê nîsan dide. Li milê xwe yê cepê jî agahiyên derheqê pergalên aktîf û peyamên cûr bi cûr (wek ên pergalê) hene. {{Paqij|left}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alphabet Inc.]] [[Kategorî:Android| ]] [[Kategorî:Nivîsbariya mobîl a azad]] [[Kategorî:Nivîsbariya 2008an]] [[Kategorî:Pergala xebitandinê]] [[Kategorî:Platformên komputeran]] eup9ich6obx2cr02hz69jegcxuzi27e 4 52427 2034285 2032845 2026-05-30T23:14:00Z Wikihez 39702 /* A */ 2034285 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" / <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="\bEm(e)?rîkî\b" replace="Amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bem(e)?rîkî\b" replace="amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bamerîkan(î)?\b" replace="amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bAmerîkan(î)?\b" replace="Amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bAmerîkî\b" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> ke73z9nqquz5cylk6jkm4annbb3gbvf 2034286 2034285 2026-05-30T23:16:53Z Wikihez 39702 /* C */ 2034286 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" / <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="\bEm(e)?rîkî\b" replace="Amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bem(e)?rîkî\b" replace="amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bamerîkan(î)?\b" replace="amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bAmerîkan(î)?\b" replace="Amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bAmerîkî\b" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> h1dpz3tv5hq0w4r1asc2u78pu0rwzi0 2034287 2034286 2026-05-30T23:19:56Z Wikihez 39702 /* H */ 2034287 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" / <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="\bEm(e)?rîkî\b" replace="Amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bem(e)?rîkî\b" replace="amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bamerîkan(î)?\b" replace="amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bAmerîkan(î)?\b" replace="Amerîkî" /> <Typo word="amerîkî" find="\bAmerîkî\b" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> 09djb3w8ttn3hl7qjl2uico03zhtgkv 2034289 2034287 2026-05-30T23:25:16Z Wikihez 39702 /* A */ 2034289 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> q5335b1u890fdt3czyq0vtrkw1iveof 2034290 2034289 2026-05-30T23:29:20Z Wikihez 39702 /* C */ 2034290 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cîhan" find="(c|C)[iî]han" replace="$1îhan" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> 9nsrbdih51cwxpfd1fq7isz4o9s0dbj 2034291 2034290 2026-05-30T23:30:53Z Wikihez 39702 /* C */ 2034291 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="cuda" find="(C|c)ûda" replace="$1uda" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cîhan" find="(c|C)[iî]han" replace="$1îhan" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> em7kj2f1rxwjwysn0ahfks7b2pagf9x 2034292 2034291 2026-05-30T23:32:28Z Wikihez 39702 /* M */ 2034292 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="cuda" find="(C|c)ûda" replace="$1uda" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cîhan" find="(c|C)[iî]han" replace="$1îhan" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="mezin" find="(m|M)azin" replace="$1ezin" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> rmflgimxdbq6yptvrlmtsikjqecwc9f 2034298 2034292 2026-05-30T23:39:20Z Wikihez 39702 /* W */ 2034298 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="cuda" find="(C|c)ûda" replace="$1uda" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cîhan" find="(c|C)[iî]han" replace="$1îhan" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmzeya" find="\bîmzaya\b" replace="îmzeya" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="mezin" find="(m|M)azin" replace="$1ezin" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="welateke" find="\b([Ww])elateke\b" replace="$1elatekî" /> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> hmgemjculsx9qtnu1rk0jizvvze6rex 2034509 2034298 2026-05-31T11:27:05Z Wikihez 39702 /* Î */ 2034509 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="cuda" find="(C|c)ûda" replace="$1uda" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cîhan" find="(c|C)[iî]han" replace="$1îhan" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmze" find="\b(î|Î)mza(y)?(ê|a)?(n)?\b" replace="$1mze$2$3$4" /> <Typo word="împerator" find="[iî]mp[eêa]r[eoaê]tor" replace="împerator" /> <Typo word="Împerator" find="[IÎİ]mp[eêa]r[eoaê]tor" replace="Împerator" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="mezin" find="(m|M)azin" replace="$1ezin" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="welateke" find="\b([Ww])elateke\b" replace="$1elatekî" /> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> 4xi55en94l3yzqdtoht0kuwxmm8dlxv 2034560 2034509 2026-05-31T11:52:58Z Wikihez 39702 /* H */ 2034560 wikitext text/x-wiki == Rêzkirin hewce ye == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îy iy" find="îy" replace="iy" /> </syntaxhighlight> == Li gorî alfabeyê == ==== A ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Afxanistan" find="\bAfganîstan\b" replace="Afxanistan" /> <Typo word="albûm" find="(a|A)lbum" replace="$1lbûm" /> <Typo word="alîkar" find="(a|A)likar" replace="$1lîkar" /> <Typo word="amerîkî" find="[eEêÊaA]m[eê]?r[iî]k(î|an|anî|ayî)" replace="amerîkî" /> </syntaxhighlight> ==== B ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="bakur" find="(b|B)akûr" replace="$1akur" /> <Typo word="bakurê" find="(b|B)ak[ûu]ra" replace="$1akurê" /> </syntaxhighlight> ==== C ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="cih" find="\b(c|C)îh(ê|a)?(n)?\b" replace="$1ih$2$3" /> <Typo word="civak" find="\b(c|C)(i|î)v(e|a)k(ê|a|ên|an)?\b" replace="$1ivak$4" /> <Typo word="cuda" find="(C|c)ûda" replace="$1uda" /> <Typo word="curbicur" find="(C|c)[ûu]rb[ei]c[uû]r" replace="$1urbicur" /> <Typo word="cîhan" find="(c|C)[iî]han" replace="$1îhan" /> </syntaxhighlight> ==== D ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dibistan" find="\b(d|D)(i|î)b(i|î)st(a|ê)n(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1ibistan$5" /> <Typo word="dîrok" find="\b(D|d)irok(a|ê|ên|an)?\b" replace="$1îrok$2" /> <Typo word="DYE" find="\[\[DYE\]\](yê)?" replace="[[DYA]]$1" /> <Typo word="dîsîplîn" find="(d|D)[iî]s[iî]pl[iî]n" replace="$1îsîplîn" /> </syntaxhighlight> ==== E ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ermenî" find="\bêrmenî\b" replace="ermenî" /> </syntaxhighlight> ==== F ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="fikir" find="\b(F|f)[iî]k[iî]?r(ê|ekî|ek|a|ên|an)?" replace="$1ikir$2" /> <Typo word="fîlm" find="\b(F|f)(î|i)l(i|î)?m(ê|ekî|ek|a|ên|an)?\b" replace="$1îlm$4" /> <Typo word="fizîk" find="(f|F)îz(i|î)?k" replace="$1izîk" /> <Typo word="Firansa" find="[fF]i?î?r[ea]nsa" replace="Fransa" /> <Typo word="futbol" find="(f|F)ûtbol" replace="$1utbol" /> </syntaxhighlight> ==== G ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="grêdayî" find="\b(g|G)rêday(i|î)\b" replace="$1irêday$2" /> <Typo word="Girêdanên derve" find="(G|g)irêdanên (D|d)erv(a|eyî)" replace="Girêdanên derve" /> <Typo word="giring" find="(G|g)(i|î)r(i|î)ng" replace="$1iring" /> </syntaxhighlight> ==== H ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="hejmar" find="(h|H)[eê]jmar" replace="$1ejmar" /> <Typo word="herêm" find="(h|h)[eê]r[eê]m" replace="$1erêm" /> <Typo word="huner" find="(h|H)ûn[eê]r" replace="$1uner" /> <Typo word="hikum" find="(h|H)[uûi]k[uûi]?m" replace="$1ikum" /> <Typo word="hikûmet" find="(h|H)[uûio]k[uûi]m[eao]t" replace="$1ikûmet" /> </syntaxhighlight> ==== Î ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="îmze" find="\b(î|Î)mza(y)?(ê|a)?(n)?\b" replace="$1mze$2$3$4" /> <Typo word="împerator" find="[iî]mp[eêa]r[eoaê]tor" replace="împerator" /> <Typo word="Împerator" find="[IÎİ]mp[eêa]r[eoaê]tor" replace="Împerator" /> <Typo word="Iraq" find="[ÊÎ]raq" replace="Iraq" /> <Typo word="îraq" find="[ÊÎ]raq" replace="iraq" /> <Typo word="îdrak" find="[iîê]dr[ea][kq]" replace="îdrak" /> <Typo word="Îdrak" find="[ÊÎI]dr[ea][qk]" replace="Îdrak" /> </syntaxhighlight> ==== J ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="jibo" find="\b(J|j)ibo(yî|na)?\b" replace="$1i bo$2" /> </syntaxhighlight> ==== K ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Kazakistan" find="\bKazakîstan\b" replace="Kazakistan" /> <Typo word="Kurdî" find="\bKurdî\b" replace="kurdî" /> <Typo word="Kurdistan" find="\bKurdîstan\b" replace="Kurdistan" /> <Typo word="kultur" find="(k|K)[iuûe]lt[ouû]r" replace="$1ultur" /> </syntaxhighlight> ==== M ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="menfiet" find="(m|M)[aeê]nf[iîaêe][aeê]t" replace="$1enfiet" /> <Typo word="mezin" find="(m|M)azin" replace="$1ezin" /> <Typo word="misaîd" find="(M|m)[uûiî]s[eao][iîê][td]" replace="$1isaîd" /> <Typo word="mixalefet" find="(m|M)[iuû][hx][ae]l[ei]f[eê]t" replace="$1ixalefet" /> <Typo word="mînak" find="\b(m|M)inak\b" replace="$1înak" /> <Typo word="muzîk" find="(m|M)[uûi][sz][iî]k" replace="$1uzîk" /> </syntaxhighlight> ==== P ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="parlamenter" find="(P|p)[aeê]rl[aeê]m[eê]nt[eê]r" replace="$1arlamenter" /> </syntaxhighlight> ==== Q ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="qenaet" find="(q|Q)[ea]n[ea][ea]t" replace="$1enaet" /> </syntaxhighlight> ==== R ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="rojname" find="(R|r)ojnam(ê|a)" replace="$1ojnamey$2" /> </syntaxhighlight> ==== S ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="serokomar" find="(S|s)erokomar" replace="$1erokkomar" /> </syntaxhighlight> ==== Ş ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="şiûr" find="(Ş|ş)[iuû][iuû]r" replace="$1iûr" /> </syntaxhighlight> ==== T ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="Taybet" find="\bTeybet\b" replace="Taybet" /> <Typo word="taybet" find="\bteybet\b" replace="taybet" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTaybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Taybetiya" find="\bTeybetîya\b" replace="Taybetiya" /> <Typo word="Tirkî" find="\bTirkî\b" replace="tirkî" /> <Typo word="tecrube" find="(T|t)ecr[uûiî]be" replace="$1ecrube" /> <Typo word="tevlihev" find="(T|t)[eê][vw]l[eêiî]h[eê][vw]" replace="$1evlihev" /> </syntaxhighlight> ==== U ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="unsir" find="[uû]ns[uû]r" replace="unsir" /> <Typo word="Unsir" find="[UÛ]ns[uû]r" replace="Unsir" /> </syntaxhighlight> ==== V ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="vîrûs" find="(V|v)(i|î)ûs" replace="$1îrus" /> <Typo word="vayros" find="(V|v)ayros" replace="$1îrus" /> </syntaxhighlight> ==== W ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="welateke" find="\b([Ww])elateke\b" replace="$1elatekî" /> <Typo word="Welatparêz" find="\b([Ww])elatparez\b" replace="$1elatparêz" /> <Typo word="wasite" find="[vw][ea]s[iî]t[ae]" replace="wasite" /> <Typo word="Wasite" find="[VW][ea]s[iî]t[ae]" replace="Wasite" /> </syntaxhighlight> ==== X ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="xirab" find="(X|x)[ei]ra[bp]" replace="$1irab" /> </syntaxhighlight> ==== Z ==== <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="ziman" find="\bzîman\b" replace="ziman" /> </syntaxhighlight> == Taybet == <syntaxhighlight lang="xml"> <Typo word="dabirê jêbibe" find="(\]\])?(’|\')(ê|an)" replace="$1$3" /> <Typo word="dabir û parantezê sêgoşeyî" find="\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?" replace="]]$1$2$3" /> <Typo word="jdb" find="\([ ]*?z\." replace="(jdb." /> <Typo word="hejmar sal û eanaêyê" find="([\d]{4})-(ê|yê|a|an|î|yî)" replace="$1$2" /> <Typo word="hejmar û ê yan yê" find="\b(\’|\')(ê|yê)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û î yan an" find="\b(\’|\')(î|an)\b" replace="$2" /> <Typo word="hejmar û emîn yan em" find="\b(\’|\')(emîn|em)\b" replace="$2" /> <Typo word="space after ref" find="</ref>([A-Za-z\d])" replace="</ref> $1" /> <Typo word="space before ref" find="(?<=[a-z\.,;]) \<ref" replace="<ref" /> <Typo word="valahî neqeba niqteşanî û ref" find="(,|\.) <ref>" replace="$1<ref>" /> <Typo word="valahî neqeba ref" find="ref> <ref" replace="ref><ref" /> <Typo word="valahî berî bêhnok" find="[ ]*," replace="," /> <Typo word="valahîûniqte" find=" \." replace="." /> <Typo word="valahîûparantez" find="\( " replace="(" /> <Typo word="valahîûparantez" find=" \)" replace=")" /> <Typo word="RR.MM.SSSS" find="([\d]{1,2})\.([\d]{1,2})\.([\d]{3,4})" replace="{{dîrok|$1|$2|$3}}" /> <Typo word="[[Category:" find="\[\[([Cc]ategory|[Kk]ategor[iî]):(\s*)" replace="[[Kategorî:" /> <Typo word="1ê" find="(\[\[)?(\d*[^1]1)(\]\])?(an|ê|î)" replace="$1$2$3ê" /> </syntaxhighlight> onktd5eu08sl1n2a6mpv2a4tyqzidl8 0 63171 2033953 2033878 2026-05-30T12:32:34Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--{{Sêwî}}, Destpêkê standard kir, --<nowiki/>.) 2033953 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Great Blue Hole.jpg|thumb|''Korta şîn a mezin'', îlon 2006]] '''Korta şîn a mezin''' (bi îngilîzî: ''Great blue hole'') kortaleke gilawer a li ber sahîla dewleta [[Belîze]] (li [[Emerîkaya navîn]]) e. Ew li nêzî navenda [[Lighthouse Reef]] a [[karîbîk]] e û ji bajarê [[Belize City]] 70 km dûr e. Ji ezmên ve bi taybetî rûbariya xwe ya tarî tê dîtin, ji ber ku evya ji der û dora xwe kûrtir e: Rengê der û dora xwe [[pîroze]] ye, lewra kortal weke qulikeke reş e di nava şînahiya avê de. Korta şîn a mezin hema hema gilawer e, dirêjbûna çapa xwe digihêje 300 metran û kûrahiya xwe jî 125 metre ne. Tê îddiakirin ku ev kortal di dawiya çaxa bestelek de di hundirê kevirê kirêc de çêbûye. Lêkolîner derxistin holê ku kortal têketina sîstemeke şikeftan e. Digel bilindbûna avê ev sîstema şikeftan ketiye bin avê. Piştî kûrahiya 90 metreyî ava mirî ya dengizê destpê dike ku tê de [[dîhîdrojensulfud]] heye.<ref>{{Jêder |nivîskar=Anthony T. Jones, Robert F. Dill |edîtor=Trevor A. Jackson |sernav=Great Blue Hole of Lighthouse Reef Atoll, Belize, Central |rr=181–194 |ISBN=976-640-100-4 |url=[http://books.google.com/books?id=RZbjcQEvfN4C&pg=PA181&lpg=PA181&dq=Caribbean+Geology+Into+Third+Millennium+Transactions+Fifteenth+Caribbean+Geological+Conference+2002+blue+hole&source=bl&ots=Xdlfc-lV5C&sig=sNnmDKLSSkhhHDfA8Yhndbl5egU&hl=de&ei=MRyES7atOKKamAPGrNmwAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CBsQ6AEwBA#v=onepage&q=&f=false Vorschau bei Google-Books] }}</ref> Korta şîn a mezin di sala 1996an de wek [[esera neteweyî]] hate hilbijartin û ji wir û pêde digel beşên din ên sîstema [[resîf]] a [[Belize Barrier Reef]] [[mîrasên xwezayî yên UNESCO'yê|mîraseke xwezayî ya UNESCO'yê]] ye. Herwiha, di sala 2009an de Belize Barrier Reef ji aliyê [[UNESCO]]yê ve kete nav listeya mîrasên xwezayî yên ku bi windabûnê re rû bi rû ne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Belîze]] [[Kategorî:Mîrasên siruştî yên UNESCOyê]] [[Kategorî:UNESCO]] 6folp52mr0clahn3pwsln8ek4d0moo2 0 66876 2034279 2032922 2026-05-30T23:07:24Z VikiAzad 99135 VikiAzadî/ê navê [[Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912]] weke [[Şerê Îtalyan û Tirk]] guhart 2032922 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Turkî yê 1911-1912<br> Şerê Terablusê | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = Serketina Îtalyan Pêvekirina Tripolitania û Giravên Dodecanese Destpêka Şerê Balkanê yê Yekem Destpêka tevgera berxwedana Lîbyayê | encam = Têkçûna leşkerî ya Padîşahiya Îtalyayê<ref>{{Jêder-malper |jêgirtin=In early October, Italy invaded Libya, hoping to expand its territory at the expense of a weakening Ottoman Empire. The Italians took Tripoli from the Turks, but the Italo-Turkish War ended in a stale-mate in October 1912, leaving Italy with tenuous control over the regions of Trip-olitania, Cyrenaica, and Fezzan. |rûpel=44 |sernav=The History of Turkey (Greenwood Histories of the Modern Nations) {{!}} Parnassus Books |roja-gihiştinê=26 nîsan 2026 |xebat=parnassusbooks.net |url=https://parnassusbooks.net/book/9798765120217 |ziman=en |tarîx=25 kanûna paşîn 2024 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="Vandewalle2006">{{Jêder-kitêb |paşnav=Vandewalle |kesên-din=Internet Archive |tarîx=2006 |pêşnav=Dirk J. |weşanger=Cambridge ; New York : Cambridge University Press |sernav=A history of modern Libya |jêgirtin=while Italy rested its own claims to sovereignty on Italian law. The ambiguity was important for future events, for it meant, in effect, that the local population still considered the sultan as its spiritual and political leader. As the stalemate continued throughout 1912, the Italians held on to little more than enclaves along the Mediterranean coast. Even the largest of these - Tripoli - barely extended ten miles into the hinterland.² |url=http://archive.org/details/historyofmodernl0000vand |rr=25-26 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="Hurewitz1975">{{Jêder-kitêb |paşnav=Hurewitz |weşanger=New Haven : Yale University Press |sernav=The Middle East and North Africa in world politics : a documentary record |url=http://archive.org/details/middleeastnortha0000hure |tarîx=1975 |pêşnav=J. C. |rûpel=553 |kesên-din=Internet Archive }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Childs |weşanger=BRILL |sernav=Italo-Turkish Diplomacy and the War Over Libya: 1911-1912 |rûpel=91 |tarîx=1990 |url=https://books.google.com.tr/books/about/Italo_Turkish_Diplomacy_and_the_War_Over.html?id=ZHRxKz0xQJIC&redir_esc=y |ziman=en |pêşnav=Timothy Winston }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-malper |weşanger=[[Cambridge Scholars]] |sernav=The Libyan war, 1911-1912 {{!}} WorldCat.org |roja-gihiştinê=20 adar 2026 |xebat=search.worldcat.org |url=https://search.worldcat.org/title/854749340 |ziman=en |rûpel=73 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="william1942">{{Jêder-kitêb |paşnav=william c. askew |sernav=europe and italy's acquisition of libya 1911 - 1912 |weşanger=duke university press |tarîx=1942 |url=http://archive.org/details/europeitalysacqu0000will |rûpel=188 |kesên-din=Internet Archive }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Choate |weşanger=Harvard University Press |sernav=Emigrant Nation: The Making of Italy Abroad |rûpel=176 |tarîx=30 hezîran 2008 |url=https://books.google.ru/books?id=w3pJEAAAQBAJ&hl=ru&source=gbs_book_other_versions_r&cad=2 |ziman=en |pêşnav=Mark I. }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kovar |issn=0013-8266 |tarîx=1989 |pêşnav=David G. |paşnav=Herrmann |rr=332-356 |url=https://academic.oup.com/ehr/article-lookup/doi/10.1093/ehr/CIV.CCCCXI.332 |xebat=The English Historical Review |sernav=The Paralysis of Italian Strategy in the Italian—Turkish War, 1911—1912 |cild=CIV |jêgirtin=One of Italy's most prominent military historians has called the Libyan operation 'one of the negative pages' in the history of the army ... Italy remained paralysed between the military impossibility of expelling the Turks from Libya by continuing oper-ations there and the diplomatic impossibility of striking a decisive blow anywhere else. The demand for outright annexation guaranteed that nothing short of a decisive blow would induce the Ottoman Empire to make peace. It set out conditions so extreme that no European state could afford to put serious pressure on the Porte to accept them. Italy's statesmen were experiencing what the French chargé d'affaires in Rome referred to as 'un cruel embarras'.2 |hejmar=CCCCXI |ziman=en |doi=10.1093/ehr/CIV.CCCCXI.332 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref> û nezelaliya dîplomatîk<ref>Anonimo, “Il ‘deficit’ della pace”, Il Giornale d’Italia, n. 290, 1912, s. 1. "La pace conclusa a Ouchy non è vantag-giosa nè vittoriosa per l'Italia, quale do-veva essere e quale si aveva diritto di at-tendere; la pace, così come fu stabilita, è una delusione che rattrista profondamente il paese dopo che esso aveva seguito e sor-retto con slancio così fervido e con si mi-rabile concordia l'impresa di Libia"</ref><ref name="Vandewalle2006" /><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Childs |weşanger=BRILL |sernav=Italo-Turkish Diplomacy and the War Over Libya: 1911-1912 |rûpel=230 |tarîx=1990 |url=https://books.google.com.tr/books/about/Italo_Turkish_Diplomacy_and_the_War_Over.html?id=ZHRxKz0xQJIC&redir_esc=y |ziman=en |pêşnav=Timothy Winston }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Khadduri |weşanger=Johns Hopkins University Press |sernav=Modern Libya: A Study in Political Development |rûpel=12 |tarîx=1963 |url=https://books.google.com.tr/books/about/Modern_Libya.html?id=TasyMQAACAAJ&redir_esc=y |ziman=en |pêşnav=Majid }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-malper |weşanger=[[Cambridge Scholars]] |sernav=The Libyan war, 1911-1912 {{!}} WorldCat.org |roja-gihiştinê=20 adar 2026 |xebat=search.worldcat.org |url=https://search.worldcat.org/title/854749340 |ziman=en |rûpel=89 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="william1942" /> * Her çend hinek herêmên peravê yên Libya hatibin ilhakkirin jî, ev guhertin heta sala 1924'an nehatin pejirandin. Beşa din a welat ket bin destê Senûsiyan.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Metz |kesên-din=The Library of Congress |tarîx=1989 |pêşnav=Helen Chapin |paşnav2=Library of Congress. Federal Research Division |weşanger=Washington, D.C. : The Division : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O. |sernav=Libya : a country study |url=http://archive.org/details/libyacountrystud00metz_0 |rr=24-25 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Wright |weşanger=Baltimore, Md. : Johns Hopkins University Press |sernav=Libya, a modern history |url=http://archive.org/details/libyamodernhisto0000wrig |tarîx=1982 |pêşnav=John L. |rûpel=29 |kesên-din=Internet Archive }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref> * Îtalya peravê Cyrenaica û tripolitania dagir dike * Krîza siyasî û aborî ya Îtalyayê ya sala 1912'an dest pê kir.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Haywood |tarîx=1999 |pêşnav=Geoffrey A. |rûpel=388 |weşanger=L.S. Olschki |sernav=Failure of a Dream: Sidney Sonnino and the Rise and Fall of Liberal Italy 1847-1922 |jêgirtin=The war was ruinously expen-sive. Politics entered a new, far more angry, phase: Socialists protested this latest proof of capitalism's predatory imperialism and soon fell under the sway of extremists who repudiated all collaboration with the Liberal re-gime; while the Nationalists, with their protofascist program, were sud-denly rejuvenated. Moreover, the government's exclusion of any meaning-ful role for parliament in the decision to invade Libya strengthened a dan-gerous precedent of executive fait accompli |url=https://books.google.com.tr/books/about/Failure_of_a_Dream.html?id=BY9oAAAAMAAJ&redir_esc=y |ziman=en }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Holmes |kesên-din=Internet Archive |tarîx=2001 |pêşnav=George |rûpel=260 |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |sernav=The Oxford illustrated history of Italy |jêgirtin=This was particularly strong in the south, where the mirage of free land for settlement had great appeal in spite of the earlier failures in East Africa. So Giolitti succeeded where Crispi had failed, but, ironi-cally, this did him more harm than good. His cautious, prosaic approach to politics was out of key with the new mood of nationalist enthusiasm, whipped up by war correspondents and by the famous poet Gabriele D'Annunzio, in his Canzoni d'Oltremare [Songs of Overseas]. The conquest of Libya proved much more difficult and expensive than had been expected. Even after Turkey formally ceded Libya in October 1912, guerrilla warfare continued. |url=http://archive.org/details/oxfordillustrate00geor_0 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Stephenson |tarîx=19 kanûna pêşîn 2014 |pêşnav=Charles |rûpel=261 |weşanger=Tattered Flag |sernav=A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911-1912 |jêgirtin=It was calculated in January 1914 that the total cost of the acquisition of the former vilayet amounted to 957,000,000 francs, or £38,260,000. The army accounted for the greater portion of this, £31,440,000, whilst naval costs amounted to a figure of £4,840,000 at the time. 23 Indeed, as has already been pointed out, in the financial year 1912-13 the adventure was reckoned to have absorbed nearly 47 per cent of total state expenditure. 24 This precipitated an economic crisis which sent the cost of foodstuffs, unemployment, and poverty levels, rocketing. There was a political uproar when the costs of the war thus far were revealed in November 1913 by Finance Minister Luigi Facta; parliament had been kept in the dark by Gioitti's government concerning the enormous financial costs. 25 Indeed, it had not proved cheap, in any sense of the word, for Giolitti and San Giuliano to extricate their donkey from the tip of the Tripoli minaret. |url=https://books.google.com.tr/books?id=r5KPBQAAQBAJ&printsec=copyright&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |ziman=en }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref> | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912''', yan jî '''Şerê Terablusê''', şerê ku di salên 1911 û 1912an de navbera [[Îtalya]] û dewleta Osmaniyan de derbas bûye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li Deryaya Egeyê jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] 9krbo66hliay38qaejo8r54sl0hakev 2034284 2034279 2026-05-30T23:13:58Z VikiAzad 99135 /* */ 2034284 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = Serketina Îtalyan Pêvekirina Tripolitania û Giravên Dodecanese Destpêka Şerê Balkanê yê Yekem Destpêka tevgera berxwedana Lîbyayê | encam = Têkçûna leşkerî ya Padîşahiya Îtalyayê<ref>{{Jêder-malper |jêgirtin=In early October, Italy invaded Libya, hoping to expand its territory at the expense of a weakening Ottoman Empire. The Italians took Tripoli from the Turks, but the Italo-Turkish War ended in a stale-mate in October 1912, leaving Italy with tenuous control over the regions of Trip-olitania, Cyrenaica, and Fezzan. |rûpel=44 |sernav=The History of Turkey (Greenwood Histories of the Modern Nations) {{!}} Parnassus Books |roja-gihiştinê=26 nîsan 2026 |xebat=parnassusbooks.net |url=https://parnassusbooks.net/book/9798765120217 |ziman=en |tarîx=25 kanûna paşîn 2024 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="Vandewalle2006">{{Jêder-kitêb |paşnav=Vandewalle |kesên-din=Internet Archive |tarîx=2006 |pêşnav=Dirk J. |weşanger=Cambridge ; New York : Cambridge University Press |sernav=A history of modern Libya |jêgirtin=while Italy rested its own claims to sovereignty on Italian law. The ambiguity was important for future events, for it meant, in effect, that the local population still considered the sultan as its spiritual and political leader. As the stalemate continued throughout 1912, the Italians held on to little more than enclaves along the Mediterranean coast. Even the largest of these - Tripoli - barely extended ten miles into the hinterland.² |url=http://archive.org/details/historyofmodernl0000vand |rr=25-26 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="Hurewitz1975">{{Jêder-kitêb |paşnav=Hurewitz |weşanger=New Haven : Yale University Press |sernav=The Middle East and North Africa in world politics : a documentary record |url=http://archive.org/details/middleeastnortha0000hure |tarîx=1975 |pêşnav=J. C. |rûpel=553 |kesên-din=Internet Archive }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Childs |weşanger=BRILL |sernav=Italo-Turkish Diplomacy and the War Over Libya: 1911-1912 |rûpel=91 |tarîx=1990 |url=https://books.google.com.tr/books/about/Italo_Turkish_Diplomacy_and_the_War_Over.html?id=ZHRxKz0xQJIC&redir_esc=y |ziman=en |pêşnav=Timothy Winston }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-malper |weşanger=[[Cambridge Scholars]] |sernav=The Libyan war, 1911-1912 {{!}} WorldCat.org |roja-gihiştinê=20 adar 2026 |xebat=search.worldcat.org |url=https://search.worldcat.org/title/854749340 |ziman=en |rûpel=73 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="william1942">{{Jêder-kitêb |paşnav=william c. askew |sernav=europe and italy's acquisition of libya 1911 - 1912 |weşanger=duke university press |tarîx=1942 |url=http://archive.org/details/europeitalysacqu0000will |rûpel=188 |kesên-din=Internet Archive }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Choate |weşanger=Harvard University Press |sernav=Emigrant Nation: The Making of Italy Abroad |rûpel=176 |tarîx=30 hezîran 2008 |url=https://books.google.ru/books?id=w3pJEAAAQBAJ&hl=ru&source=gbs_book_other_versions_r&cad=2 |ziman=en |pêşnav=Mark I. }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kovar |issn=0013-8266 |tarîx=1989 |pêşnav=David G. |paşnav=Herrmann |rr=332-356 |url=https://academic.oup.com/ehr/article-lookup/doi/10.1093/ehr/CIV.CCCCXI.332 |xebat=The English Historical Review |sernav=The Paralysis of Italian Strategy in the Italian—Turkish War, 1911—1912 |cild=CIV |jêgirtin=One of Italy's most prominent military historians has called the Libyan operation 'one of the negative pages' in the history of the army ... Italy remained paralysed between the military impossibility of expelling the Turks from Libya by continuing oper-ations there and the diplomatic impossibility of striking a decisive blow anywhere else. The demand for outright annexation guaranteed that nothing short of a decisive blow would induce the Ottoman Empire to make peace. It set out conditions so extreme that no European state could afford to put serious pressure on the Porte to accept them. Italy's statesmen were experiencing what the French chargé d'affaires in Rome referred to as 'un cruel embarras'.2 |hejmar=CCCCXI |ziman=en |doi=10.1093/ehr/CIV.CCCCXI.332 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref> û nezelaliya dîplomatîk<ref>Anonimo, “Il ‘deficit’ della pace”, Il Giornale d’Italia, n. 290, 1912, s. 1. "La pace conclusa a Ouchy non è vantag-giosa nè vittoriosa per l'Italia, quale do-veva essere e quale si aveva diritto di at-tendere; la pace, così come fu stabilita, è una delusione che rattrista profondamente il paese dopo che esso aveva seguito e sor-retto con slancio così fervido e con si mi-rabile concordia l'impresa di Libia"</ref><ref name="Vandewalle2006" /><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Childs |weşanger=BRILL |sernav=Italo-Turkish Diplomacy and the War Over Libya: 1911-1912 |rûpel=230 |tarîx=1990 |url=https://books.google.com.tr/books/about/Italo_Turkish_Diplomacy_and_the_War_Over.html?id=ZHRxKz0xQJIC&redir_esc=y |ziman=en |pêşnav=Timothy Winston }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Khadduri |weşanger=Johns Hopkins University Press |sernav=Modern Libya: A Study in Political Development |rûpel=12 |tarîx=1963 |url=https://books.google.com.tr/books/about/Modern_Libya.html?id=TasyMQAACAAJ&redir_esc=y |ziman=en |pêşnav=Majid }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-malper |weşanger=[[Cambridge Scholars]] |sernav=The Libyan war, 1911-1912 {{!}} WorldCat.org |roja-gihiştinê=20 adar 2026 |xebat=search.worldcat.org |url=https://search.worldcat.org/title/854749340 |ziman=en |rûpel=89 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref name="william1942" /> * Her çend hinek herêmên peravê yên Libya hatibin ilhakkirin jî, ev guhertin heta sala 1924'an nehatin pejirandin. Beşa din a welat ket bin destê Senûsiyan.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Metz |kesên-din=The Library of Congress |tarîx=1989 |pêşnav=Helen Chapin |paşnav2=Library of Congress. Federal Research Division |weşanger=Washington, D.C. : The Division : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O. |sernav=Libya : a country study |url=http://archive.org/details/libyacountrystud00metz_0 |rr=24-25 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Wright |weşanger=Baltimore, Md. : Johns Hopkins University Press |sernav=Libya, a modern history |url=http://archive.org/details/libyamodernhisto0000wrig |tarîx=1982 |pêşnav=John L. |rûpel=29 |kesên-din=Internet Archive }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref> * Îtalya peravê Cyrenaica û tripolitania dagir dike * Krîza siyasî û aborî ya Îtalyayê ya sala 1912'an dest pê kir.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Haywood |tarîx=1999 |pêşnav=Geoffrey A. |rûpel=388 |weşanger=L.S. Olschki |sernav=Failure of a Dream: Sidney Sonnino and the Rise and Fall of Liberal Italy 1847-1922 |jêgirtin=The war was ruinously expen-sive. Politics entered a new, far more angry, phase: Socialists protested this latest proof of capitalism's predatory imperialism and soon fell under the sway of extremists who repudiated all collaboration with the Liberal re-gime; while the Nationalists, with their protofascist program, were sud-denly rejuvenated. Moreover, the government's exclusion of any meaning-ful role for parliament in the decision to invade Libya strengthened a dan-gerous precedent of executive fait accompli |url=https://books.google.com.tr/books/about/Failure_of_a_Dream.html?id=BY9oAAAAMAAJ&redir_esc=y |ziman=en }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Holmes |kesên-din=Internet Archive |tarîx=2001 |pêşnav=George |rûpel=260 |weşanger=Oxford ; New York : Oxford University Press |sernav=The Oxford illustrated history of Italy |jêgirtin=This was particularly strong in the south, where the mirage of free land for settlement had great appeal in spite of the earlier failures in East Africa. So Giolitti succeeded where Crispi had failed, but, ironi-cally, this did him more harm than good. His cautious, prosaic approach to politics was out of key with the new mood of nationalist enthusiasm, whipped up by war correspondents and by the famous poet Gabriele D'Annunzio, in his Canzoni d'Oltremare [Songs of Overseas]. The conquest of Libya proved much more difficult and expensive than had been expected. Even after Turkey formally ceded Libya in October 1912, guerrilla warfare continued. |url=http://archive.org/details/oxfordillustrate00geor_0 }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref><ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Stephenson |tarîx=19 kanûna pêşîn 2014 |pêşnav=Charles |rûpel=261 |weşanger=Tattered Flag |sernav=A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911-1912 |jêgirtin=It was calculated in January 1914 that the total cost of the acquisition of the former vilayet amounted to 957,000,000 francs, or £38,260,000. The army accounted for the greater portion of this, £31,440,000, whilst naval costs amounted to a figure of £4,840,000 at the time. 23 Indeed, as has already been pointed out, in the financial year 1912-13 the adventure was reckoned to have absorbed nearly 47 per cent of total state expenditure. 24 This precipitated an economic crisis which sent the cost of foodstuffs, unemployment, and poverty levels, rocketing. There was a political uproar when the costs of the war thus far were revealed in November 1913 by Finance Minister Luigi Facta; parliament had been kept in the dark by Gioitti's government concerning the enormous financial costs. 25 Indeed, it had not proved cheap, in any sense of the word, for Giolitti and San Giuliano to extricate their donkey from the tip of the Tripoli minaret. |url=https://books.google.com.tr/books?id=r5KPBQAAQBAJ&printsec=copyright&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |ziman=en }}<!-- ji aliyê Modul:CS1 translator ve ji tirkî bi otomatîkî hat tercimekirin --></ref> | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' yan jî '''Şerê Terablusê''', şerê ku di salên 1911 û 1912an de navbera [[Îtalya]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta Osmaniyan]] de derbas bûye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] fs16pl8p8gup30htc3skgllqrhj98ap 2034293 2034284 2026-05-30T23:36:46Z Kurê Acemî 105128 /* */ Jêbirina çavkaniyên ne bealî 2034293 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' yan jî '''Şerê Terablusê''', şerê ku di salên 1911 û 1912an de navbera [[Îtalya]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta Osmaniyan]] de derbas bûye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] 9g2l45cdoy1uzz3zzs26zyb3g4xxdiw 2034294 2034293 2026-05-30T23:37:46Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034294 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' yan jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku di salên 1911 û 1912an de di navbera [[Keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] p5wxzlf6wcm9zv4y3hgeuxj3qu0wxnq 2034295 2034294 2026-05-30T23:38:16Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034295 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' yan jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[Keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] 0n3i1besisxqzanklueqju0ffj8rtm7 2034296 2034295 2026-05-30T23:38:25Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034296 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[Keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] eoz70wgbvi4vgrkht7qhni5b908r70e 2034297 2034296 2026-05-30T23:38:52Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034297 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagir kirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref>Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] lgsmoaqmc7c3sya5oa56xfvzkljnxng 2034299 2034297 2026-05-30T23:41:18Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034299 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref> Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]), destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] pwebvrx2ujyh0xx5fp44j5ttia5356j 2034301 2034299 2026-05-30T23:41:31Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034301 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref> Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]), destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.<ref> Stevenson, Charles. A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911–1912: The First Land, Sea and Air War (2014), a major scholarly study</ref><ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] 3aoepdpmo2gcn5xbn7tb7gnf7npmrsx 2034302 2034301 2026-05-30T23:42:36Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034302 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref> Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]), destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.<ref> Askew, William C. Europe and Italy's Acquisition of Libya, 1911–1912 (1942) online</ref><ref>Baldry, John (1976). "al-Yaman and the Turkish occupation 1849–1914". Arabica. 23: 156–96. doi:10.1163/157005876X00227.</ref><ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] fwvegc09m6sd9y4oj61lxrbgdm7jkfu 2034304 2034302 2026-05-30T23:45:39Z Kurê Acemî 105128 /* */ Hinek serrastkirin û şîrovên ne femkirî hatin jêbirin 2034304 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref> Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]), destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Mijarên têkildar == * [[Şerên Balkanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] cp7ijlv8au7efah7mpzzihei1r38t26 2034305 2034304 2026-05-30T23:45:58Z Kurê Acemî 105128 2034305 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref> Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]), destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] 21twh40uyc4crnroakre6z44bzfijrx 2034306 2034305 2026-05-30T23:46:11Z Kurê Acemî 105128 2034306 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin.<ref> "Treaty of Lausanne - World War I Document Archive". wwi.lib.byu.edu. Retrieved 25 March 2018.</ref> Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî.<ref> Treaty of Lausanne, October, 1912". www.mtholyoke.edu. Archived from the original on 25 October 2021. Retrieved 25 March 2018 </ref><ref> S. Centennial of Flight Commission: Aviation at the Start of the First World War Archived 2012-10-09 at the Wayback Machine</ref> Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]), destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda. Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref>Vandervort, Bruce. Wars of imperial conquest in Africa, 1830–1914 (Indiana University Press, 1998)</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>Beehler, William Henry. The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912. (1913; reprint: Harvard University Press, 2008)</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] fc2z5tb2nywu1vji6sm65fm9yvvz6zs 2034307 2034306 2026-05-30T23:49:51Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034307 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî. Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; [[Command paper]] Cmd.964</ref> destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda.<ref name="wwi.lib.byu.edu2">{{cite web |url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |title=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |website=wwi.lib.byu.edu |access-date=25 March 2018}}</ref> Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan<ref>{{cite book |title=1913: The Cradle of Modernism |author=Jean-Michel Rabaté |publisher=Wiley-Blackwell |year=2008 |page=7 |isbn=978-0-470-69147-2 |quote= |url=https://books.google.com/books?id=WY8vGO2lHtEC&pg=PA7}}</ref> û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê ve Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref name="Stanton2">{{Cite book |title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |last=Stanton |first=Andrea L. |publisher=Sage |year=2012 |page=310 |isbn=978-1412981767 |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=RA1-PA310}}</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>{{cite web |url=http://www.airspacemag.com/daily-planet/the-worlds-first-warplane-115175678/?no-ist= |title=The World's First Warplane |website=airspacemag.com |access-date=25 March 2018 |last=Maksel |first=Rebecca}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] dzy86eddhozu1qhffhx6xus53bcb0as 2034308 2034307 2026-05-30T23:50:15Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034308 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî. Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; Command paper Cmd.964</ref> destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda.<ref name="wwi.lib.byu.edu2">{{cite web |url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |title=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |website=wwi.lib.byu.edu |access-date=25 March 2018}}</ref> Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan<ref>{{cite book |title=1913: The Cradle of Modernism |author=Jean-Michel Rabaté |publisher=Wiley-Blackwell |year=2008 |page=7 |isbn=978-0-470-69147-2 |quote= |url=https://books.google.com/books?id=WY8vGO2lHtEC&pg=PA7}}</ref> û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê ve Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref name="Stanton2">{{Cite book |title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |last=Stanton |first=Andrea L. |publisher=Sage |year=2012 |page=310 |isbn=978-1412981767 |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=RA1-PA310}}</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>{{cite web |url=http://www.airspacemag.com/daily-planet/the-worlds-first-warplane-115175678/?no-ist= |title=The World's First Warplane |website=airspacemag.com |access-date=25 March 2018 |last=Maksel |first=Rebecca}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] 9bg89rdmuod48wtp9ligvovia9aabno 2034309 2034308 2026-05-31T00:12:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (+Kategoriya sereke, Binê standard kir, Valahiya agahîdankê standard kir.) 2034309 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî. Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; Command paper Cmd.964</ref> destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda.<ref name="wwi.lib.byu.edu2">{{Jêder-malper |url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=25 adar 2018 }}</ref> Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=1913: The Cradle of Modernism |nivîskar=Jean-Michel Rabaté |weşanger=Wiley-Blackwell |sal=2008 |rûpel=7 |isbn=978-0-470-69147-2 |jêgirtin= |url=https://books.google.com/books?id=WY8vGO2lHtEC&pg=PA7 }}</ref> û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê ve Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref name="Stanton2">{{Jêder-kitêb |sernav=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |paşnav=Stanton |pêşnav=Andrea L. |weşanger=Sage |sal=2012 |rûpel=310 |isbn=978-1412981767 |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=RA1-PA310 }}</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.airspacemag.com/daily-planet/the-worlds-first-warplane-115175678/?no-ist= |sernav=The World's First Warplane |malper=airspacemag.com |roja-gihiştinê=25 adar 2018 |paşnav=Maksel |pêşnav=Rebecca }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] ld60melpddga5jil3nhpjqrshwrkr9t 2034528 2034309 2026-05-31T11:42:31Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Şerê Îtalyan û Tirk]] weke [[Şerê Îtalî û Tirkî]] guhart 2034309 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalyan û Tirk | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalyan û Tirk''' an jî '''Şerê Terablusê''', pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî. Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; Command paper Cmd.964</ref> destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda.<ref name="wwi.lib.byu.edu2">{{Jêder-malper |url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=25 adar 2018 }}</ref> Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=1913: The Cradle of Modernism |nivîskar=Jean-Michel Rabaté |weşanger=Wiley-Blackwell |sal=2008 |rûpel=7 |isbn=978-0-470-69147-2 |jêgirtin= |url=https://books.google.com/books?id=WY8vGO2lHtEC&pg=PA7 }}</ref> û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê ve Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref name="Stanton2">{{Jêder-kitêb |sernav=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |paşnav=Stanton |pêşnav=Andrea L. |weşanger=Sage |sal=2012 |rûpel=310 |isbn=978-1412981767 |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=RA1-PA310 }}</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.airspacemag.com/daily-planet/the-worlds-first-warplane-115175678/?no-ist= |sernav=The World's First Warplane |malper=airspacemag.com |roja-gihiştinê=25 adar 2018 |paşnav=Maksel |pêşnav=Rebecca }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] ld60melpddga5jil3nhpjqrshwrkr9t 2034542 2034528 2026-05-31T11:46:14Z MikaelF 935 2034542 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalî û Tirkî | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalî û Tirkî''' ({{langx|it|Guerra italo-turca}}) an jî '''Şerê Terablusê''' ({{langx|it|Guerra di Libia}}), pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî. Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; Command paper Cmd.964</ref> destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda.<ref name="wwi.lib.byu.edu2">{{Jêder-malper |url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=25 adar 2018 }}</ref> Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=1913: The Cradle of Modernism |nivîskar=Jean-Michel Rabaté |weşanger=Wiley-Blackwell |sal=2008 |rûpel=7 |isbn=978-0-470-69147-2 |jêgirtin= |url=https://books.google.com/books?id=WY8vGO2lHtEC&pg=PA7 }}</ref> û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê ve Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref name="Stanton2">{{Jêder-kitêb |sernav=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |paşnav=Stanton |pêşnav=Andrea L. |weşanger=Sage |sal=2012 |rûpel=310 |isbn=978-1412981767 |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=RA1-PA310 }}</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.airspacemag.com/daily-planet/the-worlds-first-warplane-115175678/?no-ist= |sernav=The World's First Warplane |malper=airspacemag.com |roja-gihiştinê=25 adar 2018 |paşnav=Maksel |pêşnav=Rebecca }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] fi835xmh3bowr1byh8056qntg8d0i8k 2034554 2034542 2026-05-31T11:50:23Z MikaelF 935 2034554 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Îtalî û Tirkî | perçeyekî = | wêne = [[Wêne: Italo-Turkish war collage.jpg|thumb|300px|Wêneyên Çengên Şêr]] | binnivîs = | dîrok = 18 Îlon 1911 - 28 Cotmeh 1912 | herêm = [[Terablus]] | koordînat = <!-- {{Koord|-|-|-|N|-|-|-|E|type:event}} --> | sedem = | encam = Serketina Îtalyayê | rewş = | şervan1 = {{ala|Împeratoriya Osmanî}} | şervan2 = {{ala|Îtalya}} | şervan3 = | fermandar1 = {{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed V|Sîltan Mehmed V]]<br />{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mehmed Seîd Paşa|Seîd Paşa]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Ali Saip Ursavaş Beg|Ali Saip Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Enver Paşa|Enver Beg]]<br>{{Sembola alayê|Tirkiye}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Beg]] | fermandar2 = {{Sembola alayê|Îtalya}}Vittorio Emmanuelle III<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Giolitti<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Carlo Caneva<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Augusto Aubry †<br>{{Sembola alayê|Îtalya}}Giovanni Ameglio<br>{{Sembola alayê|Îtalya}} Luigi Faravelli | fermandar3 = | hêz1 = 28.000 leşker | hêz2 = 150.000 leşker | hêz3 = | winda1 = 4.500 mirî | winda2 = 4.000 mirî | winda3 = | nîşe = }} '''Şerê Îtalî û Tirkî''' ({{langx|it|Guerra italo-turca}}, {{langx|tr|Türk-İtalyan Savaşı}}) an jî '''Şerê Terablusê''' ({{langx|it|Guerra di Libia}}, {{langx|tr|Trablusgarp Savaşı}}), pêvçûnekî ku ji 18ê îlona 1911ê heta 28ê cotmeha 1912an de di navbera [[keyaniya Îtalyayê]] û [[Împeratoriya Osmanî|dewleta osmaniyan]] de derbas bûye ye. Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li [[Deryaya Egeyê]] jî dagirkirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912an de razî bû ku Dodecanese vegerîne împeratoriya Osmanî. Lêbelê nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo împeratoriya osmanî nebaş bûn (destpêkirina [[Şerên Balkanê]] û [[Şerê Cîhanî yê Yekem]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; Command paper Cmd.964</ref> destûr da rêvebirina îtalî yê demkî ya giravan û osmaniyan di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya [[Peymana Lozanê]] ya sala 1923an de berda.<ref name="wwi.lib.byu.edu2">{{Jêder-malper |url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=25 adar 2018 }}</ref> Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya osmaniyan<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=1913: The Cradle of Modernism |nivîskar=Jean-Michel Rabaté |weşanger=Wiley-Blackwell |sal=2008 |rûpel=7 |isbn=978-0-470-69147-2 |jêgirtin= |url=https://books.google.com/books?id=WY8vGO2lHtEC&pg=PA7 }}</ref> û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di cotmeha 1912an de êrîşiya împeratoriyê kirin û çend roj berî bidawîbûna Şerê ve Îtalo-Tirkî dest bi [[Şerê Balkanê yê Yekem]] kirin.<ref name="Stanton2">{{Jêder-kitêb |sernav=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |paşnav=Stanton |pêşnav=Andrea L. |weşanger=Sage |sal=2012 |rûpel=310 |isbn=978-1412981767 |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=RA1-PA310 }}</ref> Ew şer gelek guhertinên teknolojîyê dît, bi taybetî jî bikaranîna balafiran de. Di 23ê cotmeha 1911ê de, pîlotekî îtalî bi navê Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya û di 1ê mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê avêtiyê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.airspacemag.com/daily-planet/the-worlds-first-warplane-115175678/?no-ist= |sernav=The World's First Warplane |malper=airspacemag.com |roja-gihiştinê=25 adar 2018 |paşnav=Maksel |pêşnav=Rebecca }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] [[Kategorî:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912| ]] [[Kategorî:1911 li Îtalyayê]] [[Kategorî:1912 li Îtalyayê]] cvsulvjd01o11drt6tmuhy7mh0z5oi3 4 70679 2034358 2033815 2026-05-31T08:39:05Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/listeyabikarhêneran.py|Bot]]: Lîsteya guhartinên bikarhêneran hat rojanekirin 2034358 wikitext text/x-wiki {{/ser}} <center> {|class="wikitable sortable" ! # ! Bikarhêner ! Hejmara guhartinan |- | 1 | {{b|Penaber49}} | 109048 |- | 2 | {{b|MikaelF}} | 85409 |- | 3 | {{b|Avestaboy}} | 83898 |- | 4 | {{b|Wikihez}} | 74352 |- | 5 | {{b|Ghybu}} | 57399 |- | 6 | {{b|Erdal Ronahi}} | 21894 |- | 7 | {{b|Gomada}} | 16454 |- | 8 | {{b|Xwedêda}} | 12200 |- | 9 | {{b|Sayit25}} | 9905 |- | 10 | {{b|Bablekan}} | 9690 |- | 11 | {{b|Kurê Acemî}} | 9563 |- | 12 | {{b|Luqman}} | 9281 |- | 13 | {{b|Mohajeer}} | 8746 |- | 14 | {{b|Mors maku}} | 7848 |- | 15 | {{b|Baran Agir}} | 7542 |- | 16 | {{b|Bangin}} | 7395 |- | 17 | {{b|Şêr}} | 7348 |- | 18 | {{b|GPinkerton}} | 6523 |- | 19 | {{b|Ramikurd}} | 6298 |- | 20 | {{b|Takabeg}} | 5720 |- | 21 | {{b|Ferrus}} | 5671 |- | 22 | {{b|Alkd}} | 4570 |- | 23 | {{b|Dilovan Gervan}} | 3949 |- | 24 | {{b|Biyolojiyabikurdi}} | 3651 |- | 25 | {{b|Kurdodino}} | 3563 |- | 26 | {{b|Baran Ruciyar}} | 3123 |- | 27 | {{b|Cyrus the virus}} | 2994 |- | 28 | {{b|Bikarhêner}} | 2573 |- | 29 | {{b|Ahmetbeg}} | 2464 |- | 30 | {{b|Têmavo}} | 2174 |- | 31 | {{b|Guherto}} | 1888 |- | 32 | {{b|Rasti}} | 1853 |- | 33 | {{b|Mehk63}} | 1758 |- | 34 | {{b|Diyako~kuwiki}} | 1725 |- | 35 | {{b|Cirano}} | 1689 |- | 36 | {{b|ئاسۆ}} | 1685 |- | 37 | {{b|Haco}} | 1654 |- | 38 | {{b|VikiAzad}} | 1531 |- | 39 | {{b|Bibliophile}} | 1464 |- | 40 | {{b|Cuneytewrares}} | 1458 |- | 41 | {{b|Purbo T}} | 1435 |- | 42 | {{b|QazîKurd}} | 1423 |- | 43 | {{b|Xani~kuwiki}} | 1420 |- | 44 | {{b|Merivan}} | 1333 |- | 45 | {{b|Klk737dldj636do377eki3737}} | 1328 |- | 46 | {{b|KurdoChali}} | 1325 |- | 47 | {{b|Ilamxan}} | 1179 |- | 48 | {{b|Xweka}} | 1078 |- | 49 | {{b|Jiju}} | 1045 |- | 50 | {{b|Aras-real}} | 966 |- | 51 | {{b|Calak}} | 947 |- | 52 | {{b|Dilo2121}} | 937 |- | 53 | {{b|Zanistvan}} | 876 |- | 54 | {{b|Zeki}} | 851 |- | 55 | {{b|Piling}} | 749 |- | 56 | {{b|Cyrus abdi}} | 734 |- | 57 | {{b|RewşenBaran}} | 689 |- | 58 | {{b|Thothr}} | 671 |- | 59 | {{b|KureCewlik81}} | 663 |- | 60 | {{b|RezanTovjin}} | 660 |- | 61 | {{b|Makenzis}} | 655 |- | 62 | {{b|Bûraẍ Derdilî}} | 633 |- | 63 | {{b|KurdîmHeval}} | 605 |- | 64 | {{b|Silêman}} | 596 |- | 65 | {{b|Hamid}} | 591 |- | 66 | {{b|Sebriko}} | 587 |- | 67 | {{b|PanchoS}} | 573 |- | 68 | {{b|Ehmedbeg}} | 561 |- | 69 | {{b|Alsace38}} | 552 |- | 70 | {{b|Reality006}} | 541 |- | 71 | {{b|Talizok}} | 538 |- | 72 | {{b|EmrahÖ}} | 521 |- | 73 | {{b|Webmaster}} | 520 |- | 74 | {{b|Baaqo92}} | 503 |- | 75 | {{b|Key Mîrza}} | 496 |- | 76 | {{b|Welat}} | 484 |- | 77 | {{b|Benyadem}} | 478 |- | 78 | {{b|Ternarius}} | 475 |- | 79 | {{b|Zêtkar}} | 466 |- | 80 | {{b|Ferhad y}} | 459 |- | 81 | {{b|Aza}} | 450 |- | 83 | {{b|Khoshhat}} | 437 |- | 82 | {{b|Wejevan}} | 437 |- | 84 | {{b|MIKAEELL}} | 425 |- | 85 | {{b|Pathoschild}} | 416 |- | 86 | {{b|PowerBUL}} | 410 |- | 87 | {{b|Kurdî27}} | 409 |- | 88 | {{b|Pill}} | 407 |- | 89 | {{b|Irecmehrbexs}} | 399 |- | 90 | {{b|Sakura emad}} | 397 |- | 91 | {{b|Cobar~kuwiki}} | 393 |- | 92 | {{b|Jiyanalpirani}} | 363 |- | 93 | {{b|E2m}} | 360 |- | 94 | {{b|Bohater~kuwiki}} | 323 |- | 95 | {{b|Mêzgir}} | 320 |- | 96 | {{b|Paraw}} | 312 |- | 97 | {{b|Derbaz}} | 302 |- | 98 | {{b|LA2}} | 302 |- | 99 | {{b|Rokarali}} | 300 |- | 100 | {{b|Nesimis}} | 297 |} hwcx9ok58ky0zs1sxkwyiay6gkna41q 0 76522 2034374 1913787 2026-05-31T09:10:28Z Avestaboy 34898 /* Zarokatî */ 2034374 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Robert Louis Balfour Stevenson''' (jdb. {{Jidayikbûn|30|11|1850}} li [[Edinburgh]], [[Skotlenda]]; m. {{Mirin|3|kanûna pêşîn|1894}} li [[Vailima]], li nêzîkê [[Apia]], [[Samoa]]) [[romannivîs]], [[helbestvan]] û gerrnamenivîsek skotlendî û ji cêlê nû-romantîzma inglîzî bû.Stevenson bi nexweşiya tuberkulozê ket û tenê 44 salî bû; lêbelê, ewî berhemeke berfireh ji çîrokên rêwîtiyê, wêjeya serpêhatî û romana dîrokî, û hem jî helbest û gotarên xwe hişt. Berî her tiştî, klasîkên pirtûkên ciwanan [[Girava Gencîneyê (pirtûk)|''Girava Gencîneyê'']] û romana tirsnakê ''[[Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde]]'' , ji bo bûyera dabeşkirina kesayetiyî ve girêdayî ye û dikare wekî romanek tirsa psîkolojîk were xwendin. Hin roman îro hîn jî popûler in û ji bo adaptasyonên pirjimar wek nimûne xizmet kirine.   == Jiyan == === Zarokatî === Robert Louis Stevenson wek tenê kurê endezyar û çêkerê fanosên deryayî Thomas Stevenson û Margaret Isabella Stevenson, ji malbata Balfour (1829-1897), li 8 Howard Place, Edinburgh ji dayik bû. Bi eslê xwe navê wî yê [[noqkirin]]ê Robert Lewis Balfour bû; Di temenê 18 saliyê de, bavê wî Lewis guvaştibû bi forma fransî "Louis" da ku pêşî li têkiliya bi radîkalekî ramyarî ya bi heman navî re bigire.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Robert Louis Stevenson |url=https://archive.org/details/robertlouissteve0000rein |paşnav=Reinbold |pêşnav=Michael |weşanger=Rowohlt |sal=1995 |isbn=9783499504884 |cih=Reinbek bei Hamburg |rr=[https://archive.org/details/robertlouissteve0000rein/page/18 18] }}</ref> Bapîrê wî Robert Stevenson, apên wî Alan Stevenson û David Stevenson, pismamên wî David Alan Stevenson û Charles Alexander Stevensons, û her wiha pismamê wî Alan Stevenson (1891-1971) hemî endezyar û çekerên fanosên deryayî bûn. Malbata dayika wî jêdera navê xwe anîn li ser Alexander Balfour, ku di sedsala 15' ê de xwediyê erdên nêzîkê Fifeê bû. Bavê Margaret, Lewis Balfour (1777-1860), keşeyê Dêra Skotlendayê li nêzîkî Colinton bû, ku Steveson pir caran di dema zaroktiya xwe de betlaneyên xwe derbas dikir.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Life of Robert Louise Stevenson |url=https://archive.org/details/liferobertlouis08balfgoog |paşnav=Balfour |pêşnav=Graham |weşanger= |sal=1901 |isbn= |cih=London |rr=10 - 12 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên skotlendî]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê îngilîzî]] [[Kategorî:Romannivîsên viktoryayî]] orrbdz4zwdxkvz8ckyu6mvdrgwp9sid 14 77087 2034141 708019 2026-05-30T18:13:47Z Wikihez 39702 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Gundên Rihayê]] 2034141 wikitext text/x-wiki Gundên Rihayê [[Kategorî:Gundên Rihayê]] ksd46npe2jaxvfoxrv23u7weo02jqar 2 83372 2034211 2033710 2026-05-30T20:19:16Z Wikihez 39702 /* Binêre */ 2034211 wikitext text/x-wiki {{#tag:indicator|[[Wêne:Wikipedia Library owl.svg|25px|Seredana Kitêbxaneya Wîkîpediyayê bike|link=WP:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]]|name=WP:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê}}<!-- -->{{DISPLAYTITLE:Bikarhêner:<span style="color:#b36400">Wikihez</span>}} {{Userboxtop|Wîkîproje}} {{Bikarhêner WP Gotarên bingehîn}} {{Bikarhêner Wîkîproje Kurdistan}} {{Bikarhêner Wîkîproje Almanya}} {{Bikarhêner Wîkîproje Anatomî}} {{Bikarhêner WP Dîn}} {{Bikarhêner Wîkîproje Edebiyat}} {{Bikarhêner Wîkîproje DYA}} {{Bikarhêner Wîkîproje Fransa}} {{Bikarhêner Wîkîproje Îtalya}} {{Bikarhêner WP Mîtolojî}} {{Bikarhêner Wîkîproje Sal}} {{Userboxbottom}} {{Userboxtop|Skrîp/Bot}} {{User script developer}} {{Bikarhêner xwediyên botan|Balyozbot}} {{Bikarhêner Pywikibot}} {{Wîkîpediya:AutoWikiBrowser/Userbox}} {{Userboxbottom}} {{Userboxtop|Melumat}} {{User changed username|Balyozxane}} {{Bikarhêner kurd}} {{Bikarhêner Kurdish Wikimedians User Group}} {{Bikarhêner ku-3}} {{Bikarhêner Dîrokhez|tarîx=1}} {{Bikarhêner Mîtolojîhez}} {{Userboxbottom}} {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ! ! colspan="4" |Tiştên ku divê werin kirin |- | | colspan="4" style="text-align:center;" |'''Hişyarî''' |- | |[https://k8s-status.toolforge.org/namespaces/tool-balyozbot/ k8s-status] û[https://grafana.wmcloud.org/d/TJuKfnt4z/kubernetes-namespace?orgId=1&var-namespace=tool-balyozbot grafana] |colspan="3" style="text-align:center;" | |- | | colspan="3" |[[:ca:Plantilla:Organitzacions nacionalistes kurdes|:ca:Plantilla:Organitzacions nacionalistes kurdes]] |- | | colspan="3" |[[Bikarhêner:Wikihez/çêke]] |- | | colspan="3" |[[meta:User:Hoo man/Scripts/Tagger]] |- | | colspan="3" |[[Annalena Baerbock]], [[:Şablon:Wekî ku ji]] [[:en:Template:As of]] |- | | colspan="3" |[[Şablon:Agahîdank wargeh/ceribandin]] |- | | colspan="3" |Tevlî [[Şablon:Agahîdanka giştî]] |- | | |Çem |[[Gotûbêj:Çemê Snake]] |- | | |Artêş |[[Artêşa Rizgariya Gel]] |- | | |Karektera honakî |[[Arsène Lupin]] |- | | |Nermalav |[[Perl]] |- | | |Element |[[Meitneryûm]] |- | | |Metro |[[Metroya Atînayê]] |- | | colspan="3" |[[Wîkîpediya:Portala komê]] ji en.wikt rojane bike û [[Wîkîpediya:Pirsiyar]] lê zêde bike |- | | colspan="3" |{{Ş|Rojanekirin hewce ye}} bike kurdî |- | | colspan="3" |[[:Kategorî:1966 di fîlman de]], [[:Kategorî:Pirtûkên 1543an]] |- | | colspan="3" |[[Şablon:Agahîdank lîstikvan (futbol)/wîkîdane]] |- | | colspan="3" |{{Ş|Agahîdank welat2/ceribandin}} |- | | colspan="3" |Wêneyên [[Gotûbêj:Mizgîn Tahir]], [[Tara Mamedova|Tara memedova]], [[Gotûbêj:Eleonore Fourniau]], [[Rizgar Muhemmed Amîn]] lê zêde bike |- | | colspan="3" |Rengên [[Şablon:Agahîdank jînenîgarî2]] bike kurdî [[Modul:Infobox/Biographie]] |- | | | colspan="2" |[[Maurice Maeterlinck]] |- | | colspan="3" |[[Taybet:Rûpelên bê kategorî]], [[:Kategorî:Rûpelên bêkategorî]] |- | | colspan="3" |[[:Kategorî:Sala 1663an li Înglistanê]] kategorîkirina wan sererast bike |- | | colspan="3" |Wan [[Bikarhêner:Wikihez/test|sererast bike]] |- | ! colspan="3" |[[Wêne:Translatewiki.net logo.svg|20x20px]] Wergerandinên https://translatewiki.net/ ên pêwîst. Ev rûpel wîkîpediyê werdigerîne |- | | | colspan="2" |https://translatewiki.net/wiki/Translating:Wikipedia_Library_Card_Platform |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-echo-interface&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Echo] Agahdarî |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=notification-header-rev-thank&group=ext-thanks-user&language=ku-latn&filter=&optional=1&action=translate Thanks - User interface] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=twinkle-core&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Twinkle] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-contenttranslation-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Content Translation] [[MediaWiki:Sx-descriptionpagelink]] |- | | | colspan="2" |Growth Experiments wergerîne [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments-helppanel&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Help Panel][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments-homepage&language=ku-latn Homepage] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=mwgerrit-visualeditor-ve&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate VisualEditor Core], [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-visualeditor-ve-mw&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate VisualEditor (MediaWiki extension] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=mediawiki&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Mediawiki] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-discussiontools-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Discussion Tools - User interface] |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-mobilefrontend-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate <s>mobile frontend</s>] |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-nearbypages&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate <s>Special:Nearby</s>] |- ! colspan="4" |Xilasbûyî |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[mw:Manual:Pywikibot/archivebot.py|Manual:Pywikibot/archivebot.py]] çêke |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |Kurdîkirina parametreyan bixebite. Ji bo wê [[Wîkîpediya:AutoWikiBrowser/Rename template parameters]] bi kar bîne. |- |{{Çêbû}} ! colspan="3" |<s>Danasînên [[:Kategorî:Gundên Tirkiyeyê]] ([[Bikarhêner:Wikihez/Petscan|Petscan)]] li [[Bikarhêner:Wikihez/wîkîdane|Wîkîdaneyê]] zêde bike. [https://quickstatements.toolforge.org/#/ Quick Statements] [https://petscan.wmflabs.org/?sitelinks%5Fno=&sparql=&min%5Fsitelink%5Fcount=&edits%5Bbots%5D=both&output%5Fcompatability=catscan&edits%5Banons%5D=both&namespace%5Fconversion=keep&outlinks%5Fany=&ores%5Fprediction=any&max%5Fage=&sitelinks%5Fyes=&max%5Fsitelink%5Fcount=&labels%5Fno=&minlinks=&edits%5Bflagged%5D=both&show%5Fsoft%5Fredirects=both&since%5Frev0=&after=&search%5Fwiki=%C2%AEexp%5Ffilter&wikidata%5Fitem=any&links%5Fto%5Fall=&labels%5Fyes=&labels%5Fany=&common%5Fwiki=auto&regexp%5Ffilter=&output%5Flimit=&templates%5Fno=&active%5Ftab=tab%5Foutput&pagepile=&smaller=&source%5Fcombination=&ns%5B0%5D=1&search%5Ffilter=&referrer%5Fname=&subpage%5Ffilter=either&sitelinks%5Fany=&min%5Fredlink%5Fcount=1&search%5Fmax%5Fresults=500&outlinks%5Fno=&ores%5Ftype=any&wikidata%5Fsource%5Fsites=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=ku&wpiu=any&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fyes=&depth=3&search%5Fquery=&sortorder=ascending&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&ores%5Fprob%5Ffrom=&langs%5Flabels%5Fany=&ores%5Fprob%5Fto=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&referrer%5Furl=&interface%5Flanguage=en&before=&outlinks%5Fyes=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&links%5Fto%5Fno=&project=wikipedia&langs%5Flabels%5Fno=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&page%5Fimage=any&manual%5Flist=&manual%5Flist%5Fwiki=&combination=subset&language=ku&templates%5Fany=&templates%5Fyes=&larger=&common%5Fwiki%5Fother=wikidata&links%5Fto%5Fany=&maxlinks=&categories=%C5%9Earedariy%C3%AAn%20Almanyay%C3%AA&negcats=&show%5Fredirects=no Petscan Query]</s> |- | |{{Çêbû}} | colspan="2" |<s>[[Bikarhêner:Wikihez/Petscan]]</s> |- |{{çêbû}} | colspan="3" |Çavkanîleke.py xeletiya Kurt/Çavkanî çêdike rast bike. |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] paqij bike</s> |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[Modul:Dictionnaire Wikidata/Distinctions|<s>Modul:Dictionnaire Wikidata/Distinctions</s>]] |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[User:Wikihez/MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ku.js|<s>User:Wikihez/MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ku.js</s>]] |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>Dev ji [[Modul:Agahîdank]] berde</s> |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |<s>[[Şablon:Agahîdank sirûd/ceribandin]] sererast bike</s> |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[Modul:Infobox]] rojane bike [[Modul:Infobox/ceribandin]]</s> |- |{{çêbû}} | colspan="3" |{{Ş|kontrola otorîteyê}} li hemû rûpelan zêde bike |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[Şablon:Agahîdanka giştî]] çêke [[Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal|Agahîdanka partiyên siyasî jî dibe?]]</s> |- |{{Çêbû}} | |<s>Sûre</s> |<s>[[Hucurat]]</s> |} == Binêre == {| style="float:left" * [https://w.wiki/Pwmq items missing ku descriptions with a sitelink to kuwiki] * [https://w.wiki/QDxr modules without a description] * [https://w.wiki/QD$o cats without desc] * [https://petscan.wmflabs.org/?psid=26641974 Lîsteya kesên mirî yên ku di kategoriya Mirovên zindî de ne] * [https://cxdebugger.toolforge.org/ Translation Debugger] * [https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Wergerandina Beşê] * {{ş|zayend}} {{ş|paşgir}} * [[:fr:MediaWiki:Gadget-OngletPurge.js]] * [[Bikarhêner:Wikihez/kat]] * [[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js]] * <code>insource:/\[\[[a-z]{2,3}:/</code> * [[Şablon:Sîstema sê serdemî]] * {{Rûpelên rasthatî di kategoriyê de|Dîrok|ns=0}} * [[Bikarhêner:Wikihez/test]] * [[Bikarhêner:Wikihez/Nobel wêje]] * [[:en:wikinews:MediaWiki:Gadget-dictionaryLookupHover.js]] * [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js]] * [[:en:User:Enterprisey/superjump]] [[:Kategorî:Rûpelên bi şaşî û kêmasî]] * sererast bike[[Şablon:MONTHNAME]] * [[Şablon:HTML lists]] * <code>([1-9][0-9]*)'</code> * lêgerîna parametreyekê: <code>hastemplate:"infobox person" insource:/residence *= *[A-Za-z\[]/</code> * [[Template:Parameters]] * [[:Kategorî:Wîkîpediya KatAutoTOC]] * Wergerîne: [[w:en:Wikipedia:Keyboard shortcuts]] * [[Bikarhêner:Wikihez/Şahname]] * [[Wîkîpediya:Şablon]] * [[Bikarhêner:Wikihez/sal]] * [[:en:Wikipedia:User scripts/List]] * [[:fr:Catégorie:Modèle infobox pictogramme]] |} qdljqsot4qsdmveesmrmhbx8w632u9p 2034217 2034211 2026-05-30T20:32:26Z Wikihez 39702 /* Binêre */ 2034217 wikitext text/x-wiki {{#tag:indicator|[[Wêne:Wikipedia Library owl.svg|25px|Seredana Kitêbxaneya Wîkîpediyayê bike|link=WP:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]]|name=WP:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê}}<!-- -->{{DISPLAYTITLE:Bikarhêner:<span style="color:#b36400">Wikihez</span>}} {{Userboxtop|Wîkîproje}} {{Bikarhêner WP Gotarên bingehîn}} {{Bikarhêner Wîkîproje Kurdistan}} {{Bikarhêner Wîkîproje Almanya}} {{Bikarhêner Wîkîproje Anatomî}} {{Bikarhêner WP Dîn}} {{Bikarhêner Wîkîproje Edebiyat}} {{Bikarhêner Wîkîproje DYA}} {{Bikarhêner Wîkîproje Fransa}} {{Bikarhêner Wîkîproje Îtalya}} {{Bikarhêner WP Mîtolojî}} {{Bikarhêner Wîkîproje Sal}} {{Userboxbottom}} {{Userboxtop|Skrîp/Bot}} {{User script developer}} {{Bikarhêner xwediyên botan|Balyozbot}} {{Bikarhêner Pywikibot}} {{Wîkîpediya:AutoWikiBrowser/Userbox}} {{Userboxbottom}} {{Userboxtop|Melumat}} {{User changed username|Balyozxane}} {{Bikarhêner kurd}} {{Bikarhêner Kurdish Wikimedians User Group}} {{Bikarhêner ku-3}} {{Bikarhêner Dîrokhez|tarîx=1}} {{Bikarhêner Mîtolojîhez}} {{Userboxbottom}} {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ! ! colspan="4" |Tiştên ku divê werin kirin |- | | colspan="4" style="text-align:center;" |'''Hişyarî''' |- | |[https://k8s-status.toolforge.org/namespaces/tool-balyozbot/ k8s-status] û[https://grafana.wmcloud.org/d/TJuKfnt4z/kubernetes-namespace?orgId=1&var-namespace=tool-balyozbot grafana] |colspan="3" style="text-align:center;" | |- | | colspan="3" |[[:ca:Plantilla:Organitzacions nacionalistes kurdes|:ca:Plantilla:Organitzacions nacionalistes kurdes]] |- | | colspan="3" |[[Bikarhêner:Wikihez/çêke]] |- | | colspan="3" |[[meta:User:Hoo man/Scripts/Tagger]] |- | | colspan="3" |[[Annalena Baerbock]], [[:Şablon:Wekî ku ji]] [[:en:Template:As of]] |- | | colspan="3" |[[Şablon:Agahîdank wargeh/ceribandin]] |- | | colspan="3" |Tevlî [[Şablon:Agahîdanka giştî]] |- | | |Çem |[[Gotûbêj:Çemê Snake]] |- | | |Artêş |[[Artêşa Rizgariya Gel]] |- | | |Karektera honakî |[[Arsène Lupin]] |- | | |Nermalav |[[Perl]] |- | | |Element |[[Meitneryûm]] |- | | |Metro |[[Metroya Atînayê]] |- | | colspan="3" |[[Wîkîpediya:Portala komê]] ji en.wikt rojane bike û [[Wîkîpediya:Pirsiyar]] lê zêde bike |- | | colspan="3" |{{Ş|Rojanekirin hewce ye}} bike kurdî |- | | colspan="3" |[[:Kategorî:1966 di fîlman de]], [[:Kategorî:Pirtûkên 1543an]] |- | | colspan="3" |[[Şablon:Agahîdank lîstikvan (futbol)/wîkîdane]] |- | | colspan="3" |{{Ş|Agahîdank welat2/ceribandin}} |- | | colspan="3" |Wêneyên [[Gotûbêj:Mizgîn Tahir]], [[Tara Mamedova|Tara memedova]], [[Gotûbêj:Eleonore Fourniau]], [[Rizgar Muhemmed Amîn]] lê zêde bike |- | | colspan="3" |Rengên [[Şablon:Agahîdank jînenîgarî2]] bike kurdî [[Modul:Infobox/Biographie]] |- | | | colspan="2" |[[Maurice Maeterlinck]] |- | | colspan="3" |[[Taybet:Rûpelên bê kategorî]], [[:Kategorî:Rûpelên bêkategorî]] |- | | colspan="3" |[[:Kategorî:Sala 1663an li Înglistanê]] kategorîkirina wan sererast bike |- | | colspan="3" |Wan [[Bikarhêner:Wikihez/test|sererast bike]] |- | ! colspan="3" |[[Wêne:Translatewiki.net logo.svg|20x20px]] Wergerandinên https://translatewiki.net/ ên pêwîst. Ev rûpel wîkîpediyê werdigerîne |- | | | colspan="2" |https://translatewiki.net/wiki/Translating:Wikipedia_Library_Card_Platform |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-echo-interface&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Echo] Agahdarî |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=notification-header-rev-thank&group=ext-thanks-user&language=ku-latn&filter=&optional=1&action=translate Thanks - User interface] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=twinkle-core&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Twinkle] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-contenttranslation-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Content Translation] [[MediaWiki:Sx-descriptionpagelink]] |- | | | colspan="2" |Growth Experiments wergerîne [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments-helppanel&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Help Panel][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments-homepage&language=ku-latn Homepage] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=mwgerrit-visualeditor-ve&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate VisualEditor Core], [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-visualeditor-ve-mw&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate VisualEditor (MediaWiki extension] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=mediawiki&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Mediawiki] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-discussiontools-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Discussion Tools - User interface] |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-mobilefrontend-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate <s>mobile frontend</s>] |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-nearbypages&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate <s>Special:Nearby</s>] |- ! colspan="4" |Xilasbûyî |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[mw:Manual:Pywikibot/archivebot.py|Manual:Pywikibot/archivebot.py]] çêke |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |Kurdîkirina parametreyan bixebite. Ji bo wê [[Wîkîpediya:AutoWikiBrowser/Rename template parameters]] bi kar bîne. |- |{{Çêbû}} ! colspan="3" |<s>Danasînên [[:Kategorî:Gundên Tirkiyeyê]] ([[Bikarhêner:Wikihez/Petscan|Petscan)]] li [[Bikarhêner:Wikihez/wîkîdane|Wîkîdaneyê]] zêde bike. [https://quickstatements.toolforge.org/#/ Quick Statements] [https://petscan.wmflabs.org/?sitelinks%5Fno=&sparql=&min%5Fsitelink%5Fcount=&edits%5Bbots%5D=both&output%5Fcompatability=catscan&edits%5Banons%5D=both&namespace%5Fconversion=keep&outlinks%5Fany=&ores%5Fprediction=any&max%5Fage=&sitelinks%5Fyes=&max%5Fsitelink%5Fcount=&labels%5Fno=&minlinks=&edits%5Bflagged%5D=both&show%5Fsoft%5Fredirects=both&since%5Frev0=&after=&search%5Fwiki=%C2%AEexp%5Ffilter&wikidata%5Fitem=any&links%5Fto%5Fall=&labels%5Fyes=&labels%5Fany=&common%5Fwiki=auto&regexp%5Ffilter=&output%5Flimit=&templates%5Fno=&active%5Ftab=tab%5Foutput&pagepile=&smaller=&source%5Fcombination=&ns%5B0%5D=1&search%5Ffilter=&referrer%5Fname=&subpage%5Ffilter=either&sitelinks%5Fany=&min%5Fredlink%5Fcount=1&search%5Fmax%5Fresults=500&outlinks%5Fno=&ores%5Ftype=any&wikidata%5Fsource%5Fsites=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=ku&wpiu=any&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fyes=&depth=3&search%5Fquery=&sortorder=ascending&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&ores%5Fprob%5Ffrom=&langs%5Flabels%5Fany=&ores%5Fprob%5Fto=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&referrer%5Furl=&interface%5Flanguage=en&before=&outlinks%5Fyes=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&links%5Fto%5Fno=&project=wikipedia&langs%5Flabels%5Fno=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&page%5Fimage=any&manual%5Flist=&manual%5Flist%5Fwiki=&combination=subset&language=ku&templates%5Fany=&templates%5Fyes=&larger=&common%5Fwiki%5Fother=wikidata&links%5Fto%5Fany=&maxlinks=&categories=%C5%9Earedariy%C3%AAn%20Almanyay%C3%AA&negcats=&show%5Fredirects=no Petscan Query]</s> |- | |{{Çêbû}} | colspan="2" |<s>[[Bikarhêner:Wikihez/Petscan]]</s> |- |{{çêbû}} | colspan="3" |Çavkanîleke.py xeletiya Kurt/Çavkanî çêdike rast bike. |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] paqij bike</s> |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[Modul:Dictionnaire Wikidata/Distinctions|<s>Modul:Dictionnaire Wikidata/Distinctions</s>]] |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[User:Wikihez/MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ku.js|<s>User:Wikihez/MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ku.js</s>]] |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>Dev ji [[Modul:Agahîdank]] berde</s> |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |<s>[[Şablon:Agahîdank sirûd/ceribandin]] sererast bike</s> |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[Modul:Infobox]] rojane bike [[Modul:Infobox/ceribandin]]</s> |- |{{çêbû}} | colspan="3" |{{Ş|kontrola otorîteyê}} li hemû rûpelan zêde bike |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[Şablon:Agahîdanka giştî]] çêke [[Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal|Agahîdanka partiyên siyasî jî dibe?]]</s> |- |{{Çêbû}} | |<s>Sûre</s> |<s>[[Hucurat]]</s> |} == Binêre == {| style="float:left" * [https://w.wiki/Pwmq items missing ku descriptions with a sitelink to kuwiki] * [https://w.wiki/QDxr modules without a description] * [https://w.wiki/QD$o cats without desc] * https://w.wiki/QE8$ wikipages wo desc] * [https://petscan.wmflabs.org/?psid=26641974 Lîsteya kesên mirî yên ku di kategoriya Mirovên zindî de ne] * [https://cxdebugger.toolforge.org/ Translation Debugger] * [https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Wergerandina Beşê] * {{ş|zayend}} {{ş|paşgir}} * [[:fr:MediaWiki:Gadget-OngletPurge.js]] * [[Bikarhêner:Wikihez/kat]] * [[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js]] * <code>insource:/\[\[[a-z]{2,3}:/</code> * [[Şablon:Sîstema sê serdemî]] * {{Rûpelên rasthatî di kategoriyê de|Dîrok|ns=0}} * [[Bikarhêner:Wikihez/test]] * [[Bikarhêner:Wikihez/Nobel wêje]] * [[:en:wikinews:MediaWiki:Gadget-dictionaryLookupHover.js]] * [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js]] * [[:en:User:Enterprisey/superjump]] [[:Kategorî:Rûpelên bi şaşî û kêmasî]] * sererast bike[[Şablon:MONTHNAME]] * [[Şablon:HTML lists]] * <code>([1-9][0-9]*)'</code> * lêgerîna parametreyekê: <code>hastemplate:"infobox person" insource:/residence *= *[A-Za-z\[]/</code> * [[Template:Parameters]] * [[:Kategorî:Wîkîpediya KatAutoTOC]] * Wergerîne: [[w:en:Wikipedia:Keyboard shortcuts]] * [[Bikarhêner:Wikihez/Şahname]] * [[Wîkîpediya:Şablon]] * [[Bikarhêner:Wikihez/sal]] * [[:en:Wikipedia:User scripts/List]] * [[:fr:Catégorie:Modèle infobox pictogramme]] |} fn9tcymxnopbpn55nszdgrslz3onzlv 2034228 2034217 2026-05-30T20:47:23Z Wikihez 39702 /* Binêre */ 2034228 wikitext text/x-wiki {{#tag:indicator|[[Wêne:Wikipedia Library owl.svg|25px|Seredana Kitêbxaneya Wîkîpediyayê bike|link=WP:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]]|name=WP:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê}}<!-- -->{{DISPLAYTITLE:Bikarhêner:<span style="color:#b36400">Wikihez</span>}} {{Userboxtop|Wîkîproje}} {{Bikarhêner WP Gotarên bingehîn}} {{Bikarhêner Wîkîproje Kurdistan}} {{Bikarhêner Wîkîproje Almanya}} {{Bikarhêner Wîkîproje Anatomî}} {{Bikarhêner WP Dîn}} {{Bikarhêner Wîkîproje Edebiyat}} {{Bikarhêner Wîkîproje DYA}} {{Bikarhêner Wîkîproje Fransa}} {{Bikarhêner Wîkîproje Îtalya}} {{Bikarhêner WP Mîtolojî}} {{Bikarhêner Wîkîproje Sal}} {{Userboxbottom}} {{Userboxtop|Skrîp/Bot}} {{User script developer}} {{Bikarhêner xwediyên botan|Balyozbot}} {{Bikarhêner Pywikibot}} {{Wîkîpediya:AutoWikiBrowser/Userbox}} {{Userboxbottom}} {{Userboxtop|Melumat}} {{User changed username|Balyozxane}} {{Bikarhêner kurd}} {{Bikarhêner Kurdish Wikimedians User Group}} {{Bikarhêner ku-3}} {{Bikarhêner Dîrokhez|tarîx=1}} {{Bikarhêner Mîtolojîhez}} {{Userboxbottom}} {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ! ! colspan="4" |Tiştên ku divê werin kirin |- | | colspan="4" style="text-align:center;" |'''Hişyarî''' |- | |[https://k8s-status.toolforge.org/namespaces/tool-balyozbot/ k8s-status] û[https://grafana.wmcloud.org/d/TJuKfnt4z/kubernetes-namespace?orgId=1&var-namespace=tool-balyozbot grafana] |colspan="3" style="text-align:center;" | |- | | colspan="3" |[[:ca:Plantilla:Organitzacions nacionalistes kurdes|:ca:Plantilla:Organitzacions nacionalistes kurdes]] |- | | colspan="3" |[[Bikarhêner:Wikihez/çêke]] |- | | colspan="3" |[[meta:User:Hoo man/Scripts/Tagger]] |- | | colspan="3" |[[Annalena Baerbock]], [[:Şablon:Wekî ku ji]] [[:en:Template:As of]] |- | | colspan="3" |[[Şablon:Agahîdank wargeh/ceribandin]] |- | | colspan="3" |Tevlî [[Şablon:Agahîdanka giştî]] |- | | |Çem |[[Gotûbêj:Çemê Snake]] |- | | |Artêş |[[Artêşa Rizgariya Gel]] |- | | |Karektera honakî |[[Arsène Lupin]] |- | | |Nermalav |[[Perl]] |- | | |Element |[[Meitneryûm]] |- | | |Metro |[[Metroya Atînayê]] |- | | colspan="3" |[[Wîkîpediya:Portala komê]] ji en.wikt rojane bike û [[Wîkîpediya:Pirsiyar]] lê zêde bike |- | | colspan="3" |{{Ş|Rojanekirin hewce ye}} bike kurdî |- | | colspan="3" |[[:Kategorî:1966 di fîlman de]], [[:Kategorî:Pirtûkên 1543an]] |- | | colspan="3" |[[Şablon:Agahîdank lîstikvan (futbol)/wîkîdane]] |- | | colspan="3" |{{Ş|Agahîdank welat2/ceribandin}} |- | | colspan="3" |Wêneyên [[Gotûbêj:Mizgîn Tahir]], [[Tara Mamedova|Tara memedova]], [[Gotûbêj:Eleonore Fourniau]], [[Rizgar Muhemmed Amîn]] lê zêde bike |- | | colspan="3" |Rengên [[Şablon:Agahîdank jînenîgarî2]] bike kurdî [[Modul:Infobox/Biographie]] |- | | | colspan="2" |[[Maurice Maeterlinck]] |- | | colspan="3" |[[Taybet:Rûpelên bê kategorî]], [[:Kategorî:Rûpelên bêkategorî]] |- | | colspan="3" |[[:Kategorî:Sala 1663an li Înglistanê]] kategorîkirina wan sererast bike |- | | colspan="3" |Wan [[Bikarhêner:Wikihez/test|sererast bike]] |- | ! colspan="3" |[[Wêne:Translatewiki.net logo.svg|20x20px]] Wergerandinên https://translatewiki.net/ ên pêwîst. Ev rûpel wîkîpediyê werdigerîne |- | | | colspan="2" |https://translatewiki.net/wiki/Translating:Wikipedia_Library_Card_Platform |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-echo-interface&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Echo] Agahdarî |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=notification-header-rev-thank&group=ext-thanks-user&language=ku-latn&filter=&optional=1&action=translate Thanks - User interface] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=twinkle-core&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Twinkle] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-contenttranslation-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Content Translation] [[MediaWiki:Sx-descriptionpagelink]] |- | | | colspan="2" |Growth Experiments wergerîne [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments-helppanel&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Help Panel][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments-homepage&language=ku-latn Homepage] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=mwgerrit-visualeditor-ve&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate VisualEditor Core], [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-visualeditor-ve-mw&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate VisualEditor (MediaWiki extension] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=mediawiki&language=ku-latn&filter=%21translated&action=translate Mediawiki] |- | | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-discussiontools-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate Discussion Tools - User interface] |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-mobilefrontend-user&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate <s>mobile frontend</s>] |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-nearbypages&language=ku-latn&filter=%21translated&optional=1&action=translate <s>Special:Nearby</s>] |- ! colspan="4" |Xilasbûyî |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[mw:Manual:Pywikibot/archivebot.py|Manual:Pywikibot/archivebot.py]] çêke |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |Kurdîkirina parametreyan bixebite. Ji bo wê [[Wîkîpediya:AutoWikiBrowser/Rename template parameters]] bi kar bîne. |- |{{Çêbû}} ! colspan="3" |<s>Danasînên [[:Kategorî:Gundên Tirkiyeyê]] ([[Bikarhêner:Wikihez/Petscan|Petscan)]] li [[Bikarhêner:Wikihez/wîkîdane|Wîkîdaneyê]] zêde bike. [https://quickstatements.toolforge.org/#/ Quick Statements] [https://petscan.wmflabs.org/?sitelinks%5Fno=&sparql=&min%5Fsitelink%5Fcount=&edits%5Bbots%5D=both&output%5Fcompatability=catscan&edits%5Banons%5D=both&namespace%5Fconversion=keep&outlinks%5Fany=&ores%5Fprediction=any&max%5Fage=&sitelinks%5Fyes=&max%5Fsitelink%5Fcount=&labels%5Fno=&minlinks=&edits%5Bflagged%5D=both&show%5Fsoft%5Fredirects=both&since%5Frev0=&after=&search%5Fwiki=%C2%AEexp%5Ffilter&wikidata%5Fitem=any&links%5Fto%5Fall=&labels%5Fyes=&labels%5Fany=&common%5Fwiki=auto&regexp%5Ffilter=&output%5Flimit=&templates%5Fno=&active%5Ftab=tab%5Foutput&pagepile=&smaller=&source%5Fcombination=&ns%5B0%5D=1&search%5Ffilter=&referrer%5Fname=&subpage%5Ffilter=either&sitelinks%5Fany=&min%5Fredlink%5Fcount=1&search%5Fmax%5Fresults=500&outlinks%5Fno=&ores%5Ftype=any&wikidata%5Fsource%5Fsites=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=ku&wpiu=any&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fyes=&depth=3&search%5Fquery=&sortorder=ascending&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&ores%5Fprob%5Ffrom=&langs%5Flabels%5Fany=&ores%5Fprob%5Fto=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&referrer%5Furl=&interface%5Flanguage=en&before=&outlinks%5Fyes=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&links%5Fto%5Fno=&project=wikipedia&langs%5Flabels%5Fno=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&page%5Fimage=any&manual%5Flist=&manual%5Flist%5Fwiki=&combination=subset&language=ku&templates%5Fany=&templates%5Fyes=&larger=&common%5Fwiki%5Fother=wikidata&links%5Fto%5Fany=&maxlinks=&categories=%C5%9Earedariy%C3%AAn%20Almanyay%C3%AA&negcats=&show%5Fredirects=no Petscan Query]</s> |- | |{{Çêbû}} | colspan="2" |<s>[[Bikarhêner:Wikihez/Petscan]]</s> |- |{{çêbû}} | colspan="3" |Çavkanîleke.py xeletiya Kurt/Çavkanî çêdike rast bike. |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] paqij bike</s> |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[Modul:Dictionnaire Wikidata/Distinctions|<s>Modul:Dictionnaire Wikidata/Distinctions</s>]] |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |[[User:Wikihez/MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ku.js|<s>User:Wikihez/MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ku.js</s>]] |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>Dev ji [[Modul:Agahîdank]] berde</s> |- |{{Çêbû}} | | colspan="2" |<s>[[Şablon:Agahîdank sirûd/ceribandin]] sererast bike</s> |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[Modul:Infobox]] rojane bike [[Modul:Infobox/ceribandin]]</s> |- |{{çêbû}} | colspan="3" |{{Ş|kontrola otorîteyê}} li hemû rûpelan zêde bike |- |{{Çêbû}} | colspan="3" |<s>[[Şablon:Agahîdanka giştî]] çêke [[Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal|Agahîdanka partiyên siyasî jî dibe?]]</s> |- |{{Çêbû}} | |<s>Sûre</s> |<s>[[Hucurat]]</s> |} == Binêre == {| style="float:left" * [https://w.wiki/Pwmq items missing ku descriptions with a sitelink to kuwiki] * [https://w.wiki/QDxr modules without a description] * [https://w.wiki/QD$o cats without desc] * [https://w.wiki/QE8$ wikipages wo desc] * [https://petscan.wmflabs.org/?psid=26641974 Lîsteya kesên mirî yên ku di kategoriya Mirovên zindî de ne] * [https://cxdebugger.toolforge.org/ Translation Debugger] * [https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Wergerandina Beşê] * {{ş|zayend}} {{ş|paşgir}} * [[:fr:MediaWiki:Gadget-OngletPurge.js]] * [[Bikarhêner:Wikihez/kat]] * [[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js]] * <code>insource:/\[\[[a-z]{2,3}:/</code> * [[Şablon:Sîstema sê serdemî]] * {{Rûpelên rasthatî di kategoriyê de|Dîrok|ns=0}} * [[Bikarhêner:Wikihez/test]] * [[Bikarhêner:Wikihez/Nobel wêje]] * [[:en:wikinews:MediaWiki:Gadget-dictionaryLookupHover.js]] * [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js]] * [[:en:User:Enterprisey/superjump]] [[:Kategorî:Rûpelên bi şaşî û kêmasî]] * sererast bike[[Şablon:MONTHNAME]] * [[Şablon:HTML lists]] * <code>([1-9][0-9]*)'</code> * lêgerîna parametreyekê: <code>hastemplate:"infobox person" insource:/residence *= *[A-Za-z\[]/</code> * [[Template:Parameters]] * [[:Kategorî:Wîkîpediya KatAutoTOC]] * Wergerîne: [[w:en:Wikipedia:Keyboard shortcuts]] * [[Bikarhêner:Wikihez/Şahname]] * [[Wîkîpediya:Şablon]] * [[Bikarhêner:Wikihez/sal]] * [[:en:Wikipedia:User scripts/List]] * [[:fr:Catégorie:Modèle infobox pictogramme]] |} q9dmu1x4vpqr8ejzn63stqkkljb8sd3 3 84180 2034099 2033539 2026-05-30T17:18:38Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Pirsek ji İĞRAÇ Mustafa (17:18, 30 gulan 2026) */ beşeke nû 2034099 wikitext text/x-wiki {{Arşîv|search=yes}} {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Gotûbêja bikarhêner:Penaber49/Arşîv %(counter)d |algo = old(90d) |counter = 2 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }} <!-- Template:Setup auto archiving --> {{Xêrhatin|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:22, 17 adar 2020 (UTC)}} == Şablon û modul == Silav û rêz @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], çawayî baş î? hêvî dikim ku baş î. Gelo pirsekê min heye, heta niha min şablon û modul bi alikariya jiriya çêkirî (AI) zêdekir û perisand. Kodên Wîkîpediyayê îngilîzî werdigire bûm û ji bo ku xeletî dernekevin, min tim qontrol û test dikibûm. Lê belê min mêzand ku piranî bikarhênerên rêveber kodên çêdiken, loma min dudil bûm ku qey nivîsandina kodan tenê karê pirsporanê ye. Gelo alikariya ji jiriya çêkirî bixwazin ev tiştekî qedexe ye? Ez dixwazim şablon û modul li Wîkîpediyayê Kurdî zêde bikim. [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 12:55, 12 adar 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]]Ji ber ku kodên ji aliyê jirîya çêkirî têne çêkirin kodên çavkaniyê vekirî ye ez texmîn nakim ku li vir bibe pisrgirêk. Jîriya çêkirê van kodan bi xwe dinivîse û rê dide ku ji aliyê bikarhênerên wî ve were bikar anîn. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 13:12, 12 adar 2026 (UTC) ::Gelek spas, ji bo agahiyê. Ez ê şunda şablonên û modulên ku tune zêde bikim. [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 13:25, 12 adar 2026 (UTC) == Gotara "Fonolojî" == Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]! Min gava din di gotara "Dengnasî"yê de dramaya li herêma gotûbêjê dît û min dixwest bipirsim ji te ka em belkî bi hev re gotareke nû çêkin û "Fonolojî" bi nav bikin? Hilwesta te çi ye? [[Bikarhêner:Stêrksiwar|Stêrksiwar]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Stêrksiwar|gotûbêj]]) 03:02, 17 adar 2026 (UTC) : Silav @[[Bikarhêner:Stêrksiwar|Stêrksiwar]] ger tu bixwazî gotarê gotarê bidî destpêkirin keremke çêke. Min biryar da ku ez di bin navê Dengnasî yê de dest ji nivîsandina gotarê berdim. Ji bo sererastkirinan dikarim alîkarîya te bikim. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 05:05, 17 adar 2026 (UTC) == Mafên bikarhêneran == Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]. Rêz û hurmeteke mezin ji bo xebat û destkeftiyên te yên li vir digirim û di pêş de spasiya te dikim ku te di nav me kêm kesan de wext veqetand da ku Wîkîpediya Kurdî bigihîne astek wusa qalîtelî. Min dixwest bipirsim gelo hûn ê alîgirê dayîna mafê astengkirina bikarhênerên din ji yek ji bikarhênerên çalak re bin. Ma hûn ê piştgiriyê bidin vê yekê, û heke wusa be, dê çi gav werin avêtin? Bi raya min, ev ê girîng be ji ber ku em, wekî bikarhênerên çalak, dikarin tavilê kiryarên vandalîzmê rawestînin. - Silav û rêz! [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:16, 15 nîsan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] spas dikim. Ku awayê ez têgihiştim tu dixwazî ku kesek nû bibe rêveber. Serlêdana rêveberiyê bi serê xwe pêvajoyeke. Kesên dikarin ku li ser Wîkîpediya bibin rêveber divê xwedî çend krîteran bin ku di nav de pêwendiyên baş ên bi kes û civaka Wîkîpediyayê re, fem kirin û pabendbûna polîtîkayên Wîkîpediyê hene. Divê ew kesê ku dixwaze bibe rêveber di vê warê de baweriya civaka Wîkîpediyayê bi xwe bîne ku civak bikare ji bo rêveberiya wê/wî kesê deng bide û bipejirîne. Wek mînak kesên ku bi fikrên kesane tevdigerin û ji xebatên hevpar dûrin nikarin bibin rêveber. Ji dema ku ez li ser Wîkîpediyayê çalak im tenê carek ev yek hatiye rojevê lê ji ber kêmasiya van krîteran daxwaz nehatiye qebûl kirin. :Êrîşên Vandalîzm her dem hema hema li ser hemî guhertoyên Wîkîpediyayê hene lê ev êrîş hem ji aliyê rêveberên xwemalî û rêvebirên global ve têne astengkirin. Lê di warê rêveberên nû de wekê ku li jor nivîsiye. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 12:01, 15 nîsan 2026 (UTC) ::Gelek sipas ji bo bersiva tê. Lê ji min re hîn zû ye ku daxwazen wiha li ser masê bînim. Min pêşbînî kir ku çima tu nabe rêveber, an jî mafê astengkirine bistînî? Ji ber ku tu li vir çalaktirîn î, ew gelek peşketin wîkîpediyayê me. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:44, 15 nîsan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rêveberî hinek berpirsyariya mirov zêde dike. Ji roja destpêkê ve tenê armaca min ev bû ez gotarên bi kalîteyên asta bilind binivîsim. Yanî hedef û armanca min ev bû. Dema ku mirov bû rêveber dibe ku mirov ji nibîsandina gotaran dûr bikeve. Li gorî min xebatên serkevtî û hêja, ji rêveberiyê çêtir e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 13:23, 15 nîsan 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], gotina te ye, birêz Penaber49. Karê te yê nivîsandina gotaran zehf bi xêr e, wisa berdewam bike. Qewet be û silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 17:17, 15 nîsan 2026 (UTC) :::::Spas @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 17:20, 15 nîsan 2026 (UTC) ::::Min gotina tê fêm kir, gelek sipas. Lê dibe ku ez bikarhênerên din jî pirs bikim. Ji min re pir girîng e ku wîkîpediya kurdî were pêşxistin. Lê kesekî ku mafê astengkirine distîne, dîsa jî gotaran zêde dike. Ez li dijî ne ti kesî me, lê ku kesekî 3 salan tu guhartinan nîne, dibe ku wextê wî tune ye, ew jî ne sûc e, lê dibe ku wan şûn bikin ji bo kesên çalak. Gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 19:01, 15 nîsan 2026 (UTC) == Kurdish == Thanks for letting me know. I'm looking for translations of: : "studio album by Basshunter" : "compilation album by Basshunter" : "song by Käärijä and Basshunter" : "single by Käärijä and Basshunter" : "promotional single by Basshunter" : "music video by Basshunter" : "lyric video by Basshunter" : "Basshunter discography" : "Basshunter videography" [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:28, 16 gulan 2026 (UTC) :"studio album by Basshunter" ➡️ "Albûma studyoyê ya Basshunter" :"compilation album by Basshunter" ➡️ "Albûma berhevkirinê ya Basshunter" :"song by Käärijä and Basshunter" ➡️ "Sitrana Käärijä û Basshunter" :"single by Käärijä and Basshunter" ➡️ "Xebata tekane ya Käärijä û Basshunter" or "Xebata single a Käärijä û Basshunter" :"promotional single by Basshunter" ➡️ "Sitrana bi armanca danasînê ya Basshunter" :"music video by Basshunter" ➡️ "Vîdyoya muzîka ku ji aliyê Basshunter ve hatiye çêkirin" :"lyric video by Basshunter" ➡️ "Vîdyoya helbestê ku ji aliyê Basshunter ve hatiye çêkirin" :"Basshunter discography" ➡️ "Dîskografiya Basshunter" :"Basshunter videography" ➡️ "Vîdyografiya Basshunter" [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 gulan 2026 (UTC) ::Translation complete @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 08:50, 16 gulan 2026 (UTC) ::: Thanks a lot. All added. Just would need yet "lyric video by Basshunter and Alien Cut", because it's not that obvious. [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 22:42, 16 gulan 2026 (UTC) ::::You're welcome @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]], The translation of the last sentence is as follows: "lyric video by Basshunter and Alien Cut" ➡️ "vîdyoya helbestan ku ji aliyê Basshunter û Alien Cut ve hatiye amadekirin". [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 22:52, 16 gulan 2026 (UTC) ::::: Thanks. Added. Would be there chance also for Turkish language? I already checked a lot Turkish descriptions and there is a few versions for the same description, so it was hard to realise which one was corrct. I got these "Käärijä ve Basshunter şarkısı", "Käärijä ve Basshunter single'ı" and "Basshunter stüdyo albümü". [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 23:10, 16 gulan 2026 (UTC) ::::::In Turkish, the equivalent of the word "şarkı" (song) is "song." This doesn't exactly describe the word "single." Therefore, "single" is generally written in Turkish as well. For this reason "Käärijä ve Basshunter single'ı" and "Basshunter stüdyo albümü" correct pronunciation [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 23:25, 16 gulan 2026 (UTC) ::::::: Yes I know that "şarkı" is for "song", while "single" is just "single", but I also seen different versions besides these. I don't remember them now. Thank you. [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 18:03, 21 gulan 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (17:21, 27 gulan 2026) == Silav mamoste ez Mustafa. Ez nu dest bi editorya Wikipediyaye kiri me ü ez dixwazim feri tişten nü bibim. Ji bo alikariya we ya peşeroje pir spas dikim. Kare we her bibe! :) --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 17:21, 27 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] tu bi xêr hatî. Xebatên li ser Wîkîpediyayê, xebatên gelek akademîk û giran in. Li vir hemî xebat bi rêya polîtîkayên Wîkîpediyayê birêve diçe. Berê ku tu bikarî li ser Wîkîpediyayê gotaran binivîsî pêwîste tu fêrê polîtîkayên Wîkîpediyayê bibî. [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran|Ji kerema xwe li vir li polîtîkaya Wîkîpediya kurdî binêre]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 17:30, 27 gulan 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (20:11, 29 gulan 2026) == Silav, ​Ez niha rûpela "Classroom of the Elite" pêş de dibim û ji bo ku gotar ji aliyê dîtbarî ve dewlemendtir û profesyoneltir xuya bike, ez dixwazim wêneyekî li agahîdankê zêde bikim. Ji bo ku pirsgirêkên mafên parastinê yan her xeletiyeke teknîkî dernekeve, min xwest ez şêwirmendiya we bikim. Di vê mijarê de divê ez çawa rêyeke bişopînim? --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 20:11, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ji ber ku hema hema hemî materyalên li ser înternetê ku xwedî wan hene û ji aliyê kesan ve hatiye parvekirin Wîkîpediya destûr nade ku mirov van materyalan barê Wîkîpediyayê bike. Hinek platform hene ku bi taybetî vebijark a belavkirina polîtîkaya azad dide bikarhênerên xwe û bi destûra bikarhênerên wan mirov dikare wêne û belgeyên wan barê Wîkîpediyayê an Commonsê bike. Ev yek niha ji bo te tevlêhev û zehmet e. Tenê bi navê gotarê li Commonsê bigere ger wêne li wir hebe tu dikarî wêneyên li wir li gotaran zêde bikî. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 20:37, 29 gulan 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (17:18, 30 gulan 2026) == Silav @Penaber49 , min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 17:18, 30 gulan 2026 (UTC) sk7o5ju3jyyrecvhpho1glgjj1829kk 0 85143 2034158 1856677 2026-05-30T18:54:38Z Avestaboy 34898 /* Salên Pêşî; PZ 129–161 */ 2034158 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]] ) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk , birînsaz û [[fîlozof|feylefos]] bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsiplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî , fîzyolojî , patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê . Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn , belxem ) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû . Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’( ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî , dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; PZ 129–161 == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî , matematîk, mantiq, [[stêrnasî]] , [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ( [[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî . Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Smyrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris )ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe . Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî , paqijîzanî , tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindîyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hûnere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê . Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhûner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû , Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir . Li gorî Dio Cassius , di sala 189 da li bin hukimranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hukimranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên Çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî .{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne . Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} https://en.wikipedia.org/wiki/Galen {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] 0fhzsa17po5vueldzkwc6kzwit3ellq 2034160 2034158 2026-05-30T18:56:05Z Avestaboy 34898 /* Salên Pêşî; PZ 129–161 */ Rastnivîs 2034160 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]] ) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk , birînsaz û [[fîlozof|feylefos]] bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsiplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî , fîzyolojî , patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê . Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn , belxem ) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû . Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’( ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî , dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; PZ 129–161 == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî , matematîk, mantiq, [[stêrnasî]] , [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ( [[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî . Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris )ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe . Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî , paqijîzanî , tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hûnere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê . Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhûner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû , Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir . Li gorî Dio Cassius , di sala 189 da li bin hukimranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hukimranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên Çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî .{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne . Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} https://en.wikipedia.org/wiki/Galen {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] e2x48toazfkcjwplz3xl7fq4ci5sj0w 2034162 2034160 2026-05-30T18:57:10Z Avestaboy 34898 /* Berhemên çapkirî */ Rastnivîs 2034162 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]] ) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk , birînsaz û [[fîlozof|feylefos]] bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsiplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî , fîzyolojî , patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê . Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn , belxem ) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû . Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’( ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî , dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; PZ 129–161 == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî , matematîk, mantiq, [[stêrnasî]] , [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ( [[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî . Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris )ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe . Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî , paqijîzanî , tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hûnere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê . Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhûner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû , Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir . Li gorî Dio Cassius , di sala 189 da li bin hukimranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hukimranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî .{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne . Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} https://en.wikipedia.org/wiki/Galen {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] 61jfplrupyijv0fa2tm31yg2kgryhnx 2034167 2034162 2026-05-30T19:05:12Z Avestaboy 34898 /* */ 2034167 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]] ) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk , birînsaz û fîlozof bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsiplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî , fîzyolojî , patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê . Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn , belxem ) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû . Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’( ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî , dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; PZ 129–161 == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî , matematîk, mantiq, [[stêrnasî]] , [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ( [[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî . Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris )ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe . Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî , paqijîzanî , tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hûnere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê . Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhûner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû , Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir . Li gorî Dio Cassius , di sala 189 da li bin hukimranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hukimranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî .{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne . Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} https://en.wikipedia.org/wiki/Galen {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] fwlx9cnoebyng3g2mc0s144q3bu6l97 2034259 2034167 2026-05-30T21:58:09Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034259 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]]) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk, birînsaz û fîlozof bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsîplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê. Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn, belxem) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû. Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’(ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî, dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; PZ 129–161 == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî, matematîk, mantiq, [[stêrnasî]], [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ([[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî. Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris)ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe. Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî, paqijîzanî, tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hunere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê. Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhuner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû, Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir. Li gorî Dio Cassius, di sala 189 da li bin hikumranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hikumranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî.{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne. Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} https://en.wikipedia.org/wiki/Galen {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] 6bm3med8lhntt00ne5cp8oveavelcmo 2034265 2034259 2026-05-30T22:17:19Z Kurê Acemî 105128 2034265 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]]) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk, birînsaz û fîlozof bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsîplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê. Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn, belxem) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû. Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’(ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî, dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; PZ 129–161 == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî, matematîk, mantiq, [[stêrnasî]], [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ([[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî. Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris)ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe. Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî, paqijîzanî, tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hunere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê. Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhuner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû, Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir. Li gorî Dio Cassius, di sala 189 da li bin hikumranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hikumranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî.{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne. Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] jnqx6exvyp7ct3oiy1knxzmwmt5z8k3 2034266 2034265 2026-05-30T22:17:45Z Kurê Acemî 105128 2034266 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]]) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk, birînsaz û fîlozof bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsîplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê. Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn, belxem) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû. Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’(ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî, dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; 129–161 {{Pz}} == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî, matematîk, mantiq, [[stêrnasî]], [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ([[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî. Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris)ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe. Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî, paqijîzanî, tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; PZ 162–217 == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hunere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê. Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhuner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû, Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir. Li gorî Dio Cassius, di sala 189 da li bin hikumranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hikumranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî.{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne. Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] 9nl1kx5mkvuamkgtcztwfs4c6e1w19a 2034267 2034266 2026-05-30T22:18:06Z Kurê Acemî 105128 /* Salên Paşî; 162–217 p.z. */ 2034267 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; îlon z. 129 –m.. 200 an 216). Navê wî yê herî navdar Galenê Pergamon (îro [[Bergama]]) ye. Galen li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk, birînsaz û fîlozof bu. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsîplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê. Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn, belxem) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû. Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’(ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî, dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; 129–161 {{Pz}} == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî, matematîk, mantiq, [[stêrnasî]], [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ([[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî. Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris)ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe. Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî, paqijîzanî, tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; 162–217 {{Pz}} == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hunere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê. Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhuner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû, Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir. Li gorî Dio Cassius, di sala 189 da li bin hikumranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hikumranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî.{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne. Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] pd08mw4whjo53d59hmusyc9rc99nwzf 2034269 2034267 2026-05-30T22:20:19Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034269 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Galen | wêne = Galenus.jpg | sernavê_wêne = Galen | navê_rastî = Aelius Galenus | roja_jidayikbûnê = îlon z. 129 | cihê_jidayikbûnê = Bergama | roja_mirinê = m. 200 an 216 | cihê_mirinê = Roma | netewe = [[Yewnan]]î | bav = [[Aelîus Nîcon]] | pîşe = [[Bijîşkî|Bijîşk]], [[fîlozof]] }} '''Aelius Galenus''' an jî '''{{ziman|la|Claudius Galenus}}''' ({{bi-grc|Κλαύδιος Γαληνός|Klaúdios Galēnós}}; jdb. îlon sala 129an – m. sala 200ê an  216an) ku bi navê '''Pergamon''' jî tê zanin, li [[Împeratoriya Romê]] de bijîşk, birînsaz û fîlozof bû. Di serdema antîkê de aliyê lêkolinê de herî serkeftî bêguman Galen bu. Galen bandorek mezin li ser dîsîplînê zanîstiyên ciyawaz wek anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî yê kir. Li ser feylesofî û mentiqê da jî bandora wî hebû. Galen kurê [[Aelîus Nîcon]] e. Aelîus mîmarek dewlemed bû. Zanîstî bala wî pir dikişand. Galen perwerdeyek berfireh hilda ku ew perwerde rêya feylesofî û bijîşkî da kariyerên biserkeftî jê re vekir. Galen bajarê Pergama yê kevnar (İro Bergama, [[Tirkiye]]) da hat dinê. Galen berîya cîhêbûna Romayê pir gerîya û teorîyên ciyawaz li ser bijîşkî hin bû. Paşê jî romayê de bijîşkê arîstokrat û çend împarator bû. Têgihîştina Galen ya anatomî û bijîşkî li serî da bandora teorîya humorîmzê de ([[Teorîya humorîzm]] an jî bi navê teoriya çar [[şile]] tê zanîn; zerava reş, zerava zer, xwîn, belxem) û bi bandora bjîşkên pêşketî wekî [[Hîpokrat]] de ma. Ramanên Galen herî kêm 1.300 sal bandorek mezin li ser zanîstiya bijîşkî li rojavayê kir. Agahdariya [[anatomî]]ya galen li ser [[dîseksîyon]] û analîza laşên beraz û meymûn pêk dihat. lêkolin û dîseksiyonên li ser mirovan vê demê qedexe bû jİ ber vê bo fehmkirina anatomiya mirov teşrîh û dîseksiyonên [[ajal]]an dikirin. Galen bo bêtir fêmkirin û naskirinê laşê mirov, ji xwendakarê xwe re her dem bo nêrîna û çûyîna cem laşê [[gladyator]]ên mirî an jî bi nêrîna mirîyên ku were şuştin, cesaret dida. Ceribandina herî muhîm ya Galen ku di nav gel de çêkiriye qîjkirina beraz bû. Cerribandina qîjkirine beraz ew bû ku dema Galen berazek jê dikir beraz qîjkirinê dest pê dikir û vê demê galen Jêyê dengê wî jê dikir an jî [[demar]]ê wê jê dikir. Ji ber ku xelqê re nişan bide ku ew der kontorla dengê dike an ciyê deng e. Agahdarî û melûmatên der heqê laşê mirov hetanê sala 1543ê bênîqaş li ser agahdarîya Galen ma. Piştre dîseksiyonê mirovan bi dizî û eşkere hate çê kirin dema ku berhem û wêneyên laşe û organan hatin çixêzkirin û çap kirin agahdarîyên Galen pirsîyar dibû. Dema [[Andreas Vesalius]] di sala 1543 de Berhemek binnavê ''[[De humani corporis fabrica]]'' <ref name="Vesalius1543">{{Jêder-kitêb |nivîskar=[[Andreas Vesalius]] |sernav=De humani corporis Fabrica, Libri VII |weşanger=[[Johannes Oporinus]] |cih=[[Basel]], [[Switzerland]] |ziman=la |sal=1543 |url=http://vesalius.northwestern.edu/ |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 |tarîxa-arşîvê=1 îlon 2016 |urlya-arşîvê=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> çap kir û otorîyeta Galen pirsîyar bû û cerrahibandin û lêkolinên nû despê kir. Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya [[Sîstema gera xwînê]] jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema [[Îbn Nefîs]] pirtûkê xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’(ravekirin û şîroveya qanuna [[Îbn Sîna]]) çap kir, agahdarîyên nû li ser sistema gera xwîne û [[Gera xwînê ya pişikan]] de hate nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=West |pêşnav1=John |sernav=Ibn al-Nafis, the pulmonary circulation, and the Islamic Golden Age |kovar=Journal of Applied Physiology |tarîx=1985 |cild=105 |hejmar=6 |rr=1877–1880 |pmc=2612469 |pmid=18845773 |doi=10.1152/japplphysiol.91171.2008 }}</ref> Em bi pirtûkê wî va dizanin ku Galen xwe him bijîşk him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî ''Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.'' kirîbu..<ref>{{Jêder-kitêb |nivîskar=Claudii Galeni Pergameni |sernav="That the best physician is also a philosopher" with a Modern Greek Translation |edîtor=Odysseas Hatzopoulos |weşanger=Odysseas Hatzopoulos & Company: Kaktos Editions |cih=[[Athens]], [[Greece]] |sal=1992 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |nivîskar=Theodore J. Drizis |sernav=Medical ethics in a writing of Galen |kovar=Acta Med Hist Adriat |cild=6 |hejmar=2 |rr=333–336 |tarîx=Fall 2008 |pmid=20102254 |url=http://hrcak.srce.hr/file/64672 |tarîxa-gihiştinê=7 tebax 2010 }}</ref><ref>Brian, P., 1977, "Galen on the ideal of the physician", ''South Africa Medical Journal, 52: 936–938 [http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224020900/http://archive.samj.org.za/1977%20VOL%20LI%20Jul-Dec/Articles/11%20November/4.10%20HISTORY%20OF%20MEDICINE%20-%20GALEN%20ON%20THE%20IDEAL%20OF%20THE%20PHYSICIAN.%20P.%20Brain.pdf |date=2021-02-24 }}</ref> Nîqaşa navbera rêbaza [[rasyonalîst]] û [[eksprîmentalist]]an bala galen pir dikişand.<ref>Frede, M. and R. Walzer, 1985, ''Three Treatises on the Nature of Science,'' Indianapolis: Hacket.</ref> Rêbaza galène li nav rebazên zanîstîyên ciywaz de çavnêrî kirin , [[dîseksiyon]] , [[vîvîseksîyon]] nav vekirin û nêrîn bû. Piraniya berhemê wî ji [[yewnaniya kevn]] da hatiye nivîsandin û zimanê dinê re ji [[yewnanî]] hatîye wergerandin. Hin berhemên wî jî xira buye û hatîye qeyb kirin. Herçiqas li ser dîroka mirina wî de nîqaş hebe jî, dema mirinê de galen herî kim heftê salî bû. == Salên Pêşî; 129–161 {{Pz}} == Navê Γαληνός, Galēnos jî peyvê γαληνός “aramî, rehetî” hatîye dariştin. Galen jiyana xwe ‘’li ser tesîra mêjî ‘’ de dişayesîne ku di îlonê pZ 129. de hatîye dinê. Bavê wî, [[Aelius Nicon]], arîstokratek dewlemend, mîmar û avaker bû. Ji bilî kara xwe meraqê wî li ser fîlozofî, matematîk, mantiq, [[stêrnasî]], [[cotkarî]] û wêje hebû. Galen bavê xwe wek “ gelek dilgerm, baş û xêrxwaz” taswîr dikir. Wê demê [[Pergamon]] (îro, [[Bergama]], Tirkiye) bajarek çandayî, kulturî û merkeza rewşenbîra bû. Wek [[Îskenderiye]] pirtukxaneyê wî jî hebû. Galen di sala 14 de nêzîkî fîlozofên  [[stoaparêz]] û [[eflatunî]] bû,   pêrwerdeya her dû sîstema fîlozofîya esasî hilda û tê da sîstema fîlozofîya Arîsto û epîkûr hebû. Bavê wî bo galen karîyerekî   fîlozofî an jî sîyasî fikirî lê Galen dibêje nezîkê PZ 145 bavê wî xewnek dibîne û nav xewn de xwedayê bijîjkî ([[Asclepius]], Aesculapius) xwiya dibe û ferman dide ku Galen bişîne perwerdeya bijîşkî. Bavê Galen di sala 148 da dimre û galenê ew mîrasek mezin dihêle. Galen bi emrê xwe yê 19 de azad û dewlemed dimîne. Piştre rê û nesîhetê hîpokrat dişopîne û bo perwerdeya xwe diçe [[Îzmîr|Smîrna]](niha [[Îzmîr]]), [[Corinth]], [[Crete]], [[Cilicia]] (niha [[Çukurova]]) û [[Cyprus]](îro kibris)ê û li dawî de zanîngeha mezin ya skenderîye re diçe. Zanîngehên ciyawaz digere û êkolên cudahî fêr dibe. di 157 da, 28 salî verdigere bajara xwe ya Pergamon û bijîşkê gladyatoran dibe. Nava 4 salan ku li pergama dimîne ; giringîya dîyetê, tenduristî, paqijîzanî, tedbîrên pêşîgirtinê, anatomîya zindiyan, çaresarîya şikestin û trawmayê hîn dibe. Di vî demê de him jî bijîşkîya teorîk û fîlozofî xebitî. == Salên Paşî; 162–217 {{Pz}} == [[Wêne:Statue of Galen of Pergamon.jpg|thumb|upright|Heykelek modern yê Galenê li bajarê xwe , [[Bergama|Pergamon]]]] Galen di sala 162 da bo bikaranîna hunere xwe ya bijîşkî çû [[Roma]]yê. Bêtehemilîya û bêsebirîya wî li dijî bijîşkên din wî dixist nav talûke. Hin caran jî galenê tehdîd dikirin. xwepêşandina wî li cem bijîşkên kêmhuner de hestên dijmintî ava dikir. Dema ku dijîtîya wî li gel arîstokarên bijîşkê Romî cidî bû, Galen bo jiyanê xwe tirsîya û Romayê terk kir.<ref name="Eichholz">D.E. Eichholz, 1951, ''Galen and His Environment, Greece & Rome'' 20 no. 59, Cambridge University Press, p. 60–71</ref> Roma di sala 161 de pir car daxilê şêrr bû. [[Marcus Aurelius]] û hevkarê wî  [[Lucius Verus]] li bakûrê de xelqê [[markomannî]] re şerr dikirin.<ref>Elizabeth C. Evans, 1956, ''Galen the Physician as Physiognomist'', American Philological Association</ref> Li dema payîza 169 demê leşkerê romayê dizvirîbû [[Aquileia]] epîdemîyek weba destpê kir. împarator Galenê gazî kir ku bizivire romayê. Pişire bi fermana împarator li gel  Marcus and Verus çû almanyayê û li vir da wek bijîşkê dadgehê kar kir. piştê vî biharê împarator Galenê ji seferê azad kir lê li cem mîrasgîrê împaratorî ([[Commodus]]) wek bijîşkê împaratorî hişt. Li dadgehê da galen zef pirtûkên bijîşkî nivîsî. Lucius Verus di sala 169 da Marcus Aurelius jî sala 180ê da rûyê nexwaşîye [[weba]]yê mir. Galen bijîşkê împarator Commodus ma û nexwaşîyê wîyê pak kir. Li gorî Dio Cassius, di sala 189 da li bin hikumranîya Commodus epîdemîyê weba qewimî û di Rome de rojek da 2000 kes kuşt. Ew îhtîmalekî mezin webayê çaxa hik Marcus Aurelius bû kû carek din dest pê dir. Piştre Galen di hikumranîya împarator [[Septimus Severus]] de jî bijîşkê împarator bû. == Berhemên çapkirî == [[Wêne:Galeni De curandi ratione V00212 00000008.tif|thumb|''De curandi ratione'']] [[Wêne:Galenou Apanta.tif|thumb|''Galenou apanta'' (1538)]] Dibe ku Galen bi qasî 500 rîsale nivîsîye û <ref name="IIIDorn2006">James E. McClellan III; Harold Dorn. ''[https://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC Science and Technology in World History: An Introduction]''. JHU Press; 14 April 2006. {{ISBN|978-0-8018-8360-6}}. p. 92.</ref> berhemên wî 10 milyon peyv dihundirîne. <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> îro em berhemên wî yê heyî binêrin 3 milyon peyv dihundirîne <ref>[http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm Philip van der Eijk: Translating Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219011857/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Medical-humanities/funded-projects/major-initiatives/wtdv030244.htm |date=2013-12-19 }}</ref> lê em dizanin ku wexta hemû berhemê wî bihesibînin ew ji sisê da yek e. Di sala 191 da, li [[Perestgehê Aşitî]] da şewatek derket û gelek berhemên wî peyre bitaybetî berhemên wî yê fîlozofî şewitî.{{Sfn|Houston|2003|p=45-47}} Dewra Xelîfeta [[Ebasî]] de(piştê PZ 750) zanîstên ereb bala xwe dan ser nivîsen yewnanî yê kevnar û ji yewnanî wergerandin ser zimanê erebî. ji ber ku hin nusxeyên yewnanî hatîye qeyb kirin. <ref>[http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1018&context=classics_papers Rosen RM. Review of Vivian Nutton (ed.) Galen. On My Own Opinions. Corpus Medicorum Graecorum 5.3.2 Galeni De Proprius Placentis. Bryn Mawr Classical Review August 24 2000]</ref><ref name="nuttonchoice">{{Jêder-kovar |jstor=639325 |sernav=The Patient's Choice: A New Treatise by Galen |pêşnav=Vivian |paşnav=Nutton |tarîx=7 adar 1990 |kovar=The Classical Quarterly |cild=40 |hejmar=1 |rr=236–257 |doi=10.1017/s000983880002694x }}</ref> hin nusxe tenê bi zimanê erebî de heye.<ref name="iep">{{Jêder-malper |url=http://www.iep.utm.edu/g/galen.htm |sernav=Galen - Internet Encyclopedia of Philosophy |malper=www.iep.utm.edu }}</ref> Hin berhemên tenê bi latînî hin berhem jî bi zimanê yewnanîya kevin da heye   berhemên cudahî pir caran di nav berhemek berfireh da hate top kirin. yek ji wan berheman bi aliyê Karl Gottlobê Leipzig di nabera 1821-1833 hatîye çê kirin. Berhemê wî 122 risalê yê galen him bi latînî him jî yewnanî dihundirîne. Hejmana rûpelê Wî 20.000 zêdetir e û 22 cild e. Gelek berhemên Galen di pirtûkxaneya dijital de hatîye top kirin. Navê siteye ( [[Thesaurus Linguae Graecae]],). Çavkanîyek dinê modern jî bi frensî [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm Bibliothèque interuniversitaire de médecine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421160949/http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/galien_va.htm |date=2014-04-21 }} e == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka felsefeyê]] [[Kategorî:Dîroka zanistê]] [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an]] [[Kategorî:Jidayikbûn 129]] [[Kategorî:Mirin sedsala 3an]] [[Kategorî:Mirin 216]] h5qyo3x8aeznqz9774op5vkr6bq9ves 1 85148 2034165 1632394 2026-05-30T19:00:42Z Avestaboy 34898 /* Galen an Galenos ? */ beşeke nû 2034165 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=C|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Zêde}} {{Wîkîproje Anatomî|muhîmî=Navîn}} }} {{Silav|Ghybu}} keko di vê şablona hemû zanyarî nayên nîşandan, tu dikarî alîkar bibî ? Mohajeer (îmze nayê avêtin,pirsgirêk heye bawerim) == Galen an Galenos ? == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] kîjan guherto û varyanta navê wî çêtir e ? Yê adaptekirî '''Galen''' an jî guhertoya bi yewnanî '''Galenos''' ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 19:00, 30 gulan 2026 (UTC) tgmodqag0fx9q3i2p296f7s0czqaqwg 2034166 2034165 2026-05-30T19:01:03Z Avestaboy 34898 /* Galen an Galenos ? */ 2034166 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=C|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Zêde}} {{Wîkîproje Anatomî|muhîmî=Navîn}} }} {{Silav|Ghybu}} keko di vê şablona hemû zanyarî nayên nîşandan, tu dikarî alîkar bibî ? Mohajeer (îmze nayê avêtin,pirsgirêk heye bawerim) == Galen an Galenos ? == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] kîjan guherto û varyanta navê wî çêtir e ? Yê adaptekirî '''Galen''' an jî guhertoya bi yewnanî '''Galenos''' ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 19:00, 30 gulan 2026 (UTC) ccoxkbaj9tv9s970l4d7emq775ytrii 2034257 2034166 2026-05-30T21:48:41Z MikaelF 935 /* Galen an Galenos ? */ Bersiv 2034257 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=C|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Zêde}} {{Wîkîproje Anatomî|muhîmî=Navîn}} }} {{Silav|Ghybu}} keko di vê şablona hemû zanyarî nayên nîşandan, tu dikarî alîkar bibî ? Mohajeer (îmze nayê avêtin,pirsgirêk heye bawerim) == Galen an Galenos ? == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] kîjan guherto û varyanta navê wî çêtir e ? Yê adaptekirî '''Galen''' an jî guhertoya bi yewnanî '''Galenos''' ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 19:00, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], bi nihêrîna min: Galênos. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:48, 30 gulan 2026 (UTC) l4j34e5izl6ey2qhvq615su4iu96wha 2034353 2034257 2026-05-31T08:24:15Z Avestaboy 34898 /* Galen an Galenos ? */ Bersiv 2034353 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=C|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Dîn|muhîmî=Zêde}} {{Wîkîproje Anatomî|muhîmî=Navîn}} }} {{Silav|Ghybu}} keko di vê şablona hemû zanyarî nayên nîşandan, tu dikarî alîkar bibî ? Mohajeer (îmze nayê avêtin,pirsgirêk heye bawerim) == Galen an Galenos ? == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] kîjan guherto û varyanta navê wî çêtir e ? Yê adaptekirî '''Galen''' an jî guhertoya bi yewnanî '''Galenos''' ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 19:00, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], bi nihêrîna min: Galênos. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:48, 30 gulan 2026 (UTC) ::Silav hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] gelo tu '''Galênos''' ::wek sernav dipejirînî ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 08:24, 31 gulan 2026 (UTC) r1paocc2od1ls2xpkxik3si82t8dymo 0 88868 2034369 1867325 2026-05-31T09:01:39Z Avestaboy 34898 /* */ Rastnivîs 2034369 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = {{ala|Skotlenda}} }} '''Aberdeen''' ({{bi-sco|Aiberdeen}}; {{Bi-gd|Obar Dheathain}}), li bakûrê-rojhilata [[Skotlenda|Skotlendayê]] de bajarek e. Rêza nifûsê de 3emîn girantirîn bajarê Skotlandê ye. Aberdeen paytexta [[Aberdeenshire]] ye. == Mijarên têkildar == * [[Lîsteya Bajarên Keyaniya Yekbûyî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajarên KY}} {{Kontrola otorîteyê}} {{KY-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Bajarên Skotlendayê]] 8gv2cmhj9w3i0akycxqoydrgcfkkptl 2034446 2034369 2026-05-31T10:32:35Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2034446 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = {{ala|Skotlenda}} }} '''Aberdeen''' ({{bi-sco|Aiberdeen}}; {{Bi-gd|Obar Dheathain}}), li bakûrê-rojhilata [[Skotlenda]]yê de bajarek e. Rêza nifûsê de 3emîn girantirîn bajarê Skotlandê ye. Aberdeen paytexta [[Aberdeenshire]] ye. == Mijarên têkildar == * [[Lîsteya Bajarên Keyaniya Yekbûyî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajarên KY}} {{Kontrola otorîteyê}} {{KY-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Bajarên Skotlendayê]] le15wk27bc895bz0i73frbp80nd5mku 0 90015 2034439 1951287 2026-05-31T10:25:11Z Avestaboy 34898 2034439 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê | sernav = Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb | ISBN = {{ISBN|978-6052246412}} | rûpel = 136 | weşanxane = [[Weşanên Avesta]] | nivîskar = [[Lewis Carroll]] | wêne = Jessie Willcox Smith Boys and Girls in Bookland.jpg | wergêr = [[Ciwanmerd Kulek]] | wdneyîne = jê_çêbûyî }} '''''Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb'''''<ref>{{Jêder-malper |url=http://m.bianet.org/bianet/zarok/213451-aliceye-serpehatiyen-xwe-yen-li-welateki-eceb-bi-zimane-kurdi-gotiye |sernav=Aliceyê serpêhatiyên xwe yên li welatekî ecêb bi zimanê kurdî gotîye |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Navenda Nûçeyan a BIAyê |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> (sernavê resen {{ziman-en|Alice's Adventures in Wonderland}}), [[Roman (wêje)|romaneke]] ji sala 1865an ku ji hêla nivîskarê îngilîz [[Lewis Carroll]] (bernavkê Charles Dodgson) ve hate nivîsandin. Roman derbarê keçek ciwan e ya bi navê Alice ku di qulika kerguhan ve dikeve nav cîhana aşopî ya binax, ku ji hêla afirîdên ecêb û antropomorfîk ve tê de dijîn. Ew roman wekî yek ji baştirîn nimûneyên janra gewc a wêjeyî tê hesibandin.<ref name=":0">Lecercle, Jean-Jacques (1994) ''Philosophy of nonsense: the intuitions of Victorian nonsense literature'' Routledge, New York. {{ISBN|978-0-415-07652-4}}. p. 1 ff</ref><ref>Schwab, Gabriele (1996) "Chapter 2: Nonsense and Metacommunication: ''Alice in Wonderland''" in ''The mirror and the killer-queen: otherness in literary language'' Indiana University Press, Bloomington, Indiana. {{ISBN|978-0-253-33037-6}}. pp. 49–102</ref> Lîstika wê ya bi mentiq ji salmezinan û hem jî zarokan re populerbûna domdar dide çîrokê.<ref name=":0"/> Yek ji navdartirîn berhemên aşopiya îngîlîzî. Çîrok, pêkhate, karakter û wêneyên wê di çand û wêjeya popûler de, bi taybetî di cureyê aşopî de bandoreke pir mezin kiriye. Her wesa berhem bi kêmî ji bo 97 zimanan hatiye wergerandin. Mîrasa domdar gelek adaptasyonên ji bo şanogeh, nîşandêr, radyo, huner, parkên mijarê, lîstikên maseyî û lîstikên vîdyoyê pêk tîne. Carroll di 1871 de berdewamiyeke bi sernavê [[Through The Looking-Glass,]] û di sala 1890 guhertoyek kurtkirî ji bo zarokên piçûk, [[The Nursery "Alice"|''The Nursery "Alice"'']], çap kir. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Berhemên Lewis Carroll]] [[Kategorî:Pirtûkên zarokan ên brîtanî]] [[Kategorî:Roman]] [[Kategorî:Romanên klasîk]] [[Kategorî:Romanên li ser xewnan]] [[Kategorî:Romanên viktoryayî]] [[Kategorî:Romanên zarokan ên brîtanî]] oj0qp562d4hkvgz843j3kebs78gyxgj 2034469 2034439 2026-05-31T10:55:15Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (+Kategoriya sereke, Binê standard kir.) 2034469 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê | sernav = Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb | ISBN = {{ISBN|978-6052246412}} | rûpel = 136 | weşanxane = [[Weşanên Avesta]] | nivîskar = [[Lewis Carroll]] | wêne = Jessie Willcox Smith Boys and Girls in Bookland.jpg | wergêr = [[Ciwanmerd Kulek]] | wdneyîne = jê_çêbûyî }} '''''Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb'''''<ref>{{Jêder-malper |url=http://m.bianet.org/bianet/zarok/213451-aliceye-serpehatiyen-xwe-yen-li-welateki-eceb-bi-zimane-kurdi-gotiye |sernav=Aliceyê serpêhatiyên xwe yên li welatekî ecêb bi zimanê kurdî gotîye |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Navenda Nûçeyan a BIAyê |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> (sernavê resen {{ziman-en|Alice's Adventures in Wonderland}}), [[Roman (wêje)|romaneke]] ji sala 1865an ku ji hêla nivîskarê îngilîz [[Lewis Carroll]] (bernavkê Charles Dodgson) ve hate nivîsandin. Roman derbarê keçek ciwan e ya bi navê Alice ku di qulika kerguhan ve dikeve nav cîhana aşopî ya binax, ku ji hêla afirîdên ecêb û antropomorfîk ve tê de dijîn. Ew roman wekî yek ji baştirîn nimûneyên janra gewc a wêjeyî tê hesibandin.<ref name=":0">Lecercle, Jean-Jacques (1994) ''Philosophy of nonsense: the intuitions of Victorian nonsense literature'' Routledge, New York. {{ISBN|978-0-415-07652-4}}. p. 1 ff</ref><ref>Schwab, Gabriele (1996) "Chapter 2: Nonsense and Metacommunication: ''Alice in Wonderland''" in ''The mirror and the killer-queen: otherness in literary language'' Indiana University Press, Bloomington, Indiana. {{ISBN|978-0-253-33037-6}}. pp. 49–102</ref> Lîstika wê ya bi mentiq ji salmezinan û hem jî zarokan re populerbûna domdar dide çîrokê.<ref name=":0"/> Yek ji navdartirîn berhemên aşopiya îngîlîzî. Çîrok, pêkhate, karakter û wêneyên wê di çand û wêjeya popûler de, bi taybetî di cureyê aşopî de bandoreke pir mezin kiriye. Her wesa berhem bi kêmî ji bo 97 zimanan hatiye wergerandin. Mîrasa domdar gelek adaptasyonên ji bo şanogeh, nîşandêr, radyo, huner, parkên mijarê, lîstikên maseyî û lîstikên vîdyoyê pêk tîne. Carroll di 1871 de berdewamiyeke bi sernavê [[Through The Looking-Glass,]] û di sala 1890 guhertoyek kurtkirî ji bo zarokên piçûk, [[The Nursery "Alice"|''The Nursery "Alice"'']], çap kir. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Berhemên Lewis Carroll]] [[Kategorî:Pirtûkên zarokan ên brîtanî]] [[Kategorî:Roman]] [[Kategorî:Romanên klasîk]] [[Kategorî:Romanên li ser xewnan]] [[Kategorî:Romanên viktoryayî]] [[Kategorî:Romanên zarokan ên brîtanî]] [[Kategorî:Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb| ]] 8kj9ln8qtcgz5e26li8joz4pc1h2msu 0 90715 2034438 1548143 2026-05-31T10:23:26Z Avestaboy 34898 /* Çavkanî */ Kategorî 2034438 wikitext text/x-wiki {{Îtalîk sernav}}'''''The Nursery'' ''"Alice"''''' ( wateya nursery bi [[Zimanê îngilîzî|îngilîzî]] : Odeya zarokan ) pirtûkeke zarokan a [[Lewis Carroll]] e ku di 1890 de ji hêla Weşanxaneyên Macmillan ve hate weşandin. Ew vegotinek [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb ( pirtûk)|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] e û ji bo zarokên heta pênc salî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bl.uk/collection-items/the-nursery-alice |sernav=The Nursery Alice |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=bl.uk |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200725051825/https://www.bl.uk/collection-items/the-nursery-alice |tarîxa-arşîvê=2020-07-25 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> {{Agahîdank pirtûk | sernav = | sernivîser = <!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --> | ISBN = | pîvan = <!-- Pîvana pirtûkê --> | wêneçêker = *[[E. Gertrude Thomson]] (berg) * [[John Tenniel]] ( xêzkarî) | rûpel = | weşanxane = | dîrok = <!-- Çapa yekemîn --> | ziman = [[Îngilîzî]] | sererastkirin = | cîh = | sernavê xwemalî = | welat = [[Keyaniya Yekbûyî]] | şêwe = | pêşgotin = | nivîskar = [[Lewis Carroll]] | binwêne = | mezinahiyawêne = | wêne = The Nursery Alice cover illustration.jpg | wergêr = | pirtûk = }} == Pêkhatin == Hîn di 1881-an de, piştî 15 salan ji weşana [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb ( pirtûk)|''Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb'']], Carroll bi ramana guhertoyek Alice-yê ji bo zarokên ciwan derket. Wî ji [[John Tenniel]], xêzkarê çapa xwerû, xwest ku bîst wêneyan rengîn bike. Bi hevkariya çapger [[Edmund Evans]] <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.themorgan.org/exhibitions/online/alice/43 |sernav=Tenniel’s color version for The Nursery “Alice” |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=themorgan.org |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref>, Tenniel di dawiyê de wêneyan di sala 1885 de temam kir. Ji dawiya 1888 heya Sibata 1889, Carroll ji bo guhertoya nû nivîs nivîsand. Carroll ji kalîteya çapên resen razî nebû, ji ber vê yekê wî di destpêkê de çapek piçûk a ku bê reng hat çap kirin, ku wî da hevalên xwe, di nav wan de [[Princess Alice, Countess of Athlone]]. Sala 1890an pirtûkê di dawiyê de ji hêla Macmillan ve wekî pirtûkek format mezin bi bergê E. Gertrude Thomson hate weşandin. Ew yekem çapa rengîn a çîroka Alice bû. == Naverok == [[Wêne:John_Tenniel_-_Illustration_from_The_Nursery_Alice_(1890)_-_c03757_06.jpg|thumb|Rûpelek ji çapa rengîn ji sala 1890 ve]] Di warê naverokê de, pirtûk Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb dişopîne û di 14 beşan de ji bo mendalan çîrok vedibêje. Hin beş pir têne kurt kirin, lê yên din jî têne berfireh kirin.Carroll bi gelemperî bi xwendevan an guhdarvan re rasterast diaxive. Ew taybetî bala xwe dide wêneyan, Carroll di sêwiranê de timûtim dikeve nav hûrguliyên piçûk. Mîna gelek xebatên din ên Carroll, ji pirtûkê re helbestek di forma mesostitch de, ku tê de tîpên duyemîn ên her rêzê navê yek ji hevalên wî yên ciwan, ''Marie Van der Gucht'', didin. Li dû vê pêşgotinek tê de Carroll di serî de xîtabî dayikan dike. Di pêvekê ''An Easter Greeting'' û helbesta ''Christmas Greetings'', ku di gelek çapên Alice yên din de jî heye, tê de ne. == Resepsiyon == Pirtûk tenê çend venêran werdigire, dibe ku ji ber vê yekê jî gelekan ew tenê wekî guhertoyek nû ya Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb dîtin. Lêbelê, nirxandinên heyî, li seranserê pesnê xebatê didin.<ref>Morton N. Cohen: ''Another Wonderland: Lewis Carroll’s The Nursery “Alice”.''</ref> Ji hêla aborî ve, pirtûk ne serfiraziyek mezin bû. Buhayê bingehîn 4 şîlîng bû, lê di dawiyê de Carroll neçar bû ku tenê bi yek şîling pirtûkek bifroşe.<ref>Lewis Carroll: ''Through the Looking-Glass, and What Alice Found There.'' Preface to 1896 Edition. ({{Archive.org|throughlookinggl00carr2|Ausgabe=DS|Blatt=n13}})</ref> Dîsa jî, di şeş salên pêşîn de 14 .000 kopî hatin firotin.<ref>Morton N. Cohen: ''Another Wonderland: Lewis Carroll’s The Nursery “Alice”.''</ref> Di weşanên xweyên şirovekirî yên Alice de, [[Martin Gardner]] ji bo hin ravekan çend caran ''The Nursery “Alice”'' bikar tîne. Berhem li gelek zimanan, bi almanî û fransî jî tê de, hatiye wergerandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Alice racontée aux petits |paşnav=Carroll |pêşnav=Lewis |paşnav2=Tenniel |pêşnav2=John Tenniel |paşnav3=Noël |pêşnav3=Bernard |weşanger=l’École des loisirs |sal=1980 |isbn=2-211-07161-9 |cih=Parîs |rr= }}</ref> == Wêje == * Morton N. Cohen: ''Another Wonderland: Lewis Carroll’s The Nursery “Alice”.'' In: ''The Lion and the Unicorn.'' Band 7/8, 1983/1984, S. 120–126, doi:10.1353/uni.0.0181. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Berhemên Lewis Carroll]] 5ftk66aja0lkup94vb6mzxvaxougao5 2034518 2034438 2026-05-31T11:32:19Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Destpêkê standard kir, Binê standard kir, Nav li ref-ê zêde kir.) 2034518 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdank pirtûk | sernav = | sernivîser = <!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --> | ISBN = | pîvan = <!-- Pîvana pirtûkê --> | wêneçêker = *[[E. Gertrude Thomson]] (berg) * [[John Tenniel]] ( xêzkarî) | rûpel = | weşanxane = | dîrok = <!-- Çapa yekemîn --> | ziman = [[Îngilîzî]] | sererastkirin = | cîh = | sernavê xwemalî = | welat = [[Keyaniya Yekbûyî]] | şêwe = | pêşgotin = | nivîskar = [[Lewis Carroll]] | binwêne = | mezinahiyawêne = | wêne = The Nursery Alice cover illustration.jpg | wergêr = | pirtûk = }} '''''The Nursery'' ''"Alice"''''' ( wateya nursery bi [[Zimanê îngilîzî|îngilîzî]] : Odeya zarokan ) pirtûkeke zarokan a [[Lewis Carroll]] e ku di 1890 de ji hêla Weşanxaneyên Macmillan ve hate weşandin. Ew vegotinek [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb ( pirtûk)|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] e û ji bo zarokên heta pênc salî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bl.uk/collection-items/the-nursery-alice |sernav=The Nursery Alice |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=bl.uk |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200725051825/https://www.bl.uk/collection-items/the-nursery-alice |tarîxa-arşîvê=2020-07-25 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> == Pêkhatin == Hîn di 1881-an de, piştî 15 salan ji weşana [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb ( pirtûk)|''Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb'']], Carroll bi ramana guhertoyek Alice-yê ji bo zarokên ciwan derket. Wî ji [[John Tenniel]], xêzkarê çapa xwerû, xwest ku bîst wêneyan rengîn bike. Bi hevkariya çapger [[Edmund Evans]] <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.themorgan.org/exhibitions/online/alice/43 |sernav=Tenniel’s color version for The Nursery “Alice” |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=themorgan.org |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref>, Tenniel di dawiyê de wêneyan di sala 1885 de temam kir. Ji dawiya 1888 heya Sibata 1889, Carroll ji bo guhertoya nû nivîs nivîsand. Carroll ji kalîteya çapên resen razî nebû, ji ber vê yekê wî di destpêkê de çapek piçûk a ku bê reng hat çap kirin, ku wî da hevalên xwe, di nav wan de [[Princess Alice, Countess of Athlone]]. Sala 1890an pirtûkê di dawiyê de ji hêla Macmillan ve wekî pirtûkek format mezin bi bergê E. Gertrude Thomson hate weşandin. Ew yekem çapa rengîn a çîroka Alice bû. == Naverok == [[Wêne:John_Tenniel_-_Illustration_from_The_Nursery_Alice_(1890)_-_c03757_06.jpg|thumb|Rûpelek ji çapa rengîn ji sala 1890 ve]] Di warê naverokê de, pirtûk Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb dişopîne û di 14 beşan de ji bo mendalan çîrok vedibêje. Hin beş pir têne kurt kirin, lê yên din jî têne berfireh kirin.Carroll bi gelemperî bi xwendevan an guhdarvan re rasterast diaxive. Ew taybetî bala xwe dide wêneyan, Carroll di sêwiranê de timûtim dikeve nav hûrguliyên piçûk. Mîna gelek xebatên din ên Carroll, ji pirtûkê re helbestek di forma mesostitch de, ku tê de tîpên duyemîn ên her rêzê navê yek ji hevalên wî yên ciwan, ''Marie Van der Gucht'', didin. Li dû vê pêşgotinek tê de Carroll di serî de xîtabî dayikan dike. Di pêvekê ''An Easter Greeting'' û helbesta ''Christmas Greetings'', ku di gelek çapên Alice yên din de jî heye, tê de ne. == Resepsiyon == Pirtûk tenê çend venêran werdigire, dibe ku ji ber vê yekê jî gelekan ew tenê wekî guhertoyek nû ya Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb dîtin. Lêbelê, nirxandinên heyî, li seranserê pesnê xebatê didin.<ref name=":0">Morton N. Cohen: ''Another Wonderland: Lewis Carroll’s The Nursery “Alice”.''</ref> Ji hêla aborî ve, pirtûk ne serfiraziyek mezin bû. Buhayê bingehîn 4 şîlîng bû, lê di dawiyê de Carroll neçar bû ku tenê bi yek şîling pirtûkek bifroşe.<ref>Lewis Carroll: ''Through the Looking-Glass, and What Alice Found There.'' Preface to 1896 Edition. ({{Archive.org|throughlookinggl00carr2|Ausgabe=DS|Blatt=n13}})</ref> Dîsa jî, di şeş salên pêşîn de 14 .000 kopî hatin firotin.<ref name=":0"/> Di weşanên xweyên şirovekirî yên Alice de, [[Martin Gardner]] ji bo hin ravekan çend caran ''The Nursery “Alice”'' bikar tîne. Berhem li gelek zimanan, bi almanî û fransî jî tê de, hatiye wergerandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Alice racontée aux petits |paşnav=Carroll |pêşnav=Lewis |paşnav2=Tenniel |pêşnav2=John Tenniel |paşnav3=Noël |pêşnav3=Bernard |weşanger=l’École des loisirs |sal=1980 |isbn=2-211-07161-9 |cih=Parîs |rr= }}</ref> == Wêje == * Morton N. Cohen: ''Another Wonderland: Lewis Carroll’s The Nursery “Alice”.'' In: ''The Lion and the Unicorn.'' Band 7/8, 1983/1984, S. 120–126, doi:10.1353/uni.0.0181. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Berhemên Lewis Carroll]] j0sp97zpioh34cpi31u51n0iqjts8bi 2 95619 2033984 2033258 2026-05-30T14:08:08Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js]] datîne ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/înfo/script-installer|script-installer]]) 2033984 javascript text/javascript importScript('Bikarhêner:Wikihez/test.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/test.js]] //areas = ['p-cactions', 'p-personal', 'p-views', 'p-tb', 'left-navigation', 'p-navigation', 'p-interaction', 'footer', 'footer-places'], if (mw.config.get('skin') === 'vector') { mediaWiki.loader.load( '//ru.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:WEF_AllEditors.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); } mw.loader.load('//en.wiktionary.org/w/index.php?title=User:Dixtosa/WhoDidThat.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:BrandonXLF/SubpageMover.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:BrandonXLF/Autoref.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:BrandonXLF/TodoList.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:BrandonXLF/ParameterSpacing.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // [[:en:MediaWiki:Gadget-edittop.js]] mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-edittop.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // [[:wikt:MediaWiki:Gadget-CodeLinks.js]] mw.loader.load('//ku.wiktionary.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-CodeLinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // [[:en:User:Trappist the monk/HarvErrors.js]] mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Trappist the monk/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); //translatewiki ji aliyê [[:ku:wikt:Gotûbêja_bikarhêner:Guherto#Translatewiki.net|Bikarhêner:Guherto]] mw.loader.load('//ku.wiktionary.org/w/index.php?title=Bikarhêner:Wikihez/translateWiki.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/open-random.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/open-random.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/updateWDLabel.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/updateWDLabel.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/charinsert-core.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/charinsert-core.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/Gadget-libSettings.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/Gadget-libSettings.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/infoboxgap.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/infoboxgap.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/Prosesize.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/Prosesize.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/OngletPurge.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/OngletPurge.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/templateScript.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/templateScript.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/metadata.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/metadata.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/rater.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/rater.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/deprecate-params.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/deprecate-params.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/check-deprecated.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/check-deprecated.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kat-ceke.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kat-ceke.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/findKuTitle.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/findKuTitle.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/TDskel.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/TDskel.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/get-redir.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/get-redir.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/CatListMainTalkLinks.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/CatListMainTalkLinks.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/StubSorter.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/StubSorter.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/tagger.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/tagger.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/addSortKey.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/addSortKey.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/CatMaker.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/CatMaker.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/gotarasalê.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/gotarasalê.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/beralîbike.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/beralîbike.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js]] importScript('Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js'); // Backlink: [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js]] jhpn9r2tz3frxp8nu57v59rn7pivbu3 0 96503 2034155 1870058 2026-05-30T18:51:40Z Yazidilover 81178 2034155 wikitext text/x-wiki '''Mîrektiya Dimilî''' ([[Tirkiye|Tirki]]: ''Dunbilli'') (1210–1799) Ew mîrekiyek [[kurd]] e ku li derdora bajarê [[Xoy]] dijî û navê wî şira êla [[Dimilî (eşîr)|Dimilî]] (Donboli) tê. Rehên mîrektiyê ji [[Xanedana Eyûbiyan]] tê. Di sala 1799an de ji hêla Ebas Mîrza ve hate rûxan.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=http://static.dergipark.org.tr/article-download/06b3/3347/eb7e/5e0c6f03dfe4a.pdf? |paşnav=Mîrektiya Donboli |pêşnav= |weşanger= |sal= |isbn= |cih= |rr= }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://iranicaonline.org/articles/donboli-1 |malper=iranicaonline.org |tarîxa-gihiştinê=2021-01-17 }}</ref> [[Dimilî]] berî ku hin desthilatdar di sedsala 16'an de misilman bibin [[Êzîdî]] bûn <ref>{{cite thesis |degree=PhD |title=The government of the Van region under the Kara Koyunlu |author=Sinclair, Thomas Alexander |publisher=[[University of Birmingham]] |year=1993 |url=https://etheses.bham.ac.uk/id/eprint/5567/ |access-date=2026-05-30 }}</ref> == Dîrok == Serokwezîrê xanedana (Dimilî) Dimbilî, Hecî Beg, di sala 1548an de waliyê Wanê kuşt. Vê bûyerê têkiliyên di navbera xanedanê û Sefewiyan xirabtir kir, Sefewiyan hêzek şand ku Kurdan bişkîne, û di vî bûyerê de gelek Kurd hatin qetil kirin. Birayekî Hecî Beg eşîr berhev kir û koçberî Qotur (wê demê perçê Dewleta Osmanî) bû Di destpêka sedsala 17an de, mîrekiyê dilsoziya wan guherî û dîsa tevlî Sefewiyan bû. == Her wisa == * [[Dîroka Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=nîsan 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} 4wizi2lbh7tmc8n1jbum49593mt7gb9 0 101819 2034373 2027389 2026-05-31T09:07:44Z Avestaboy 34898 /* */ 2034373 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Keyaniya Înglistanê''' ji destpêka sedsala 10an ve dewletek serwer bû li girava Brîtanyaya Mezin, dema ku ew ji keyaniyên cûrbecûr yên anglo-saxon derketî, heya 1ê gulana 1707an, dema ku ew bi Skotlendayê re bû yek û Keyaniya Brîtanyaya Mezin ava kir ku paşê bû [[Keyaniya Yekbûyî|Keyaniya Yekbûyî.]] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Şitil}} [[Kategorî:Avabûnên sedsala 9an li Înglistanê]] [[Kategorî:Avabûnên sedsala 10an li Înglistanê]] [[Kategorî:Dewletên xiristiyan ên berê]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 10an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 880î de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1660an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1649an de hilweşiyan]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1707an de hilweşiyan]] [[Kategorî:Keyaniya Înglistanê| ]] [[Kategorî:Keyaniyên berê]] edoc82z9gqvsmudrqlg1zf94thh3com 2034410 2034373 2026-05-31T09:55:17Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034410 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Keyaniya Înglistanê''' ji destpêka sedsala 10an ve dewletek serwer bû li girava Brîtanyaya Mezin, dema ku ew ji keyaniyên cûrbecûr yên anglo-saxon derketî, heya 1ê gulana 1707an, dema ku ew bi Skotlendayê re bû yek û Keyaniya Brîtanyaya Mezin ava kir ku paşê bû [[Keyaniya Yekbûyî|Keyaniya Yekbûyî.]] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Şitil}} [[Kategorî:Avabûnên sedsala 9an li Înglistanê]] [[Kategorî:Avabûnên sedsala 10an li Înglistanê]] [[Kategorî:Dewletên xiristiyan ên berê]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 10an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 880î de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 920î de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1660an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1649an de hilweşiyan]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1707an de hilweşiyan]] [[Kategorî:Keyaniya Înglistanê| ]] [[Kategorî:Keyaniyên berê]] 8iqn6x1p3jersp7bio843k7vh88whkt 2 101925 2034213 1928771 2026-05-30T20:26:37Z Wikihez 39702 2034213 javascript text/javascript /** * TemplateScript adds configurable templates and scripts to the sidebar, and adds an example regex editor. * @see https://meta.wikimedia.org/wiki/TemplateScript * @update-token [[File:Pathoschild/templatescript.js]] */ // <nowiki> var katreberaKO = mw.config.get('wgTitle'); katreberaKO = katreberaKO.replace(/Gotarên bi rêbera (.+)$/g, '$1'); var title = mw.config.get('wgTitle'); var sablonfull = mw.config.get('wgPageName'); var koda_ziman; if (sablonfull.includes("Soranî")) { koda_ziman = "ckb"; } else if (sablonfull.includes("Zazakî")) { koda_ziman = "zza"; } var sablonbelgeremoved = sablonfull.replace(/(.+)\/belge/g, '$1'); var sablonbelgeremoved = sablonbelgeremoved.replace(/_/g, ' '); var kat = title.replace(/(.+)ên .+/g, '$1'); var kategori = title.replace(/Şitilên (.+)/g, '$1'); var netewe = title.replace(/(.+)ên (.+)/g, '$2'); var netewe2 = title.replace(/(.+) li gorî pîşeyan/g, '$1'); var pise = title.replace(/(.+) li gorî neteweyan/g, '$1'); var dugel = ""; if (netewe == "brîtanî") { dugel == "Keyaniya Yekbûyî"; }else if (netewe == "amerîkî"){ dugel == "DYA"; }else{ wd=title; } var gotar = title.replace(/(.+)\, (.+)/g, '$1'); var gund = title.replace(/(.*?), .+/g, '$1'); var navce = title.replace(/(.*?) \(navçe\)/g, '$1'); var amt = title.replace(/(.*?) \(Verbandsgemeinde\)/g, '$1'); //var wd = title.replace(/(.*?), Almanya/g, '$1, Germany'); //var wd = title.replace(/(.*?), Rheinland-Pfalz/g, '$1, Rhineland-Palatinate'); var wd; if (/Almanya$/.test(title) == true){ wd = title.replace(/(.*?), Almanya/g, '$1, Germany'); }else if (/Rheinland-Pfalz$/.test(title) == true){ wd = title.replace(/(.*?), Rheinland-Pfalz/g, '$1, Rhineland-Palatinate'); } /* var katjdb; if (/Jidayikbûn (\d+)î/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Jidayikbûn (\d+)î/g, '$1'); caten = 's births'; }else if (/Mirin (\d+)î/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Mirin (\d+)î/g, '$1'); caten = 's deaths'; }else if (/Mirin (\d+)$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Mirin (\d+)$/g, '$1'); caten = ' deaths'; }else if (/Bidawîbûnên (\d+)an$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Bidawîbûnên (\d+)an$/g, '$1'); caten = ' endings'; }else if (/Bidawîbûnên (\d+)î$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Bidawîbûnên (\d+)î$/g, '$1'); caten = 's endings'; }else if (/^(\d+)î$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^(\d+)î$/g, '$1'); caten = 's'; }else if (/^(\d+)$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^(\d+)$/g, '$1'); caten = ''; }else if (/^Fîlmên (\d+)an$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^Fîlmên (\d+)an$/g, '$1'); caten = ' films'; }else if (/^Berhemên (\d+)an$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^Berhemên (\d+)an$/g, '$1'); caten = ' works'; }else if (/^Berhemên (\d+)î$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^Berhemên (\d+)î$/g, '$1'); caten = 's works'; }else{ catjdb=title; } */ $.ajax('//tools-static.wmflabs.org/meta/scripts/pathoschild.templatescript.js', { dataType:'script', cache:true }).then(function() { pathoschild.TemplateScript.add({ name:'soranî', script: function(editor) { editor .replace(/\[\[([^\]]+)\]\]/g, "{{lgz|" + koda_ziman + "|$1}}") .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Balyozxane/templateScript.js|TS]]: +') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'Sererastbike', //forNamespaces: '0', accessKey: 'a', script: function(editor) { editor //.replace(//g, '') .replace(/“/g, '"') .replace(/„/g, '"') .replace(/(V|v)îrûs/g, '$1îrus') .replace(/(\]\])?(’|\')(ê|an)/g, '$1$3') .replace(/\([ ]*?z\./g, '\(jdb.') .replace(/<ref name="(.*?)">([^>]+)<\/ref>(,|\.)/g, '$3<ref name="$1">$2<\/ref>') .replace(/<ref name="(.*?)"\/>(,|\.)/g, '$2<ref name="$1"/>') .replace(/ref> <ref/g, 'ref><ref') .replace(/[ ]*,/g, ',') .replace(/(,|\.) <ref>/g, '$1<ref>') .replace(/<ref>([^>]+)<\/ref>(,|\.)/g, '$2<ref>$1<\/ref>') .replace(/îy/g, 'iy') .replace(/([\d]+)(\’|\')(ê|yê)?(a|an)?/g, '$1$3$4') //hejmar .replace(/([\d]+)(\’|\')(emîn|em)/g, '$1$3') //hejmar .replace(/([\d]+)\’(ê|yê)?(a|an)?/g, '$1$2$3') //hejmar .replace(/([\d]+)\’(emîn|em)/g, '$1$3') //hejmar .replace(/([\d]{4})-(a|an)/g, '$1$2') //hejmar .replace(/([\d]{4})-(ê|yê)/g, '$1$2') //hejmar // .replace(/\b\[?\[?s?S?tenbol(ê|a)?\]?\]?\b/g, 'Stembol$1')//Stenbol .replace(/\([ ]*/g, '\(') .replace(/[ ]*\)/g, '\)') .replace(/\(\[\[[Zz]imanê çînî\|çînî\]\]:?[ ]*?([^\)]+)\)/g, '({{bi-zh|$1}})') .replace(/=[ ]?Ol[ ]?=/g, '= Dîn =') .replace(/ olên /g, ' dînên ') .replace(/(f|F)îz(i|î)?k/g, '$1izîk') .replace(/\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?/g, ']]$1$2$3') .replace(/[ ]BZ [ ]/g, ' b.z. ') //meh .replace(/\b(R|r)(ê|e)bendanê\b/g, 'kanûna paşîn') //rêbendan .replace(/\b(R|r)(ê|e)bendan\b/g, 'kanûna paşîn') //rêbendan .replace(/\b(R|r)(ê|e)bendana\b/g, 'kanûna paşîn a') //rêbendan .replace(/\b(R|r)eşem(i|î)(y)?(ê)?\b/g, 'sibat$4') //reşemî .replace(/\b(A|a)vrêl(ê)?\b/g, 'nîsan$2') //avrêl .replace(/\b(P|p)(û|u)şp(e|ê)r(ê)?\b/g, 'hezîran$4') //pûşper .replace(/\b(G|g)elawêj(ê)?\b/g, 'tebax$2') //gelawêj .replace(/(R|r)ezber(ê)?/g, 'îlon$2') //rezber .replace(/(K|k)ewçêra/g, 'çiriya pêşîn a') //kewçêr .replace(/(K|k)ewçêr(ê?)/g, 'çiriya pêşîn') //kewçêr .replace(/(S|s)ermawez(ê)?/g, 'çiriya paşîn') //sermawez .replace(/(S|s)ermaweza/g, 'çiriya paşîn a') //sermawez .replace(/(M|m)ijdar(ê)?/g, 'çiriya paşîn') //mijdar .replace(/\b(B|b)erf(e|a)nbar(ê)?\b/g, 'kanûna pêşîn') //berfanbar .replace(/\b(B|b)erf(e|a)nbara\b/g, 'kanûna pêşîn a') //berfanbar .replace(/\b(c|C)otmehê?\b/g, 'çiriya pêşîn') //cotmeh .replace(/\b(c|C)otmeha\b/g, 'çiriya pêşîn a') //cotmeh .replace(/(ç|Ç)ileya/g, 'kanûna paşîn a')//çile .replace(/(ç|Ç)ileyê/g, 'kanûna paşîn')//çile .replace(/(ç|Ç)ile/g, 'kanûna paşîn')//çile .replace(/(ç|Ç)irî/g, 'çiriya pêşîn')//çile .replace(/\bÎlon(ê|a)?\b/g, 'îlon$1') //Îlon .replace(/\bnîsan(ê|a)?\b/g, 'nîsan$1') //Nîsan .replace(/\bSibat(ê|a)?\b/g, 'sibat$1') //Sibat .replace(/\bAdar(ê|a)?\b/g, 'adar$1') //Adar .replace(/\bGulan(ê|a)?\b/g, 'gulan$1') //Gulan .replace(/\bHezîran(ê|a)?\b/g, 'hezîran$1') //Hezîran .replace(/\bT(i|î)rmeh(ê|a)?\b/g, 'tîrmeh$2') //tîrmeh .replace(/\bTebax(ê|a)?\b/g, 'tebax$1') //tebax .replace(/\[?\[?([\d]+)[']?(ê|î)?[ ]*?([Ss]ibat|[aA]dar|[Nn]îsan|[Gg]ulan|[Hh]ezîran|[Tt]îrmeh|[Tt]ebax|[Îî]lon)ê?a?\]?\]? (\[\[)?([\d]+)(\]\])?(an|a|ê|î)?/g, '{{d|$1|$3|$5}}') //tebax .replace(/\[?\[?([\d]+)(ê|î)?[ ]*?[ ]*?(kanûna|çiriya)[ ](pêşîn|paşîn)ê?\]?\]?[ ]\[?\[?([\d]+)\]?\]?y?(ê|î|an)?/g, '{{d|$1|$3 $4|$5}}') //tebax .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: sererastkirin') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'wêne', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/\}\}\[\[Wêne:([^\|]+)([^\]]+)\]\]/g, '|wêne=$1\n|sernavê_wêne=$2}}') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'roj u meh', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/roj û meh/g, 'rm') .replace(/\|lînk=1/g, '') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'pisule', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/\{\{[Gg]eographic [Ll]ocation/g, '{{Pisûle') .replace(/\|[ ]*?Centre[ ]*?=/g, '| Navend =') .replace(/\|[ ]*?North[ ]*?=/g, '| Bakur =') .replace(/\|[ ]*?Northeast[ ]*?=/g, '| Bakur rojhilat =') .replace(/\|[ ]*?East[ ]*?=/g, '| Rojhilat =') .replace(/\|[ ]*?Southeast[ ]*?=/g, '| Başûr rojhilat =') .replace(/\|[ ]*?South[ ]*?=/g, '| Başûr =') .replace(/\|[ ]*?Southwest[ ]*?=/g, '| Başûr rojava =') .replace(/\|[ ]*?West[ ]*?=/g, '| Rojava =') .replace(/\|[ ]*?Northwest[ ]*?=/g, '| Bakur rojava =') .replace(/\|[ ]*?Centre[ ]*?=/g, '| Navend =') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'virgulniqte', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/(\d+),(\d+)/g, '$1virgul$2') .replace(/(\d+)\.(\d+)/g, '$1niqte$2') .replace(/(\d+)virgul(\d+)/g, '$1.$2') .replace(/(\d+)niqte(\d+)/g, '$1,$2') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'Gbingehîn', forNamespaces: '4', script: function(editor) { editor .replace(/''\{\{lgb\|([^\}]+)\}\}''/g, '{{lgb|$1|îtalîk=erê}}') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'QID ji query derxe', forNamespaces: '', script: function(editor) { editor .replace(/Q(\d+)/g, '[[:d:Q$1|Q$1]]') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add([ // add your own templates or scripts here { name: 'Rêza kategoriyê', template: '\n{{Rêza kategoriyê}}', position: 'after', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +{{[[Şablon:Rêza kategoriyê|Rêza kategoriyê]]}}', forNamespaces: '0' }, { name: 'Giştîdank', template: '{{Agahîdanka giştî\n}}', position: 'before', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +{{[[Şablon:Agahîdanka giştî|Agahîdanka giştî]]}}', forNamespaces: '0' }, { name: 'mirov/wd2', template: '{{Agahîdank mirov/wîkîdane2\n}}', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank mirov/wîkîdane2', forNamespaces: '0' }, { name: 'Mirov', template: '{{Agahîdank mirov/wîkîdane\n}}', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank mirov/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Fîlm', template: '{{Agahîdank fîlm/wîkîdane\n}}', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank fîlm/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Wargeh', template: '{{Agahîdank wargeh/wîkîdane\n\| welat=\n}}\n', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank wargeh/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Welat', template: '{{Agahîdank welat2/wîkîdane}}\n', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank welat2/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Galaksî', template: '{{Agahîdank galaksî}}\n', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank galaksî', forNamespaces: '0' }, { name: 'otokat', // template: '{{Otokat}}\n[[en:Category:'+ catjdb + '' + caten + ']]', template: '{{Otokat}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +[[Şablon:Otokat]]', forNamespaces: '14' }, { name: 'navçe-kat', template: '{{standard-kat}}\n[[Kategorî:Navçeyên Rheinland-Pfalzê]]', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'standard-kat', template: '{{standard-kat}}\n', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: {{[[Şablon:standard-kat|standard-kat]]}}+', forNamespaces: '14' }, { name: 'jin', template: '{{subst:Bikarhêner:Wikihez/kat/jin|1=' + kat + '}}', position: 'cursor', accessKey: 'q', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'pîşe', template: '{{ewkên ewk\n|pîşe=' + kat + '\n|netewe=' + netewe + '\n|dûgel='+ netewe + '\n|serkategorî=\n}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'li gorî pîşeyan', template: '{{netewe/pîşe\n|netewe=' + netewe2 + '\n|dûgel=' + netewe2+ '\n}}', position: 'cursor', accessKey: 'e', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'li gorî neteweyan', template: '{{pîşe/netewe\n|pîşe=' + pise + '\n|gotar=' + pise + '\n|beş=\n}}', position: 'cursor', accessKey: 'd', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'wezîrên tirkiye', template: '{{standard-kat}}\n{{navseasoncats}}\n\n[[Kategorî:Wezîrên Hikûmeta Tirkiyeyê li gorî werçerxan|0]]', position: 'cursor', accessKey: 'a', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'şitil kategorî', template: '{{kategoriya şitilê\n|gotar=' + kategori + '\n|şablon=' + kategori + '-şitil\n|kategorî='+ kategori + '\n}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'kontrola otorîteyê', template: '{{Maintenance category}}\n{{Possibly empty category}}\n{{kategoriya veşartî}}\n\n[[Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê|'+ katreberaKO+ ']]\n\n[[en:Category:Articles with '+ katreberaKO + ' identifiers]]', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'kategoriyên tên teqîpkirin', template: '== Kategoriyên tên teqîpkirin ==\n* {{ghk|Rûpelên ku ' + sablonbelgeremoved + ' bi parametreyên xelet bi kar tînin}}\n* {{ghk|Rûpelên ku parametreyên ku êdî nayên bikaranîn an jî yên îngilîzî bi kar tînin}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '10' }, ]); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'parametre', forNamespaces: '2', accessKey: '', script: function(editor) { editor .replace(/\|([^\|]+)\|([^\|]+)/g, '* <code>{{AWB rename template parameter|Agahîdank xwedî meqam|$2|$1}}</code>\n') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: sererastkirin') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'parametreyên inglîzî', forNamespaces: '10', accessKey: '', script: function(editor) { editor .replace(/\| ([^\s]+)([^=]+)=/g, '| $1$2= {{{param|{{{$1|}}}}}}') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: parametreyan çêke') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'kategoriyê beralî bike', forNamespaces: '14', accessKey: '', script: function(editor) { editor .replace(/#BERALÎKIRIN \[\[\:?Kategorî:([^\]]+)\]\]/g, '{{Beralîkirina kategoriyê|$1}}') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +{{[[Şablon:Beralîkirina kategoriyê|Beralîkirina kategoriyê]]}}') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'tablo', forNamespaces: '2', accessKey: 'q', script: function(editor) { editor .replace(/Kat(.*?)/g, '\|-\n\|Kat$1') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: tablo') .clickDiff(); } }); }); //mw.config.set('userjs-templatescript', { regexEditor: false }); // </nowiki> e4ddnex3tnwesfm9g7upzs7ag19ro63 2034214 2034213 2026-05-30T20:27:01Z Wikihez 39702 2034214 javascript text/javascript /** * TemplateScript adds configurable templates and scripts to the sidebar, and adds an example regex editor. * @see https://meta.wikimedia.org/wiki/TemplateScript * @update-token [[File:Pathoschild/templatescript.js]] */ // <nowiki> var katreberaKO = mw.config.get('wgTitle'); katreberaKO = katreberaKO.replace(/Gotarên bi rêbera (.+)$/g, '$1'); var title = mw.config.get('wgTitle'); var sablonfull = mw.config.get('wgPageName'); var koda_ziman; if (sablonfull.includes("Soranî")) { koda_ziman = "ckb"; } else if (sablonfull.includes("Zazakî")) { koda_ziman = "zza"; } var sablonbelgeremoved = sablonfull.replace(/(.+)\/belge/g, '$1'); var sablonbelgeremoved = sablonbelgeremoved.replace(/_/g, ' '); var kat = title.replace(/(.+)ên .+/g, '$1'); var kategori = title.replace(/Şitilên (.+)/g, '$1'); var netewe = title.replace(/(.+)ên (.+)/g, '$2'); var netewe2 = title.replace(/(.+) li gorî pîşeyan/g, '$1'); var pise = title.replace(/(.+) li gorî neteweyan/g, '$1'); var dugel = ""; if (netewe == "brîtanî") { dugel == "Keyaniya Yekbûyî"; }else if (netewe == "amerîkî"){ dugel == "DYA"; }else{ wd=title; } var gotar = title.replace(/(.+)\, (.+)/g, '$1'); var gund = title.replace(/(.*?), .+/g, '$1'); var navce = title.replace(/(.*?) \(navçe\)/g, '$1'); var amt = title.replace(/(.*?) \(Verbandsgemeinde\)/g, '$1'); //var wd = title.replace(/(.*?), Almanya/g, '$1, Germany'); //var wd = title.replace(/(.*?), Rheinland-Pfalz/g, '$1, Rhineland-Palatinate'); var wd; if (/Almanya$/.test(title) == true){ wd = title.replace(/(.*?), Almanya/g, '$1, Germany'); }else if (/Rheinland-Pfalz$/.test(title) == true){ wd = title.replace(/(.*?), Rheinland-Pfalz/g, '$1, Rhineland-Palatinate'); } /* var katjdb; if (/Jidayikbûn (\d+)î/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Jidayikbûn (\d+)î/g, '$1'); caten = 's births'; }else if (/Mirin (\d+)î/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Mirin (\d+)î/g, '$1'); caten = 's deaths'; }else if (/Mirin (\d+)$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Mirin (\d+)$/g, '$1'); caten = ' deaths'; }else if (/Bidawîbûnên (\d+)an$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Bidawîbûnên (\d+)an$/g, '$1'); caten = ' endings'; }else if (/Bidawîbûnên (\d+)î$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/Bidawîbûnên (\d+)î$/g, '$1'); caten = 's endings'; }else if (/^(\d+)î$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^(\d+)î$/g, '$1'); caten = 's'; }else if (/^(\d+)$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^(\d+)$/g, '$1'); caten = ''; }else if (/^Fîlmên (\d+)an$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^Fîlmên (\d+)an$/g, '$1'); caten = ' films'; }else if (/^Berhemên (\d+)an$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^Berhemên (\d+)an$/g, '$1'); caten = ' works'; }else if (/^Berhemên (\d+)î$/.test(title) == true){ catjdb = title.replace(/^Berhemên (\d+)î$/g, '$1'); caten = 's works'; }else{ catjdb=title; } */ $.ajax('//tools-static.wmflabs.org/meta/scripts/pathoschild.templatescript.js', { dataType:'script', cache:true }).then(function() { pathoschild.TemplateScript.add({ name:'soranî', script: function(editor) { editor .replace(/\[\[([^\]]+)\]\]/g, "{{lgz|" + koda_ziman + "|$1}}") .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Balyozxane/templateScript.js|TS]]: +') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'Sererastbike', //forNamespaces: '0', accessKey: 'a', script: function(editor) { editor //.replace(//g, '') .replace(/“/g, '"') .replace(/„/g, '"') .replace(/(V|v)îrûs/g, '$1îrus') .replace(/(\]\])?(’|\')(ê|an)/g, '$1$3') .replace(/\([ ]*?z\./g, '\(jdb.') .replace(/<ref name="(.*?)">([^>]+)<\/ref>(,|\.)/g, '$3<ref name="$1">$2<\/ref>') .replace(/<ref name="(.*?)"\/>(,|\.)/g, '$2<ref name="$1"/>') .replace(/ref> <ref/g, 'ref><ref') .replace(/[ ]*,/g, ',') .replace(/(,|\.) <ref>/g, '$1<ref>') .replace(/<ref>([^>]+)<\/ref>(,|\.)/g, '$2<ref>$1<\/ref>') .replace(/îy/g, 'iy') .replace(/([\d]+)(\’|\')(ê|yê)?(a|an)?/g, '$1$3$4') //hejmar .replace(/([\d]+)(\’|\')(emîn|em)/g, '$1$3') //hejmar .replace(/([\d]+)\’(ê|yê)?(a|an)?/g, '$1$2$3') //hejmar .replace(/([\d]+)\’(emîn|em)/g, '$1$3') //hejmar .replace(/([\d]{4})-(a|an)/g, '$1$2') //hejmar .replace(/([\d]{4})-(ê|yê)/g, '$1$2') //hejmar // .replace(/\b\[?\[?s?S?tenbol(ê|a)?\]?\]?\b/g, 'Stembol$1')//Stenbol .replace(/\([ ]*/g, '\(') .replace(/[ ]*\)/g, '\)') .replace(/\(\[\[[Zz]imanê çînî\|çînî\]\]:?[ ]*?([^\)]+)\)/g, '({{bi-zh|$1}})') .replace(/=[ ]?Ol[ ]?=/g, '= Dîn =') .replace(/ olên /g, ' dînên ') .replace(/(f|F)îz(i|î)?k/g, '$1izîk') .replace(/\]\]\'(y)?(ê|a)(n)?/g, ']]$1$2$3') .replace(/[ ]BZ [ ]/g, ' b.z. ') //meh .replace(/\b(R|r)(ê|e)bendanê\b/g, 'kanûna paşîn') //rêbendan .replace(/\b(R|r)(ê|e)bendan\b/g, 'kanûna paşîn') //rêbendan .replace(/\b(R|r)(ê|e)bendana\b/g, 'kanûna paşîn a') //rêbendan .replace(/\b(R|r)eşem(i|î)(y)?(ê)?\b/g, 'sibat$4') //reşemî .replace(/\b(A|a)vrêl(ê)?\b/g, 'nîsan$2') //avrêl .replace(/\b(P|p)(û|u)şp(e|ê)r(ê)?\b/g, 'hezîran$4') //pûşper .replace(/\b(G|g)elawêj(ê)?\b/g, 'tebax$2') //gelawêj .replace(/(R|r)ezber(ê)?/g, 'îlon$2') //rezber .replace(/(K|k)ewçêra/g, 'çiriya pêşîn a') //kewçêr .replace(/(K|k)ewçêr(ê?)/g, 'çiriya pêşîn') //kewçêr .replace(/(S|s)ermawez(ê)?/g, 'çiriya paşîn') //sermawez .replace(/(S|s)ermaweza/g, 'çiriya paşîn a') //sermawez .replace(/(M|m)ijdar(ê)?/g, 'çiriya paşîn') //mijdar .replace(/\b(B|b)erf(e|a)nbar(ê)?\b/g, 'kanûna pêşîn') //berfanbar .replace(/\b(B|b)erf(e|a)nbara\b/g, 'kanûna pêşîn a') //berfanbar .replace(/\b(c|C)otmehê?\b/g, 'çiriya pêşîn') //cotmeh .replace(/\b(c|C)otmeha\b/g, 'çiriya pêşîn a') //cotmeh .replace(/(ç|Ç)ileya/g, 'kanûna paşîn a')//çile .replace(/(ç|Ç)ileyê/g, 'kanûna paşîn')//çile .replace(/(ç|Ç)ile/g, 'kanûna paşîn')//çile .replace(/(ç|Ç)irî/g, 'çiriya pêşîn')//çile .replace(/\bÎlon(ê|a)?\b/g, 'îlon$1') //Îlon .replace(/\bnîsan(ê|a)?\b/g, 'nîsan$1') //Nîsan .replace(/\bSibat(ê|a)?\b/g, 'sibat$1') //Sibat .replace(/\bAdar(ê|a)?\b/g, 'adar$1') //Adar .replace(/\bGulan(ê|a)?\b/g, 'gulan$1') //Gulan .replace(/\bHezîran(ê|a)?\b/g, 'hezîran$1') //Hezîran .replace(/\bT(i|î)rmeh(ê|a)?\b/g, 'tîrmeh$2') //tîrmeh .replace(/\bTebax(ê|a)?\b/g, 'tebax$1') //tebax .replace(/\[?\[?([\d]+)[']?(ê|î)?[ ]*?([Ss]ibat|[aA]dar|[Nn]îsan|[Gg]ulan|[Hh]ezîran|[Tt]îrmeh|[Tt]ebax|[Îî]lon)ê?a?\]?\]? (\[\[)?([\d]+)(\]\])?(an|a|ê|î)?/g, '{{d|$1|$3|$5}}') //tebax .replace(/\[?\[?([\d]+)(ê|î)?[ ]*?[ ]*?(kanûna|çiriya)[ ](pêşîn|paşîn)ê?\]?\]?[ ]\[?\[?([\d]+)\]?\]?y?(ê|î|an)?/g, '{{d|$1|$3 $4|$5}}') //tebax .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: sererastkirin') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'wêne', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/\}\}\[\[Wêne:([^\|]+)([^\]]+)\]\]/g, '|wêne=$1\n|sernavê_wêne=$2}}') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'roj u meh', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/roj û meh/g, 'rm') .replace(/\|lînk=1/g, '') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'pisule', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/\{\{[Gg]eographic [Ll]ocation/g, '{{Pisûle') .replace(/\|[ ]*?Centre[ ]*?=/g, '| Navend =') .replace(/\|[ ]*?North[ ]*?=/g, '| Bakur =') .replace(/\|[ ]*?Northeast[ ]*?=/g, '| Bakur rojhilat =') .replace(/\|[ ]*?East[ ]*?=/g, '| Rojhilat =') .replace(/\|[ ]*?Southeast[ ]*?=/g, '| Başûr rojhilat =') .replace(/\|[ ]*?South[ ]*?=/g, '| Başûr =') .replace(/\|[ ]*?Southwest[ ]*?=/g, '| Başûr rojava =') .replace(/\|[ ]*?West[ ]*?=/g, '| Rojava =') .replace(/\|[ ]*?Northwest[ ]*?=/g, '| Bakur rojava =') .replace(/\|[ ]*?Centre[ ]*?=/g, '| Navend =') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'virgulniqte', //forNamespaces: '0', script: function(editor) { editor .replace(/(\d+),(\d+)/g, '$1virgul$2') .replace(/(\d+)\.(\d+)/g, '$1niqte$2') .replace(/(\d+)virgul(\d+)/g, '$1.$2') .replace(/(\d+)niqte(\d+)/g, '$1,$2') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'Gbingehîn', forNamespaces: '4', script: function(editor) { editor .replace(/''\{\{lgb\|([^\}]+)\}\}''/g, '{{lgb|$1|îtalîk=erê}}') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'QID ji query derxe', forNamespaces: '', script: function(editor) { editor .replace(/Q(\d+)/g, '\t[[:d:Q$1|Q$1]]') .appendEditSummary('') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add([ // add your own templates or scripts here { name: 'Rêza kategoriyê', template: '\n{{Rêza kategoriyê}}', position: 'after', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +{{[[Şablon:Rêza kategoriyê|Rêza kategoriyê]]}}', forNamespaces: '0' }, { name: 'Giştîdank', template: '{{Agahîdanka giştî\n}}', position: 'before', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +{{[[Şablon:Agahîdanka giştî|Agahîdanka giştî]]}}', forNamespaces: '0' }, { name: 'mirov/wd2', template: '{{Agahîdank mirov/wîkîdane2\n}}', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank mirov/wîkîdane2', forNamespaces: '0' }, { name: 'Mirov', template: '{{Agahîdank mirov/wîkîdane\n}}', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank mirov/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Fîlm', template: '{{Agahîdank fîlm/wîkîdane\n}}', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank fîlm/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Wargeh', template: '{{Agahîdank wargeh/wîkîdane\n\| welat=\n}}\n', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank wargeh/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Welat', template: '{{Agahîdank welat2/wîkîdane}}\n', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank welat2/wîkîdane', forNamespaces: '0' }, { name: 'Galaksî', template: '{{Agahîdank galaksî}}\n', position: 'cursor', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank galaksî', forNamespaces: '0' }, { name: 'otokat', // template: '{{Otokat}}\n[[en:Category:'+ catjdb + '' + caten + ']]', template: '{{Otokat}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +[[Şablon:Otokat]]', forNamespaces: '14' }, { name: 'navçe-kat', template: '{{standard-kat}}\n[[Kategorî:Navçeyên Rheinland-Pfalzê]]', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'standard-kat', template: '{{standard-kat}}\n', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: {{[[Şablon:standard-kat|standard-kat]]}}+', forNamespaces: '14' }, { name: 'jin', template: '{{subst:Bikarhêner:Wikihez/kat/jin|1=' + kat + '}}', position: 'cursor', accessKey: 'q', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'pîşe', template: '{{ewkên ewk\n|pîşe=' + kat + '\n|netewe=' + netewe + '\n|dûgel='+ netewe + '\n|serkategorî=\n}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'li gorî pîşeyan', template: '{{netewe/pîşe\n|netewe=' + netewe2 + '\n|dûgel=' + netewe2+ '\n}}', position: 'cursor', accessKey: 'e', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'li gorî neteweyan', template: '{{pîşe/netewe\n|pîşe=' + pise + '\n|gotar=' + pise + '\n|beş=\n}}', position: 'cursor', accessKey: 'd', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'wezîrên tirkiye', template: '{{standard-kat}}\n{{navseasoncats}}\n\n[[Kategorî:Wezîrên Hikûmeta Tirkiyeyê li gorî werçerxan|0]]', position: 'cursor', accessKey: 'a', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'şitil kategorî', template: '{{kategoriya şitilê\n|gotar=' + kategori + '\n|şablon=' + kategori + '-şitil\n|kategorî='+ kategori + '\n}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'kontrola otorîteyê', template: '{{Maintenance category}}\n{{Possibly empty category}}\n{{kategoriya veşartî}}\n\n[[Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê|'+ katreberaKO+ ']]\n\n[[en:Category:Articles with '+ katreberaKO + ' identifiers]]', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '14' }, { name: 'kategoriyên tên teqîpkirin', template: '== Kategoriyên tên teqîpkirin ==\n* {{ghk|Rûpelên ku ' + sablonbelgeremoved + ' bi parametreyên xelet bi kar tînin}}\n* {{ghk|Rûpelên ku parametreyên ku êdî nayên bikaranîn an jî yên îngilîzî bi kar tînin}}', position: 'cursor', accessKey: '', editSummary: '[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: kategorî+', forNamespaces: '10' }, ]); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'parametre', forNamespaces: '2', accessKey: '', script: function(editor) { editor .replace(/\|([^\|]+)\|([^\|]+)/g, '* <code>{{AWB rename template parameter|Agahîdank xwedî meqam|$2|$1}}</code>\n') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: sererastkirin') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'parametreyên inglîzî', forNamespaces: '10', accessKey: '', script: function(editor) { editor .replace(/\| ([^\s]+)([^=]+)=/g, '| $1$2= {{{param|{{{$1|}}}}}}') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: parametreyan çêke') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'kategoriyê beralî bike', forNamespaces: '14', accessKey: '', script: function(editor) { editor .replace(/#BERALÎKIRIN \[\[\:?Kategorî:([^\]]+)\]\]/g, '{{Beralîkirina kategoriyê|$1}}') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +{{[[Şablon:Beralîkirina kategoriyê|Beralîkirina kategoriyê]]}}') .clickDiff(); } }); pathoschild.TemplateScript.add({ name:'tablo', forNamespaces: '2', accessKey: 'q', script: function(editor) { editor .replace(/Kat(.*?)/g, '\|-\n\|Kat$1') .appendEditSummary('[[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: tablo') .clickDiff(); } }); }); //mw.config.set('userjs-templatescript', { regexEditor: false }); // </nowiki> l69ao96cfppzpqka4dx1vwwtilrrk9d 0 109799 2034525 1821976 2026-05-31T11:39:11Z Avestaboy 34898 2034525 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdank pirtûk | sernav = | sernivîser = <!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --> | ISBN = 9786257253154 | pîvan = <!-- Pîvana pirtûkê --> | wêneçêker = <!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --> | rûpel = 152 | weşanxane = [[Weşanên Avesta]] | dîrok = <!-- Çapa yekemîn --> | ziman = | sererastkirin = | cîh = | sernavê xwemalî = Der Judenstaat | welat = | şêwe = | pêşgotin = | nivîskar = [[Theodor Herzl]] | binwêne = Çapa ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'' ku di 1896an de li [[Leipzig]] û [[Viyana]]yê derket. | mezinahiyawêne = | wêne = DE Herzl Judenstaat 01.jpg | wergêr = [[Fahriye Adsay]] | pirtûk = }} '''Dewleta Cihûyan''' (sernavê resen: ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'') pirtûkeke [[Theodor Herzl]] e, bi wî re hewl da ku bersivek cihûyan bide ya ku wê hingê wekî pirsa cihûyan dihat zanîn. Ew di 1896an de li Leipzig û Viyanayê ji hêla Verlag-Buchhandlung a M. Breitenstein ve hat çapandin piştî ku Cronbach li [[Berlîn]] û ''[[Duncker & Humblot]]'' weşan red kiribûn. Herzl ew di bin bandora [[têkiliya Dreyfus]] de nivîsand. Wî destnivîs di 17ê hezîrana 1895an de qedand. == Taybetî == Dewleta Cihûyan ne berhemeke dînî ye; berevajî wê, bi danîna bingeha [[siyonîzm]]a ramyarî bandoreke girîng li cihûtiya nûjen kir. Ji bo Herzl, dewletek cihû ji aliyek ve ji ber [[antîsemîtîzm]]a ku li çaraliyê cîhanê hebû û ji aliyek din ve jî ji ber ku dîn ji bo cihûtiyê di encama ronahîbûn û azadbûnê de karakterê xwe yê çêker û yekbûyî wenda kir, pêdivî bû. Herzl berhema xwe wekî [[utopya]] nedît, lê wekî têgeheke pragmatîk a damezrandin û domandina dewletek cihû ku bersiv da "pirsa cihûyan". == Wergera kurdî == Ew berhem ji hêla [[Fahriye Adsay]] ve di weşanxaneya [[Weşanên Avesta]] dihat wergerandin bo kurdî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.avestakitap.com/dewleta-cihuyan |sernav=DEWLETA CIHÛYAN |malper=avestakitap.com }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Pirtûkên siyasî]] [[Kategorî:Siyonîzm]] [[Kategorî:Theodor Herzl]] 61u4ih9nhogkrnc894qsurt0xm937cb 2034532 2034525 2026-05-31T11:43:36Z Avestaboy 34898 2034532 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdank pirtûk | sernav = | sernivîser = <!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --> | ISBN = 9786257253154 | pîvan = <!-- Pîvana pirtûkê --> | wêneçêker = <!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --> | rûpel = 152 | weşanxane = [[Weşanên Avesta]] | dîrok = <!-- Çapa yekemîn --> | ziman = | sererastkirin = | cîh = | sernavê xwemalî = Der Judenstaat | welat = | şêwe = | pêşgotin = | nivîskar = [[Theodor Herzl]] | binwêne = Çapa ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'' ku di 1896an de li [[Leipzig]] û [[Viyana]]yê derket. | mezinahiyawêne = | wêne = DE Herzl Judenstaat 01.jpg | wergêr = [[Fahriye Adsay]] | pirtûk = }} '''Dewleta Cihûyan''' (sernavê resen: ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'') pirtûkeke [[Theodor Herzl]] e, bi wî re hewl da ku bersivek cihûyan bide ya ku wê hingê wekî pirsa cihûyan dihat zanîn. Ew di 1896an de li Leipzig û Viyanayê ji hêla Verlag-Buchhandlung a M. Breitenstein ve hat çapandin piştî ku Cronbach li [[Berlîn]] û ''[[Duncker & Humblot]]'' weşan red kiribûn. Herzl ew di bin bandora [[têkiliya Dreyfus]] de nivîsand. Wî destnivîs di 17ê hezîrana 1895an de qedand. == Taybetî == Dewleta Cihûyan ne berhemeke dînî ye; berevajî wê, bi danîna bingeha [[siyonîzm]]a ramyarî bandoreke girîng li cihûtiya nûjen kir. Ji bo Herzl, dewletek cihû ji aliyek ve ji ber [[antîsemîtîzm]]a ku li çaraliyê cîhanê hebû û ji aliyek din ve jî ji ber ku dîn ji bo cihûtiyê di encama ronahîbûn û azadbûnê de karakterê xwe yê çêker û yekbûyî wenda kir, pêdivî bû. Herzl berhema xwe wekî [[utopya]] nedît, lê wekî têgeheke pragmatîk a damezrandin û domandina dewletek cihû ku bersiv da "pirsa cihûyan". == Wergera kurdî == Ew berhem ji hêla [[Fahriye Adsay]] ve di weşanxaneya [[Weşanên Avesta]] dihat wergerandin bo kurdî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.avestakitap.com/dewleta-cihuyan |sernav=DEWLETA CIHÛYAN |malper=avestakitap.com }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Pirtûkên siyasî]] [[Kategorî: Pirtûkên li ser Siyonîzmê]] [[Kategorî:Theodor Herzl]] o84g3sbhly44lvo0jana3npikwkxlvo 2034561 2034532 2026-05-31T11:53:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034561 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdank pirtûk | sernav = | sernivîser = <!-- Berg û Rûpelsazî (edîtor) --> | ISBN = 9786257253154 | pîvan = <!-- Pîvana pirtûkê --> | wêneçêker = <!-- Wêneyên bergê û pirtûkê kî cêkir? --> | rûpel = 152 | weşanxane = [[Weşanên Avesta]] | dîrok = <!-- Çapa yekemîn --> | ziman = | sererastkirin = | cîh = | sernavê xwemalî = Der Judenstaat | welat = | şêwe = | pêşgotin = | nivîskar = [[Theodor Herzl]] | binwêne = Çapa ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'' ku di 1896an de li [[Leipzig]] û [[Viyana]]yê derket. | mezinahiyawêne = | wêne = DE Herzl Judenstaat 01.jpg | wergêr = [[Fahriye Adsay]] | pirtûk = }} '''Dewleta Cihûyan''' (sernavê resen: ''Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage'') pirtûkeke [[Theodor Herzl]] e, bi wî re hewl da ku bersivek cihûyan bide ya ku wê hingê wekî pirsa cihûyan dihat zanîn. Ew di 1896an de li Leipzig û Viyanayê ji hêla Verlag-Buchhandlung a M. Breitenstein ve hat çapandin piştî ku Cronbach li [[Berlîn]] û ''[[Duncker & Humblot]]'' weşan red kiribûn. Herzl ew di bin bandora [[têkiliya Dreyfus]] de nivîsand. Wî destnivîs di 17ê hezîrana 1895an de qedand. == Taybetî == Dewleta Cihûyan ne berhemeke dînî ye; berevajî wê, bi danîna bingeha [[siyonîzm]]a ramyarî bandoreke girîng li cihûtiya nûjen kir. Ji bo Herzl, dewletek cihû ji aliyek ve ji ber [[antîsemîtîzm]]a ku li çaraliyê cîhanê hebû û ji aliyek din ve jî ji ber ku dîn ji bo cihûtiyê di encama ronahîbûn û azadbûnê de karakterê xwe yê çêker û yekbûyî wenda kir, pêdivî bû. Herzl berhema xwe wekî [[utopya]] nedît, lê wekî têgeheke pragmatîk a damezrandin û domandina dewletek cihû ku bersiv da "pirsa cihûyan". == Wergera kurdî == Ew berhem ji hêla [[Fahriye Adsay]] ve di weşanxaneya [[Weşanên Avesta]] dihat wergerandin bo kurdî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.avestakitap.com/dewleta-cihuyan |sernav=DEWLETA CIHÛYAN |malper=avestakitap.com }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Pirtûkên almanî]] [[Kategorî:Pirtûkên li ser Siyonîzmê]] [[Kategorî:Pirtûkên siyasî]] [[Kategorî:Theodor Herzl]] crvjczqdgra7i5i0mx50fcej5i7fuh9 14 115857 2034115 925837 2026-05-30T17:30:30Z Wikihez 39702 2034115 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya şopandinê}} l69ac19ud7iy0k4f6yepqco28pc39b3 0 119089 2034382 1923137 2026-05-31T09:22:59Z Avestaboy 34898 /* Jiyana wê */ Sereraskirin û rastnivîs 2034382 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mary Stewart''' ({{Dîrok|12|îlon|1916}} li [[Sunderland]], bakurê Înglistan, ji dayik bû wekî Mary Florence Elinor Rainbow, m. [[9ê gulanê|9ê gulana]] [[2014]] li [[Loch Awe]], [[Skotlenda]]) [[nivîskar]]ek brîtanî bû. == Jiyana wê == Stewart gava ku ew pênc salî bû dest bi nivîsandinê kir dema ku wê yekem helbesta xwe di kovarek piçûk a herêmî ya herêmî de weşand. Piştî wergirtina bawernameya Mastera Huner ji Zanîngeha Durham, wê li wir waneya îngilîzî da heya 1945 dema ku ew bi Sir Frederick Stewart,endamê Civaka keyaniyê re zewicî. Deh sal şûnda romana wê ya pêşîn "Madam, Will You Talk?" hat weşandin û ji hingê ve wê zêdetirî 20 roman ji bo mezinan û şanoyên radyoyê û pirtûkên zarokan nivîsand. Hin çîrokên wê ji bo sînema û televîzyonê hatine kişandin. Wê di sala 1961 an de ji bo ''"My Brother Michael"'' Komeleya Nivîskarên Wêjeya Polisî Silver Dagger qezenc kir. Pirtûk li Delphi ya kevn hatî danîn û yekem romana wê bû ku li Yewnanistanê hate danîn, piştî serdanên dubare yên vî welatî. Derbarê pirtûkê de, Mary Stewart got: ''"My Brother Michael'' evîna min û Yewnanistanê bû. Romanên wê li çaraliyê cîhanê bûn pirtûkên herî firotin û tevliheviyek balkêş a romans, nihênî û kelecanê ne. Stewart zanîna xwe ya wêjeyî û dîrokî bi jêhatîbûn û serfiraziyek mezin bikartîne. Sê pirtûkên wê yên herî navdar,, "The Crystal Cave", "The Hollow Hills" û "The Last Enchantment" bi cîhana efsanewî ya [[Key Arthur]] û sêrbaz [[Merlin]] re mijûl dibin, cîhanek ku di "The Prince and the Pilgrim" de jî tê mijûl kirin. Çîrokên wê bi gelemperî li Fransa, Brîtanya Mezin, Yewnanistan ("The Moonspinners") û her wiha Awistirya têne danîn û her dem bi baldarî têne lêkolîn û vegotin . Di sala 1971 an de wê ji hêla [[PENa Navneteweyî]] ve Komele xelata Frederick Niven ji bo "The Crystal Cave" û di 1974 an de Xelata Konseya Hunerên Skotlandî ji bo romana zarokan "Ludo and the Star Horse" wergirt. Di sala 1996 an de xebata wê ya jiyanê bi [[Xelata Agatha]] re hat xelat kirin. Nivîskara ku li Înglîstanê ji dayik bû, ew bi salan li Skotlendayê dijiya, di navbera Edinburgh û West Highlands de diçû. Hobiyên wê tê de hene dîroka xwezayî, baxçevanî, dîroka yewnanî û romayî, muzîk, û huner bi gelemperî. == Berhemên wê == === Romanên nehênî yên romantîk === * ''[[Madam, Will You Talk?]]'' (1955) * ''[[Wildfire at Midnight]]'' (1956) * ''Thunder on the Right'' (1957) * ''[[Nine Coaches Waiting]]'' (1958) * ''[[My Brother Michael]]'' (1959) * ''[[The Ivy Tree]]'' (1961) * ''[[The Moon-Spinners|The Moon-Spinners (film of the book)]]'' (1962) * ''[[This Rough Magic]]'' (1964) * ''[[Airs Above the Ground (novel)|Airs Above the Ground]]'' (1965) * ''The Gabriel Hounds'' (1967) * ''[[The Wind Off the Small Isles]]'' (1968) * ''[[Touch Not the Cat]]'' (1976) * ''[[Thornyhold]]'' (1988) * ''Stormy Petrel'' (1991) * ''[[The Prince and the Pilgrim]]'' (1995) * ''Rose Cottage'' (1997) === Bûyernameyên Merlin === # ''[[The Crystal Cave]]'' (1970) # ''[[The Hollow Hills]]'' (1973) # ''[[The Last Enchantment]]'' (1979) # ''[[The Wicked Day]]'' (1983) === Pirtûkên zarokan === * ''The Little Broomstick'' (1971) (adapted as the 2017 animated feature film ''[[Mary and the Witch's Flower]]'') * ''Ludo and the Star Horse'' (1974) * ''[[A Walk in Wolf Wood]]'' (1980) * ''The Castle of Danger'' (1981) - children's version of ''[[Nine Coaches Waiting]]'' (1958) === Helbestvanî === * ''Frost on the Window: And other Poems'' (1990) (poetry collection) == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîgotin-b|Mary Stewart}} * [https://www.youtube.com/watch?v=CBm_kyaPh4I/. "Off the Page-Mary Stewart"] 2010. Culture and literature series featuring a Scottish writer each week. In this episode, romance and historical novelist Mary Stewart discusses her natural passion for reading and writing, and the creation of her Merlin novels. * [http://mysteryscenemag.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2354:mary-stewart-teller-of-tales&catid=38:profile&Itemid=191. "Mary Stewart: A Teller of Tales"] 2011. Article by Katherine Hall Page from ''Mystery Scene''. * [http://www.lib.rochester.edu/camelot/intrvws/stewart.htm University of Rochester. "Interview with Mary Stewart" 1989. From ''Interviews with Authors of Modern Arthurian Literature''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617194852/http://www.lib.rochester.edu/camelot/intrvws/stewart.htm |date=2013-06-17 }} * [http://www.people.com/people/archive/article/0,,20066853,00.html "Novelist Mary Stewart's a Lady Like Antonia Fraser—by Title; and That Ends the Similarity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406142827/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20066853,00.html |date=2016-04-06 }} 1976. Early ''People'' magazine article by Fred Hauptfuhrer. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1916]] [[Kategorî:Mirin 2014]] [[Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an]] rxlwhwby4cjk6cech276hlkj6c1q0ig 2034383 2034382 2026-05-31T09:23:25Z Avestaboy 34898 /* Jiyana wê */ 2034383 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mary Stewart''' ({{Dîrok|12|îlon|1916}} li [[Sunderland]], bakurê Înglistan, ji dayik bû wekî Mary Florence Elinor Rainbow, m. [[9ê gulanê|9ê gulana]] [[2014]] li [[Loch Awe]], [[Skotlenda]]) [[nivîskar]]ek brîtanî bû. == Jiyana wê == Stewart gava ku ew pênc salî bû dest bi nivîsandinê kir dema ku wê yekem helbesta xwe di kovarek piçûk a herêmî ya herêmî de weşand. Piştî wergirtina bawernameya Mastera Huner ji Zanîngeha Durham, wê li wir waneya îngilîzî da heya 1945 dema ku ew bi Sir Frederick Stewart,endamê Civaka keyaniyê re zewicî. Deh sal şûnda romana wê ya pêşîn "Madam, Will You Talk?" hat weşandin û ji hingê ve wê zêdetirî 20 roman ji bo mezinan û şanoyên radyoyê û pirtûkên zarokan nivîsand. Hin çîrokên wê ji bo sînema û televîzyonê hatine kişandin. Wê di sala 1961 an de ji bo ''"My Brother Michael"'' Komeleya Nivîskarên Wêjeya Polisî Silver Dagger qezenc kir. Pirtûk li Delphi ya kevn hatî danîn û yekem romana wê bû ku li Yewnanistanê hate danîn, piştî serdanên dubare yên vî welatî. Derbarê pirtûkê de, Mary Stewart got: ''"My Brother Michael'' evîna min û Yewnanistanê bû. Romanên wê li çaraliyê cîhanê bûn pirtûkên herî firotin û tevliheviyek balkêş a romans, nihênî û kelecanê ne. Stewart zanîna xwe ya wêjeyî û dîrokî bi jêhatîbûn û serfiraziyek mezin bikartîne. Sê pirtûkên wê yên herî navdar,, "The Crystal Cave", "The Hollow Hills" û "The Last Enchantment" bi cîhana efsanewî ya [[Key Arthur]] û sêrbaz [[Merlin]] re mijûl dibin, cîhanek ku di "The Prince and the Pilgrim" de jî tê mijûl kirin. Çîrokên wê bi gelemperî li Fransa, Brîtanya Mezin, Yewnanistan ("The Moonspinners") û her wiha Awistirya têne danîn û her dem bi baldarî têne lêkolîn û vegotin . Di sala 1971 an de wê ji hêla [[PENa Navneteweyî]] ve Komele xelata Frederick Niven ji bo "The Crystal Cave" û di 1974 an de Xelata Konseya Hunerên Skotlandî ji bo romana zarokan "Ludo and the Star Horse" wergirt. Di sala 1996 an de xebata wê ya jiyanê bi [[Xelata Agatha]] re hat xelat kirin. Nivîskara ku li Înglistanê ji dayik bû, ew bi salan li Skotlendayê dijiya, di navbera Edinburgh û West Highlands de diçû. Hobiyên wê tê de hene dîroka xwezayî, baxçevanî, dîroka yewnanî û romayî, muzîk, û huner bi gelemperî. == Berhemên wê == === Romanên nehênî yên romantîk === * ''[[Madam, Will You Talk?]]'' (1955) * ''[[Wildfire at Midnight]]'' (1956) * ''Thunder on the Right'' (1957) * ''[[Nine Coaches Waiting]]'' (1958) * ''[[My Brother Michael]]'' (1959) * ''[[The Ivy Tree]]'' (1961) * ''[[The Moon-Spinners|The Moon-Spinners (film of the book)]]'' (1962) * ''[[This Rough Magic]]'' (1964) * ''[[Airs Above the Ground (novel)|Airs Above the Ground]]'' (1965) * ''The Gabriel Hounds'' (1967) * ''[[The Wind Off the Small Isles]]'' (1968) * ''[[Touch Not the Cat]]'' (1976) * ''[[Thornyhold]]'' (1988) * ''Stormy Petrel'' (1991) * ''[[The Prince and the Pilgrim]]'' (1995) * ''Rose Cottage'' (1997) === Bûyernameyên Merlin === # ''[[The Crystal Cave]]'' (1970) # ''[[The Hollow Hills]]'' (1973) # ''[[The Last Enchantment]]'' (1979) # ''[[The Wicked Day]]'' (1983) === Pirtûkên zarokan === * ''The Little Broomstick'' (1971) (adapted as the 2017 animated feature film ''[[Mary and the Witch's Flower]]'') * ''Ludo and the Star Horse'' (1974) * ''[[A Walk in Wolf Wood]]'' (1980) * ''The Castle of Danger'' (1981) - children's version of ''[[Nine Coaches Waiting]]'' (1958) === Helbestvanî === * ''Frost on the Window: And other Poems'' (1990) (poetry collection) == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîgotin-b|Mary Stewart}} * [https://www.youtube.com/watch?v=CBm_kyaPh4I/. "Off the Page-Mary Stewart"] 2010. Culture and literature series featuring a Scottish writer each week. In this episode, romance and historical novelist Mary Stewart discusses her natural passion for reading and writing, and the creation of her Merlin novels. * [http://mysteryscenemag.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2354:mary-stewart-teller-of-tales&catid=38:profile&Itemid=191. "Mary Stewart: A Teller of Tales"] 2011. Article by Katherine Hall Page from ''Mystery Scene''. * [http://www.lib.rochester.edu/camelot/intrvws/stewart.htm University of Rochester. "Interview with Mary Stewart" 1989. From ''Interviews with Authors of Modern Arthurian Literature''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617194852/http://www.lib.rochester.edu/camelot/intrvws/stewart.htm |date=2013-06-17 }} * [http://www.people.com/people/archive/article/0,,20066853,00.html "Novelist Mary Stewart's a Lady Like Antonia Fraser—by Title; and That Ends the Similarity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406142827/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20066853,00.html |date=2016-04-06 }} 1976. Early ''People'' magazine article by Fred Hauptfuhrer. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1916]] [[Kategorî:Mirin 2014]] [[Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an]] k6yecqpv04nokob7r35b7tfsuin01g3 2034385 2034383 2026-05-31T09:24:02Z Avestaboy 34898 2034385 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mary Stewart''' ({{Dîrok|12|îlon|1916}} li [[Sunderland]], bakurê Înglistan, ji dayik bû wekî Mary Florence Elinor Rainbow, m. [[9ê gulanê|9ê gulana]] [[2014]] li [[Loch Awe]], [[Skotlenda]]) [[nivîskar]]ek brîtanî bû. == Jiyana wê == Stewart gava ku ew pênc salî bû dest bi nivîsandinê kir dema ku wê yekem helbesta xwe di kovarek piçûk a herêmî ya herêmî de weşand. Piştî wergirtina bawernameya Mastera Huner ji Zanîngeha Durham, wê li wir waneya îngilîzî da heya 1945 dema ku ew bi Sir Frederick Stewart,endamê Civaka keyaniyê re zewicî. Deh sal şûnda romana wê ya pêşîn "Madam, Will You Talk?" hat weşandin û ji hingê ve wê zêdetirî 20 roman ji bo mezinan û şanoyên radyoyê û pirtûkên zarokan nivîsand. Hin çîrokên wê ji bo sînema û televîzyonê hatine kişandin. Wê di sala 1961 an de ji bo ''"My Brother Michael"'' Komeleya Nivîskarên Wêjeya Polisî Silver Dagger qezenc kir. Pirtûk li Delphi ya kevn hatî danîn û yekem romana wê bû ku li Yewnanistanê hate danîn, piştî serdanên dubare yên vî welatî. Derbarê pirtûkê de, Mary Stewart got: ''"My Brother Michael'' evîna min û Yewnanistanê bû. Romanên wê li çaraliyê cîhanê bûn pirtûkên herî firotin û tevliheviyek balkêş a romans, nihênî û kelecanê ne. Stewart zanîna xwe ya wêjeyî û dîrokî bi jêhatîbûn û serfiraziyek mezin bikartîne. Sê pirtûkên wê yên herî navdar,, "The Crystal Cave", "The Hollow Hills" û "The Last Enchantment" bi cîhana efsaneyî ya [[Key Arthur]] û sêrbaz [[Merlin]] re mijûl dibin, cîhanek ku di "The Prince and the Pilgrim" de jî tê mijûl kirin. Çîrokên wê bi gelemperî li Fransa, Brîtanya Mezin, Yewnanistan ("The Moonspinners") û her wiha Awistirya têne danîn û her dem bi baldarî têne lêkolîn û vegotin . Di sala 1971 an de wê ji hêla [[PENa Navneteweyî]] ve Komele xelata Frederick Niven ji bo "The Crystal Cave" û di 1974 an de Xelata Konseya Hunerên Skotlandî ji bo romana zarokan "Ludo and the Star Horse" wergirt. Di sala 1996 an de xebata wê ya jiyanê bi [[Xelata Agatha]] re hat xelat kirin. Nivîskara ku li Înglistanê ji dayik bû, ew bi salan li Skotlendayê dijiya, di navbera Edinburgh û West Highlands de diçû. Hobiyên wê tê de hene dîroka xwezayî, baxçevanî, dîroka yewnanî û romayî, muzîk, û huner bi gelemperî. == Berhemên wê == === Romanên nehênî yên romantîk === * ''[[Madam, Will You Talk?]]'' (1955) * ''[[Wildfire at Midnight]]'' (1956) * ''Thunder on the Right'' (1957) * ''[[Nine Coaches Waiting]]'' (1958) * ''[[My Brother Michael]]'' (1959) * ''[[The Ivy Tree]]'' (1961) * ''[[The Moon-Spinners|The Moon-Spinners (film of the book)]]'' (1962) * ''[[This Rough Magic]]'' (1964) * ''[[Airs Above the Ground (novel)|Airs Above the Ground]]'' (1965) * ''The Gabriel Hounds'' (1967) * ''[[The Wind Off the Small Isles]]'' (1968) * ''[[Touch Not the Cat]]'' (1976) * ''[[Thornyhold]]'' (1988) * ''Stormy Petrel'' (1991) * ''[[The Prince and the Pilgrim]]'' (1995) * ''Rose Cottage'' (1997) === Bûyernameyên Merlin === # ''[[The Crystal Cave]]'' (1970) # ''[[The Hollow Hills]]'' (1973) # ''[[The Last Enchantment]]'' (1979) # ''[[The Wicked Day]]'' (1983) === Pirtûkên zarokan === * ''The Little Broomstick'' (1971) (adapted as the 2017 animated feature film ''[[Mary and the Witch's Flower]]'') * ''Ludo and the Star Horse'' (1974) * ''[[A Walk in Wolf Wood]]'' (1980) * ''The Castle of Danger'' (1981) - children's version of ''[[Nine Coaches Waiting]]'' (1958) === Helbestvanî === * ''Frost on the Window: And other Poems'' (1990) (poetry collection) == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîgotin-b|Mary Stewart}} * [https://www.youtube.com/watch?v=CBm_kyaPh4I/. "Off the Page-Mary Stewart"] 2010. Culture and literature series featuring a Scottish writer each week. In this episode, romance and historical novelist Mary Stewart discusses her natural passion for reading and writing, and the creation of her Merlin novels. * [http://mysteryscenemag.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2354:mary-stewart-teller-of-tales&catid=38:profile&Itemid=191. "Mary Stewart: A Teller of Tales"] 2011. Article by Katherine Hall Page from ''Mystery Scene''. * [http://www.lib.rochester.edu/camelot/intrvws/stewart.htm University of Rochester. "Interview with Mary Stewart" 1989. From ''Interviews with Authors of Modern Arthurian Literature''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617194852/http://www.lib.rochester.edu/camelot/intrvws/stewart.htm |date=2013-06-17 }} * [http://www.people.com/people/archive/article/0,,20066853,00.html "Novelist Mary Stewart's a Lady Like Antonia Fraser—by Title; and That Ends the Similarity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406142827/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20066853,00.html |date=2016-04-06 }} 1976. Early ''People'' magazine article by Fred Hauptfuhrer. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1916]] [[Kategorî:Mirin 2014]] [[Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an]] siqxh8q9kqfi813ac0p88h9nqtl106a 0 123466 2034368 1953332 2026-05-31T09:00:03Z Avestaboy 34898 /* */ 2034368 wikitext text/x-wiki {{bêçavkanî|tarîx=hezîran 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Sir William Wallace''' (jdb. {{Derdora}}. 1270 - 23ê tebaxa 1305an) şovalyekî [[Skotlenda|skotlendî]] bû ku yek ji serokên sereke yên [[Şerê Yekem ê Serxwebûna Skotlendayê]] bû. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn sedsala 13an]] [[Kategorî:Mirin 1305]] [[Kategorî:Serhildêrên skotlendî]] [[Kategorî:Skotlendî]] [[Kategorî:1305 li Skotlendayê]] 3mxeh57x8n77okobv57ru7mhwe32jg8 0 124247 2033957 1848440 2026-05-30T12:33:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (--{{Sêwî}}, Destpêkê standard kir, Binê standard kir.) 2033957 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank model | nav = | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = Mahlagha.jpg | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = Aisha Unique | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = {{Roja bûyînê û temen|1989|06|17}} | cihê_jidayikbûnê = [[Îsfehan]] , [[Îran]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | hevwelatî = | netewe = | perwerde = | tê_nasîn = | televîzyon = <!-- bernameyên ku pêşkeş kiriye/kirine --> | salên_çalak = | hevjîn = | partner = | zarok = | xizm = | malper = | modul = | bejn = | rengê_por = [[çakar]] | rengê_çavan = [[çakar]] | ajans = | menajer = <!-- heke ajans hebe, menajer nayê bikaranîn --> }} '''Mahlaqa Jaberi Dashstani''' (bi farisî: Mahlaqa Jaberi Dashstani), ku bi navê Aisha Unique jî tê naskirin, [[model]]eke Îranî-Amerîkî ye. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên îranî yên jin]] du8hwfrr4zubd33e66h1xlw7vtr9q8k 0 126855 2033960 1765360 2026-05-30T12:37:26Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2033960 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} {{Agahîdank mirov | çînaser = sînema | nav = Léa Seydoux | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = Léa Seydoux 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1|7|1985|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Parîs]], [[Fransa]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Fransî]] | hevwelatî = | pîşe = [[Lîstikvan]] | sedema_navdarbûnê = | televîzyon = | salên_çalak = 2005–niha | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = André Meyer | zarok = 1 | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Léa Seydoux''', ({{Jidayikbûn|1|7|1985|j=1}} li [[Parîs]], [[Fransa]]) lîstikvaneke fransî ye ku bi rolên xwe yên di fîlmên fransiyên wekî ''[[The Last Mistress]]'' a sala 2007an û ''[[On War]]'' a sala 2008an de hatiye naskirin. Seydoux, yekem car piştî ku xelata [[Trophée Chopard]] wergirt û ji bo performansa xwe di fîlmê ''[[The Beautiful Person]]'' a sala 2008an de yekem berbijariya xweya [[Xelata Césarê]] wergirtiye, bal kişandiye. == Jînenîgarî == Léa Seydoux di 1ê tîrmeha sala 1985an de ji dayik bûye û keça karsaz Henri Jérôme Seydoux-Fornier de Clausonne û Valérie Schlumberger e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.parismatch.com/People/Joyeux-anniversaire-Lea-792656 |sernav=Joyeux anniversaire, Léa - Léa Seydoux a trente ans |malper=parismatch.com |ziman=fr |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://madame.lefigaro.fr/tag/lea-seydoux |sernav=Léa Seydoux : dernières actualités et vidéos |malper=Madame Figaro |ziman=fr |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> Ew li Passy, ​​li herêma 16ê ya [[Parîs]]ê ji dayik bûye û li Saint-Germain-des-Prés li herêma 6an a [[Parîs]]ê mezin bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.vogue.com/vogue-daily/article/getting-ready-for-the-cannes-film-festival-with-lea-seydoux/ |sernav=Getting Ready for the Cannes Film Festival with Léa Seydoux - Vogue Daily - Fashion and Beauty News and Features |tarîx=2014-02-17 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2022-05-14 |roja-arşîvê=2014-02-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140217000408/http://www.vogue.com/vogue-daily/article/getting-ready-for-the-cannes-film-festival-with-lea-seydoux/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Ew bi baweriyek tund a Protestan mezin bûye lê niha ne keseke dîndar e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.lexpress.fr/styles/monde-des-stars/lea-seydoux-je-suis-une-femme-virile_1025591.html |sernav=Léa Seydoux: "je suis une femme virile" |tarîx=2011-08-31 |malper=LExpress.fr |ziman=fr |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> Dê û bavê Seydoux her du jî bi eslê xwe Alsatî ne. Jiber ku pargîdaniyên naskirî yên Fransayê di destê malbata wê de ne malbata Seydoux li Fransayê malbatekî naskirî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.standard.co.uk/esmagazine/l-agent-provocateur-meet-lea-seydoux-star-of-blue-is-the-warmest-colour-9094136.html |sernav=L'agent provocateur: meet Léa Seydoux, star of Blue is the Warmest |paşnav=Eyre |pêşnav=Hermione |tarîx=2014-01-31 |malper=Evening Standard |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> Seydoux bi André Meyer zewicandiye û kurekî wanê bi navê Georges heye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/lea_seydoux_maman_pour_la_premiere_fois_decouvrez_le_prenom_de_son_petit_garcon_386086 |sernav=Léa Seydoux, maman pour la première fois : découvrez le prénom de son petit garçon - Gala |paşnav=Média |pêşnav=Prisma |malper=Gala.fr |ziman=fr |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> == Fîlmografî == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Sal ! scope="col" | Nav ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Nîşe |- |2006 |''[[Girlfriends (2006 film)|Girlfriends]]'' |Aurore | |- | rowspan="3" |2007 |''La Consolation'' |Camille |Kurtefîlm |- |''[[The Last Mistress]]'' |Olivia | |- |''13 French Street'' |Jenny | |- | rowspan="4" |2008 |''[[On War (film)|On War]]'' |Marie | |- |''Les Vacances de Clémence'' |Jackie |Fîlmê televîzyonê |- |''Des poupées et des anges'' |Gisèle | |- |''[[The Beautiful Person]]'' |Junie | |- | rowspan="4" |2009 |''[[Lourdes (film)|Lourdes]]'' |Maria | |- |''Des illusions'' |The subway girl | |- |''[[Inglourious Basterds]]'' |Charlotte LaPadite | |- |''[[Going South (2009 film)|Going South]]'' |Léa | |- | rowspan="6" |2010 |''[[Robin Hood (2010 film)|Robin Hood]]'' |[[Isabella of Angoulême]] | |- |''Petit tailleur'' |Marie–Julie |Kurtefîlm |- |''[[Sans laisser de traces]]'' |Fleur | |- |''[[Belle Épine]]'' |Prudence Friedmann | |- |''[[Roses à crédit]]'' |Marjoline | |- |''[[Mysteries of Lisbon]]'' |Blanche de Montfort | |- | rowspan="4" |2011 |''[[Midnight in Paris]]'' |Gabrielle | |- |''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' |Sabine Moreau | |- |''Time Doesn't Stand Still'' |Elle |Kurtefîlm |- |''[[My Wife's Romance]]'' |Eve | |- | rowspan="2" |2012 |''[[Farewell, My Queen]]'' |Agathe-Sidonie Laborde | |- |''[[Sister (2012 film)|Sister]]'' |Louise | |- | rowspan="2" |2013 | ''[[Blue Is the Warmest Colour]]'' |Emma | |- |''[[Grand Central (film)|Grand Central]]'' |Karole | |- | rowspan="3" |2014 |''[[Beauty and the Beast (2014 film)|Beauty and the Beast]]'' |Belle | |- |''[[The Grand Budapest Hotel]]'' |Clotilde | |- |''[[Saint Laurent (film)|Saint Laurent]]'' |[[Loulou de la Falaise]] | |- | rowspan="3" |2015 |''[[Diary of a Chambermaid (2015 film)|Diary of a Chambermaid]]'' |[[Célestine (Mirbeau)|Célestine]] | |- |''[[The Lobster]]'' |Loner Leader | |- |''[[Spectre (2015 film)|Spectre]]'' |Madeleine Swann | |- |2016 |''[[It's Only the End of the World]]'' |Suzanne | |- | rowspan="2" |2018 |''[[Zoe (film)|Zoe]]'' | Zoe | |- |''[[Kursk (film)|Kursk]]'' |Tanya | |- |2019 |''[[Oh Mercy!]]'' |Claude |<ref>{{Jêder-malper |sernav=Léa Seydoux Cast In New Thriller By French Filmmaker Arnaud Desplechin |url=https://theplaylist.net/lea-seydoux-arnaud-desplechin-20180622/ |malper=The Playlist |tarîx=22 hezîran 2018 }}</ref> |- | rowspan="5" |2021 |''[[The French Dispatch]]'' |Simone | |- |''[[Deception (2021 film)|Deception]]'' |The English Lover | |- |''[[The Story of My Wife (film)|The Story of My Wife]]''<ref>{{Jêder-malper |paşnav1=Utichi |pêşnav1=Joe |tarîx=2021-07-06 |sernav=With Four Films In Cannes, Léa Seydoux Will Rule The Croisette – Interview |url=https://deadline.com/2021/07/lea-seydoux-interview-cannes-french-dispatch-deception-story-of-my-wife-france-1234784736/ |roja-gihiştinê=2021-07-07 |malper=Deadline |ziman=en-US }}</ref> |Lizzy | |- |''[[France (film)|France]]'' |France de Meurs | |- |''[[No Time to Die]]'' |Madeleine Swann | |- |2022 | ''[[Crimes of the Future (2022 film)|Crimes of the Future]]'' | Caprice | <ref name="Galuppo2022">{{Jêder-malper |paşnav=Galuppo |pêşnav=Mia |tarîx=2022-05-10 |sernav=The Paradox of Lea Seydoux |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/lea-seydoux-cannes-one-fine-morning-crimes-future-1235143336/ |roja-gihiştinê=2022-05-10 |malper=The Hollywood Reporter |ziman=en-US }}</ref> |- | style="background:#ffc;" |2022 | ''[[One Fine Morning (film)|One Fine Morning]]'' | Sandra | |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Aktrîsên fransî]] [[Kategorî:Jinên fransî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên fransî yên jin]] q1221m2r8ttyrs5ri28r1nkcjay8li9 0 128537 2034323 1975745 2026-05-31T06:40:40Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034323 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Wêneyekî ji Rojnameya Cumhuriyetê di daxuyaniya de dinivîse, kesên ku li Geliyê Zilanê kom kirine hemî hatine kuştin, kes jê xilas nebûye û operasyonên didome.]] [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|Wêneyê qeflek zarok û jin ku di dema Komkujiya Dersimê de ji aliyê artêşa Tirkiyê ve hatiye kom kirin. Piştî 74 salên kesê bi navê Salman Yeşildağ ku ji komkujiya xilas bibû, aniye ziman ku birayê wî jî di nava vê qeflê de ye ev qefl bi temamî hatine kuştin.]] [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê ku di 28ê kanûna sala 2011an de ji aliyê balefirên şer ên dewleta tirk ve ji dijî kurdan pêk hatiye.]] '''Tawanên şer ên Tirkiye yê li dijî kurdan''' rêzeke komkujî û tawanên şer e ku di dîrokên cihêreng de ji aliyê artêşa dewleta Tirkiyeyê ve li dijî [[kurd]]an pêk hatiye. [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Zilanê]] û [[Serhildana Dêrsimê|Komkujiya Dersimê]], tawanên serekeyê şer e ku di van komkujiyan de bi hezaran kurd ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve hatine kuştin. Li gorî daxuyaniyê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye diyar kirin di [[Serhildana Dêrsimê|Kumkujiya Dersimê]] de 8 hezar 605 [[kurd]] ji aliyê artêşa tirk ve hatine kuştin<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/dersimde-kac-kisi-oldu,107055 |sernav=Dersim'de kaç kişi öldü? |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-30 }}</ref> lê li gorî tespîtên antropologa kurd Dilşa Deniz ev hêjmar gelek zêde ye ku hejmara kesên ku di komkujiyê de ji aşiyê Tirkiyê ve hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin. Yek ji komkujiyên ku ji aliyê Tirkiyê ve pêk hatiye [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Zilanê]] ye ku li gorî daxuyaniyên çapemenî û rojnamevanên wî demê 50 û 75 hezar [[kurd]] ji aliyê artêşa dewleta [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve hatin kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F140982 |sernav=Asırlık yara Geliyê Zilan’ın tanığı: İhaneti unutmadım |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-05-30 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://tr.wikipedia.org/wiki/Berliner_Tageblatt |sernav="Berliner Tageblatt" sayfasını oluşturmaktasınız - Vikipedi |malper=tr.wikipedia.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-30 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref> Di salên dawiyê de li [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û li [[Başûrê Kurdistanê]] li dijî sivîlên kurd ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve gelek caran bi êrîşên hewayî gelek tawanên şer hatine tomarkirin. Yek ji van êrîşên sereke yên hewayî [[Komkujiya Robozkê]] ye ku yek ji êrîşên sereke yên ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî kurdên sivîl pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59806472 |sernav=10. yılında Roboski Katliamı: Hukuki süreç hangi aşamada? |tarîx=2021-12-28 |malper=BBC News Türkçe |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-06-03 }}</ref> Bi van êrîşên hewayî ya ku ji aliyê dewleta tirk, bi rêveberiya serok/serokkomarê vê serdemê Recep Tayyîp Erdogan de bi dehan zarok û kesên sivîl jiyana xwe ji dest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/solin-katliamin-semboludur-57245.htm |sernav='Solin katliamın sembolüdür' |malper=Yüksekova Haber Portalı |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 |roja-arşîvê=2022-12-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221204091904/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/solin-katliamin-semboludur-57245.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/257295/tsk-kandilde-zergel-koyunu-vurdu-8-sivil-yasamini-yitirdi |sernav=TSK, Kandil'de Zergelê köyünü vurdu: 8 sivil yaşamını yitirdi |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> Di sala 2015an de piştî hilbijartina giştî ya 7ê hezîrana sala 2015an de ku hikûmeta [[Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiyê)|AKPê]] di hilbijartinê de têk diçe ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve di civîna Saziya Ewlehiya Neteweyî ya Tirkiye yê (MGK) de li dijî kurdên Bakurê Kurdistanê biryara operasyonek bi navê ''Çöktürme operasyonu'' (operasyona têkbirinê) ku piştre navê operasyonê wekê ''Hendek operasyonu'' (operasyona xendekan) hatiye guhertin, hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cnnturk.com/hendek-operasyonu |sernav=Hendek Operasyonu Haberleri - Son Dakika Yeni Hendek Operasyonu Gelişmeleri |malper=CNN Türk |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 |roja-arşîvê=2016-05-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160530190356/http://www.cnnturk.com/hendek-operasyonu |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Piştî despêka vî operasyonê ji bo rawestandina vê operasyonê hemî daxwazên siyasetmedarên kurd tê red kirin. Derbasbûna siyasetmedarên kurd ku derbasî bajar û navçeyên ku di bin êrîşan de ye ji aliyê dewleta tirk û hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ve hatiye astengkirin. Bi despêkirina vî operasyonê re ji bo parastina tax û bajaran ji aliyê komên ji ciwanên [[Kurd]] li navçe û bajarên ku tevgerên leşkerên tirk lê zêde dibe, ji bo parastina bajar û taxên ku artêşa tirk lê dest bi êrîşan dike damezrandina Yekîneyên Parastina Sivîl (YPS) hatiye ragihandin. Bi despêkirina vî operasyona leşkerî re li navçeyên [[Cizîr]], [[Gever]] û [[Nisêbîn]]ê gelek zarok, jin û kesên sivîl ji aliyê artêşa tirk ve hatine kuştin.<ref name="Duvar2021" /> Yek ji van kesan jina 75 salî Taybet Înan bû ku ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li navçeya [[Nisêbîn]]ê hate kuştin. Ji bo hilanîna cendekê Taybet Înan gelek hewlên saziyên sivîl siyasî çêbû lê dewleta tirk destûrê neda ku cendek bê hilanîn û cendekê Taybet Înan heft roj li kolana lê hate kuştin maye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/cenazesi-7-gun-yerde-kalan-taybet-ananin-evinde-kara-bayram,348586 |sernav=Cenazesi 7 gün yerde kalan Taybet Ana'nın evinde 'kara' bayram... |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> Yek ji tawanên şer ên ku di dema rêveberiya hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî [[kurd]]an pêk hatiye kuştina siyasetmedar û endezyara [[Kurd]] [[Hevrîn Xelef]] e.<ref name="Duvar2019" /> Kuştina Hevrîn Xelef di dema dagirkirina [[Serêkaniyê]] û [[Girê Spî|Girêspî]] de ku ji aliyê [[Tirkiye]]yê vê dihate dagirkirin, di 12ê cotmeya sala 2019an de li ser rêya m4 a navneteweyî ya li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk hatiye.<ref name="Duvar2019" /> Rêxistina navneteweyî [[Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî|Amnesty International]] ku navenda wî li [[London]]ê ye, diyar kiriye ku [[Hevrîn Xelef]] ji aliyê çekdarên [[Ehrar El-Şarkiye]] ve ku girêdayî dewleta [[Tirkiye]]yê ye hatiye kuştin. Di daxuyaniyê de hatiye diyarkirin ku Hevrîn Xelef ji otomobîla wê hatiye kaşkirin, [[Hevrîn Xelef]] û ajokarê wê li heman cihî hatine kuştin.<ref name="Duvar2019" /> Li gorî rapora [[Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî|Amnesty International]] porê [[Hevrîn Xelef]] hatiye kişandin û nêz ve hatiye gulebaran kirin.<ref name="Duvar2019" /> == Kronolojî == === Sedsala 20an === ==== Komkujiya Geliyê Zilan (1930) ==== [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zilan]] tawanek şer e ku di meha tîrmeha sala 1930an ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] li dijî kurdan pêk hatiye. Di Komkujiyê de li gorî jêderên curbicur 50 û 75 hezar [[Kurd]] ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.halklarindemokratikkongresi.net/zilan-katliamini-unutmadik/1739 |sernav=Zilan Katliamı’nı Unutmadık! |malper=www.halklarindemokratikkongresi.net |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya Dersimê (1937-1938) ==== [[Kumkujiya Dersimê]] tawanek şer e ku di sala 1937 û 1938an de ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li Dêrsimê li dijî kurdan pêk hatiye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd Dilşa Deniz hejmara kesên ku di komkujiyê ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/dersimde-kac-kisi-oldu,107055 |sernav=Dersim'de kaç kişi öldü? |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya gundê Zînê (1938) ==== [[Komkujiya Zînî Gedîkê]] komkujî û tawanek şer e ku di 6ê tebaxa 1938an de li gundê [[Zînê]] ya bi ser parêzgeha [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzînganê]] de ji aliyê artêşa tirk ve li dijî [[kurd]]an pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-258153-prosecutor-orders-search-for-mass-alevi-grave-in-erzincan.html |sernav=Prosecutor orders search for mass Alevi grave in Erzincan |tarîx=2011-09-28 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2022-06-02 |roja-arşîvê=2011-09-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110928181954/http://www.todayszaman.com/news-258153-prosecutor-orders-search-for-mass-alevi-grave-in-erzincan.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 95 [[Kurd]] ji aliyê artêşa dewleta tirk ve hatine kuştin û piştî vî Komkujiyê şêniyên gund sirgûnê bajarê [[Balikesîr]] û navçeya [[Keşan]] a bi ser parêzgeha [[Edirne]] yê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mynet.com/zini-gedigi-katliamina-sorusturma-180100053336 |sernav=Zini Gediği Katliamı'na soruşturma |paşnav=Mynet |malper=Mynet YurtHaber |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-06-02 }}</ref> ==== Komkujiya Geliyê Sefo (1943) ==== [[Bûyera Sî û Sê Guleyan|Komkujiya Geliyê Sefo]] yan jî navê ku pê tê zanîn Komkujiya 33 guleyê, komkujiyeke ku di 30yê tîrmeha sala 1943an de ji aliyê artêşa [[Tirk]] ve li dijî gundiyên [[Kurd]] pêk hatiye. Di komkujiya de 33 kes ji bo kuştinê birin kesek direve xwe xilaskir dike û 32 kesên ku dimîne destê leşkerên tirk ji leşkeran ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/yazarlar/dogan-akin/33-koylu-neden-katledildi-katiller-yillarca-nasil-korundu,4290 |sernav=33 köylü neden katledildi, katiller yıllarca nasıl korundu? |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya Licê (1993) ==== [[Komkujiya Lîcê|Komkujiya Licê]] tawanek şer e ku di 27ê cotmeha sala 1993an de ji aliyê dewleta tirk ve li dijî kurdan pêk hatiye. Di Komkujiya Licê de 401 avahî 242 dikanên kurdan hatine şewitandin û 17e kes ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hakikatadalethafiza.org/27-yildir-kus-konacak-dal-yok-licede/ |sernav=27 yıldır kuş konacak dal yok Lice’de!! |malper=Hafıza Merkezi |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.failibelli.org/lice-katliami-sanigi-tum-kararlarim-dogruydu/ |sernav=Lice Katliamı Sanığı: Tüm Kararlarım Doğruydu |malper=FAİLİ BELLİ |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya Vartinîsê (1993) ==== [[Komkujiya Vartinîsê]] tawanek şer e ku di 3ê çiriya pêşîna sala 1993an de li bajaroka [[Vartinîs]] a biser navçê [[Tîl, Mûş|Tîl]] a [[Mûş]]ê li dijî malbatek [[Kurd]], ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve pêk hatiye. Di vî komkujiyê de avahiya malbatê tê şewitandin ji heman malbatê dêûbav 7 zarok bi şewata agirê hatine şewitandin û hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hakikatadalethafiza.org/vartinis-altinova-katliami-davasi-bugun-goruluyor/ |sernav=Vartinis (Altınova) Katliamı Davası Bugün Görülüyor |malper=Hafıza Merkezi |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> === Sedsala 21ê === ==== Komkujiya Kortekê (2011) ==== [[Komkujiya Kortekê 2011|Komkujiya Kortekê]] komkujî û tawanek şer e ku di 21ê tebaxa sal a 2011an de di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de ji aliyê balefirên şer ên dewleta [[Tirk]] ve li dijî wesayîtekî malbata [[Kurd]] pêk hatiye. Di komkujiyê de 4 zarok, Jinek ducanî bi temamî 7 kes hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.karakocanliyiz.biz/kc/index.php/haberler/7-tuerkiye-ve-duenyadan/107-tuerk-sava-ucaklar-4si-cocuk-7-kiiyi-oelduerdue.html |sernav=Türk Savaş Uçakları 4'ü Çocuk 7 Kişiyi Öldürdü. |tarîx=2011-12-24 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2022-06-03 |roja-arşîvê=2011-12-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111224181936/http://www.karakocanliyiz.biz/kc/index.php/haberler/7-tuerkiye-ve-duenyadan/107-tuerk-sava-ucaklar-4si-cocuk-7-kiiyi-oelduerdue.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> ==== Komkujiya gundê Zergelê (2015) ==== [[Komkujiya gundê Zergelê]] komkujî û tawanek şer e ku di sala 2015an ji aliyê balefirên şer ên artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] li dijî kesên sivîl ên li [[Başûrê Kurdistanê]] pêk hatiye. Di vî êrîşa hewayî de 8 kes jiyana xwe jidest dide û 14e kes bi giranî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/257295/tsk-kandilde-zergel-koyunu-vurdu-8-sivil-yasamini-yitirdi |sernav=TSK, Kandil'de Zergelê köyünü vurdu: 8 sivil yaşamını yitirdi |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |roja-gihiştinê=2022-06-03 }}</ref> ==== Komkujiyên jêrzemînên Cizîrê (2015) ==== [[Komkujiyên jêrzemînên Cizîrê]] rêzeke komkujî û tawanên şere ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref name="Duvar2021">{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/anayasa-mahkemesi-cizre-bodrumlari-basvurusunu-reddetti-haber-1520119 |sernav=Anayasa Mahkemesi 'Cizre bodrumları' başvurusunu reddetti |paşnav=Duvar |pêşnav=Gazete |tarîx=2021-04-22 |malper=Duvar |ziman=tr-TR |roja-gihiştinê=2022-06-01 }}</ref> Komkujî di sala 2015an de, di dema şerê di navbera artêşa tirk û şervanên YPSê de derketiye, li dijî kesên sivîl û şervanên YPSê ku birîndar bûne, pêk hatiye.<ref name="Duvar2021" /> Di komkujiya jêrzemînên [[Cizîr]]ê de, di jêrzemînên avahiyên curbicur de şervanên YPSê û kesên sivîl ji aliyê artêşa tirk ve bi agirê saxe sax hatine şewitandin.<ref>{{Jêder |sernav=Cizre’de bodrum katından HDP'li Derya Koç'un ses kaydı! |url=https://www.youtube.com/watch?v=1QjgLf_yQl4 |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-06-01 }}</ref> ==== Kuştina her sê jinên siyasetmedarên kurd (2016) ==== [[Kuştina her sê jinên siyasetmedarên kurd]] yek ji tawanên şer ên ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan]] de li dijî sê jinên siyasetmedarên [[Kurd]] ku di sala 2016an de li navçeya [[Silopî]]yê pêk hatiye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/01/160105_silopi_kadin_siyasetciler |sernav=Silopi'de üç kadın siyasetçi öldürüldü |tarîx=2016-01-06 |malper=BBC News Türkçe |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-06-04 }}</ref> Her sê jinên siyasetmedar, [[Sêvê Demir]], [[Pakize Nayir]] û [[Fatma Uyar]] di dema ''Çöktürme operasyonu'' (operasyona têkbirinê) de ku li bajar û navçeyên [[Bakurê Kurdistanê]] hatibû lidarxistin, hatine kuştin.<ref name=":2" /> ==== Tewanên şer ên di dema dagirkirina Efrînê de (2018) ==== [[Tewanên şerê di dema dagirkirina Efrînê]] rêzeke tawanên şer e ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve ji aliyê artêşa tirk ve li dijî sivîlan li bajarê [[Efrîn]]ê pêk hatiye. Di dema dagirkirina [[Efrîn]]ê de 700 sivîl hatin kuştin 7 hezar û 400 sivîl hatine revandin û hêj çarenûsa wan ne diyar e. 68 dibistan hatine xirakirin, gelek goristan û 15 perestgehên dînî hatine rûxandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/18032022 |sernav=Rudaw |paşnav=Rudaw |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2022-06-02 }}</ref> ==== Bombarana Nexweşxaneya Avrînê (2018) ==== [[Bombarana Nexweşxaneya Avrînê]], bombaran û tawanek şer e ku ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve di sala 2018an di dema dagirkirin a [[Efrîn]]ê de ji aliyê balefirên şer ên [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li dijî [[Nexweşxaneya Avrînê]], li [[Efrîn]]ê pêk hatiye. Di bombaranê de 9 kes jiyana xwe jidest dane û gelek kes jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://amp.artigercek.com/haberler/avrin-hastanesi-bombalandi |sernav=Avrin Hastanesi bombalandı: 9 kişi yaşamını yitirdi |malper=amp.artigercek.com |roja-gihiştinê=2022-06-02 }}</ref> ==== Kuştina Hevrîn Xelef (2019) ==== Kuştina siyasetmedar û endezyara Kurd [[Hevrîn Xelef]] tawanek şer e ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de ji aliyê hêzên çekdarê ku [[Tirkiye]] alîkariyê dike pêk hatiye.<ref name="Duvar2019">{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/dunya/2019/11/04/hevrin-halef-nasil-olduruldu |sernav=Hevrin Halef nasıl öldürüldü? |paşnav=Duvar |pêşnav=Gazete |tarîx=2019-04-11 |malper= |ziman=tr-TR |urlya-arşîvê= |roja-gihiştinê=2022-06-04 }}</ref> [[Hevrîn Xelef]] di 12ê cotmeha sala 2019an de di dema dagirkirina [[Serêkaniyê]] de ji aliyê hêzên çekdarê girêdayî [[Tirkiye]] ve hatiye kuştin.<ref name="Duvar2019" /> Piştî kuştina [[Hevrîn Xelef]] rojnameya [[Yeni Şafak]] a [[Tirkiye]]yê ji bo kuştinê [[Hevrîn Xelef]], wê wek sekreterê giştî yê [[Partiya Sûriyeya Pêşerojê]] ku yek ji berfirehkirina siyasî ya [[Partiya Yekîtiya Demokrat|PYDê]] li [[Sûrî|Sûriyê]] ye, pênase kir û diyar kir ku "Hevrîn Xelef bi operasyoneke serkeftî hatiye kuştin", kuştina [[Hevrîn Xelef]] diyar kiriye.<ref name="Duvar2019" /> ==== Êrîşa bi ser konvoya sivîlan de (2019) ==== [[Êrîşa bi ser konvoya sivîlan de]], komkujî û tawanek şer e ku di sala 2019an de di dema dagirkirina [[Serêkaniyê]] û [[Girê Spî|Girêspî]] de ji aliyê [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve li dijî [[kurd]]an pêk hatiye. Êrîş bi balefirên şer ên [[Tirkiye|Tirkiyê]] pêk hatiye û di êrîş de 11 sivîlan jiyana xwe ji dest da û 74 sivîl birîndar bûne.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?page=haber&ID=18953 |sernav=Êrîşa li dijî sivîlan |paşnav= |pêşnav= }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref> ==== Komkujiya bi ser dibistana Hesîçeyê de (2022) ==== [[Komkujiya li dijî dibistana Hesîçeyê]], komkujî tawanên şer e ku ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyîp Erdogan]] ve li dijî dibistana zarokên keç pêk hatiye. Komkujî li bajarê [[Hesîçe]] ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ji aliyê artêşa dewleta tirk ve li dijî dibistanek pêk hatiye û di encama erîşê de 4 zarok hatin kuştin û 11 e zarok birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/kr/HEM-NCE/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Fkr%2FHEM-NCE%2Fcontent%2Fview%2F180109 |sernav=Di êrişa Tirkiyeyê de li Til Temirê 4 zarok hatin qetilkirin |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-08-19 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref> ==== Bikaranîna gaz û çekên kîmyewî ya li dijî gerîlayên PKKê (2022) ==== Bikaranîna çekên kîmyayî tawanekî şer e ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî gerîlayên [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] pêk hatiye. Di meha nîsana sala 2022an de bi despêka şerê di navbera hêzên [[Hêzên Parastina Gel|HPGê]] artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] de, di mehên îlon û cotmeha sala 2022an de dewleta tirk d dema şer de li dijî gerîlayên [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] gaz û çekên kîmyewî bikar aniye. Bi van êrîşên kîmyewî 17e gerîlayên [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] jiyana xwe jidest dane û hinek dîmenên dema ku gerîlayan [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] ji ber gazên kîmyewî bi bandor bûne, li [[Ajansa Nûçeyan a Firatê]] de di 19ê cotmeha sala 2022an de hatiye weşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F185962 |sernav=Görüntüleri inceleyen Fincancı: Sinir sistemini tutan kimyasal kullanılmış |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184357/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/185962 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F185948 |sernav=Kimyasal saldırıda hayatını kaybeden Şen'in babası: Ahlaksız bir savaş yürütülüyor |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184451/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/185948 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F185973 |sernav=Uca’dan BM ve OPCW’ye: Avrupa kimyasal kullanımına izin mi verdi? |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184946/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/185973 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F186013 |sernav=Türkiye'nin kimyasal silah saldırıları sürüyor |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184700/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/186013 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Kuştinan 2 rojnamevanên kurd li Silêmanî 2024 ==== Êrîşeke hewayî ye ku ji aliyê dewleta tirk ve di 24 tebaxa sala 2024an de li Silêmanî li dijî rojnemavanên kurd pêk hatiye. Di êrîşê de rojnamevanên bi navê Gulistan Tara ve Hêro Bahadîn jiyana xwe jidest didin û rojnamevanekî din jî birîndar dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rojnews.news/ku/?p=338748 |sernav=‘Qetilkirina rojnamevanan windakirina dewleta Tirk ya li beramberî çapemeniya azade’ |malper=Rojnews.News - Kurmancî |tarîx=2024-08-28 |roja-gihiştinê=2024-08-28 |ziman=en-CA }}</ref> ==== Kuştina 2 rojnamevanên kurd li Kobanê 2024 ==== Di 19ê çiriya pêşîn sala 2024an de 2 rojnamevanên kurd [[Nazim Daştan]] û [[Cîhan Bîlgîn]] ku di dema şopandina nûçeyên êrîşên li ser Bendava Tişrînê ji aliyê dewlta tirk ve bi balefirên bi mirov hatine bombebaran kirin. Di encama bombebaranê de Nazim Daştan û Cîhan Bîlgîn jiyana jidest didin û ajokarê wesayîta wan jî birîndar dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/rojnamevan-nazim-dastan-u-cihan-bilgin-sehid-bun-191676 |sernav=Rojnamevan Nazim Daştan û Cîhan Bîlgîn şehîd bûn |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2024-12-20 |ziman=ku }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/kr/HEM-NCE/content/view/262015 |sernav=Di kadraja Daştan de her tim têkoşîna gel hebû |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2024-12-20 }}</ref> ==== Yekem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== [[Komkujiyên Bendava Tişrînê 2025|Komkujiyên Bendava Tişrînê]] yek ji tawanên şer ên berdewam e ku ji aliyê dewletê tirk ve li dijî kurdan pêk hatiye. Êrîşa li dijî sivîlan di 8ê kanûna paşîn sala 2025an de li dijî kurdên ku ji ber êrîşan dewleta tirk ku li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] li deverên [[Bendava Tişrînê]] li hemberî kurdan pêk hatiye ber bi bendavê ve diçin pêk hatiye. Êrîş bi balefirên bê mirov pêk hatiye û di encamê de 5 kurd jiyana xwe jidest dane û 15 kurd jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/dimenen-erisa-li-hemberi-gel |sernav=Dîmenên êrişa li hemberî gel }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/konvoya-gel-a-dicu-tisrine-hate-bombekirin-192510 |sernav=Konvoya gel a diçû Tişrînê hate bombekirin: Şehîd û birîndar hene |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-08 |ziman=ku }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/naven-sehiden-erisen-dewleta-tirk-a-dagirker |sernav=Navên şehîdên êrişên dewleta Tirk a dagirker }}</ref> ==== Duyem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== Êrîşeke li dijî sivîlên kurd e ku di nav mehekê de cara duyem li hemberê kurd ên sivîl ji aliyê dewleta tirk ve pêk hatiye. Êrîş di 14 kanuna paşîna sala 2025an de li dijî kesên ku ji bo parastina Bendava Tişrînê nobeda bendavê digirin pêk hatiye. Di êrîşê de 3 sivîlên kurd jiyana xwe jidest didin û gelek kes jî birîndar dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/di-erisa-tisrine-de-3-welati-sehid-bun-u-7-ji-birindar-bun |sernav=Di êrişa Tişrînê de 3 welatî şehîd bûn û 7 jî birîndar bûn }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/s-192859 |sernav=Xelkê gihîştin bendava Tişrînê hedef hatin girtin: 3 şehîd û 19 birîndar |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-16 |ziman=ku }}</ref> ==== Sêyem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== Yek ji êrîşên berdewam e ku di 16 kanûnan paşîn a sala 2025an de li ser Bendava Tirşînê pêk hatiye. Di vê êrişê berdewam ên dewleta tirk û hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ku li hemberê sivîl ên kurd ên li ser Bendava Tirşînê de bi bombebarana balafirên şer ên dewleta tirk kesek jiyana ji dest dide û 10 kes jî birîndar dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/di-erisa-li-ser-bendava-tisrine-de-1-sehid-10-birindar |sernav=Di êrişa li ser Bendava Tişrînê de, 1 şehîd, 10 birîndar }}</ref> ==== Çarem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== Yek ji êrîş û tawanên şer e ku ji aliyê hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ve li dijî sivîlên kurd pêk hatiye. Êrîş di 18 çileya sala 2025an de li ser Bendava Tirşînê bi balefirên şer ên dewleta tirk li hemberê sivîlan pêk hatiye. Di vê êrişê de 5 sivîl jiyana xwe jidest didin û 20 sivîl jî birîndar dibin ku di nav birîndaran de şanogerê kurd Bavê Teyar jî hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/nasnameyen-5-sehiden-bendava-tisrine-hatin-askerakirin |sernav=Nasnameyên 5 şehîdên Bendava Tişrînê hatin aşkerakirin }}</ref> Di kesên ku jiyana xwe jidest dane endama meclîsa giştî ya PYDê siyasetmedar [[Menîce Haco]] hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/pyd-di-erisa-tisrine-de-endama-meclisa-gisti-ya-pyd%CB%8Be-menihe-heyder-sehid-bu |sernav=PYD: Di êrişa Tişrînê de endama Meclisa Giştî ya PYDˋê Menîce Heyder şehîd bû }}</ref> Rojekê piştî komkujiyê şanogerê kurd [[Bavê Teyar]] li nexweşxaneyê jiyana xwe jidest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/hunermende-kurd-bave-teyar-sehid-bu-193032 |sernav=Hunermendê Kurd Bavê Teyar şehîd bû |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-19 |ziman=ku }}</ref> ==== Pêncem komkujiya Bendava Tirşînê li dijî sivîlan 2025 ==== Yek ji tawanên şer e ku ji aliyê dewleta tirk ve li dîjî sivîlên kurd pêk hatiye. Komkujiya di 21ê kanûna paşîn sala 2025an de li Bendava Tirşînê bi êrîşên hewayî pêk hatiye. Di êrîşê de 2 sivîl jiyana xwe jidest dane û 20 sivîl jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/di-erisa-li-ser-bendava-tisrine-de-2-kes-sehid-bun-20-kes-birindar-bun-193128 |sernav=Di êrîşa li ser Bendava Tişrînê de 2 kes şehîd bûn, 20 kes birîndar bûn |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-21 |ziman=ku }}</ref> ==== Komkujiya Zerganê 2025 ==== Êrîşeke li dijî sivîlan e ku ji aliyê dewleta tirk ve li dijî malbateke kurd pêk hatiye. Komkujiyî 28ê kanûna paşîn sala 2025an de bi êrîşa hewayî saet derdora 02.30an de li Um Hermel a bajarê Zirgan a Kantona Cizîrê pêk hatiye. Di komkujiyê de ji malabateke 3 kes jiyana jidest dane û 8 kes jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://firatnews.com/rojava-surIye/zirgan-da-bilanco-agirlasti-3-sehit-8-yarali-208429 |sernav=Zirgan’da bilanço ağırlaştı: 3 şehit, 8 yaralı |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-28 |ziman=tr }}</ref> ==== Komkujiya Sirînê 2025 ==== Yek ji komkujiyên dewleta tirk e ku li sivîlan pêk hatiye. Komkujî di 28ê kanûna paşîn sala 2025an de li cihê bazarê bi êrîşên hewayî êrîş kirye ku di komkujiyê de herê kêm 12 kes jiyana jidest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/hejmara-kesen-li-sirine-hatin-qetilkirin-derket-12-an-193445 |sernav=Hejmara kesên li Sirînê hatin qetilkirin derket 12’an |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-28 |ziman=ku }}</ref> Ev yek komkujiyên li dijî sivîlan e ku ji aliyê hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ve pêk hatiye. Hatiye diyarkirin ku di vê komkujiyê de welatiyên ereb jiyana jidest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/265772 |sernav=QSD: Di du rojên dawî de li Tirkiyeyê 14 welatiyan qetil kir. |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2025-01-28 }}</ref> ==== Komkujîya Kobanê 2025 ==== Yek ji komkujiyên li dijî sivîlan e ku ji aliyê artêşa tirk ve pêk hatiye. Komkujiyî di 29ê kanûna paşîn sala 2025an de li bajarê Kobanê bi hedefgirtina qadên sivîlan pêk hatiye. Komkujî bi balefirên bêpîlot pêk hatiye û hatiye diyarkirin ku di komkujiyê de 3 kesên sivîl jiyana jidest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/balafireke-bemirov-li-kobane-malek-bombebaran-kir |sernav=Balafireke bêmirov li Kobanê malek bombebaran kir |malper=Hawarnews |tarîx=29 kanûna paşîn 2025 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Di êrişa Tirkiyeyê de 3 kesan canê xwe ji dest da |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-01-29 }}</ref> ==== Komkujya Berxbotanê 2025 ==== Komkujiyeke ku di 16ê meha adara sala 2025an de ji aliyê Tirkiyeyê ve li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] di navbera gundên Qumç û Berxbotanê li hemberê kurdan pêk hatiye. Di komkujiyê de 7 zarok bi giştî 9 kes ji aliyê artêşa Tirkiyeyê ve bi êrîşên hewayî hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/reveberiya-xweser-em-komkujiya-kobane-bi-tundi-sermezar-dikin-195382 |sernav=Rêveberiya Xweser: Em komkujiya Kobanê bi tundî şermezar dikin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-03-17 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/s-195398 |sernav=Komkujiya Berxbotanê li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê hat şermezarkirin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-03-17 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/vaye-hovitiya-dewleta-tirk-ji-heman-malbate-9-kes-qetil-kirin |sernav=Vaye hovitiya dewleta Tirk: Ji heman malbatê 9 kes qetil kirin |malper=ANHA |tarîx=2025-03-17 |roja-gihiştinê=2025-03-17 |ziman=ku |paşnav=ANHA}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Binpêkirinên mafên kurdan]] [[Kategorî:Bişavtin]] [[Kategorî:Cudakarîya li dijî kurdan]] [[Kategorî:Cudakarî li Tirkîyeyê]] [[Kategorî:Dijkurdîtî]] [[Kategorî:Komkujiyên li dijî kurdan]] [[Kategorî:Komkujiyên li dijî sivîlan]] [[Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê| ]] l5y24q0ohe1q8krahmw9pb39ll5zdvh 2034324 2034323 2026-05-31T06:40:42Z KiranBOT 89094 şopandina AMP ji URLan hate rakirin ([[:m:User:KiranBOT/AMP|hûrgulî]]) ([[User talk:Usernamekiran|çewtiyek rapor bike]]) v2.2.9s 2034324 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Wêneyekî ji Rojnameya Cumhuriyetê di daxuyaniya de dinivîse, kesên ku li Geliyê Zilanê kom kirine hemî hatine kuştin, kes jê xilas nebûye û operasyonên didome.]] [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|Wêneyê qeflek zarok û jin ku di dema Komkujiya Dersimê de ji aliyê artêşa Tirkiyê ve hatiye kom kirin. Piştî 74 salên kesê bi navê Salman Yeşildağ ku ji komkujiya xilas bibû, aniye ziman ku birayê wî jî di nava vê qeflê de ye ev qefl bi temamî hatine kuştin.]] [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê ku di 28ê kanûna sala 2011an de ji aliyê balefirên şer ên dewleta tirk ve ji dijî kurdan pêk hatiye.]] '''Tawanên şer ên Tirkiye yê li dijî kurdan''' rêzeke komkujî û tawanên şer e ku di dîrokên cihêreng de ji aliyê artêşa dewleta Tirkiyeyê ve li dijî [[kurd]]an pêk hatiye. [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Zilanê]] û [[Serhildana Dêrsimê|Komkujiya Dersimê]], tawanên serekeyê şer e ku di van komkujiyan de bi hezaran kurd ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve hatine kuştin. Li gorî daxuyaniyê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye diyar kirin di [[Serhildana Dêrsimê|Kumkujiya Dersimê]] de 8 hezar 605 [[kurd]] ji aliyê artêşa tirk ve hatine kuştin<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/dersimde-kac-kisi-oldu,107055 |sernav=Dersim'de kaç kişi öldü? |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-30 }}</ref> lê li gorî tespîtên antropologa kurd Dilşa Deniz ev hêjmar gelek zêde ye ku hejmara kesên ku di komkujiyê de ji aşiyê Tirkiyê ve hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin. Yek ji komkujiyên ku ji aliyê Tirkiyê ve pêk hatiye [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Zilanê]] ye ku li gorî daxuyaniyên çapemenî û rojnamevanên wî demê 50 û 75 hezar [[kurd]] ji aliyê artêşa dewleta [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve hatin kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F140982 |sernav=Asırlık yara Geliyê Zilan’ın tanığı: İhaneti unutmadım |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-05-30 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://tr.wikipedia.org/wiki/Berliner_Tageblatt |sernav="Berliner Tageblatt" sayfasını oluşturmaktasınız - Vikipedi |malper=tr.wikipedia.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-30 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref> Di salên dawiyê de li [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] û li [[Başûrê Kurdistanê]] li dijî sivîlên kurd ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve gelek caran bi êrîşên hewayî gelek tawanên şer hatine tomarkirin. Yek ji van êrîşên sereke yên hewayî [[Komkujiya Robozkê]] ye ku yek ji êrîşên sereke yên ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî kurdên sivîl pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59806472 |sernav=10. yılında Roboski Katliamı: Hukuki süreç hangi aşamada? |tarîx=2021-12-28 |malper=BBC News Türkçe |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-06-03 }}</ref> Bi van êrîşên hewayî ya ku ji aliyê dewleta tirk, bi rêveberiya serok/serokkomarê vê serdemê Recep Tayyîp Erdogan de bi dehan zarok û kesên sivîl jiyana xwe ji dest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/solin-katliamin-semboludur-57245.htm |sernav='Solin katliamın sembolüdür' |malper=Yüksekova Haber Portalı |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 |roja-arşîvê=2022-12-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221204091904/https://www.yuksekovahaber.com.tr/haber/solin-katliamin-semboludur-57245.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/257295/tsk-kandilde-zergel-koyunu-vurdu-8-sivil-yasamini-yitirdi |sernav=TSK, Kandil'de Zergelê köyünü vurdu: 8 sivil yaşamını yitirdi |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> Di sala 2015an de piştî hilbijartina giştî ya 7ê hezîrana sala 2015an de ku hikûmeta [[Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiyê)|AKPê]] di hilbijartinê de têk diçe ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve di civîna Saziya Ewlehiya Neteweyî ya Tirkiye yê (MGK) de li dijî kurdên Bakurê Kurdistanê biryara operasyonek bi navê ''Çöktürme operasyonu'' (operasyona têkbirinê) ku piştre navê operasyonê wekê ''Hendek operasyonu'' (operasyona xendekan) hatiye guhertin, hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cnnturk.com/hendek-operasyonu |sernav=Hendek Operasyonu Haberleri - Son Dakika Yeni Hendek Operasyonu Gelişmeleri |malper=CNN Türk |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 |roja-arşîvê=2016-05-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160530190356/http://www.cnnturk.com/hendek-operasyonu |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Piştî despêka vî operasyonê ji bo rawestandina vê operasyonê hemî daxwazên siyasetmedarên kurd tê red kirin. Derbasbûna siyasetmedarên kurd ku derbasî bajar û navçeyên ku di bin êrîşan de ye ji aliyê dewleta tirk û hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ve hatiye astengkirin. Bi despêkirina vî operasyonê re ji bo parastina tax û bajaran ji aliyê komên ji ciwanên [[Kurd]] li navçe û bajarên ku tevgerên leşkerên tirk lê zêde dibe, ji bo parastina bajar û taxên ku artêşa tirk lê dest bi êrîşan dike damezrandina Yekîneyên Parastina Sivîl (YPS) hatiye ragihandin. Bi despêkirina vî operasyona leşkerî re li navçeyên [[Cizîr]], [[Gever]] û [[Nisêbîn]]ê gelek zarok, jin û kesên sivîl ji aliyê artêşa tirk ve hatine kuştin.<ref name="Duvar2021" /> Yek ji van kesan jina 75 salî Taybet Înan bû ku ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li navçeya [[Nisêbîn]]ê hate kuştin. Ji bo hilanîna cendekê Taybet Înan gelek hewlên saziyên sivîl siyasî çêbû lê dewleta tirk destûrê neda ku cendek bê hilanîn û cendekê Taybet Înan heft roj li kolana lê hate kuştin maye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/cenazesi-7-gun-yerde-kalan-taybet-ananin-evinde-kara-bayram,348586 |sernav=Cenazesi 7 gün yerde kalan Taybet Ana'nın evinde 'kara' bayram... |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> Yek ji tawanên şer ên ku di dema rêveberiya hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî [[kurd]]an pêk hatiye kuştina siyasetmedar û endezyara [[Kurd]] [[Hevrîn Xelef]] e.<ref name="Duvar2019" /> Kuştina Hevrîn Xelef di dema dagirkirina [[Serêkaniyê]] û [[Girê Spî|Girêspî]] de ku ji aliyê [[Tirkiye]]yê vê dihate dagirkirin, di 12ê cotmeya sala 2019an de li ser rêya m4 a navneteweyî ya li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] pêk hatiye.<ref name="Duvar2019" /> Rêxistina navneteweyî [[Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî|Amnesty International]] ku navenda wî li [[London]]ê ye, diyar kiriye ku [[Hevrîn Xelef]] ji aliyê çekdarên [[Ehrar El-Şarkiye]] ve ku girêdayî dewleta [[Tirkiye]]yê ye hatiye kuştin. Di daxuyaniyê de hatiye diyarkirin ku Hevrîn Xelef ji otomobîla wê hatiye kaşkirin, [[Hevrîn Xelef]] û ajokarê wê li heman cihî hatine kuştin.<ref name="Duvar2019" /> Li gorî rapora [[Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî|Amnesty International]] porê [[Hevrîn Xelef]] hatiye kişandin û nêz ve hatiye gulebaran kirin.<ref name="Duvar2019" /> == Kronolojî == === Sedsala 20an === ==== Komkujiya Geliyê Zilan (1930) ==== [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zilan]] tawanek şer e ku di meha tîrmeha sala 1930an ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] li dijî kurdan pêk hatiye. Di Komkujiyê de li gorî jêderên curbicur 50 û 75 hezar [[Kurd]] ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.halklarindemokratikkongresi.net/zilan-katliamini-unutmadik/1739 |sernav=Zilan Katliamı’nı Unutmadık! |malper=www.halklarindemokratikkongresi.net |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya Dersimê (1937-1938) ==== [[Kumkujiya Dersimê]] tawanek şer e ku di sala 1937 û 1938an de ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li Dêrsimê li dijî kurdan pêk hatiye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd Dilşa Deniz hejmara kesên ku di komkujiyê ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/dersimde-kac-kisi-oldu,107055 |sernav=Dersim'de kaç kişi öldü? |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya gundê Zînê (1938) ==== [[Komkujiya Zînî Gedîkê]] komkujî û tawanek şer e ku di 6ê tebaxa 1938an de li gundê [[Zînê]] ya bi ser parêzgeha [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzînganê]] de ji aliyê artêşa tirk ve li dijî [[kurd]]an pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-258153-prosecutor-orders-search-for-mass-alevi-grave-in-erzincan.html |sernav=Prosecutor orders search for mass Alevi grave in Erzincan |tarîx=2011-09-28 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2022-06-02 |roja-arşîvê=2011-09-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110928181954/http://www.todayszaman.com/news-258153-prosecutor-orders-search-for-mass-alevi-grave-in-erzincan.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 95 [[Kurd]] ji aliyê artêşa dewleta tirk ve hatine kuştin û piştî vî Komkujiyê şêniyên gund sirgûnê bajarê [[Balikesîr]] û navçeya [[Keşan]] a bi ser parêzgeha [[Edirne]] yê kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mynet.com/zini-gedigi-katliamina-sorusturma-180100053336 |sernav=Zini Gediği Katliamı'na soruşturma |paşnav=Mynet |malper=Mynet YurtHaber |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-06-02 }}</ref> ==== Komkujiya Geliyê Sefo (1943) ==== [[Bûyera Sî û Sê Guleyan|Komkujiya Geliyê Sefo]] yan jî navê ku pê tê zanîn Komkujiya 33 guleyê, komkujiyeke ku di 30yê tîrmeha sala 1943an de ji aliyê artêşa [[Tirk]] ve li dijî gundiyên [[Kurd]] pêk hatiye. Di komkujiya de 33 kes ji bo kuştinê birin kesek direve xwe xilaskir dike û 32 kesên ku dimîne destê leşkerên tirk ji leşkeran ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/yazarlar/dogan-akin/33-koylu-neden-katledildi-katiller-yillarca-nasil-korundu,4290 |sernav=33 köylü neden katledildi, katiller yıllarca nasıl korundu? |malper=T24 |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya Licê (1993) ==== [[Komkujiya Lîcê|Komkujiya Licê]] tawanek şer e ku di 27ê cotmeha sala 1993an de ji aliyê dewleta tirk ve li dijî kurdan pêk hatiye. Di Komkujiya Licê de 401 avahî 242 dikanên kurdan hatine şewitandin û 17e kes ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hakikatadalethafiza.org/27-yildir-kus-konacak-dal-yok-licede/ |sernav=27 yıldır kuş konacak dal yok Lice’de!! |malper=Hafıza Merkezi |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.failibelli.org/lice-katliami-sanigi-tum-kararlarim-dogruydu/ |sernav=Lice Katliamı Sanığı: Tüm Kararlarım Doğruydu |malper=FAİLİ BELLİ |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> ==== Komkujiya Vartinîsê (1993) ==== [[Komkujiya Vartinîsê]] tawanek şer e ku di 3ê çiriya pêşîna sala 1993an de li bajaroka [[Vartinîs]] a biser navçê [[Tîl, Mûş|Tîl]] a [[Mûş]]ê li dijî malbatek [[Kurd]], ji aliyê artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve pêk hatiye. Di vî komkujiyê de avahiya malbatê tê şewitandin ji heman malbatê dêûbav 7 zarok bi şewata agirê hatine şewitandin û hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hakikatadalethafiza.org/vartinis-altinova-katliami-davasi-bugun-goruluyor/ |sernav=Vartinis (Altınova) Katliamı Davası Bugün Görülüyor |malper=Hafıza Merkezi |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-05-31 }}</ref> === Sedsala 21ê === ==== Komkujiya Kortekê (2011) ==== [[Komkujiya Kortekê 2011|Komkujiya Kortekê]] komkujî û tawanek şer e ku di 21ê tebaxa sal a 2011an de di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de ji aliyê balefirên şer ên dewleta [[Tirk]] ve li dijî wesayîtekî malbata [[Kurd]] pêk hatiye. Di komkujiyê de 4 zarok, Jinek ducanî bi temamî 7 kes hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.karakocanliyiz.biz/kc/index.php/haberler/7-tuerkiye-ve-duenyadan/107-tuerk-sava-ucaklar-4si-cocuk-7-kiiyi-oelduerdue.html |sernav=Türk Savaş Uçakları 4'ü Çocuk 7 Kişiyi Öldürdü. |tarîx=2011-12-24 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2022-06-03 |roja-arşîvê=2011-12-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111224181936/http://www.karakocanliyiz.biz/kc/index.php/haberler/7-tuerkiye-ve-duenyadan/107-tuerk-sava-ucaklar-4si-cocuk-7-kiiyi-oelduerdue.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> ==== Komkujiya gundê Zergelê (2015) ==== [[Komkujiya gundê Zergelê]] komkujî û tawanek şer e ku di sala 2015an ji aliyê balefirên şer ên artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] li dijî kesên sivîl ên li [[Başûrê Kurdistanê]] pêk hatiye. Di vî êrîşa hewayî de 8 kes jiyana xwe jidest dide û 14e kes bi giranî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/257295/tsk-kandilde-zergel-koyunu-vurdu-8-sivil-yasamini-yitirdi |sernav=TSK, Kandil'de Zergelê köyünü vurdu: 8 sivil yaşamını yitirdi |paşnav=Gazetesi |pêşnav=Evrensel |malper=Evrensel.net |ziman=tr-TR |roja-gihiştinê=2022-06-03 }}</ref> ==== Komkujiyên jêrzemînên Cizîrê (2015) ==== [[Komkujiyên jêrzemînên Cizîrê]] rêzeke komkujî û tawanên şere ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref name="Duvar2021">{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/anayasa-mahkemesi-cizre-bodrumlari-basvurusunu-reddetti-haber-1520119 |sernav=Anayasa Mahkemesi 'Cizre bodrumları' başvurusunu reddetti |paşnav=Duvar |pêşnav=Gazete |tarîx=2021-04-22 |malper=Duvar |ziman=tr-TR |roja-gihiştinê=2022-06-01 }}</ref> Komkujî di sala 2015an de, di dema şerê di navbera artêşa tirk û şervanên YPSê de derketiye, li dijî kesên sivîl û şervanên YPSê ku birîndar bûne, pêk hatiye.<ref name="Duvar2021" /> Di komkujiya jêrzemînên [[Cizîr]]ê de, di jêrzemînên avahiyên curbicur de şervanên YPSê û kesên sivîl ji aliyê artêşa tirk ve bi agirê saxe sax hatine şewitandin.<ref>{{Jêder |sernav=Cizre’de bodrum katından HDP'li Derya Koç'un ses kaydı! |url=https://www.youtube.com/watch?v=1QjgLf_yQl4 |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-06-01 }}</ref> ==== Kuştina her sê jinên siyasetmedarên kurd (2016) ==== [[Kuştina her sê jinên siyasetmedarên kurd]] yek ji tawanên şer ên ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan]] de li dijî sê jinên siyasetmedarên [[Kurd]] ku di sala 2016an de li navçeya [[Silopî]]yê pêk hatiye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/01/160105_silopi_kadin_siyasetciler |sernav=Silopi'de üç kadın siyasetçi öldürüldü |tarîx=2016-01-06 |malper=BBC News Türkçe |ziman=tr |roja-gihiştinê=2022-06-04 }}</ref> Her sê jinên siyasetmedar, [[Sêvê Demir]], [[Pakize Nayir]] û [[Fatma Uyar]] di dema ''Çöktürme operasyonu'' (operasyona têkbirinê) de ku li bajar û navçeyên [[Bakurê Kurdistanê]] hatibû lidarxistin, hatine kuştin.<ref name=":2" /> ==== Tewanên şer ên di dema dagirkirina Efrînê de (2018) ==== [[Tewanên şerê di dema dagirkirina Efrînê]] rêzeke tawanên şer e ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve ji aliyê artêşa tirk ve li dijî sivîlan li bajarê [[Efrîn]]ê pêk hatiye. Di dema dagirkirina [[Efrîn]]ê de 700 sivîl hatin kuştin 7 hezar û 400 sivîl hatine revandin û hêj çarenûsa wan ne diyar e. 68 dibistan hatine xirakirin, gelek goristan û 15 perestgehên dînî hatine rûxandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/18032022 |sernav=Rudaw |paşnav=Rudaw |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2022-06-02 }}</ref> ==== Bombarana Nexweşxaneya Avrînê (2018) ==== [[Bombarana Nexweşxaneya Avrînê]], bombaran û tawanek şer e ku ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve di sala 2018an di dema dagirkirin a [[Efrîn]]ê de ji aliyê balefirên şer ên [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li dijî [[Nexweşxaneya Avrînê]], li [[Efrîn]]ê pêk hatiye. Di bombaranê de 9 kes jiyana xwe jidest dane û gelek kes jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/avrin-hastanesi-bombalandi-9-kisi-yasamini-yitirdi-50251h |sernav=Avrin Hastanesi bombalandı: 9 kişi yaşamını yitirdi |malper=amp.artigercek.com |roja-gihiştinê=2022-06-02 }}</ref> ==== Kuştina Hevrîn Xelef (2019) ==== Kuştina siyasetmedar û endezyara Kurd [[Hevrîn Xelef]] tawanek şer e ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de ji aliyê hêzên çekdarê ku [[Tirkiye]] alîkariyê dike pêk hatiye.<ref name="Duvar2019">{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/dunya/2019/11/04/hevrin-halef-nasil-olduruldu |sernav=Hevrin Halef nasıl öldürüldü? |paşnav=Duvar |pêşnav=Gazete |tarîx=2019-04-11 |malper= |ziman=tr-TR |urlya-arşîvê= |roja-gihiştinê=2022-06-04 }}</ref> [[Hevrîn Xelef]] di 12ê cotmeha sala 2019an de di dema dagirkirina [[Serêkaniyê]] de ji aliyê hêzên çekdarê girêdayî [[Tirkiye]] ve hatiye kuştin.<ref name="Duvar2019" /> Piştî kuştina [[Hevrîn Xelef]] rojnameya [[Yeni Şafak]] a [[Tirkiye]]yê ji bo kuştinê [[Hevrîn Xelef]], wê wek sekreterê giştî yê [[Partiya Sûriyeya Pêşerojê]] ku yek ji berfirehkirina siyasî ya [[Partiya Yekîtiya Demokrat|PYDê]] li [[Sûrî|Sûriyê]] ye, pênase kir û diyar kir ku "Hevrîn Xelef bi operasyoneke serkeftî hatiye kuştin", kuştina [[Hevrîn Xelef]] diyar kiriye.<ref name="Duvar2019" /> ==== Êrîşa bi ser konvoya sivîlan de (2019) ==== [[Êrîşa bi ser konvoya sivîlan de]], komkujî û tawanek şer e ku di sala 2019an de di dema dagirkirina [[Serêkaniyê]] û [[Girê Spî|Girêspî]] de ji aliyê [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] ve li dijî [[kurd]]an pêk hatiye. Êrîş bi balefirên şer ên [[Tirkiye|Tirkiyê]] pêk hatiye û di êrîş de 11 sivîlan jiyana xwe ji dest da û 74 sivîl birîndar bûne.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?page=haber&ID=18953 |sernav=Êrîşa li dijî sivîlan |paşnav= |pêşnav= }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref> ==== Komkujiya bi ser dibistana Hesîçeyê de (2022) ==== [[Komkujiya li dijî dibistana Hesîçeyê]], komkujî tawanên şer e ku ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyîp Erdogan]] ve li dijî dibistana zarokên keç pêk hatiye. Komkujî li bajarê [[Hesîçe]] ya [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] ji aliyê artêşa dewleta tirk ve li dijî dibistanek pêk hatiye û di encama erîşê de 4 zarok hatin kuştin û 11 e zarok birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/kr/HEM-NCE/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Fkr%2FHEM-NCE%2Fcontent%2Fview%2F180109 |sernav=Di êrişa Tirkiyeyê de li Til Temirê 4 zarok hatin qetilkirin |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-08-19 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya pêşîn 2022 }}</ref> ==== Bikaranîna gaz û çekên kîmyewî ya li dijî gerîlayên PKKê (2022) ==== Bikaranîna çekên kîmyayî tawanekî şer e ku di dema hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyîp Erdogan]] de li dijî gerîlayên [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] pêk hatiye. Di meha nîsana sala 2022an de bi despêka şerê di navbera hêzên [[Hêzên Parastina Gel|HPGê]] artêşa [[Tirkiye|Tirkiyê]] de, di mehên îlon û cotmeha sala 2022an de dewleta tirk d dema şer de li dijî gerîlayên [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] gaz û çekên kîmyewî bikar aniye. Bi van êrîşên kîmyewî 17e gerîlayên [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] jiyana xwe jidest dane û hinek dîmenên dema ku gerîlayan [[Partiya Karkerên Kurdistanê|PKKê]] ji ber gazên kîmyewî bi bandor bûne, li [[Ajansa Nûçeyan a Firatê]] de di 19ê cotmeha sala 2022an de hatiye weşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F185962 |sernav=Görüntüleri inceleyen Fincancı: Sinir sistemini tutan kimyasal kullanılmış |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184357/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/185962 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F185948 |sernav=Kimyasal saldırıda hayatını kaybeden Şen'in babası: Ahlaksız bir savaş yürütülüyor |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184451/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/185948 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F185973 |sernav=Uca’dan BM ve OPCW’ye: Avrupa kimyasal kullanımına izin mi verdi? |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184946/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/185973 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F186013 |sernav=Türkiye'nin kimyasal silah saldırıları sürüyor |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2022-10-20 |roja-arşîvê=2022-10-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221020184700/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/186013 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Kuştinan 2 rojnamevanên kurd li Silêmanî 2024 ==== Êrîşeke hewayî ye ku ji aliyê dewleta tirk ve di 24 tebaxa sala 2024an de li Silêmanî li dijî rojnemavanên kurd pêk hatiye. Di êrîşê de rojnamevanên bi navê Gulistan Tara ve Hêro Bahadîn jiyana xwe jidest didin û rojnamevanekî din jî birîndar dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rojnews.news/ku/?p=338748 |sernav=‘Qetilkirina rojnamevanan windakirina dewleta Tirk ya li beramberî çapemeniya azade’ |malper=Rojnews.News - Kurmancî |tarîx=2024-08-28 |roja-gihiştinê=2024-08-28 |ziman=en-CA }}</ref> ==== Kuştina 2 rojnamevanên kurd li Kobanê 2024 ==== Di 19ê çiriya pêşîn sala 2024an de 2 rojnamevanên kurd [[Nazim Daştan]] û [[Cîhan Bîlgîn]] ku di dema şopandina nûçeyên êrîşên li ser Bendava Tişrînê ji aliyê dewlta tirk ve bi balefirên bi mirov hatine bombebaran kirin. Di encama bombebaranê de Nazim Daştan û Cîhan Bîlgîn jiyana jidest didin û ajokarê wesayîta wan jî birîndar dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/rojnamevan-nazim-dastan-u-cihan-bilgin-sehid-bun-191676 |sernav=Rojnamevan Nazim Daştan û Cîhan Bîlgîn şehîd bûn |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2024-12-20 |ziman=ku }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/kr/HEM-NCE/content/view/262015 |sernav=Di kadraja Daştan de her tim têkoşîna gel hebû |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2024-12-20 }}</ref> ==== Yekem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== [[Komkujiyên Bendava Tişrînê 2025|Komkujiyên Bendava Tişrînê]] yek ji tawanên şer ên berdewam e ku ji aliyê dewletê tirk ve li dijî kurdan pêk hatiye. Êrîşa li dijî sivîlan di 8ê kanûna paşîn sala 2025an de li dijî kurdên ku ji ber êrîşan dewleta tirk ku li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] li deverên [[Bendava Tişrînê]] li hemberî kurdan pêk hatiye ber bi bendavê ve diçin pêk hatiye. Êrîş bi balefirên bê mirov pêk hatiye û di encamê de 5 kurd jiyana xwe jidest dane û 15 kurd jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/dimenen-erisa-li-hemberi-gel |sernav=Dîmenên êrişa li hemberî gel }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/konvoya-gel-a-dicu-tisrine-hate-bombekirin-192510 |sernav=Konvoya gel a diçû Tişrînê hate bombekirin: Şehîd û birîndar hene |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-08 |ziman=ku }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/naven-sehiden-erisen-dewleta-tirk-a-dagirker |sernav=Navên şehîdên êrişên dewleta Tirk a dagirker }}</ref> ==== Duyem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== Êrîşeke li dijî sivîlên kurd e ku di nav mehekê de cara duyem li hemberê kurd ên sivîl ji aliyê dewleta tirk ve pêk hatiye. Êrîş di 14 kanuna paşîna sala 2025an de li dijî kesên ku ji bo parastina Bendava Tişrînê nobeda bendavê digirin pêk hatiye. Di êrîşê de 3 sivîlên kurd jiyana xwe jidest didin û gelek kes jî birîndar dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/di-erisa-tisrine-de-3-welati-sehid-bun-u-7-ji-birindar-bun |sernav=Di êrişa Tişrînê de 3 welatî şehîd bûn û 7 jî birîndar bûn }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/s-192859 |sernav=Xelkê gihîştin bendava Tişrînê hedef hatin girtin: 3 şehîd û 19 birîndar |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-16 |ziman=ku }}</ref> ==== Sêyem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== Yek ji êrîşên berdewam e ku di 16 kanûnan paşîn a sala 2025an de li ser Bendava Tirşînê pêk hatiye. Di vê êrişê berdewam ên dewleta tirk û hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ku li hemberê sivîl ên kurd ên li ser Bendava Tirşînê de bi bombebarana balafirên şer ên dewleta tirk kesek jiyana ji dest dide û 10 kes jî birîndar dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/di-erisa-li-ser-bendava-tisrine-de-1-sehid-10-birindar |sernav=Di êrişa li ser Bendava Tişrînê de, 1 şehîd, 10 birîndar }}</ref> ==== Çarem komkujiya Bendava Tişrînê li dijî sivîlan 2025 ==== Yek ji êrîş û tawanên şer e ku ji aliyê hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ve li dijî sivîlên kurd pêk hatiye. Êrîş di 18 çileya sala 2025an de li ser Bendava Tirşînê bi balefirên şer ên dewleta tirk li hemberê sivîlan pêk hatiye. Di vê êrişê de 5 sivîl jiyana xwe jidest didin û 20 sivîl jî birîndar dibin ku di nav birîndaran de şanogerê kurd Bavê Teyar jî hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/nasnameyen-5-sehiden-bendava-tisrine-hatin-askerakirin |sernav=Nasnameyên 5 şehîdên Bendava Tişrînê hatin aşkerakirin }}</ref> Di kesên ku jiyana xwe jidest dane endama meclîsa giştî ya PYDê siyasetmedar [[Menîce Haco]] hebû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/pyd-di-erisa-tisrine-de-endama-meclisa-gisti-ya-pyd%CB%8Be-menihe-heyder-sehid-bu |sernav=PYD: Di êrişa Tişrînê de endama Meclisa Giştî ya PYDˋê Menîce Heyder şehîd bû }}</ref> Rojekê piştî komkujiyê şanogerê kurd [[Bavê Teyar]] li nexweşxaneyê jiyana xwe jidest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/hunermende-kurd-bave-teyar-sehid-bu-193032 |sernav=Hunermendê Kurd Bavê Teyar şehîd bû |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-19 |ziman=ku }}</ref> ==== Pêncem komkujiya Bendava Tirşînê li dijî sivîlan 2025 ==== Yek ji tawanên şer e ku ji aliyê dewleta tirk ve li dîjî sivîlên kurd pêk hatiye. Komkujiya di 21ê kanûna paşîn sala 2025an de li Bendava Tirşînê bi êrîşên hewayî pêk hatiye. Di êrîşê de 2 sivîl jiyana xwe jidest dane û 20 sivîl jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/di-erisa-li-ser-bendava-tisrine-de-2-kes-sehid-bun-20-kes-birindar-bun-193128 |sernav=Di êrîşa li ser Bendava Tişrînê de 2 kes şehîd bûn, 20 kes birîndar bûn |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-21 |ziman=ku }}</ref> ==== Komkujiya Zerganê 2025 ==== Êrîşeke li dijî sivîlan e ku ji aliyê dewleta tirk ve li dijî malbateke kurd pêk hatiye. Komkujiyî 28ê kanûna paşîn sala 2025an de bi êrîşa hewayî saet derdora 02.30an de li Um Hermel a bajarê Zirgan a Kantona Cizîrê pêk hatiye. Di komkujiyê de ji malabateke 3 kes jiyana jidest dane û 8 kes jî birîndar bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://firatnews.com/rojava-surIye/zirgan-da-bilanco-agirlasti-3-sehit-8-yarali-208429 |sernav=Zirgan’da bilanço ağırlaştı: 3 şehit, 8 yaralı |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-28 |ziman=tr }}</ref> ==== Komkujiya Sirînê 2025 ==== Yek ji komkujiyên dewleta tirk e ku li sivîlan pêk hatiye. Komkujî di 28ê kanûna paşîn sala 2025an de li cihê bazarê bi êrîşên hewayî êrîş kirye ku di komkujiyê de herê kêm 12 kes jiyana jidest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/hejmara-kesen-li-sirine-hatin-qetilkirin-derket-12-an-193445 |sernav=Hejmara kesên li Sirînê hatin qetilkirin derket 12’an |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-01-28 |ziman=ku }}</ref> Ev yek komkujiyên li dijî sivîlan e ku ji aliyê hikûmeta Recep Tayyip Erdogan ve pêk hatiye. Hatiye diyarkirin ku di vê komkujiyê de welatiyên ereb jiyana jidest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/265772 |sernav=QSD: Di du rojên dawî de li Tirkiyeyê 14 welatiyan qetil kir. |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2025-01-28 }}</ref> ==== Komkujîya Kobanê 2025 ==== Yek ji komkujiyên li dijî sivîlan e ku ji aliyê artêşa tirk ve pêk hatiye. Komkujiyî di 29ê kanûna paşîn sala 2025an de li bajarê Kobanê bi hedefgirtina qadên sivîlan pêk hatiye. Komkujî bi balefirên bêpîlot pêk hatiye û hatiye diyarkirin ku di komkujiyê de 3 kesên sivîl jiyana jidest dane.<ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/balafireke-bemirov-li-kobane-malek-bombebaran-kir |sernav=Balafireke bêmirov li Kobanê malek bombebaran kir |malper=Hawarnews |tarîx=29 kanûna paşîn 2025 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Di êrişa Tirkiyeyê de 3 kesan canê xwe ji dest da |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-01-29 }}</ref> ==== Komkujya Berxbotanê 2025 ==== Komkujiyeke ku di 16ê meha adara sala 2025an de ji aliyê Tirkiyeyê ve li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] di navbera gundên Qumç û Berxbotanê li hemberê kurdan pêk hatiye. Di komkujiyê de 7 zarok bi giştî 9 kes ji aliyê artêşa Tirkiyeyê ve bi êrîşên hewayî hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/reveberiya-xweser-em-komkujiya-kobane-bi-tundi-sermezar-dikin-195382 |sernav=Rêveberiya Xweser: Em komkujiya Kobanê bi tundî şermezar dikin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-03-17 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/s-195398 |sernav=Komkujiya Berxbotanê li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê hat şermezarkirin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2025-03-17 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://hawarnews.com/kr/vaye-hovitiya-dewleta-tirk-ji-heman-malbate-9-kes-qetil-kirin |sernav=Vaye hovitiya dewleta Tirk: Ji heman malbatê 9 kes qetil kirin |malper=ANHA |tarîx=2025-03-17 |roja-gihiştinê=2025-03-17 |ziman=ku |paşnav=ANHA}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Binpêkirinên mafên kurdan]] [[Kategorî:Bişavtin]] [[Kategorî:Cudakarîya li dijî kurdan]] [[Kategorî:Cudakarî li Tirkîyeyê]] [[Kategorî:Dijkurdîtî]] [[Kategorî:Komkujiyên li dijî kurdan]] [[Kategorî:Komkujiyên li dijî sivîlan]] [[Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê| ]] 3fe23qpe7mi73phz7rptquvujoyn467 0 128965 2033932 1746527 2026-05-30T12:17:08Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2033932 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Theokritos''' helbestvanê yewnanî ye. Derheqê jiyana [[Herakles]] û [[Argonautika]]ê gelek beşên giring di helbestên wî da cih girtiye.<ref>A brief guide to the greek myths- Stephen Kershaw rûpela:23</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} bq9j6wgr8j605de4x4kxicp3zdayfyt 2033934 2033932 2026-05-30T12:17:26Z Kurê Acemî 105128 2033934 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Theokritos''' helbestvanê yewnanî ye. Derheqê jiyana [[Herakles]] û [[Argonautika]]ê gelek beşên giring di helbestên wî da cih girtiye.<ref>A brief guide to the greek myths- Stephen Kershaw rûpela:23</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên yewnanî]] 6dav2ll37wrmjp3j9qbdes3tpkev3zf 2033935 2033934 2026-05-30T12:17:40Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2033935 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Theokritos''' helbestvanê yewnanî ye. Derheqê jiyana [[Herakles]] û [[Argonautika]]ê gelek beşên giring di helbestên wî da cih girtiye.<ref>A brief guide to the greek myths- Stephen Kershaw rûpela:23</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên yewnanî]] o678l36lcpnke91ejjwdfn11xiif4cj 2033937 2033935 2026-05-30T12:17:59Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Theokritos]] weke [[Teokrîtos]] guhart 2033935 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Theokritos''' helbestvanê yewnanî ye. Derheqê jiyana [[Herakles]] û [[Argonautika]]ê gelek beşên giring di helbestên wî da cih girtiye.<ref>A brief guide to the greek myths- Stephen Kershaw rûpela:23</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên yewnanî]] o678l36lcpnke91ejjwdfn11xiif4cj 2033941 2033937 2026-05-30T12:18:25Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2033941 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Theokritos''' helbestvanekî yewnan bûye. Derheqê jiyana [[Herakles]] û [[Argonautika]]ê gelek beşên giring di helbestên wî da cih girtiye.<ref>A brief guide to the greek myths- Stephen Kershaw rûpela:23</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên yewnanî]] 75swqblvc72f2vphrgkeacdrq2iuntm 2033942 2033941 2026-05-30T12:18:35Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2033942 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Teokrîtos''' helbestvanekî yewnan bûye. Derheqê jiyana [[Herakles]] û [[Argonautika]]ê gelek beşên giring di helbestên wî da cih girtiye.<ref>A brief guide to the greek myths- Stephen Kershaw rûpela:23</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên yewnanî]] plga9a7r4zdsq2qpdjbpsrnk0eb9e45 0 128979 2033959 1955434 2026-05-30T12:36:39Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2033959 wikitext text/x-wiki {{Paqij bike|tarîx=gulan 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane | çînaser = muzîk | roja_mirinê = {{Mirin|3|5|1987|17|1|1933|temen=erê}} }} '''Dalida''', bi navê fermî '''Lolanda Cristina Gigliotti''' (jdb. 17ê kanûna paşîn 1933an li [[Qahîre]], [[Misir]] - m. 3ê gulana 1987an li [[Parîs]]ê, [[Fransa]]), stranbêj û lîstikvana fransî ya bi eslê xwe misrî-îtalî bû.  Wê bi stranên wekî ''Bambino'' (1956), ''Come prima'' (1957), ''Ciao, ciao bambina'' (1959), ''Les Enfants du Pirée'' (1960), ''T'aimer follement'' (1960), ''Itsi bitsi petit bikini'' (1960), naskirina navneteweyî dît. ''Le Temps des Fleurs'' (1968), ''Darla dirladada'' (1970), ''Paroles, paroles'' (1973), ''Gigi l'amoroso'' (1974), ''Il venait d'avoir 18 ans'' (1974), ''J'attendrai'' (1975), ''Besame mucho'' (1976), ''Salma ya salama'' (1977), ''Laissez-moi danser'' (1979) û ''Mourir sur scène'' (1983) û li çaraliyê cîhanê bi qasî 140 milyon tomar firotine. == Kurtejiyan == [[Wêne:Dalida_1937.jpg|thumb|Dalida li sala 1937]] Dalida di sala 1933an de li Qahîreyê ji sê zarokên malbateke Îtalî ji dayik bû. Zarokatî û ciwantiya xwe li Misrê derbas kir, bavê wê [[Pietro Gigliotti]] (1904-1945) li [[Opera Qahîreyê]] wek berpirsyarê konserê (kemana yekem) mijûl bû; diya wê jî, [[Filomena Giuseppina d'Alba]] (1904–1971), dirûtinê dikir.  Bapîr û dapîra wê, Giuseppe û Rosa Gigliotti, li dora sedsalê ji parêzgeha [[Catanzaro]] li [[Kalabria]] li başûrê [[Îtalya]]yê koçî Misrê kiribûn. Dalida di civata îtalî ya Qahîreyê de mezin bû û li dibistaneke [[katolîk]] xwend.  Di sala 1951ê de ew yekem car beşdarî pêşbirka bedewiyê dibe. Sê sal şûnda ew wek "Miss Misir" hat hilbijartin û di fîlimên ''Joseph et ses frères'', ''The Mask of Toutankhamon'' û ''A Glass and Cigarette'' de rolên piştgirî yên piçûk lîst. Di 25ê kanûna pêşîn a 1954an de ji bo bibe [[lîstikvan]] çû Parîsê. Ew di du fîlman de wekî lîstikvanê kar kir. Kariyera stranbêjiyê ya Dalida di 9ê nîsana 1956an de li [[Salona Muzîkê Olympia]] li Parîsê bi munasebeta pêşbirkek a jêhatîbûna muzîkê ya ku li ser modela ''Stranger in Paradise'' (''Etrangère au Paradis'') hatibû çêkirin, dest pê kir.  Ew ji hêla serokê malê, [[Bruno Coquatrix]], hilberînerê tomar [[Eddie Barclay]] û derhênerê bernameya radyoya navdar [[Europe 1]], [[Lucien Morisse]] ve hat vedîtin. === Serpêhatin û serkeftinên pêşîn === [[Wêne:Busto_de_Dalida.jpg|thumb|Peykera hunermendê li Place Dalida, Parîs]] Edfie Barclay, Dalida bi etîketa xwe ya Barclay Records re îmze kir.  Li vir Raymond Lefèvre ji bo tomarên wan bi piranî wekî hevalbendiya orkestrayê hate bikar anîn.  Yekeya wê ya pêşîn Madonna / Guitare flamenco / Flamenco bleu / Mon cœur va bû (EP Barclay 70034; li 28ê Tebaxa 1956ê derket).Yekeya duyemîn La violetera / Gitane / Le torrent / Fado (70039) di Kanûn 1956 de bû.  Di 8ê Sibata 1957-an de sêyemîn single Bambino / Por favor / Aime-moi / Eh!  ben' (70068) li sûkê.  Ev tomar bi Orkestraya Lefèvre re li stûdyoya tomarkirina nû ya Barclay li 9 rue Hoche li Parîsê hate çêkirin.  Rekor ji Nîsana 1957-an vir ve 31 hefte di nexşeyên fransî de yekem bû.  Di 19ê Îlona 1957an de, Dalida bû hunermenda yekem li Fransayê ku ji ber firotina zêdetirî 300,000 kopiyên dîskê (Bambino) dîska zêrîn wergirt.<ref>[http://books.google.de/books?id=sk12XUZEbCkC&pg=PT62&dq=dalida+bambino+300+000&hl=de&sa=X&ei=mz05U9LaHMiRswaqkoCIBw&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=dalida%20bambino%20300%20000&f=false Bertrand Dicale, ''Les chansons qui ont tout changé'', 2011, o. S].</ref>  Di sala 1958'an de Dalida wekî "Stranbêja Salê" hat hilbijartin û bi Yves Montand re xelata "Music Hall Bravo" wergirt. Dalida di sala 1959-an de ji bo Ciao Ciao Bambina, Guitare et Tambourin û ji bo Am Tag, als der Regen kam, ku di pêşbirka hît-parade ya Alman de gihîşt jimareya 1-ê û şeş mehan di nav deh hitên herî serfiraz ên Elmanyayê de bû, Dalida di sala 1959-an de bêtir tomarên zêrîn stend. Dalida di weşanên têkildar de wekî "Qralîçeya Jukebox" hate hesibandin. Tenê di sala 1960 de wê pênc dîskên zêr bi Romantica, T'aimer follement, Les enfants du Pirée, Itsi-Bitsi û Milord bi dest xistin. Sala 1961 ji bo Dalida saleke din a serkeftî bû. Wê her yek ji bo Last Waltz, Achète-moi un jukebox û Garde moi la dernière danse tomarek zêr wergirt. Di sala 1964 de Dalida ji bo radyoya [[Ewropa]] 1 bi Tour de France re bû. Her şev piştî pêşbirkê wê li ser sehnekê derdiket. Wê li seranserê Fransa ajot û hema hema 3,000 stran got. Di îlona 1964an de Dalida yekem qeyda xwe ya platîn wergirt ku ji deh mîlyon zêdetir tomar hatin firotin. Di sala 1967'an de li Îtalyayê bi "Oscar Canzonissima" wekî stranbêja herî populer hat xelatkirin. Di sala 1968 de, Charles de Gaulle ji bo xizmetên wê ji bo chansonê fransî, Madalyaya Serokkomarê Fransayê da Dalida. Ew ji bo Commandeur des Arts et des Lettres hate terfî kirin û Xaça Rûmetê ya bi zîvê zêrîn wergirt. === Jiyana taybet === [[Wêne:Dalida,_dom,_Montmartre,_2014.09.05.jpg|thumb|Vîla Dalida ya li ser Rue d'Orchampt li berpala Montmartre bi dîmenek balkêş a li ser Parîsê.]] Di 18ê Avrêla 1961 de, di 28 saliya xwe de, Dalida li Parîsê bi Lucien Morisse, yê ku wê keşf kiribû, li Parîsê zewicî. Bi zewaca xwe, wê hemwelatiya fransî wergirt. Zewac piştî çend mehan hilweşiya dema ku Dalida bi wênesaz Jean Sobieski re bar kir. Di Kanûna 1961ê de ew çûye villayek li Montmartreyê ku dîmenê wê li ser Parîsê ye, li wir heta mirina xwe jiya û ji Sobieskî veqetiya.<ref>Juliana Tzvetkova: ''Pop Culture in Europe''. ABC-Clio, Santa Barbara 2017, ISBN 978-1-4408-4466-9, S. 26.</ref> Di 25 Çileya 1967 de, Dalida û hevalê wê, bestekar û stranbêjê îtalî Luigi Tenco, beşdarî Festîvala Sanremo bûn. Di çalakiyê de pêşî Tenco û piştre jî Dalida strana Ciao amore, ciao gotin. Dema ku jûriyê her du jî nehiştin fînalê, Tenco li otêlê notek xwekujî nivîsand û reklama jûriyê, ne bi hunerî, biryara şermezar kir, û gule berda serê xwe. Piştî mirina Tenco, Dalida bi depresyonê ket û hewla xwekuştinê da. Dalida bi alîkariya psîkoterapiyê krîz derbas kir. Nivîskar Arnaud Desjardins ku jiyana xwe ji bo olên Rojhilata Dûr terxan kiribû, bû hevalê wê yê nû. Wê bi wî re çû Hindistanê û sê salan bi tena serê xwe li welat geriya da ku xwe bigihîne lênihêrîna rêberek giyanî. Di sala 1972 de, wênesaz û stranbêj Richard Chanfray bû hevkarê nû yê Dalida. Chanfray di bohemîzma Parîsê de wekî "Count of Saint-Germain" dihat naskirin. Ew bi wî re li girava Korsîka ya [[Deryaya Navîn]] dijiya, li wê derê ku Dalida xaniyek ji xwe re ava kiribû. Di sala 1981 de Dalida ji Chanfray veqetiya, yê ku di Tîrmeha 1983’an de xwe kuşt. === Stîla nû ya hunerî === [[Wêne:Dalida_Fregene.jpg|thumb|Dalida li Romayê, sala 1968]] Piştî nêzîkî 15 salan ji hevkariyê bi Eddy Barclay re, Dalida di sala 1970-an de hilberandina tomarên xwe girt û birayê xwe yê piçûk, Bruno Gigliotti (wekî Orlando tê zanîn), wekî hilberîner û rêveberê mijûl kir. Di Mijdara 1971 de, piştî navberek çar salan, wê li Olympia repertuarek nû pêşkêş kir. Ji ber ku derhênerê malê, Coquatrix, piştî çend salan nebûna wê ji karsaziya pêşangehê, li comeback a wê bawer nedikir, ew neçar ma ku kirêya salonê bixwe bide. Performansa wê serkeftinek mezin derket. Di sala 1973 de wê bi lîstikvan Alain Delon re dueta Paroles, Paroles tomar kir. Ev stran li Fransa, Kanada, Japonya û gelek welatên din bû hit. Di sala 1974-an de wê dîsa bi Gigi l'amoroso û Il venait d'avoir 18 ans, li navxwe û derveyî welêt topên chartan bi dest xist. Wê cara duyemîn "Oscara Cîhanê ya Serkeftina Salê" wergirt. Wê ji bo Le temps des fleurs, Gigi l'amoroso û J'attendrai qeydên zêr wergirtin û di sala 1975-an de ji bo Gigi tomarek platîn jî wergirt. Bi J'attendrai re ew ji sala 1975-an ve derbasî şêwaza dîskoyê bû. Dîsko hits ên din Besame mucho (1976), Laissez-moi danser (1979) û Gigi in Paradisco (1980) bûn. Di sala 1977 de, Dalida yekem car li New Yorkê li Carnegie Hall çû ser dikê. Di heman salê de wê 20 saliya qonaxa xwe li Olympia pîroz kir. Wê bi Salma Ya Salama re hitek din çêkir, ku wê bi erebî bi şêwaza Raî digot. Loma jî jê re digotin "Stranbêja aştiyê ya ji Misrê". Gera konsera wan a li Misir û Lubnanê heta bîleta dawîn hat firotin. Di sala 1980 de Dalida li Palais des Sports li Parîsê wek stêrkek kovarê bû mêvan. Di heman salê de, bi helkefta 25 saliya wê ya hunermendiyê, tomareke almasî pêşkêşî wê hat kirin. ZDF çapeke taybet a rêzenivîsa Liedercircus pêşkêşî wê kir, ku wê bi xwe moderatorî kir (bi jêrnivîsa 25 salên Dalida). Di sala 1981-an de serdanek mezin bi pêşandana ku wê li Palais des Sports pêk anîbû dest pê kir. Di salên 1980-an de Dalida xwediyê bestfiroşên din bû, nemaze Mourir sur scène (1983) û Pour te dire je t'aime, guhertoya Frensî ya Stevie Wonder ya I just Called To Say I love You (1984). Di sala 1983-an de wê navê muzîkê Je n'aime que lui ji bo fîlma The Fighter bi Alain Delon re tomar kir. Di sala 1986 de, ew li bajarê xwe Qahîreyê ji bo promiyera fîlma Le sixième jour (Roja Şeşemîn) ya Youssef Chahine (li ser bingeha romana nivîskarê franko-libnanî Andrée Chedid) yê Misirî-libnanî hate pîroz kirin, ku tê de rola sereke dilîze. === Mirin === [[Wêne:Lettre_de_Dalida.png|thumb|Nameya xatirxwestinê ya Dalidayê]] [[Wêne:PlaceDalida.jpg|thumb|Place Dalida (''Meydana Dalîdayê''): nîşana kolana li ser Montmartre]] Di 3ê gulana 1987an de saet di 18.00an de Dalida li mala xwe ya Parîsê ji aliyê xizmetkarekî ve mirî hat dîtin. Polîs got ku ew ji ber girtina hebên xewê miribû. Di nameya xatirxwestinê ya 54-salî de tenê hevokek hebû: "Jiyan ji min re neragirbar e - li min biborin." Dalida li goristana [[Cimetière de Montmartre]] (Beşa 18) li Parîsê hate veşartin. Li aliyê rastê gorê sindoqek posteyê heye ku tê de hîn gelek heyran dikarin name û gotarên ''[[fan]]'' biavêjin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dalida| ]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1933]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1930î]] [[Kategorî:Modelên fransî yên jin]] [[Kategorî:Modelên misirî yên jin]] 7uijyouglhuoqr8lce9d2el2lu5tshy 0 129099 2034533 1763864 2026-05-31T11:44:21Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034533 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} "Şamil Paşayê Bedirxanî" an jî "Elî Şamil Paşa" kurê [[Bedirxan Beg]] ê herî mezin e. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas,r:33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} o5ii6y4c1x9d4uc6w1ugc00xazhj77x 2034535 2034533 2026-05-31T11:45:06Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034535 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} Şamil Paşayê Elî Bedirxanî kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas,r:33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} 51j8zyqti5aepf98eoaedjo4rfm4k4c 2034537 2034535 2026-05-31T11:45:18Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034537 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} Şamil Paşayê Elî Bedirxanî kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas,r:33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} egbop6l8xbf60e9k706lax9yoaf0nh8 2034539 2034537 2026-05-31T11:45:52Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034539 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] Şamil Paşayê Elî Bedirxanî kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas,r:33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} it3upswjzon8wlct6ahlnwge2j3b20u 2034541 2034539 2026-05-31T11:46:09Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034541 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamil Paşayê Elî Bedirxanî''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas,r:33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} 1idzaari3h4h99kq722qbhlokx1qmso 2034543 2034541 2026-05-31T11:46:53Z Kurê Acemî 105128 2034543 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas,r:33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} 95ynt1kjjxa1sy4o6n0bdyyrbx87ls4 2034544 2034543 2026-05-31T11:47:13Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034544 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref>. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} l1c8rkf31845yx9ylslv7me362t21rl 2034545 2034544 2026-05-31T11:47:28Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034545 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} 3dyka3l043twsgyruk8jq61mtt0uwpy 2034546 2034545 2026-05-31T11:47:51Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Şamil Paşayê Bedirxanî]] weke [[Şamîl Paşayê Bedirxanî]] guhart 2034545 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} 3dyka3l043twsgyruk8jq61mtt0uwpy 2034548 2034546 2026-05-31T11:48:07Z Kurê Acemî 105128 2034548 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} my3anqk47daqpju6nbxxg4t36juky5y 2034549 2034548 2026-05-31T11:48:26Z Kurê Acemî 105128 2034549 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Malbata bedirxaniyan]] n35faw5yfbyznecqqadkoz6bsrnx9gx 2034550 2034549 2026-05-31T11:48:40Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034550 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema Osmaniyan de şaredarê [[Kadıköy]] bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî]] bi Şamil Paşa destpê dike.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Malbata bedirxaniyan]] c4ncim8zfxh49q6rjooi0axcfkes483 2034555 2034550 2026-05-31T11:50:28Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034555 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema [[Împeratoriya Osmanî|osmaniyan]] de ew bû şaredarê navçeya [[Kadıköy|Kadıköyê]] û herwiha serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî|kurdayetiyê]] bi Şamîl Paşa re dibe.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Piştî salan Şamîl Paşa bi kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û ber bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir jî dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Malbata bedirxaniyan]] h9983gz4814xce3galtije2m3adg6uy 2034556 2034555 2026-05-31T11:50:37Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034556 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Şamîl Elî Bedirxan.jpg|thumb|Şamîl Elî di sala 1890ê de]] '''Şamîl Paşayê Elî Bedirxan''' kurê herî mezin yê [[Bedirxan Beg]] bûye. Di serdema [[Împeratoriya Osmanî|osmaniyan]] de ew bû şaredarê navçeya [[Kadıköy|Kadıköyê]] û herwiha serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê [[İbrahim Arvas]] destpêka fikriyata [[Kurdayetî|kurdayetiyê]] bi Şamîl Paşa re dibe.<ref>Tarihi Hakikatler, İbrahim Arvas, r. 33</ref> Piştî salan Şamîl Paşa bi kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û ber bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir jî dimire. == Binêre == * [[Malbata Bedirxaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Malbata bedirxaniyan]] g7yp9y0c05k02mzm2cyn2hp3qfnnjm1 0 134087 2034411 1947623 2026-05-31T09:57:31Z Avestaboy 34898 /* */ 2034411 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Container_01_KMJ.jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Container_01_KMJ.jpg/220px-Container_01_KMJ.jpg|thumb| {{Convert|40|ft|m|1|long|adj=mid}} konteynerê barkirinê. Her heşt goşeyên wê ji bo hilgirtin, çeqandin, û pêgirtinê quncikek bingehîn heye]] [[Wêne:Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg/220px-Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg|thumb| Konteynirên li ser keştiyek mezin li hev kom kirin]] '''Konteynir''', '''konteynirê barkirinê''' an jî '''konteynirê barkêşiyê''' ew konteynirek barkirinê ya standardkirî ya mezin e, ku ji bo veguheztina hatî çêkirin e.<ref name="PTS">{{Jêder-kovar |paşnav=Lewandowski |pêşnav=Krzysztof |sal=2016 |sernav=Growth in the Size of Unit Loads and Shipping Containers from Antique to WWI. |kovar=Packaging Technology and Science |cild=29 |hejmar=8–9 |rr=451–478 |doi=10.1002/pts.2231 |issn=1099-1522 }}</ref> Ev konteynir di bin çend navan de têne naskirin.<ref name="Production2007">{{Jêder-malper |url=https://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ch3en/conc3en/containerproduction.html |sernav=World Container Production, 2007 |paşnav=Jean-Paul Rodrigue |malper=The Geography of Transport Systems |weşanger=[[Hofstra University]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130704071409/http://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ch3en/conc3en/containerproduction.html |roja-arşîvê=4 tîrmeh 2013 |roja-gihiştinê=19 tîrmeh 2015 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.militaryfactory.com/dictionary/military-terms-alphabet-list.php?letter_group=M |sernav=M: MILVAN : military van (container) |malper=Military Dictionary |weşanger=MilitaryFactory.com |roja-gihiştinê=29 çiriya paşîn 2021 |jêgirtin=Military-owned, demountable container, conforming to US and international standards, operated in a centrally controlled fleet for movement of military cargo. Also called MILVAN. }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.armyproperty.com/nsn/8145-01-C00-8991 |sernav=NSN: 8145-01-C00-8991 (CONTAINER SHIPPING AND STORAGE: 20 FT MILVAN) |malper=ArmyProperty.com |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211129010520/https://www.armyproperty.com/nsn/8145-01-C00-8991 |roja-arşîvê=29 çiriya paşîn 2021 |roja-gihiştinê=29 çiriya paşîn 2021 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://shipsbusiness.com/container-sizes.html |sernav=Container sizes |weşanger=Shipsbusiness.com |roja-gihiştinê=1 sibat 2013 |roja-arşîvê=2022-10-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221021214653/http://shipsbusiness.com/container-sizes.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yekem di destpêka sedsala 20an de hate îcad kirin, konteynira Intermodal serdem ên 40-lingî yên intermodal di salên 1960 û 1970-an de di bin nûvekirinên konteynira Intermodal yên pargîdaniya keştiyê ya amerîkî SeaLand de belav bûn. Mîna qutiyên karton û paletan, van konteyneran amûrek e ku mirov tiştan di nav barên yekbûyî, mezintir de [[kom]] bike, ku dikare bi hêsanî were hilanîn û veguheztin û berhev kirin, û ew ê di keştiyek an hewşê de hişk were pakij kirin. konteynira Intermodal gelek taybetmendiyên avahîsaziyê yên sereke parve dikin da ku li hember barkirina bisekinin, ji bo hêsankirina destwerdana wan û destûrê bidin stûyê. Di 2012 de, nêzîkî 20,5 &nbsp;mîlyon konteynira Intermodal ên li dinyayê hebûn. <ref name="CSIUcontainerfleet">{{Jêder-malper |url=https://www.csiu.co/resources-and-links/world-container-fleet |sernav=World Container Fleet Overview |tarîx=January 2014 |malper=csiu.co |weşanger=CSI Container Services International |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220308125348/http://www.csiu.co/resources-and-links/world-container-fleet |roja-arşîvê=8 adar 2022 |roja-gihiştinê=9 adar 2022 }}</ref> Di sala 2010-an de konteyniran %60 ji bazirganiya deryayê ya cîhanê pêk dihanîn. <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.statista.com/topics/1367/container-shipping/ |sernav=Container Shipping – Statistics & Facts |paşnav=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |malper=Statista.com |weşanger=[[Statista|Statista Inc.]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205224323/http://www.statista.com/topics/1367/container-shipping/ |roja-arşîvê=2014-12-05 |roja-gihiştinê=27 tîrmeh 2015 }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20141008144227/http://www.worldshipping.org/about-the-industry/global-trade Global Trade] – [[World Shipping Council]]</ref> ew ji bo veguheztina barên giran tê karînan, ku vegûhastin gelek tiştên wek [[gaz]], şil, an hişk; Mînak, bi barhilgir an araba, an kamyonê . Ji bo barkirina hewayê, amûrên bijarhînan. == Dîrok == [[Wêne:LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_(CJ_Allen,_Steel_Highway,_1928).jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_%28CJ_Allen%2C_Steel_Highway%2C_1928%29.jpg/220px-LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_%28CJ_Allen%2C_Steel_Highway%2C_1928%29.jpg|thumb| Veguheztina konteynerên barkêşiyê li ser Rêhesinê London, Midland û Skotlandê (LMS; 1928)]] [[Wêne:Gueterwagen_anagoria.JPG|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gueterwagen_anagoria.JPG/220px-Gueterwagen_anagoria.JPG|thumb| Otomobîla barkêşê li muzeya rêhesinê Bochum-Dahlhausen, çar konteynirên UIC-590 yên cihêreng nîşan dide]] [[Wêne:Conex_box.jpeg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Conex_box.jpeg/220px-Conex_box.jpeg|thumb| Aliyê Vîetnamê konteynera qutiya pola 'CONEX' ya Artêşa Dewletên Yekbûyî (3D)]] [[Wêne:Maersk Line containers in late 1960s (7312784586).jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Maersk_Line_containers_in_1975_%287312784586%29.jpg/220px-Maersk_Line_containers_in_1975_%287312784586%29.jpg|thumb| Di sala 1975-an de, gelek konteyneran hîna jî li şûna pola wellandî, xêzkirî, avakirina dîwarê pel-û-paş alûmînyûmê rijandin. <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.matts-place.com/intermodal/part1/modelerseras.html |sernav=Frequently Asked Questions - Modeling Eras |tarîx=14 tebax 2015 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150814124136/http://www.matts-place.com/intermodal/part1/modelerseras.html |roja-arşîvê=14 tebax 2015 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=adar 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Webarchive template wayback links]] 8bvq4tey14b5dl9ss92f632uarf7pby 2034412 2034411 2026-05-31T09:58:04Z Avestaboy 34898 /* Dîrok */ Rastnivîs 2034412 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Container_01_KMJ.jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Container_01_KMJ.jpg/220px-Container_01_KMJ.jpg|thumb| {{Convert|40|ft|m|1|long|adj=mid}} konteynerê barkirinê. Her heşt goşeyên wê ji bo hilgirtin, çeqandin, û pêgirtinê quncikek bingehîn heye]] [[Wêne:Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg/220px-Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg|thumb| Konteynirên li ser keştiyek mezin li hev kom kirin]] '''Konteynir''', '''konteynirê barkirinê''' an jî '''konteynirê barkêşiyê''' ew konteynirek barkirinê ya standardkirî ya mezin e, ku ji bo veguheztina hatî çêkirin e.<ref name="PTS">{{Jêder-kovar |paşnav=Lewandowski |pêşnav=Krzysztof |sal=2016 |sernav=Growth in the Size of Unit Loads and Shipping Containers from Antique to WWI. |kovar=Packaging Technology and Science |cild=29 |hejmar=8–9 |rr=451–478 |doi=10.1002/pts.2231 |issn=1099-1522 }}</ref> Ev konteynir di bin çend navan de têne naskirin.<ref name="Production2007">{{Jêder-malper |url=https://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ch3en/conc3en/containerproduction.html |sernav=World Container Production, 2007 |paşnav=Jean-Paul Rodrigue |malper=The Geography of Transport Systems |weşanger=[[Hofstra University]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130704071409/http://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ch3en/conc3en/containerproduction.html |roja-arşîvê=4 tîrmeh 2013 |roja-gihiştinê=19 tîrmeh 2015 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.militaryfactory.com/dictionary/military-terms-alphabet-list.php?letter_group=M |sernav=M: MILVAN : military van (container) |malper=Military Dictionary |weşanger=MilitaryFactory.com |roja-gihiştinê=29 çiriya paşîn 2021 |jêgirtin=Military-owned, demountable container, conforming to US and international standards, operated in a centrally controlled fleet for movement of military cargo. Also called MILVAN. }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.armyproperty.com/nsn/8145-01-C00-8991 |sernav=NSN: 8145-01-C00-8991 (CONTAINER SHIPPING AND STORAGE: 20 FT MILVAN) |malper=ArmyProperty.com |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211129010520/https://www.armyproperty.com/nsn/8145-01-C00-8991 |roja-arşîvê=29 çiriya paşîn 2021 |roja-gihiştinê=29 çiriya paşîn 2021 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://shipsbusiness.com/container-sizes.html |sernav=Container sizes |weşanger=Shipsbusiness.com |roja-gihiştinê=1 sibat 2013 |roja-arşîvê=2022-10-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221021214653/http://shipsbusiness.com/container-sizes.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yekem di destpêka sedsala 20an de hate îcad kirin, konteynira Intermodal serdem ên 40-lingî yên intermodal di salên 1960 û 1970-an de di bin nûvekirinên konteynira Intermodal yên pargîdaniya keştiyê ya amerîkî SeaLand de belav bûn. Mîna qutiyên karton û paletan, van konteyneran amûrek e ku mirov tiştan di nav barên yekbûyî, mezintir de [[kom]] bike, ku dikare bi hêsanî were hilanîn û veguheztin û berhev kirin, û ew ê di keştiyek an hewşê de hişk were pakij kirin. konteynira Intermodal gelek taybetmendiyên avahîsaziyê yên sereke parve dikin da ku li hember barkirina bisekinin, ji bo hêsankirina destwerdana wan û destûrê bidin stûyê. Di 2012 de, nêzîkî 20,5 &nbsp;mîlyon konteynira Intermodal ên li dinyayê hebûn. <ref name="CSIUcontainerfleet">{{Jêder-malper |url=https://www.csiu.co/resources-and-links/world-container-fleet |sernav=World Container Fleet Overview |tarîx=January 2014 |malper=csiu.co |weşanger=CSI Container Services International |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220308125348/http://www.csiu.co/resources-and-links/world-container-fleet |roja-arşîvê=8 adar 2022 |roja-gihiştinê=9 adar 2022 }}</ref> Di sala 2010-an de konteyniran %60 ji bazirganiya deryayê ya cîhanê pêk dihanîn. <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.statista.com/topics/1367/container-shipping/ |sernav=Container Shipping – Statistics & Facts |paşnav=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |malper=Statista.com |weşanger=[[Statista|Statista Inc.]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205224323/http://www.statista.com/topics/1367/container-shipping/ |roja-arşîvê=2014-12-05 |roja-gihiştinê=27 tîrmeh 2015 }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20141008144227/http://www.worldshipping.org/about-the-industry/global-trade Global Trade] – [[World Shipping Council]]</ref> ew ji bo veguheztina barên giran tê karînan, ku vegûhastin gelek tiştên wek [[gaz]], şil, an hişk; Mînak, bi barhilgir an araba, an kamyonê . Ji bo barkirina hewayê, amûrên bijarhînan. == Dîrok == [[Wêne:LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_(CJ_Allen,_Steel_Highway,_1928).jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_%28CJ_Allen%2C_Steel_Highway%2C_1928%29.jpg/220px-LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_%28CJ_Allen%2C_Steel_Highway%2C_1928%29.jpg|thumb| Veguheztina konteynerên barkêşiyê li ser Rêhesinê London, Midland û Skotlendayê (LMS; 1928)]] [[Wêne:Gueterwagen_anagoria.JPG|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gueterwagen_anagoria.JPG/220px-Gueterwagen_anagoria.JPG|thumb| Otomobîla barkêşê li muzeya rêhesinê Bochum-Dahlhausen, çar konteynirên UIC-590 yên cihêreng nîşan dide]] [[Wêne:Conex_box.jpeg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Conex_box.jpeg/220px-Conex_box.jpeg|thumb| Aliyê Vîetnamê konteynera qutiya pola 'CONEX' ya Artêşa Dewletên Yekbûyî (3D)]] [[Wêne:Maersk Line containers in late 1960s (7312784586).jpg|girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Maersk_Line_containers_in_1975_%287312784586%29.jpg/220px-Maersk_Line_containers_in_1975_%287312784586%29.jpg|thumb| Di sala 1975-an de, gelek konteyneran hîna jî li şûna pola wellandî, xêzkirî, avakirina dîwarê pel-û-paş alûmînyûmê rijandin. <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.matts-place.com/intermodal/part1/modelerseras.html |sernav=Frequently Asked Questions - Modeling Eras |tarîx=14 tebax 2015 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150814124136/http://www.matts-place.com/intermodal/part1/modelerseras.html |roja-arşîvê=14 tebax 2015 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=adar 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Webarchive template wayback links]] cv02s39kaavgkyykp2ub8x2k3r79h7u 0 134452 2034387 1998361 2026-05-31T09:28:46Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ Rastnivîs 2034387 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[Îran]]î bû ku ji 26 [[Tebax]] [[1988]] heya [[Tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Îngilîstanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]-an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 [[Adar]] [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]-an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]-an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê Brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]-an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004-an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004-an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] 3qnlctozbdv0p0f7qw8u1nccgjrmx8n 2034390 2034387 2026-05-31T09:31:01Z Avestaboy 34898 /* Jiyana li Termînal 1 */ Rastnivîs 2034390 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[Îran]]î bû ku ji 26 [[Tebax]] [[1988]] heya [[Tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]<nowiki/>an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]<nowiki/>an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]<nowiki/>an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê Brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]-an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004-an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004-an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] sppvkx92mu7i81hltgtldc3i6bon3k9 2034391 2034390 2026-05-31T09:31:44Z Avestaboy 34898 /* Flight */ Rastnivîs 2034391 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[Îran]]î bû ku ji 26 [[Tebax]] [[1988]] heya [[Tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]<nowiki/>an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]<nowiki/>an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]<nowiki/>an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]<nowiki/>an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004-an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004-an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] a8xzgx865frgpntv11jf0jesqm9m3fd 2034393 2034391 2026-05-31T09:32:34Z Avestaboy 34898 /* The Terminal */ Rastnivîs 2034393 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[Îran]]î bû ku ji 26 [[Tebax]] [[1988]] heya [[Tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]<nowiki/>an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]<nowiki/>an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]<nowiki/>an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]<nowiki/>an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004-an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku [[Steven Spielberg]] mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] 1p9tv4k746t7rba6wkfpveqq0tkilax 2034394 2034393 2026-05-31T09:33:23Z Avestaboy 34898 /* The Terminal */ Rastnivîs 2034394 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[Îran]]î bû ku ji 26 [[Tebax]] [[1988]] heya [[Tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]<nowiki/>an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]<nowiki/>an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]<nowiki/>an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]<nowiki/>an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004an a [[Steven Spielberg]] The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] 6o4yus8tyb6om32dotyuihleo3clkqz 2034395 2034394 2026-05-31T09:34:24Z Avestaboy 34898 /* The Terminal */ Navê Steven Spielberg li jorî jî girêdan bû. 2034395 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[Îran]]î bû ku ji 26 [[Tebax]] [[1988]] heya [[Tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]<nowiki/>an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]<nowiki/>an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]<nowiki/>an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]<nowiki/>an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] 1o5i14v7lzh0vtc31u2lhx2aacnklld 2034396 2034395 2026-05-31T09:35:28Z Avestaboy 34898 /* */ Rastnivîs 2034396 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[îran]]î bû ku ji 26 [[tebax]] [[1988]] heya [[tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda|Skotlendayê]] bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]<nowiki/>an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]<nowiki/>an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]<nowiki/>an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]<nowiki/>an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]<nowiki/>an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] srwwk5vnc15pymgw6divllsq6r23wf1 2034442 2034396 2026-05-31T10:32:08Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--<nowiki/>, Lînk paqij kir.) 2034442 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehran Karîmî Nasserî''' (bi farisî: مهران کریمی ناصری , z. 1945 - m. 12 Mijdar 2022), ku bi navê '''Sir Alfred Mehran''' jî tê nasîn,<ref name="Snopes">{{Jêder-malper |url=http://www.snopes.com/travel/airline/airport.asp |sernav=Stranded at the Airport |tarîx=2 tîrmeh 2008 |xebat=[[Snopes]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220321091849/https://www.snopes.com/fact-check/stranded-at-the-airport/ |roja-arşîvê=21 adar 2022 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 îlon 2009 }}</ref> [[penaber]]ek [[îran]]î bû ku ji 26 [[tebax]] [[1988]] heya [[tîrmeh]] [[2006]] di salona derketinê ya Termînal 1 de li [[Balafirgeha Charles de Gaulle]] dijiya, heya roja ku ew rakirin nexweşxaneyê. [[Otobiyografî|Otobiyografiya]] wî wekî [[pirtûk]]ek, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], di [[2004]] de hate çap kirin. [[Çîrok]]a Nasseri bû [[îlham]]a fîlma [[The Terminal (fîlm)|The Terminal]] di sala 2004 de. == Jiyan == Nasserî li niştecihên [[Şîrketa Petrolê]] ya [[Înglistan|Îngilîzî]]-[[Îran|Farsî]] ku li [[Mesjed Silêman]], Îranê ye, ji dayik bû. Bavê wî [[Bijîşkî|doktorekî]] îranî bû ku di şirketê de dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |tarîx=6 îlon 2004 |malper=The Guardian |ziman=en-US |roja-gihiştinê=13 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Nasseri diyar kir ku diya wî [[hemşîre]]yek ji [[Skotlenda]]yê bû ku li heman cihî dixebitî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=Paul Berczeller on the man who inspired Steven Spielberg's Terminal |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=2004-09-06 |malper=the Guardian |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-11-13 }}</ref> Ew di [[îlon]]a [[1973]]an de hat [[Keyaniya Yekbûyî]], ji bo ku li [[zanîngeha Bradfordê]] li ser [[lêkolîn]]ên [[Yûgoslavya]]yê sê sal derbas bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gq.com/story/merhan-nasseri-charles-de-gaulle-stuck |sernav=The 15 Year Layover |tarîx=12 îlon 2003 |malper=GQ |ziman=en-US |roja-gihiştinê=1 tîrmeh 2022 }}</ref> == Jiyana li Termînal 1 == [[Wêne:Merhan Karimi Nasseri Walkway Look 2004-12-30 01.jpg|thumb|Mala Nasseri li Terminal 1 ya Balafirgeha Charles de Gaulle.]] Naserî îdia kir ku di sala [[1977]]an de ji ber [[protesto]]yên li dijî [[Şah]] ji Îranê hat derxistin û piştî [[şer]]ekî dirêj ku li gelek welatan serlêdan hat kirin, ji aliyê [[Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Belçîkayê]] ve [[statûya penaberiyê]] wergirt. Ev dihate vê wateyê ku destûra wî ya rûniştina li gelek welatên din ên [[Ewropa|Ewropî]] hebû. Lê belê ev îddîa hat nîqaşkirin û lêkolînan nîşan da ku Nasserî qet ji Îranê nehatiye derxistin.<ref name="Berczeller2">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |sernav=The man who lost his past |paşnav=Berczeller |pêşnav=Paul |tarîx=6 îlon 2004 |xebat=[[The Guardian]] |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190509221159/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/features.features11 |roja-arşîvê=9 gulan 2019 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=1 tebax 2008 }}</ref> Di sala [[1986]]'an de wî biryar da ku li Înglistanê bi cih bibe, lê di sala [[1988]]'an de di rê de, ew kaxezên wî winda bûn dema ku bi îdiaya kefa wî hat dizîn.<ref name="BBC_20080528">{{Jêder-malper |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |sernav=Mehran Karimi Nasseri - In Transit |tarîx=28 gulan 2008 |xebat=[[h2g2]] |weşanger=BBC |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081211115612/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A33471100 |roja-arşîvê=11 kanûna pêşîn 2008 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=20 tebax 2008 }}</ref> Hinekên din diyar dikin ku Nasserî bi rastî belgeyên xwe ji [[Bruksel]]ê re şandine dema ku di [[ferîbot]]ekê de ber bi Brîtanyayê ve diçû û derewan dikir ku ew dizîn.<ref name="sundaytimes">{{Jêder-kitêb |sernav=The Terminal Man |paşnav=Merhan |pêşnav=Alfred |tarîx=2004 |weşanger=Corgi Adult |isbn=9780552152747 |ol=7815505M |id=0552152749 }}</ref> Tevî vê şikestê, ew li balafirê ji bo [[London]]ê siwar bû, lê ji ber ku wî nekarî [[pasaport]]ek pêşkêşî karbidestên [[Koçberî|koçberiyê]] yên Brîtanî bike, bi lezgînî bo [[Fransa]] hate vegerandin. Ew di destpêkê de ji aliyê Fransiyan ve hat girtin, lê piştre hat berdan ji ber ku ketina wî ya balafirgehê qanûnî bû û tu welatekî wî yê jêderê tune bû ku were vegerandin; Bi vî rengî rûniştina xwe li Termînal 1 dest pê kir. Doza wî piştre ji aliyê parêzerê Fransî yê [[mafên mirovan]] [[Christian Bourget]] ve hat girtin. Di sala [[1992]] de, [[dadgeh]]eke Fransî biryar da ku ew bi awayekî [[qanûn]]î derbasî welêt bûye û nikare ji firokexaneyê were derxistin, lê ew nekarîbû destûra ketina Fransayê bide wî. Dûv re hewl hat dayîn ku belgeyên nû ji Belçîkayê werin derxistin, lê rayedarên li wir tenê heke Nasserî xwe bi xwe pêşkêşî bike dê vê yekê bikin. Di [[1995]] de, rayedarên Belçîkayê destûr da ku ew biçe Belçîkayê, lê bi tenê eger ew razî bû ku li wir di bin çavdêriya xebatkarek civakî de bijî. Nasserî ev yek red kir, bi hinceta ku dixwaze bikeve Îngilîstanê weke ku di destpêkê de dihat xwestin. Hem Fransa û hem jî Belçîkayê îqameya Nasseriyê pêşkêş kirin, lê wî red kir ku ew kaxezan îmze bike, ji ber ku wan ew wekî Îranî (ne Brîtanî) dinivîsand û navê wî yê bijarte, "Sir Alfred Mehran" nîşan neda. [[Parêzer]]ê wî, Bourget pir aciz bû kû Nasserî belgeyan îmza nekir. Dema ku wî li ser rewşa Nasserî têkilî da malbata wî, malbata wî diyar kir ku ew jiyana ku wî dixwest dijî. Di [[2003]]an de, pargîdaniya hilberîna [[DreamWorks]] a [[Steven Spielberg]] 250,000 [[dolar]]ên [[Amerîkî]] da Nasseri ji bo mafên çîroka wî, lê di dawiyê de çîroka wî di fîlma The Terminal bikar neanî. Di [[tîrmeh]]a [[2006]]ê de mayîna Naserî li firokexaneyê bi dawî bû, dema ku ew rakirin [[nexweşxane]]yê û cihê rûniştina wî hat hilweşandin. Di dawiya [[Çile]] [[2007]] de, ew ji nexweşxaneyê derket û ji aliyê şaxa balafirgehê ya [[Xaça Sor]] a Fransî ve lê hat şopandin; ew ji bo çend hefteyan li [[otêl]]ek nêzîkî balafirgehê rûnişt. Di 6 adara [[2007]] de, ew hat veguhestin navendek pêşwaziya xêrxwaziyê ya [[Emmaus]] li [[Navçeya 20emîn a Parîsê|navçeya 20emîn]] a [[Parîs]]ê. Ji sala [[2008]]an de, ew li [[stargeh]]ek Parîsê dijiya, her çend piştî mirina Nasserî di sala [[2022]]an de, [[Associated Press]] ragihand ku ew vê dawiyê vegeriyabû ku li balafirgehê bijî.<ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/merhan-karimi-nasseri-the-terminal-dies-in-paris-airport-d13124fc1f2f1c3d3c3609904373573b?taid=636fec4cb053820001e46043 |sernav=Iranian who inspired 'The Terminal' dies at Paris airport |paşnav1=Schaeffer |pêşnav1=Jeffrey |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |malper=AP News |weşanger=Associated Press |ziman=en |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> Di dema mayîna xwe ya 18-salî ya li Termînal 1 ya li Balafirgeha Charles de Gaulle de, bagajên Nasserî li kêleka wî bûn û wî dema xwe bi [[xwendin]], [[nivîsandin]]a [[rojnivîsk]]a xwe an xwendina [[rojname]]yan derbas dikir.<ref name="TSD">{{Jêder-malper |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |sernav=Has a guy been stuck in the Paris airport since 1988 for lack of the right papers? |paşnav1=Adams |pêşnav1=Cecil |tarîx=20 tebax 1999 |malper=[[The Straight Dope]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090209080021/http://www.straightdope.com/columns/read/1347/has-a-guy-been-stuck-in-the-paris-airport-since-1988-for-lack-of-the-right-papers |roja-arşîvê=9 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 sibat 2009 }}</ref> wî [[xwarin]] û rojnameyan ji [[xebatkar]]ên balafirgehê distand, an jî ji serdanên rojnamevanên ku dixwestin çîrok û nameyên wî yên piştgiriyê bibihîzin. == Pirtûka Otobiyografîk The Terminal Man == Di 2004 de otobiyografiya Nasserî, [[The Terminal Man (pirtûk)|The Terminal Man]], hate weşandin. Ew ji hêla Nasserî ve bi nivîskarê Brîtanî [[Andrew Donkin]] re hate nivîsandin û di [[The Sunday Times]] de wekî "kûr xemgîn û berbiçav" hate nirxandin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |sernav=Memoir: The Terminal Man by Sir Alfred Mehran |paşnav=Wavell |pêşnav=Stuart |xebat=The Sunday Times |cih=London |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205190017/https://www.thetimes.co.uk/article/memoir-the-terminal-man-by-sir-alfred-mehran-sxhvrht3wzt |roja-arşîvê=5 kanûna pêşîn 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=7 gulan 2017 }}{{Subscription required}}</ref> == Îlhama wî bo pirtûk û fîlman == Çîroka Nasseri îlhama fîlmê fransî [[Tombés du ciel (fîlm)|Tombés du ciel]] di sala [[1993]] de da, ya ku [[Jean Rochefort]] tê de dileyîst. Fîlm li qada navneteweyî di bin navê [[Lost in Transit (fîlm)|Lost in Transit]] hat berdan. Kurteçîroka "Panzdeh-Sal Dereng", ku ji hêla [[Michael Paterniti]] ve hatî nivîsandin û di [[GQ]] û [[The Best American Non-Required Reading]] de hate weşandin, [[jiyan]]a Nasserî vedibêje. Alexis Kouros belgefîlmek li ser wî çêkir, Waiting for Godot at De Gaulle (2000). === Flight === Çîroka Nasserî îlhama [[Opera (muzîk)|opera]] [[Flight (opera)|Flight]] ya hemdem a [[bestekar]]ê brîtanî [[Jonathan Dove]] bû, û di sala [[1998]]an de li [[Opera Glyndebourne]] hate pêşkêş kirin. Flight di Adar [[2006]] de li [[Şanoya Festîvala Adelaide]] [[Xelatên Helpmann]] wergirt.<ref>{{Jêder-nûçe |url=http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |sernav=Australia's Helpmann Awards Name Winners |paşnav1=Schweitzer |pêşnav1=Vivien |paşnav2=Westphal |pêşnav2=Matthew |tarîx=2 tebax 2006 |xebat=Playbill Arts |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140821051324/http://www.playbillarts.com/news/article/4995.html |roja-arşîvê=21 tebax 2014 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2 tîrmeh 2013 |name-list-style=amp }}</ref> === Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport === [[Glen Luchford]] û [[Paul Berczeller]] [[mockumentary]] ya bi navê [[Here to Where (fîlm)|Here to Where]] ([[2001]]) çêkirin, di heman demê de Nasserî jî tê de cih digire. [[Hamid Rahmanian]] û [[Melissa Hibbard]] belgefîlmek bi navê Sir Alfred of Charles De Gaulle Airport (2001) çêkir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |sernav=Fictionville Studio promo website |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141106223419/http://fictionvillestudio.com/films/alfred/sir-alfred.html |roja-arşîvê=6 çiriya paşîn 2014 }}</ref> === The Terminal === Nasseri îlhama karakterê Viktor Navorski ([[Tom Hanks]]), ji 2004an a Steven Spielberg The Terminal bû;<ref name="CSM062104">{{Jêder-nûçe |url=http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |sernav=Behind ''The Terminal'', a true story |paşnav=Gilsdorf |pêşnav=Ethan |tarîx=21 hezîran 2004 |xebat=The Christian Science Monitor |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151202092352/http://www.csmonitor.com/2004/0621/p11s02-almo.html |roja-arşîvê=2 kanûna pêşîn 2015 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=17 çiriya paşîn 2015 }}</ref> lêbelê, ne materyalên ragihandinê, ne [[DVD]]-ya " Special Features" û ne jî malpera fîlmê behsa rewşa Nasseri wekî îlhamê nake. Tevî vê yekê, di îlona [[2003]] de, [[The New York Times]] destnîşan kir ku Steven Spielberg mafên çîroka jiyana xwe wekî bingeha The Terminal kirî.<ref name="NYT092103">{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |sernav=Waiting For Spielberg |paşnav=Rose |pêşnav=Matthew |tarîx=21 îlon 2003 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090208234718/http://www.nytimes.com/2003/09/21/magazine/magazinespecial/MFMERHANT.html?pagewanted=1&ei=5007&en=360b6f8f63635c6a&ex=1379476800 |roja-arşîvê=8 sibat 2009 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=12 hezîran 2008 }}</ref> The Guardian destnîşan dike ku pargîdaniya hilberîna DreamWorks a Spielberg 250,000 dolarên Amerîkî daye Nasserî ji bo mafên çîroka wî û radigihîne ku, ji sala 2004an de, wî posterek reklamê fîlmê Spielberg hilgirtiye ku çenteyê xwe li tenişta textê xwe daxistiye. Tê gotin ku Nasserî ji bo The Terminal dilgeş bû, lê ne mimkûn bû ku şansê wî hebe ku wê di sînemayan de bibîne. == Mirin == Nasserî di 12ê Mijdara 2022an de, di 76 saliya xwe de, li Balafirgeha Charles de Gaulle, ji ber [[krîza dil]] mir.<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2022/11/12/mehran-karimi-nasseri-le-refugie-de-roissy-qui-a-inspire-le-terminal-de-steven-spielberg-est-mort-dans-l-aeroport_6149597_3382.html</ref><ref>[https://www.lastampa.it/cronaca/2022/11/12/news/e_morto_mehran_karimi_nasseri_luomo_che_ispiro_il_film_the_terminal_di_spielberg-12235797/ È morto Mehran Karimi Nasseri, l’uomo che ispirò il film The Terminal di Spielberg] {{In lang|it}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63612017 |sernav=Iranian who made Paris airport home for 18 years dies |tarîx=12 çiriya paşîn 2022 |xebat=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=12 çiriya paşîn 2022 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1945]] [[Kategorî:Mirin 2022]] gdynru0qd4m4an6ysgtf6wnvex7do7v 0 134998 2034093 1766952 2026-05-30T17:16:05Z Kurê Acemî 105128 2034093 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû, <ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref> <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya . <ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] === Io û Zeus === Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû, <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt. <ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye). <ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand. <ref name="OCCCL" /> <ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert <ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin, <ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs. <ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn. <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> === Io wekî Isis === Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] r1o0kx1e799egxecj97lnmb1a7vbv5z 2034094 2034093 2026-05-30T17:16:41Z Kurê Acemî 105128 2034094 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû, <ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref> <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya . <ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû, <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt. <ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye). <ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand. <ref name="OCCCL" /> <ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert <ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin, <ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs. <ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn. <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] r76eevw1e80ly3s7zqtny83tg368k0y 2034095 2034094 2026-05-30T17:17:00Z Kurê Acemî 105128 /* Malbat */ 2034095 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref> <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû, <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt. <ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye). <ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand. <ref name="OCCCL" /> <ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert <ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin, <ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs. <ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn. <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] 8lpmyfmecbxqp3dw0cf2z3nj9q73v6s 2034096 2034095 2026-05-30T17:17:13Z Kurê Acemî 105128 2034096 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû, <ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt. <ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye). <ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand. <ref name="OCCCL" /> <ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert <ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin, <ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs. <ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn. <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] 0ah44l153d2be5e7qhn68aim2ouwnhi 2034097 2034096 2026-05-30T17:17:47Z Kurê Acemî 105128 2034097 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû,<ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt. <ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).<ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand. <ref name="OCCCL" /> <ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert <ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,<ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs.<ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] can6ln340sjs91veq0rklxczzaeijt9 2034098 2034097 2026-05-30T17:18:13Z Kurê Acemî 105128 2034098 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû,<ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt.<ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).<ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.<ref name="OCCCL" /><ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert <ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,<ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs.<ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] 3be0wv5c276mtmsbohptq118is4fybw 2034100 2034098 2026-05-30T17:18:52Z Kurê Acemî 105128 /* Io û Zeus */ 2034100 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû,<ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt.<ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).<ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.<ref name="OCCCL" /><ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan. Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert<ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,<ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû, lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs.<ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] 7c8npt1oe64ueurasbz6p0543zjlvyw 2034101 2034100 2026-05-30T17:19:09Z Kurê Acemî 105128 2034101 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanîn . <ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " [[Osîrîs]] " bû. <ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû,<ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt.<ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).<ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.<ref name="OCCCL" /><ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan. Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert<ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,<ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû, lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs.<ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] m2luzhbz2m2jeiw9kkcedwac29oz69a 2034102 2034101 2026-05-30T17:20:13Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034102 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]] . Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus "[[Osîrîs]] " bû.<ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû,<ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt.<ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).<ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.<ref name="OCCCL" /><ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan. Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert<ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,<ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû, lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs.<ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] 415dwrsx9m00sk38wrk4vlweh7p3djr 2034103 2034102 2026-05-30T17:20:29Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034103 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan }} '''Îo''' (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]], yek ji xoşewîstên [[Zeus]]ê yên fanî bû. Dotmîra [[Argos]]ê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek [[Perseûs|Perseus]], [[Kadmos]], [[Hêraklês]], [[Mînos]], [[Lînkeus]], [[Cepheus]] û [[Danaus]]. Astronom [[Simon Marius]] di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê. Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî '''Phoronis''' jî tê zanin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Phoroneus&highlight=nis,phoronis,Phoronean |sernav=A Latin Dictionary |paşnav=Lewis & Short |jêgirtin=Phŏrō-nis, ĭdis, f. '''adj.''', Phoronean, {{Kurtkirin|poet.|poetical}} for Argive [...] '''{{Kurtkirin|Subst.|substantive (noun)}}''': Phorōnis, ĭdis, f., Io }}</ref> Ew carinan bi xwedawenda Misrê [[Isis]] re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus "[[Osîrîs]] " bû.<ref name="surnames">{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=_asVAQAAMAAJ&pg=PP355 |sernav=A Classical Dictionary |paşnav=Lemprière |pêşnav=John |weşanger=D. & G. Bruce |sal=1809 |rûpel=355 |jêgirtin=Afterwards she married Telegonus, king of Egypt, or Osiris, according to others, and she treated her subjects with such mildness and humanity, that after death, she received divine honours, and was worshipped under the name of Isis. [...] She is sometimes called Phoronis, from her brother Phoroneus. }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |url=https://fr.wikisource.org/wiki/L%E2%80%99Encyclop%C3%A9die/1re_%C3%A9dition/PATRONYMIQUE |sernav=L'Encyclopédie |paşnav=Beauzée |pêşnav=Nicolas |tarîx=1751 |ziman=fr |jêgirtin=On a étendu encore plus loin la signification de ce terme, & l’on appelle noms patronymiques, ceux qui sont donnés d’après celui d’un frere ou d’une sœur, comme ''Phoronis'', c’est-à-dire {{ziman|la|Isis Phoronei soror}}. }} Summary/translation: "The term ''[[patronymic]]'' was expanded even further to include those named after a sibling, such as ''Phoronis'' to mean Isis, the sister of Phoroneus."</ref> == Malbat == Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça [[Înakhus]] bû,<ref>Aeschylus, ''Prometheus Bound'', 590; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3]; Herodotus, ''Histories'', 1.1; Ovid, ''Metamorphoses'', 1.583.</ref><ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}</ref> her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), [[Nîmfa]] [[Melîa]], keça [[Okeanos|Okeanus]] bûya.<ref>For Melai as wife of Inachus see [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.1 2.1.1]</ref> [[Wêne:Pieter_Lastman_-_Juno_Discovering_Jupiter_with_Io_-_WGA12485.jpg|çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje]] == Io û Zeus == Io kahîneke xwedawenda [[Hêra|Hera]] ya li Argosê bû,<ref name="OCD">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 |sernav=The Oxford Classical Dictionary |tarîx=1970 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0198691173 |paşnavê-edîtor=Hammond |pêşnavê-edîtor=N. G. L. |çap=2d |cih=Oxford [Eng.] |rûpel=[https://archive.org/details/oxfordclassicald00hamm/page/549 549] |paşnavê-edîtor2=Scullard |pêşnavê-edîtor2=H. H. }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHammondScullard1970">Hammond, N. G. L.; Scullard, H. H., eds. (1970). [[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|''The Oxford Classical Dictionary'']] (2d&nbsp;ed.). Oxford [Eng.]: Clarendon Press. p.&nbsp;[[iarchive:oxfordclassicald00hamm/page/549|549]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0198691173|<bdi>0198691173</bdi>]].</cite></ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.1.3 2.1.3].</ref> Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di ''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt.<ref name="OCCCL">{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 |sernav=The Oxford Concise Companion to Classical Literature |paşnav=Howatson |pêşnav=M.C. L. |paşnav2=Chivers |pêşnav2=I. |tarîx=1993 |weşanger=Clarendon Press |isbn=0192827081 |cih=Oxford [Eng.] |rr=[https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcho/page/288 288–9] }}</ref> Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).<ref name="OCD" /> yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.<ref name="OCCCL" /><ref>Aeschylus, ''Suppliant Women'', 291</ref> Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê [[Argus Panoptes]], dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus [[Hermês|Hermes]] şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî [[Ovidius|Ovid]], wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir. <ref>Ovid, ''Metamorphoses'', I.650-730</ref> Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike. [[Wêne:Jupiter_and_Io_(Paris_Bordone)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_0715.tif|çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê]] Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera [[Deryaya Marmara|Propontis]] û [[Deryaya Reş]] de derbas kir, ku bi vî rengî navê [[Tengava Stembolê|Bosporus]] (bi wateya ''derbasbûna ga'' ) wergirt. Li wir [[Promêteûs (mîtolojiya yewnanî)|Promêteûsê]] ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê [[Qefqasya|Kafkasyayê]] hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser [[Deryaya Yonî|Deryaya Îyonî]] re reviya [[Misir|Misrê]], li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan. Li wir kurê Zeusê [[Epaphus]] û keça wî [[Keroessa]]yê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê [[Telegonus]] re zewicî. Neviyê wan [[Danaus]], di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( [[Danaidan]] ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika [[Esxîlos|Aeschylus]] ''The Suppliants'' de jî ev veger tê behsê kirin. Divê efsaneya Io ji [[Homêr|Homeros]] re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes ''Argeiphontes'', ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert<ref>Burkert, ''Homo Necans'' (1974) 1983:164 note 14, giving bibliography.</ref> destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di ''Danais'' de, di ''Phoronis'' de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' ''Fabulae'' 274 û 143-di perçeyek ''Aigimiosê Hesiodîk'' de, û her weha di heman perçeyî de ''Kataloga Jinan a'' Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin. Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,<ref>[[Eustathius of Thessalonica]] commentary on ''[[Dionysius Periegetes]]'', 92; the Byzantine encyclopedia [[Suda]] ''s.v.'' "Io", [[Ancient Macedonian language|Hesychius]], ''s.v.'' "Io".</ref> û di [[Esxîlos]] '''[[Prometheusê zincîrkirî]]'' de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû, lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs.<ref>Tsagalis, [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA409 p. 409], Peck, [https://books.google.com/books?id=WQhKAAAAIAAJ&pg=PA200 p. 200]; e.g. [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.49.xml?rskey=r5Ud7G&result=1&mainRsKey=f4g7xg 1.668], [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.97.xml?mainRsKey=f4g7xg&result=1&rskey=r5Ud7G 2.524].</ref> Io di demekê de daket [[Damalîs]]ê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DD%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Ddamalis-bio-1 A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Damalis]</ref> == Io wekî Isis == Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li [[Krît]]ê dijîn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Ovid Metamorphoses |xebat=book 9, verse 666-797 }}</ref> Dema [[Telethus]]a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e. Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice. <gallery mode="packed-hover"> Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla [[Victor Honoré Janssens]] (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an) Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- [[Nicolaes Pietersz.]] Berchem The Younger (dora 1669) Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- [[John Hoppner]] (1785) Muzeya Hunerê ya Denver Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne. Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - [[Gerbrand van den Eeckhout]] Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - [[Arnold Houbraken]] Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- [[Hendrik Goltzius]] (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Zeus]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Pages with unreviewed translations]] e7tygh36ebvoubzyl3ul2iytr4a5dbh 0 135239 2034507 1836980 2026-05-31T11:24:28Z Avestaboy 34898 2034507 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdanka giştî }} '''''Antîgonê'''''<ref>{{Jêder-malper |url=https://cankurd.wordpress.com/2012/03/05/cankurdudipus-u-sifinks-sphinx/ |sernav=Udîpûs û Sifînks (Sphinx) |paşnav=Cankurd |tarîx=2012-03-05 |malper=cankurd.wordpress.com |ziman= |roja-gihiştinê=2022-12-07 }}</ref> ({{bi-grc|Ἀντιγόνη|Antigóne}}), berhema Sofoklês e ku di sala 441ê b.z. de yan jî berî wê hatiye nivîsandin. Sêyemîn şanoya [[Sê Şanoyên Tebesê]] ye lêbelê ewilî ew hatî nivîsîn.<ref>{{Jêder-kitêb |url= |sernav=The Three Theban Plays |paşnav=Fagles |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin |sal=1986 |isbn= |cih=New York |rûpel=35 |doi= |id= |lînka-nivîskar= }}</ref> Di sala 2020an de wergêrê kurd [[Tahirxan Giravî]] trajediya [[Sofoklês]] bi navê [[Antîgonî (pirtûk)|Antîgonî]] wergerand bo kurdî û pirtûk ji nav çapên [[weşanên Avesta]] ve hate der.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://mezopotamyaajansi35.com/kr/CAND-U-HUNER/content/view/124164?page=32 |sernav=Weşanên Avesta 3 jê werger 5 pirtûkên nû çap kir |tarîx=6 sibat 2021 |malper=mezopotamyaajansi35 |rewşa-urlyê=zindî }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna pêşîn 2022 }}</ref> == Karakter == * Keçên [[Edîpos]]: Antîgonê û [[Îsmênê]] * Keyê [[Têbe]]yê: [[Kreon]] * Pêxemberê kor: [[Tîresîas]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.sparknotes.com/drama/antigone/context.html SparkNotes (bi îngilîzî)] * [http://classics.mit.edu/Sophocles/antigone.html The Internet Classics Archive (bi Îngilîzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Pirtûk-şitil}} [[Kategorî:Şanonameyên Sofoklês]] ei58ywvsf4e1mqf80848cm68rd9vagm 0 135611 2034104 1840026 2026-05-30T17:20:57Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2034104 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan | nav = Îfîklês | navê_rastî = Ἰφικλῆς, Iphikles | wêne = Heracles and Iphicles.JPG | sernavê_wêne = Îfîklês û [[Hêraklês]] | zayend = nêr }} '''Îfîklês''' (yewnaniya kevn: Ἰφικλῆς, ''Iphikles''), ku jê re '''Îfîklos''' jî tê gotin, di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]] nîvbirayê [[Hêraklês]] e. Yek ji nêçîrvanên [[berazên Kalydonî]] bû.<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.8.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 1.8.2]</ref> == Binemal == Îfîklês kurê [[Alkmênê]] û mêrê Alkmênêyê [[Amfîtrion]]ê bû, lê Hêraklês kurê Alkmeneyê ya ji [[Zeus]] ê bû. Xwişkek wî jî hebû bi navê [[Laonome]]. Du keçên wê ji keça [[Kreon]] ê [[Pîrra]]yê çêbû.<ref>Pyrrha was unnamed in Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 2.4.11] but was only hinted as the younger daughter of Creon</ref><ref>Unknown writer, ''Megara'' 41-55</ref> == Mîtolojî == Şeva Hêraklês, marên ku ji aliyê [[Hêra]] ve hatibûn şandin xeniqandin, wê şevê Îfîklês tirsiya.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.8&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.4.8]</ref> Îfîklês, wek birayê xwe yê navdar, li cem zilamek bihêz de mezin bû, lê ji hêla hêzê ve nikaribû bi Hêraklês re wekhev bibe. Dema ku Hêraklês ji aliyê Hera ve hate dîn kirin, du zarokên Îfîklês û Pîrrayê avêt nav agir û di encamê de her du zarok jî mir. Lê dîsa jî, Îfîklês bi Hêraklês re çû seferek cezakirinê li dijî Troyayê. Sebeba cezakirinê: Key [[Laomedon]] soz dabû mehînan bide Hêraklês lê nedida. Gava ku gihîştin Troyayê, Îfîklês û [[Telamon]] bi fermana Hêraklês ve, çun bajar ji bo mehînan bistînin, lê ew her du ji aliyê Laomedon ve hatin avêtin zîndanê. Lê [[Prîamos]]ê kurê keyê, biryara bavê xwe razî nebû, du şûr ji her du leheng re şand û planên li dijî Hêraklêsê eşkere kir. Gava ku Îfîklês û Telamon ev bihîstin, nobedarên xwe bi şûran kuştin û ji bo ku planên Laomedon eşkere bikin, vegeriyan ba Hêraklês. Paşê Hêraklês û zilamên xwe hatin ba key û di dawiyê de keyê kuştin. Dema ku Hêraklês danzdeh peywirên xwe qedandin, Key [[Eurystheus]] ew bi kuştina wî ji ser text tawanbar kir û ferman da ku Hêraklês bi Alkmênê û Îfîkles re ji bajarê [[Tîrîns]]ê derkevin. Îfîklês ji bo cezakirina Hippocoona [[Sparta]]yî Hêraklês re beşdarî seferek bû û hev ra hatin [[Arkadya]]yê. Di şer de, Îfîklês hat kuştin û Hêraklês ji ber mirina birayê xwe bêzar bû û bi dilxwazî çû sirgûnê bajarekî din.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.7.3]</ref> Li gor hîn çavkaniyên din de, Îfîkles di şerê yekem a Hêraklês de li dijî Eleans û Augeas şer kir, û ji aliyê [[Molionidesa]] [[Elîs]]î ve hate birîndar kirin. Di rewşek bêhiş de, Îfîkles ji hêla xizmên xwe ve hate birin [[Pheneus]] ê, mala dapîra wî [[Laonome]]yê. Li wir ji hêla hemşîreya Pheneusê [[Buphagus]] û jina wî [[Promne]] ve hate xwedî kirin. Dema ku ew ji ber birîna xwe mir û bi lehengiyekê hate binavkirin.<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.14.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 8.14.9]</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Wêje == * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pseudo-Apollodorus, ''Pirtûkxaneya'' bi Wergera Îngilîzî ya Sir James George Frazer, FBA, FRS di 2 cildan de, Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0021 Nivîsa Yewnanî ji heman malperê peyda dibe] [[Kategorî:Argonot]] [[Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês]] {{Kontrola otorîteyê}} o1057gi50b88u086f9b2ee1p374f2xn 2034105 2034104 2026-05-30T17:21:20Z Kurê Acemî 105128 2034105 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan | nav = Îfîklês | navê_rastî = Ἰφικλῆς, Iphikles | wêne = Heracles and Iphicles.JPG | sernavê_wêne = Îfîklês û [[Hêraklês]] | zayend = nêr }} '''Îfîklês''' (yewnaniya kevn: Ἰφικλῆς, ''Iphikles''), ku jê re '''Îfîklos''' jî tê gotin, di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]] nîvbirayê [[Hêraklês]] e. Yek ji nêçîrvanên [[berazên Kalydonî]] bû.<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.8.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 1.8.2]</ref> == Binemal == Îfîklês kurê [[Alkmênê]] û mêrê Alkmênêyê [[Amfîtrion]]ê bû, lê Hêraklês kurê Alkmeneyê ya ji [[Zeus]] ê bû. Xwişkek wî jî hebû bi navê [[Laonome]]. Du keçên wê ji keça [[Kreon]] ê [[Pîrra]]yê çêbû.<ref>Pyrrha was unnamed in Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 2.4.11] but was only hinted as the younger daughter of Creon</ref><ref>Unknown writer, ''Megara'' 41-55</ref> == Mîtolojî == Şeva Hêraklês, marên ku ji aliyê [[Hêra]] ve hatibûn şandin xeniqandin, wê şevê Îfîklês tirsiya.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.8&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.4.8]</ref> Îfîklês, wek birayê xwe yê navdar, li cem zilamek bihêz de mezin bû, lê ji hêla hêzê ve nikaribû bi Hêraklês re wekhev bibe. Dema ku Hêraklês ji aliyê Hera ve hate dîn kirin, du zarokên Îfîklês û Pîrrayê avêt nav agir û di encamê de her du zarok jî mir. Lê dîsa jî, Îfîklês bi Hêraklês re çû seferek cezakirinê li dijî Troyayê. Sebeba cezakirinê: Key [[Laomedon]] soz dabû mehînan bide Hêraklês lê nedida. Gava ku gihîştin Troyayê, Îfîklês û [[Telamon]] bi fermana Hêraklês ve, çun bajar ji bo mehînan bistînin, lê ew her du ji aliyê Laomedon ve hatin avêtin zîndanê. Lê [[Prîamos]]ê kurê keyê, biryara bavê xwe razî nebû, du şûr ji her du leheng re şand û planên li dijî Hêraklêsê eşkere kir. Gava ku Îfîklês û Telamon ev bihîstin, nobedarên xwe bi şûran kuştin û ji bo ku planên Laomedon eşkere bikin, vegeriyan ba Hêraklês. Paşê Hêraklês û zilamên xwe hatin ba key û di dawiyê de keyê kuştin. Dema ku Hêraklês danzdeh peywirên xwe qedandin, Key [[Eurystheus]] ew bi kuştina wî ji ser text tawanbar kir û ferman da ku Hêraklês bi Alkmênê û Îfîkles re ji bajarê [[Tîrîns]]ê derkevin. Îfîklês ji bo cezakirina Hippocoona [[Sparta]]yî Hêraklês re beşdarî seferek bû û hev ra hatin [[Arkadya]]yê. Di şer de, Îfîklês hat kuştin û Hêraklês ji ber mirina birayê xwe bêzar bû û bi dilxwazî çû sirgûnê bajarekî din.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.7.3]</ref> Li gor hîn çavkaniyên din de, Îfîkles di şerê yekem a Hêraklês de li dijî Eleans û Augeas şer kir, û ji aliyê [[Molionidesa]] [[Elîs]]î ve hate birîndar kirin. Di rewşek bêhiş de, Îfîkles ji hêla xizmên xwe ve hate birin [[Pheneus]] ê, mala dapîra wî [[Laonome]]yê. Li wir ji hêla hemşîreya Pheneusê [[Buphagus]] û jina wî [[Promne]] ve hate xwedî kirin. Dema ku ew ji ber birîna xwe mir û bi lehengiyekê hate binavkirin.<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.14.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 8.14.9]</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pseudo-Apollodorus, ''Pirtûkxaneya'' bi Wergera Îngilîzî ya Sir James George Frazer, FBA, FRS di 2 cildan de, Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0021 Nivîsa Yewnanî ji heman malperê peyda dibe] {{Refend}} [[Kategorî:Argonot]] [[Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês]] {{Kontrola otorîteyê}} ik33a8u7x8lq8xcb2gissri2ukh6ex5 2034106 2034105 2026-05-30T17:21:39Z Kurê Acemî 105128 /* Wêje */ 2034106 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan | nav = Îfîklês | navê_rastî = Ἰφικλῆς, Iphikles | wêne = Heracles and Iphicles.JPG | sernavê_wêne = Îfîklês û [[Hêraklês]] | zayend = nêr }} '''Îfîklês''' (yewnaniya kevn: Ἰφικλῆς, ''Iphikles''), ku jê re '''Îfîklos''' jî tê gotin, di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]] nîvbirayê [[Hêraklês]] e. Yek ji nêçîrvanên [[berazên Kalydonî]] bû.<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.8.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 1.8.2]</ref> == Binemal == Îfîklês kurê [[Alkmênê]] û mêrê Alkmênêyê [[Amfîtrion]]ê bû, lê Hêraklês kurê Alkmeneyê ya ji [[Zeus]] ê bû. Xwişkek wî jî hebû bi navê [[Laonome]]. Du keçên wê ji keça [[Kreon]] ê [[Pîrra]]yê çêbû.<ref>Pyrrha was unnamed in Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 2.4.11] but was only hinted as the younger daughter of Creon</ref><ref>Unknown writer, ''Megara'' 41-55</ref> == Mîtolojî == Şeva Hêraklês, marên ku ji aliyê [[Hêra]] ve hatibûn şandin xeniqandin, wê şevê Îfîklês tirsiya.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.8&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.4.8]</ref> Îfîklês, wek birayê xwe yê navdar, li cem zilamek bihêz de mezin bû, lê ji hêla hêzê ve nikaribû bi Hêraklês re wekhev bibe. Dema ku Hêraklês ji aliyê Hera ve hate dîn kirin, du zarokên Îfîklês û Pîrrayê avêt nav agir û di encamê de her du zarok jî mir. Lê dîsa jî, Îfîklês bi Hêraklês re çû seferek cezakirinê li dijî Troyayê. Sebeba cezakirinê: Key [[Laomedon]] soz dabû mehînan bide Hêraklês lê nedida. Gava ku gihîştin Troyayê, Îfîklês û [[Telamon]] bi fermana Hêraklês ve, çun bajar ji bo mehînan bistînin, lê ew her du ji aliyê Laomedon ve hatin avêtin zîndanê. Lê [[Prîamos]]ê kurê keyê, biryara bavê xwe razî nebû, du şûr ji her du leheng re şand û planên li dijî Hêraklêsê eşkere kir. Gava ku Îfîklês û Telamon ev bihîstin, nobedarên xwe bi şûran kuştin û ji bo ku planên Laomedon eşkere bikin, vegeriyan ba Hêraklês. Paşê Hêraklês û zilamên xwe hatin ba key û di dawiyê de keyê kuştin. Dema ku Hêraklês danzdeh peywirên xwe qedandin, Key [[Eurystheus]] ew bi kuştina wî ji ser text tawanbar kir û ferman da ku Hêraklês bi Alkmênê û Îfîkles re ji bajarê [[Tîrîns]]ê derkevin. Îfîklês ji bo cezakirina Hippocoona [[Sparta]]yî Hêraklês re beşdarî seferek bû û hev ra hatin [[Arkadya]]yê. Di şer de, Îfîklês hat kuştin û Hêraklês ji ber mirina birayê xwe bêzar bû û bi dilxwazî çû sirgûnê bajarekî din.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.7.3]</ref> Li gor hîn çavkaniyên din de, Îfîkles di şerê yekem a Hêraklês de li dijî Eleans û Augeas şer kir, û ji aliyê [[Molionidesa]] [[Elîs]]î ve hate birîndar kirin. Di rewşek bêhiş de, Îfîkles ji hêla xizmên xwe ve hate birin [[Pheneus]] ê, mala dapîra wî [[Laonome]]yê. Li wir ji hêla hemşîreya Pheneusê [[Buphagus]] û jina wî [[Promne]] ve hate xwedî kirin. Dema ku ew ji ber birîna xwe mir û bi lehengiyekê hate binavkirin.<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.14.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 8.14.9]</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pseudo-Apollodorus, ''Pirtûkxaneya'' bi Wergera Îngilîzî ya Sir James George Frazer, FBA, FRS di 2 cildan de, Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0021 Nivîsa Yewnanî ji heman malperê peyda dibe] {{Refend}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Argonot]] [[Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês]] o2le8bnj4re6r4izr07yfcs61w41ma3 2034150 2034106 2026-05-30T18:32:16Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, --Valahiyên nehewce.) 2034150 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = yewnan | nav = Îfîklês | navê_rastî = Ἰφικλῆς, Iphikles | wêne = Heracles and Iphicles.JPG | sernavê_wêne = Îfîklês û [[Hêraklês]] | zayend = nêr }} '''Îfîklês''' (yewnaniya kevn: Ἰφικλῆς, ''Iphikles''), ku jê re '''Îfîklos''' jî tê gotin, di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya yewnanî de]] nîvbirayê [[Hêraklês]] e. Yek ji nêçîrvanên [[berazên Kalydonî]] bû.<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.8.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 1.8.2]</ref> == Binemal == Îfîklês kurê [[Alkmênê]] û mêrê Alkmênêyê [[Amfîtrion]]ê bû, lê Hêraklês kurê Alkmeneyê ya ji [[Zeus]] ê bû. Xwişkek wî jî hebû bi navê [[Laonome]]. Du keçên wê ji keça [[Kreon]] ê [[Pîrra]]yê çêbû.<ref>Pyrrha was unnamed in Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 2.4.11] but was only hinted as the younger daughter of Creon</ref><ref>Unknown writer, ''Megara'' 41-55</ref> == Mîtolojî == Şeva Hêraklês, marên ku ji aliyê [[Hêra]] ve hatibûn şandin xeniqandin, wê şevê Îfîklês tirsiya.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.4.8&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.4.8]</ref> Îfîklês, wek birayê xwe yê navdar, li cem zilamek bihêz de mezin bû, lê ji hêla hêzê ve nikaribû bi Hêraklês re wekhev bibe. Dema ku Hêraklês ji aliyê Hera ve hate dîn kirin, du zarokên Îfîklês û Pîrrayê avêt nav agir û di encamê de her du zarok jî mir. Lê dîsa jî, Îfîklês bi Hêraklês re çû seferek cezakirinê li dijî Troyayê. Sebeba cezakirinê: Key [[Laomedon]] soz dabû mehînan bide Hêraklês lê nedida. Gava ku gihîştin Troyayê, Îfîklês û [[Telamon]] bi fermana Hêraklês ve, çun bajar ji bo mehînan bistînin, lê ew her du ji aliyê Laomedon ve hatin avêtin zîndanê. Lê [[Prîamos]]ê kurê keyê, biryara bavê xwe razî nebû, du şûr ji her du leheng re şand û planên li dijî Hêraklêsê eşkere kir. Gava ku Îfîklês û Telamon ev bihîstin, nobedarên xwe bi şûran kuştin û ji bo ku planên Laomedon eşkere bikin, vegeriyan ba Hêraklês. Paşê Hêraklês û zilamên xwe hatin ba key û di dawiyê de keyê kuştin. Dema ku Hêraklês danzdeh peywirên xwe qedandin, Key [[Eurystheus]] ew bi kuştina wî ji ser text tawanbar kir û ferman da ku Hêraklês bi Alkmênê û Îfîkles re ji bajarê [[Tîrîns]]ê derkevin. Îfîklês ji bo cezakirina Hippocoona [[Sparta]]yî Hêraklês re beşdarî seferek bû û hev ra hatin [[Arkadya]]yê. Di şer de, Îfîklês hat kuştin û Hêraklês ji ber mirina birayê xwe bêzar bû û bi dilxwazî çû sirgûnê bajarekî din.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022#note5 2.7.3]</ref> Li gor hîn çavkaniyên din de, Îfîkles di şerê yekem a Hêraklês de li dijî Eleans û Augeas şer kir, û ji aliyê [[Molionidesa]] [[Elîs]]î ve hate birîndar kirin. Di rewşek bêhiş de, Îfîkles ji hêla xizmên xwe ve hate birin [[Pheneus]] ê, mala dapîra wî [[Laonome]]yê. Li wir ji hêla hemşîreya Pheneusê [[Buphagus]] û jina wî [[Promne]] ve hate xwedî kirin. Dema ku ew ji ber birîna xwe mir û bi lehengiyekê hate binavkirin.<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.14.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 8.14.9]</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pseudo-Apollodorus, ''Pirtûkxaneya'' bi Wergera Îngilîzî ya Sir James George Frazer, FBA, FRS di 2 cildan de, Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0021 Nivîsa Yewnanî ji heman malperê peyda dibe] {{Refend}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Argonot]] [[Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî]] [[Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês]] [[Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] 6cxd280x0e1e0a2vuhuzv0ox5872ok7 0 137112 2034107 1690202 2026-05-30T17:23:11Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034107 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê<ref>Pausanias, 2.3.3</ref>. Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir. <ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Têbînî == {{Çavkanî}} == Çavkanî == * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . == Bêtir xwendina == * {{Jêder-kitêb |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;idno=acl3129.0003.001;size=l;frm=frameset;seq=174 |sernav=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology |tarîx=2005 |weşanger=Little, Brown, and Co. |paşnavê-edîtor=Smith |pêşnavê-edîtor=William |series=Making of America Books |cild=3 |cih=Boston |rûpel=166 |jêgirtin=Illustrated by numerous engravings on wood |sala-orîjînal=1867 |authors=various writers }} * {{Jêder-malper |url=http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |sernav=PEIRENE, Greek Mythology Index |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140915053534/http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |roja-arşîvê=2014-09-15 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} * {{Jêder-malper |url=http://www.theoi.com/Nymphe/NymphePeirene.html |sernav=PIRENE : Naiad nymph of Corinth ; Greek mythology : PEIRENE |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] 92gur9bu27j8fmb9m14c0etx68ur5kx 2034108 2034107 2026-05-30T17:23:28Z Kurê Acemî 105128 /* Mîtolojî */ 2034108 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Têbînî == {{Çavkanî}} == Çavkanî == * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . == Bêtir xwendina == * {{Jêder-kitêb |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;idno=acl3129.0003.001;size=l;frm=frameset;seq=174 |sernav=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology |tarîx=2005 |weşanger=Little, Brown, and Co. |paşnavê-edîtor=Smith |pêşnavê-edîtor=William |series=Making of America Books |cild=3 |cih=Boston |rûpel=166 |jêgirtin=Illustrated by numerous engravings on wood |sala-orîjînal=1867 |authors=various writers }} * {{Jêder-malper |url=http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |sernav=PEIRENE, Greek Mythology Index |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140915053534/http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |roja-arşîvê=2014-09-15 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} * {{Jêder-malper |url=http://www.theoi.com/Nymphe/NymphePeirene.html |sernav=PIRENE : Naiad nymph of Corinth ; Greek mythology : PEIRENE |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] fw4ib0aguv5mjr9349bmaqlv1c8rgp1 2034109 2034108 2026-05-30T17:23:46Z Kurê Acemî 105128 /* Têbînî */ 2034109 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Çavkanî}} == Çavkanî == * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . == Bêtir xwendina == * {{Jêder-kitêb |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;idno=acl3129.0003.001;size=l;frm=frameset;seq=174 |sernav=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology |tarîx=2005 |weşanger=Little, Brown, and Co. |paşnavê-edîtor=Smith |pêşnavê-edîtor=William |series=Making of America Books |cild=3 |cih=Boston |rûpel=166 |jêgirtin=Illustrated by numerous engravings on wood |sala-orîjînal=1867 |authors=various writers }} * {{Jêder-malper |url=http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |sernav=PEIRENE, Greek Mythology Index |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140915053534/http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |roja-arşîvê=2014-09-15 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} * {{Jêder-malper |url=http://www.theoi.com/Nymphe/NymphePeirene.html |sernav=PIRENE : Naiad nymph of Corinth ; Greek mythology : PEIRENE |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] 653pn9evucaxh37m9mhanjs9i64f5ip 2034110 2034109 2026-05-30T17:23:56Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2034110 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Çavkanî}} == Wêje == * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . == Bêtir xwendina == * {{Jêder-kitêb |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;idno=acl3129.0003.001;size=l;frm=frameset;seq=174 |sernav=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology |tarîx=2005 |weşanger=Little, Brown, and Co. |paşnavê-edîtor=Smith |pêşnavê-edîtor=William |series=Making of America Books |cild=3 |cih=Boston |rûpel=166 |jêgirtin=Illustrated by numerous engravings on wood |sala-orîjînal=1867 |authors=various writers }} * {{Jêder-malper |url=http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |sernav=PEIRENE, Greek Mythology Index |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140915053534/http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |roja-arşîvê=2014-09-15 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} * {{Jêder-malper |url=http://www.theoi.com/Nymphe/NymphePeirene.html |sernav=PIRENE : Naiad nymph of Corinth ; Greek mythology : PEIRENE |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] kzcsoz3dmy3okd29ep0a25m6o1te8q9 2034111 2034110 2026-05-30T17:24:25Z Kurê Acemî 105128 /* Wêje */ 2034111 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . {{Refend}} == Bêtir xwendina == * {{Jêder-kitêb |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;idno=acl3129.0003.001;size=l;frm=frameset;seq=174 |sernav=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology |tarîx=2005 |weşanger=Little, Brown, and Co. |paşnavê-edîtor=Smith |pêşnavê-edîtor=William |series=Making of America Books |cild=3 |cih=Boston |rûpel=166 |jêgirtin=Illustrated by numerous engravings on wood |sala-orîjînal=1867 |authors=various writers }} * {{Jêder-malper |url=http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |sernav=PEIRENE, Greek Mythology Index |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140915053534/http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |roja-arşîvê=2014-09-15 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} * {{Jêder-malper |url=http://www.theoi.com/Nymphe/NymphePeirene.html |sernav=PIRENE : Naiad nymph of Corinth ; Greek mythology : PEIRENE |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] olu793r0n1htrgc2j6liuzvbyl8h81q 2034112 2034111 2026-05-30T17:24:50Z Kurê Acemî 105128 /* Wêje */ 2034112 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] {{Refend}} == Bêtir xwendina == * {{Jêder-kitêb |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moa;cc=moa;idno=acl3129.0003.001;size=l;frm=frameset;seq=174 |sernav=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology |tarîx=2005 |weşanger=Little, Brown, and Co. |paşnavê-edîtor=Smith |pêşnavê-edîtor=William |series=Making of America Books |cild=3 |cih=Boston |rûpel=166 |jêgirtin=Illustrated by numerous engravings on wood |sala-orîjînal=1867 |authors=various writers }} * {{Jêder-malper |url=http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |sernav=PEIRENE, Greek Mythology Index |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140915053534/http://www.mythindex.com/greek-mythology/P/Peirene.html |roja-arşîvê=2014-09-15 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} * {{Jêder-malper |url=http://www.theoi.com/Nymphe/NymphePeirene.html |sernav=PIRENE : Naiad nymph of Corinth ; Greek mythology : PEIRENE |roja-gihiştinê=2009-08-03 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] 81hz50xbpqeeec21ac0svwazfxpx6c2 2034113 2034112 2026-05-30T17:26:03Z Kurê Acemî 105128 2034113 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] {{Refend}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] i4y0n8hbkboumd1gd8o5mvhy8fnq2zx 2034114 2034113 2026-05-30T17:26:26Z Kurê Acemî 105128 /* Wêje */ 2034114 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = Sophie Rude, Mirina Cenchirias, kurê Neptune û nîmfê Pîrenê, 1821-1823 }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] {{Refend}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] 7ybahvtv4c0ympke0t2aw8idcwvy1l5 2034125 2034114 2026-05-30T17:51:19Z MikaelF 935 2034125 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = ''Mirina [[Kenxrîas]], kurê [[Neptunus]] û nîmfê [[Pîrênê]]'', 1821-1823, bi destê resama fransî [[Sophie Rude]] }}  '''Pîrênê''' ([[Yewnaniya kevn|yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] {{Refend}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] 2kfpmekzj1zv76fgtawkac238n9ighq 2034149 2034125 2026-05-30T18:32:13Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Lînk paqij kir.) 2034149 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedawend | cure = | sernavê_wêne = ''Mirina [[Kenxrîas]], kurê [[Neptunus]] û nîmfê [[Pîrênê]]'', 1821-1823, bi destê resama fransî [[Sophie Rude]] }} '''Pîrênê''' ([[yewnaniya kevn]]: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman"<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/greekmythsvolume00robe |sernav=The Greek Myths |paşnav=Graves |pêşnav=Robert |weşanger=Penguin Books |sal=1960 |isbn=978-0143106715 |cih=Harmondsworth, London, England |rr=s.v. Sisyphus |gihiştina-urlyê=registration }}</ref> ), di [[Mîtolojiya yewnanî|mîtolojiya Yewnanî de]] [[nîmfê]] keça yezdana çem Asopos,<ref>[[Bacchylides]], fr. 9; [[Diodorus Siculus]], 4.72.1-5</ref> keyê lakonî [[Ebalos]],<ref>[[Hesiod]], ''[[Megalai Ehoiai]]'' fr. 258, cited in [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], 2.2.2</ref> an jî yezdana çemê [[Axeloos]] e.<ref>Pausanias, 2.2.2</ref>Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan [[Posîdon]]). == Mîtolojî == Dema ku kurê wê [[Kentrîas]] bi bêhemdî aliyê [[Artemîs]] ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê.<ref>Pausanias, 2.3.3</ref> Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir [[Belerofon]] [[Pêgasos]] dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.<ref>[[Pindar]], ''Olympian Odes'' 13.3</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Wêje == {{Refbegin}} * Diodorus Siculus, ''Pirtûkxaneya Dîrokê'' ji hêla Charles Henry Oldfather ve hatî wergerandin. Diwanzdeh cild. Pirtûkxaneya Klasîk a Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Pirtûkên 4,59-8. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Guhertoya serhêl li Malpera Bill Thayer] * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica.'' ''Vol 1-2'' . Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. di aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] * Pausanias, Danasîna ''Yewnanîstanê'' bi Wergera Îngilîzî ji hêla WHS Jones, Litt. D., û HA Ormerod, MA, di 4 cildan de. Cambridge, MA, Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1918.{{ISBN|0-674-99328-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/0-674-99328-4|0-674-99328-4]] . [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus] * Pausanias, ''Graeciae Descriptio.'' ''3 cild'' . Leipzig, Teubner. 1903. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] . * Pindar, ''Odes'' ji hêla Diane Arnson Svarlien ve hatî wergerandin. 1990. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162 Guhertoya serhêl li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus.] * Pindar, ''Odes of Pindar'' di nav de Parçeyên Serekî bi Pêşgotinek û Wergera Îngilîzî ya Sir John Sandys, Litt. D., FBA. Cambridge, MA., Weşana Zanîngeha Harvardê; London, William Heinemann Ltd. 1937. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0161 Nivîsa Yewnanî li Pirtûkxaneya Dîjîtal a Perseus heye] {{Refend}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hevjinên Posîdon]] [[Kategorî:Nîmfê]] 0gw05b2ndzkoxybz51i4jq1q2s6ozjt 14 139267 2034253 1180873 2026-05-30T21:34:56Z Wikihez 39702 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Kanalên televîzyonê]] 2034253 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Kanalên televîzyonê]] ci7996mzb0zsiy9wrjfv794lzzpt3s4 0 140886 2034034 1811071 2026-05-30T15:22:00Z Avestaboy 34898 /* Girêdanên derve */ 2034034 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Sei Shōnagon''' ({{bi-ja|清少納言|Sei Shōnagon}}; 966–1025) [[nivîskar]] û helbestvaneke jin a japonî bû. Nivîskara [[pirtûk]]a bi navê ''[[Makura No Sōşi]]'' (枕草子) ye. == Çavkanî == {{werger çavkanî|tr|Sei Şonagon}} == Girêdanên derve == * {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{nivîskar-şitil}} [[Kategorî:Helbestvanên japonî yên jin]] [[Kategorî:Jidayikbûn 966]] [[Kategorî:Jidayikbûn 960î]] [[Kategorî:Jinên japonî]] [[Kategorî:Mirin sedsala 11an]] [[Kategorî:Mirin 1025]] jyabt0cxzrj0nxuc4059b5kmbn511x2 0 141429 2034272 1838713 2026-05-30T22:29:13Z Wikihez 39702 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Bajarên parêzgeha Mazenderanê]]; Jêbirina {{Bêkategorî}} 2034272 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdank bajar | nav = Astane Nû | navê_fermî = | nexşeya_cihan = Îran | koordînat = | welat = {{ala|Îran}} | dûgel = | parêzgeh = [[Mazenderan (parêzgeh)|Mazenderan]] | şaristan = | bexş = | gundistan = | gelhe = 4260 <ref>https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395</ref> | gelhe_sal = [[2016]] | rûerd = | bilindayî = | wêneSer = | wêneSer_firehî = | wêneSer_sernav = | malper = }} '''Astane Nû''' bajarek li bakurê [[Îran]]ê ser bi [[Mazenderan (parêzgeh)|parêzgeha Mazenderanê]] ye. Pirranya xelkê li wir dijîn [[Mazenderanî (gel)|gelê Mazenderanî]] ne û bi [[zimanê mazenderanî]] diaxivin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Bajarên parêzgeha Mazenderanê]] jt9tiaz0xse9qx5jxuaropgmd1gxbw3 0 143543 2034398 2014124 2026-05-31T09:37:55Z Avestaboy 34898 /* */ Agahîdank 2034398 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank jînenîgarî2}}  '''Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon KG PC DL FZS''' (jdb. 25ê avrêlê, 1862 li Fallodon; † 7ê rezbera 1933 li Fallodon), ji sala 1882 heta 1916an ku bi navê Sir Edward Grey, Baronet 3, tê zanîn, siyasetmedarekî [[Brîtanî]] bû ku bi taybetî di rola xwe ya wekî [[Wezîrê Derve]] yê Brîtanyayê de di salên beriya [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] û di nîvê yekem a Şerê Cîhanê yê Yekem de (1905-1916) kesek de navdar bû. == Perwerde û destpêka siyasî (1862–1905) == Grey ji heft zarokên George Henry Grey û Harriet Jane Pearson yê herî mezin bû. Bapîrê wî Sir [[George Grey, Baronê 2yem]] û [[Serokwezîr]] [[Charles Grey, 2nd Earl Grey]] mamê mezin bû. Wekî kurik, Grey beşdarî [[Koleja Winchester]] bû, dûv re [[hiqûq]] li [[Koleja Balliol]], [[Zanîngeha Oxfordê]] xwend. Di 1882 de, wî sernavê [[Baronet]], Fallodon li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]] ji bapîrê xwe mîras girt; bavê wî di vê demê de mir. Jixwe li Winchester wekî bêçare hate dîtin, Grey di sala 1884an de ji ber behreya xwe ya letarjîk bi demkî ji zanîngehê hate derxistin, lê dîsa di azmûnên paşîn de hate pejirandin. Di 1885-an de, Grey yekemcar ji bo Meclisa Gelan wekî berendamê [[Partiya Lîberal]] ji bo navçeya [[Berwick-upon-Tweed]] hate hilbijartin. Ji 1892 heta 1895, Grey endamê hukûmeta paşîn a [[Gladstone]] wekî Sekreterê Karên Derve bû. Di dema [[Şerê Boer]] de (1899-1902), dema ku Lîberal di nav baskek aştîxwaz û [[emperyalîst]] de parçe bûn, Grey bi emperyalîstên li dora [[Rosebery]] û [[Herbert Henry Asquith]] re bû alî. Grey bi ya paşîn û [[Richard Haldane]] re hevaltiyek taybet û hevkariyek siyasî ([[Troika]]) hebû. == Liberaler Minister (1905–1916) == Piştî ku hikumeta [[Balfour]] a [[Muhafizekarî|muhafezekar]] îstifa kir, Lîberalên bi serokatiya [[Henry Campbell-Bannerman]] berpirsiyariya hukûmetê girt ser xwe. Jicîhûwarkirina Campbell-Bannerman di Meclîsa Lordan de ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve wekî beşek ji peymana ku jê re tê gotin [[Relugas Compact]] - piştî kozika masîgiran a Grey li Skotlandê - hatî plan kirin - ku tê vê wateyê ku yekane kontrolkirina Fraksiyona Lîberal a li Meclîsa Avamê ji hêla baskê rastê yê partiyê ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve tê rêvebirin dê têkçûn bibûya, lê di bin zexta Asquith de, Campbell-Bannerman bi kêmî ve portfolio ji bo Wezareta Derve, Wezareta Derve ya Brîtanyayê da Gray. Bi vî rengî, Serokwezîr tercîha Grey li ser bijareya xweya eslî ya ji bo vê nivîsgehê, [[Lord Elgin]], ku li şûna wî ji Ofîsa Kolonyal re hat dayîn, da. Grey di hikûmetê de hevkariya xwe ya nêzîk bi Asquith û Haldane re berdewam kir. Wekî din, di kabîneyê de ew bi taybetî nêzî [[Robert Crewe-Milnes]], Marquess 1-ê Crewe bû û, nemaze piştî [[krîza maroko yekem a]] Fasê, ku tê de ew defakto ji baskê çepê yê Partiya Lîberal derbasî rastê, [[Winston Churchill]] bû. ji bo kurê wî [[Randolph Frederick Churchill]] sponsorî girt. Di salên beriya Şerê Cîhanê yê Yekem de, Grey beşek ji derketina Brîtanyaya Mezin ji siyaseta derve ya kevneşopî ya Brîtanî ya ku di ruhê îzolasyona spehî de ji hevalbendan dûr ket, berpirsiyar bû. Wî di sala 1904-an de ji hêla selefê wî yê muhafezekar [[Lord Lansdowne]] ve di 1904-an de dest pê kir, [[Entante cordiale]] bi [[Fransa]] re berfireh kir û di nav [[Entanta Sê]] (Triple Entanta) Brîtanî-Fransî-Rûsî de ji bo ku [[Împeratoriya Almanî|Împaratoriya Alman]] bi navgîniya lihevhatina bi [[Rûsya]]yê re di [[Peymana Saint Petersburg]] ya 1907 de bigire. Di dema wezîfeya wî de, Wezareta Derve di bin serweriya fraksiyonek bi biryar a dij-Alman de bû, ku li dijî berxwedana baskê radîkal ê lîberalan, li şûna lihevhatinek bi Almanya re, vê hevkariyê bi Rûsyaya desthilatdariya otokratîk re derbas kir. Lêbelê, ev kêşeya nû ya siyaseta derve ya Brîtanî, ku di heman demê de peymanên leşkerî yên veşartî jî di nav de bû, bi giranî ji raya giştî hate veşartin, da ku hukûmeta alman bikaribe bi wê ramanê bigire ku destwerdana leşkerî ya Brîtanya Mezin li ser parzemînê li ser milê hevalbendiya [[dualî ya]] Fransa û Rûsya bi tu awayî ne meseleyeke pêşwext bû. Di dema [[Şerê Balkanê yê Yekem|Şerên Balkanan]] de, Grey di sala 1913-an de wekî serokê [[Konferansa Balyozên Londonê]] aştiyek demkî pêk anî. Hewldanên Grey ji bo çareserkirina aloziyên ku di krîza Tîrmehê ya 1914 de derketine holê bi rêyên dîplomatîk - wî pêşniyara konferansa nû ya wezîrên derve yên Ewropî li Londonê kir - têk çû. Di dema [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê]] yê Yekem de, siyaseta Gray di serî de ji bo bidestxistina dewletên di destpêkê de bêalî ji doza Antante re bû armanc. Wî rolek sereke di pêkanîna[[Peymana Londonê (1913)|Peymana Londonê]] de di Nîsana 1915-an de lîst, ku soz da ku [[Îtalya|Italytalya]] destkeftiyên mezin ên erdnîgarî ger bikeve şer. Gray di heman demê de di hukûmeta [[koalîsyonê ya Asquith]] de, ku di Gulana 1915-an de hate damezrandin û heya Kanûna 1916-an domand, posta xwe wekî Wezîrê Karên Derve jî parast. Piştî hilweşîna Asquith, ew bi wî re ket dijberiyê. Ew êdî di [[hikûmeta Lloyd George]] de nehat temsîlkirin; cîgirê wî [[Arthur Balfour]] bû. == Dewlemendê mezin (1916–1933) == Di 27-ê Tîrmeha 1916-an de, ew wekî Viscount Grey of Fallodon, li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]], wekî [[dêrînek]] mîrasî hate afirandin, û bi vî rengî di [[Meclîsa Lordan de cîhek wergirt, ku li wir ji 1923-an heya 1924-an wekî serokê parlementerên Lîberal xebitî. Grey di sala 1933an de mir. Ji ber ku zarokên wî tune bûn, bi mirina wî re viscountship xilas bû. Baronet ket destê mamê wî yê duyemîn Charles George Gray (1880-1957). == Berhem == * ''Cottage Book. Itchen Abbas, 1894–1905.'' London 1909. * ''Fly Fishing'', (London, 1899) * ''Recreation'' Boston 1920 ([https://www.gutenberg.org/ebooks/17956 online] bei [[Project Gutenberg]]). * ''Twenty-Five Years, 1892–1916.'' London 1925 (Deutsche Ausgabe: ''Fünfundzwanzig Jahre Politik, 1892–1916. Memoiren in 2 Bänden.'' Bruckmann, München 1926.) * ''Fallodon Papers.'' London 1926. * ''The Charm of Birds.'' London 1927. * Michael Waterhouse (Hrsg.): The cottage book. The undiscovered country diary of an Edwardian statesman by Sir Edward and Lady Grey. Gollancz, London 1999, ISBN 0-297-82534-8. == Literatur == * Francis H. Hinsley (Hrsg.): ''British foreign policy under Sir Edward Grey.'' Cambridge University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21347-9. * [[Douglas Hurd]]: ''Choose your Weapons: The British Foreign Secretary.'' Weidenfeld & Nicolson, London 2010. ISBN 978-0-297-85334-3. (Kapitel Grey, S. 207–240) * T. G. Otte: ''Statesman of Europe: A Life of Sir Edward Grey.'' Allen Lane, London, ISBN 978-0-241-41336-4. * George Macaulay Trevelyan: ''Grey of Fallodon. Being the life of Sir Edward Grey afterwards Viscount Grey of Fallodon.'' Longmans, Green, London 1945. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon|Edward Grey}} {{Wîkîgotin-b|Edward Grey}} * {{DNB-Portal|118697587}} * {{Pressemappe|FID=pe/006508}} * [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/grey_sir_edward/2017-04-18?version=1 Eintrag] in 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War * {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Balindenasên îngilîz]] [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1862]] [[Kategorî:Mirin 1933]] 49d3n9u1hwknvbtkk3y3izzt3txfa9h 2034399 2034398 2026-05-31T09:38:51Z Avestaboy 34898 /* Dewlemendê mezin (1916–1933) */ 2034399 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank jînenîgarî2}}  '''Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon KG PC DL FZS''' (jdb. 25ê avrêlê, 1862 li Fallodon; † 7ê rezbera 1933 li Fallodon), ji sala 1882 heta 1916an ku bi navê Sir Edward Grey, Baronet 3, tê zanîn, siyasetmedarekî [[Brîtanî]] bû ku bi taybetî di rola xwe ya wekî [[Wezîrê Derve]] yê Brîtanyayê de di salên beriya [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] û di nîvê yekem a Şerê Cîhanê yê Yekem de (1905-1916) kesek de navdar bû. == Perwerde û destpêka siyasî (1862–1905) == Grey ji heft zarokên George Henry Grey û Harriet Jane Pearson yê herî mezin bû. Bapîrê wî Sir [[George Grey, Baronê 2yem]] û [[Serokwezîr]] [[Charles Grey, 2nd Earl Grey]] mamê mezin bû. Wekî kurik, Grey beşdarî [[Koleja Winchester]] bû, dûv re [[hiqûq]] li [[Koleja Balliol]], [[Zanîngeha Oxfordê]] xwend. Di 1882 de, wî sernavê [[Baronet]], Fallodon li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]] ji bapîrê xwe mîras girt; bavê wî di vê demê de mir. Jixwe li Winchester wekî bêçare hate dîtin, Grey di sala 1884an de ji ber behreya xwe ya letarjîk bi demkî ji zanîngehê hate derxistin, lê dîsa di azmûnên paşîn de hate pejirandin. Di 1885-an de, Grey yekemcar ji bo Meclisa Gelan wekî berendamê [[Partiya Lîberal]] ji bo navçeya [[Berwick-upon-Tweed]] hate hilbijartin. Ji 1892 heta 1895, Grey endamê hukûmeta paşîn a [[Gladstone]] wekî Sekreterê Karên Derve bû. Di dema [[Şerê Boer]] de (1899-1902), dema ku Lîberal di nav baskek aştîxwaz û [[emperyalîst]] de parçe bûn, Grey bi emperyalîstên li dora [[Rosebery]] û [[Herbert Henry Asquith]] re bû alî. Grey bi ya paşîn û [[Richard Haldane]] re hevaltiyek taybet û hevkariyek siyasî ([[Troika]]) hebû. == Liberaler Minister (1905–1916) == Piştî ku hikumeta [[Balfour]] a [[Muhafizekarî|muhafezekar]] îstifa kir, Lîberalên bi serokatiya [[Henry Campbell-Bannerman]] berpirsiyariya hukûmetê girt ser xwe. Jicîhûwarkirina Campbell-Bannerman di Meclîsa Lordan de ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve wekî beşek ji peymana ku jê re tê gotin [[Relugas Compact]] - piştî kozika masîgiran a Grey li Skotlandê - hatî plan kirin - ku tê vê wateyê ku yekane kontrolkirina Fraksiyona Lîberal a li Meclîsa Avamê ji hêla baskê rastê yê partiyê ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve tê rêvebirin dê têkçûn bibûya, lê di bin zexta Asquith de, Campbell-Bannerman bi kêmî ve portfolio ji bo Wezareta Derve, Wezareta Derve ya Brîtanyayê da Gray. Bi vî rengî, Serokwezîr tercîha Grey li ser bijareya xweya eslî ya ji bo vê nivîsgehê, [[Lord Elgin]], ku li şûna wî ji Ofîsa Kolonyal re hat dayîn, da. Grey di hikûmetê de hevkariya xwe ya nêzîk bi Asquith û Haldane re berdewam kir. Wekî din, di kabîneyê de ew bi taybetî nêzî [[Robert Crewe-Milnes]], Marquess 1-ê Crewe bû û, nemaze piştî [[krîza maroko yekem a]] Fasê, ku tê de ew defakto ji baskê çepê yê Partiya Lîberal derbasî rastê, [[Winston Churchill]] bû. ji bo kurê wî [[Randolph Frederick Churchill]] sponsorî girt. Di salên beriya Şerê Cîhanê yê Yekem de, Grey beşek ji derketina Brîtanyaya Mezin ji siyaseta derve ya kevneşopî ya Brîtanî ya ku di ruhê îzolasyona spehî de ji hevalbendan dûr ket, berpirsiyar bû. Wî di sala 1904-an de ji hêla selefê wî yê muhafezekar [[Lord Lansdowne]] ve di 1904-an de dest pê kir, [[Entante cordiale]] bi [[Fransa]] re berfireh kir û di nav [[Entanta Sê]] (Triple Entanta) Brîtanî-Fransî-Rûsî de ji bo ku [[Împeratoriya Almanî|Împaratoriya Alman]] bi navgîniya lihevhatina bi [[Rûsya]]yê re di [[Peymana Saint Petersburg]] ya 1907 de bigire. Di dema wezîfeya wî de, Wezareta Derve di bin serweriya fraksiyonek bi biryar a dij-Alman de bû, ku li dijî berxwedana baskê radîkal ê lîberalan, li şûna lihevhatinek bi Almanya re, vê hevkariyê bi Rûsyaya desthilatdariya otokratîk re derbas kir. Lêbelê, ev kêşeya nû ya siyaseta derve ya Brîtanî, ku di heman demê de peymanên leşkerî yên veşartî jî di nav de bû, bi giranî ji raya giştî hate veşartin, da ku hukûmeta alman bikaribe bi wê ramanê bigire ku destwerdana leşkerî ya Brîtanya Mezin li ser parzemînê li ser milê hevalbendiya [[dualî ya]] Fransa û Rûsya bi tu awayî ne meseleyeke pêşwext bû. Di dema [[Şerê Balkanê yê Yekem|Şerên Balkanan]] de, Grey di sala 1913-an de wekî serokê [[Konferansa Balyozên Londonê]] aştiyek demkî pêk anî. Hewldanên Grey ji bo çareserkirina aloziyên ku di krîza Tîrmehê ya 1914 de derketine holê bi rêyên dîplomatîk - wî pêşniyara konferansa nû ya wezîrên derve yên Ewropî li Londonê kir - têk çû. Di dema [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê]] yê Yekem de, siyaseta Gray di serî de ji bo bidestxistina dewletên di destpêkê de bêalî ji doza Antante re bû armanc. Wî rolek sereke di pêkanîna[[Peymana Londonê (1913)|Peymana Londonê]] de di Nîsana 1915-an de lîst, ku soz da ku [[Îtalya|Italytalya]] destkeftiyên mezin ên erdnîgarî ger bikeve şer. Gray di heman demê de di hukûmeta [[koalîsyonê ya Asquith]] de, ku di Gulana 1915-an de hate damezrandin û heya Kanûna 1916-an domand, posta xwe wekî Wezîrê Karên Derve jî parast. Piştî hilweşîna Asquith, ew bi wî re ket dijberiyê. Ew êdî di [[hikûmeta Lloyd George]] de nehat temsîlkirin; cîgirê wî [[Arthur Balfour]] bû. == Dewlemendê mezin (1916–1933) == Di 27ê tîrmeha 1916an de, ew wekî Viscount Grey of Fallodon, li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]], wekî [[dêrînek]] mîrasî hate afirandin, û bi vî rengî di [[Meclîsa Lordan de cîhek wergirt, ku li wir ji 1923-an heya 1924-an wekî serokê parlementerên Lîberal xebitî. Grey di sala 1933an de mir. Ji ber ku zarokên wî tune bûn, bi mirina wî re viscountship xilas bû. Baronet ket destê mamê wî yê duyemîn Charles George Gray (1880-1957). == Berhem == * ''Cottage Book. Itchen Abbas, 1894–1905.'' London 1909. * ''Fly Fishing'', (London, 1899) * ''Recreation'' Boston 1920 ([https://www.gutenberg.org/ebooks/17956 online] bei [[Project Gutenberg]]). * ''Twenty-Five Years, 1892–1916.'' London 1925 (Deutsche Ausgabe: ''Fünfundzwanzig Jahre Politik, 1892–1916. Memoiren in 2 Bänden.'' Bruckmann, München 1926.) * ''Fallodon Papers.'' London 1926. * ''The Charm of Birds.'' London 1927. * Michael Waterhouse (Hrsg.): The cottage book. The undiscovered country diary of an Edwardian statesman by Sir Edward and Lady Grey. Gollancz, London 1999, ISBN 0-297-82534-8. == Literatur == * Francis H. Hinsley (Hrsg.): ''British foreign policy under Sir Edward Grey.'' Cambridge University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21347-9. * [[Douglas Hurd]]: ''Choose your Weapons: The British Foreign Secretary.'' Weidenfeld & Nicolson, London 2010. ISBN 978-0-297-85334-3. (Kapitel Grey, S. 207–240) * T. G. Otte: ''Statesman of Europe: A Life of Sir Edward Grey.'' Allen Lane, London, ISBN 978-0-241-41336-4. * George Macaulay Trevelyan: ''Grey of Fallodon. Being the life of Sir Edward Grey afterwards Viscount Grey of Fallodon.'' Longmans, Green, London 1945. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon|Edward Grey}} {{Wîkîgotin-b|Edward Grey}} * {{DNB-Portal|118697587}} * {{Pressemappe|FID=pe/006508}} * [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/grey_sir_edward/2017-04-18?version=1 Eintrag] in 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War * {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Balindenasên îngilîz]] [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1862]] [[Kategorî:Mirin 1933]] l1qmxogda5ao1qf1lrch4im871akumu 2034400 2034399 2026-05-31T09:40:32Z Avestaboy 34898 /* Liberaler Minister (1905–1916) */ 2034400 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank jînenîgarî2}}  '''Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon KG PC DL FZS''' (jdb. 25ê avrêlê, 1862 li Fallodon; † 7ê rezbera 1933 li Fallodon), ji sala 1882 heta 1916an ku bi navê Sir Edward Grey, Baronet 3, tê zanîn, siyasetmedarekî [[Brîtanî]] bû ku bi taybetî di rola xwe ya wekî [[Wezîrê Derve]] yê Brîtanyayê de di salên beriya [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] û di nîvê yekem a Şerê Cîhanê yê Yekem de (1905-1916) kesek de navdar bû. == Perwerde û destpêka siyasî (1862–1905) == Grey ji heft zarokên George Henry Grey û Harriet Jane Pearson yê herî mezin bû. Bapîrê wî Sir [[George Grey, Baronê 2yem]] û [[Serokwezîr]] [[Charles Grey, 2nd Earl Grey]] mamê mezin bû. Wekî kurik, Grey beşdarî [[Koleja Winchester]] bû, dûv re [[hiqûq]] li [[Koleja Balliol]], [[Zanîngeha Oxfordê]] xwend. Di 1882 de, wî sernavê [[Baronet]], Fallodon li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]] ji bapîrê xwe mîras girt; bavê wî di vê demê de mir. Jixwe li Winchester wekî bêçare hate dîtin, Grey di sala 1884an de ji ber behreya xwe ya letarjîk bi demkî ji zanîngehê hate derxistin, lê dîsa di azmûnên paşîn de hate pejirandin. Di 1885-an de, Grey yekemcar ji bo Meclisa Gelan wekî berendamê [[Partiya Lîberal]] ji bo navçeya [[Berwick-upon-Tweed]] hate hilbijartin. Ji 1892 heta 1895, Grey endamê hukûmeta paşîn a [[Gladstone]] wekî Sekreterê Karên Derve bû. Di dema [[Şerê Boer]] de (1899-1902), dema ku Lîberal di nav baskek aştîxwaz û [[emperyalîst]] de parçe bûn, Grey bi emperyalîstên li dora [[Rosebery]] û [[Herbert Henry Asquith]] re bû alî. Grey bi ya paşîn û [[Richard Haldane]] re hevaltiyek taybet û hevkariyek siyasî ([[Troika]]) hebû. == Liberaler Minister (1905–1916) == Piştî ku hikumeta [[Balfour]] a [[Muhafizekarî|muhafezekar]] îstifa kir, Lîberalên bi serokatiya [[Henry Campbell-Bannerman]] berpirsiyariya hukûmetê girt ser xwe. Jicîhûwarkirina Campbell-Bannerman di Meclîsa Lordan de ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve wekî beşek ji peymana ku jê re tê gotin [[Relugas Compact]] - piştî kozika masîgiran a Grey li Skotlandê - hatî plan kirin - ku tê vê wateyê ku yekane kontrolkirina Fraksiyona Lîberal a li Meclîsa Avamê ji hêla baskê rastê yê partiyê ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve tê rêvebirin dê têkçûn bibûya, lê di bin zexta Asquith de, Campbell-Bannerman bi kêmî ve portfolio ji bo Wezareta Derve, Wezareta Derve ya Brîtanyayê da Gray. Bi vî rengî, Serokwezîr tercîha Grey li ser bijareya xweya eslî ya ji bo vê nivîsgehê, [[Lord Elgin]], ku li şûna wî ji Ofîsa Kolonyal re hat dayîn, da. Grey di hikûmetê de hevkariya xwe ya nêzîk bi Asquith û Haldane re berdewam kir. Wekî din, di kabîneyê de ew bi taybetî nêzî [[Robert Crewe-Milnes]], Marquess 1-ê Crewe bû û, nemaze piştî [[krîza maroko yekem a]] Fasê, ku tê de ew defakto ji baskê çepê yê Partiya Lîberal derbasî rastê, [[Winston Churchill]] bû. ji bo kurê wî [[Randolph Frederick Churchill]] sponsorî girt. Di salên beriya Şerê Cîhanê yê Yekem de, Grey beşek ji derketina Brîtanyaya Mezin ji siyaseta derve ya kevneşopî ya Brîtanî ya ku di ruhê îzolasyona spehî de ji hevalbendan dûr ket, berpirsiyar bû. Wî di sala 1904-an de ji hêla selefê wî yê muhafezekar [[Lord Lansdowne]] ve di 1904-an de dest pê kir, [[Entante cordiale]] bi [[Fransa]] re berfireh kir û di nav [[Entanta Sê]] (Triple Entanta) Brîtanî-Fransî-Rûsî de ji bo ku [[Împeratoriya Almanî]] bi navgîniya lihevhatina bi [[Rûsya]]yê re di [[Peymana Saint Petersburg]] ya 1907 de bigire. Di dema wezîfeya wî de, Wezareta Derve di bin serweriya fraksiyonek bi biryar a dij-Alman de bû, ku li dijî berxwedana baskê radîkal ê lîberalan, li şûna lihevhatinek bi Almanya re, vê hevkariyê bi Rûsyaya desthilatdariya otokratîk re derbas kir. Lêbelê, ev kêşeya nû ya siyaseta derve ya Brîtanî, ku di heman demê de peymanên leşkerî yên veşartî jî di nav de bû, bi giranî ji raya giştî hate veşartin, da ku hukûmeta alman bikaribe bi wê ramanê bigire ku destwerdana leşkerî ya Brîtanya Mezin li ser parzemînê li ser milê hevalbendiya [[dualî ya]] Fransa û Rûsya bi tu awayî ne meseleyeke pêşwext bû. Di dema [[Şerê Balkanê yê Yekem|Şerên Balkanan]] de, Grey di sala 1913-an de wekî serokê [[Konferansa Balyozên Londonê]] aştiyek demkî pêk anî. Hewldanên Grey ji bo çareserkirina aloziyên ku di krîza Tîrmehê ya 1914 de derketine holê bi rêyên dîplomatîk - wî pêşniyara konferansa nû ya wezîrên derve yên Ewropî li Londonê kir - têk çû. Di dema [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê]] yê Yekem de, siyaseta Gray di serî de ji bo bidestxistina dewletên di destpêkê de bêalî ji doza Antante re bû armanc. Wî rolek sereke di pêkanîna [[Peymana Londonê (1913)|Peymana Londonê]] de di Nîsana 1915-an de lîst, ku soz da ku [[Îtalya|Italytalya]] destkeftiyên mezin ên erdnîgarî ger bikeve şer. Gray di heman demê de di hukûmeta [[koalîsyonê ya Asquith]] de, ku di Gulana 1915-an de hate damezrandin û heya Kanûna 1916-an domand, posta xwe wekî Wezîrê Karên Derve jî parast. Piştî hilweşîna Asquith, ew bi wî re ket dijberiyê. Ew êdî di [[hikûmeta Lloyd George]] de nehat temsîlkirin; cîgirê wî [[Arthur Balfour]] bû. == Dewlemendê mezin (1916–1933) == Di 27ê tîrmeha 1916an de, ew wekî Viscount Grey of Fallodon, li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]], wekî [[dêrînek]] mîrasî hate afirandin, û bi vî rengî di [[Meclîsa Lordan de cîhek wergirt, ku li wir ji 1923-an heya 1924-an wekî serokê parlementerên Lîberal xebitî. Grey di sala 1933an de mir. Ji ber ku zarokên wî tune bûn, bi mirina wî re viscountship xilas bû. Baronet ket destê mamê wî yê duyemîn Charles George Gray (1880-1957). == Berhem == * ''Cottage Book. Itchen Abbas, 1894–1905.'' London 1909. * ''Fly Fishing'', (London, 1899) * ''Recreation'' Boston 1920 ([https://www.gutenberg.org/ebooks/17956 online] bei [[Project Gutenberg]]). * ''Twenty-Five Years, 1892–1916.'' London 1925 (Deutsche Ausgabe: ''Fünfundzwanzig Jahre Politik, 1892–1916. Memoiren in 2 Bänden.'' Bruckmann, München 1926.) * ''Fallodon Papers.'' London 1926. * ''The Charm of Birds.'' London 1927. * Michael Waterhouse (Hrsg.): The cottage book. The undiscovered country diary of an Edwardian statesman by Sir Edward and Lady Grey. Gollancz, London 1999, ISBN 0-297-82534-8. == Literatur == * Francis H. Hinsley (Hrsg.): ''British foreign policy under Sir Edward Grey.'' Cambridge University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21347-9. * [[Douglas Hurd]]: ''Choose your Weapons: The British Foreign Secretary.'' Weidenfeld & Nicolson, London 2010. ISBN 978-0-297-85334-3. (Kapitel Grey, S. 207–240) * T. G. Otte: ''Statesman of Europe: A Life of Sir Edward Grey.'' Allen Lane, London, ISBN 978-0-241-41336-4. * George Macaulay Trevelyan: ''Grey of Fallodon. Being the life of Sir Edward Grey afterwards Viscount Grey of Fallodon.'' Longmans, Green, London 1945. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon|Edward Grey}} {{Wîkîgotin-b|Edward Grey}} * {{DNB-Portal|118697587}} * {{Pressemappe|FID=pe/006508}} * [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/grey_sir_edward/2017-04-18?version=1 Eintrag] in 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War * {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Balindenasên îngilîz]] [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1862]] [[Kategorî:Mirin 1933]] 6csi0f84bw5wynloosqs1m2jhjdvn4c 2034523 2034400 2026-05-31T11:32:45Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Destpêkê standard kir.) 2034523 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon KG PC DL FZS''' (jdb. 25ê avrêlê, 1862 li Fallodon; † 7ê rezbera 1933 li Fallodon), ji sala 1882 heta 1916an ku bi navê Sir Edward Grey, Baronet 3, tê zanîn, siyasetmedarekî [[Brîtanî]] bû ku bi taybetî di rola xwe ya wekî [[Wezîrê Derve]] yê Brîtanyayê de di salên beriya [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] û di nîvê yekem a Şerê Cîhanê yê Yekem de (1905-1916) kesek de navdar bû. == Perwerde û destpêka siyasî (1862–1905) == Grey ji heft zarokên George Henry Grey û Harriet Jane Pearson yê herî mezin bû. Bapîrê wî Sir [[George Grey, Baronê 2yem]] û [[Serokwezîr]] [[Charles Grey, 2nd Earl Grey]] mamê mezin bû. Wekî kurik, Grey beşdarî [[Koleja Winchester]] bû, dûv re [[hiqûq]] li [[Koleja Balliol]], [[Zanîngeha Oxfordê]] xwend. Di 1882 de, wî sernavê [[Baronet]], Fallodon li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]] ji bapîrê xwe mîras girt; bavê wî di vê demê de mir. Jixwe li Winchester wekî bêçare hate dîtin, Grey di sala 1884an de ji ber behreya xwe ya letarjîk bi demkî ji zanîngehê hate derxistin, lê dîsa di azmûnên paşîn de hate pejirandin. Di 1885-an de, Grey yekemcar ji bo Meclisa Gelan wekî berendamê [[Partiya Lîberal]] ji bo navçeya [[Berwick-upon-Tweed]] hate hilbijartin. Ji 1892 heta 1895, Grey endamê hukûmeta paşîn a [[Gladstone]] wekî Sekreterê Karên Derve bû. Di dema [[Şerê Boer]] de (1899-1902), dema ku Lîberal di nav baskek aştîxwaz û [[emperyalîst]] de parçe bûn, Grey bi emperyalîstên li dora [[Rosebery]] û [[Herbert Henry Asquith]] re bû alî. Grey bi ya paşîn û [[Richard Haldane]] re hevaltiyek taybet û hevkariyek siyasî ([[Troika]]) hebû. == Liberaler Minister (1905–1916) == Piştî ku hikumeta [[Balfour]] a [[Muhafizekarî|muhafezekar]] îstifa kir, Lîberalên bi serokatiya [[Henry Campbell-Bannerman]] berpirsiyariya hukûmetê girt ser xwe. Jicîhûwarkirina Campbell-Bannerman di Meclîsa Lordan de ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve wekî beşek ji peymana ku jê re tê gotin [[Relugas Compact]] - piştî kozika masîgiran a Grey li Skotlandê - hatî plan kirin - ku tê vê wateyê ku yekane kontrolkirina Fraksiyona Lîberal a li Meclîsa Avamê ji hêla baskê rastê yê partiyê ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve tê rêvebirin dê têkçûn bibûya, lê di bin zexta Asquith de, Campbell-Bannerman bi kêmî ve portfolio ji bo Wezareta Derve, Wezareta Derve ya Brîtanyayê da Gray. Bi vî rengî, Serokwezîr tercîha Grey li ser bijareya xweya eslî ya ji bo vê nivîsgehê, [[Lord Elgin]], ku li şûna wî ji Ofîsa Kolonyal re hat dayîn, da. Grey di hikûmetê de hevkariya xwe ya nêzîk bi Asquith û Haldane re berdewam kir. Wekî din, di kabîneyê de ew bi taybetî nêzî [[Robert Crewe-Milnes]], Marquess 1-ê Crewe bû û, nemaze piştî [[krîza maroko yekem a]] Fasê, ku tê de ew defakto ji baskê çepê yê Partiya Lîberal derbasî rastê, [[Winston Churchill]] bû. ji bo kurê wî [[Randolph Frederick Churchill]] sponsorî girt. Di salên beriya Şerê Cîhanê yê Yekem de, Grey beşek ji derketina Brîtanyaya Mezin ji siyaseta derve ya kevneşopî ya Brîtanî ya ku di ruhê îzolasyona spehî de ji hevalbendan dûr ket, berpirsiyar bû. Wî di sala 1904-an de ji hêla selefê wî yê muhafezekar [[Lord Lansdowne]] ve di 1904-an de dest pê kir, [[Entante cordiale]] bi [[Fransa]] re berfireh kir û di nav [[Entanta Sê]] (Triple Entanta) Brîtanî-Fransî-Rûsî de ji bo ku [[Împeratoriya Almanî]] bi navgîniya lihevhatina bi [[Rûsya]]yê re di [[Peymana Saint Petersburg]] ya 1907 de bigire. Di dema wezîfeya wî de, Wezareta Derve di bin serweriya fraksiyonek bi biryar a dij-Alman de bû, ku li dijî berxwedana baskê radîkal ê lîberalan, li şûna lihevhatinek bi Almanya re, vê hevkariyê bi Rûsyaya desthilatdariya otokratîk re derbas kir. Lêbelê, ev kêşeya nû ya siyaseta derve ya Brîtanî, ku di heman demê de peymanên leşkerî yên veşartî jî di nav de bû, bi giranî ji raya giştî hate veşartin, da ku hukûmeta alman bikaribe bi wê ramanê bigire ku destwerdana leşkerî ya Brîtanya Mezin li ser parzemînê li ser milê hevalbendiya [[dualî ya]] Fransa û Rûsya bi tu awayî ne meseleyeke pêşwext bû. Di dema [[Şerê Balkanê yê Yekem|Şerên Balkanan]] de, Grey di sala 1913-an de wekî serokê [[Konferansa Balyozên Londonê]] aştiyek demkî pêk anî. Hewldanên Grey ji bo çareserkirina aloziyên ku di krîza Tîrmehê ya 1914 de derketine holê bi rêyên dîplomatîk - wî pêşniyara konferansa nû ya wezîrên derve yên Ewropî li Londonê kir - têk çû. Di dema [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê]] yê Yekem de, siyaseta Gray di serî de ji bo bidestxistina dewletên di destpêkê de bêalî ji doza Antante re bû armanc. Wî rolek sereke di pêkanîna [[Peymana Londonê (1913)|Peymana Londonê]] de di Nîsana 1915-an de lîst, ku soz da ku [[Îtalya|Italytalya]] destkeftiyên mezin ên erdnîgarî ger bikeve şer. Gray di heman demê de di hukûmeta [[koalîsyonê ya Asquith]] de, ku di Gulana 1915-an de hate damezrandin û heya Kanûna 1916-an domand, posta xwe wekî Wezîrê Karên Derve jî parast. Piştî hilweşîna Asquith, ew bi wî re ket dijberiyê. Ew êdî di [[hikûmeta Lloyd George]] de nehat temsîlkirin; cîgirê wî [[Arthur Balfour]] bû. == Dewlemendê mezin (1916–1933) == Di 27ê tîrmeha 1916an de, ew wekî Viscount Grey of Fallodon, li [[Northumberland|wîlayeta Northumberland]], wekî [[dêrînek]] mîrasî hate afirandin, û bi vî rengî di [[Meclîsa Lordan de cîhek wergirt, ku li wir ji 1923-an heya 1924-an wekî serokê parlementerên Lîberal xebitî. Grey di sala 1933an de mir. Ji ber ku zarokên wî tune bûn, bi mirina wî re viscountship xilas bû. Baronet ket destê mamê wî yê duyemîn Charles George Gray (1880-1957). == Berhem == * ''Cottage Book. Itchen Abbas, 1894–1905.'' London 1909. * ''Fly Fishing'', (London, 1899) * ''Recreation'' Boston 1920 ([https://www.gutenberg.org/ebooks/17956 online] bei [[Project Gutenberg]]). * ''Twenty-Five Years, 1892–1916.'' London 1925 (Deutsche Ausgabe: ''Fünfundzwanzig Jahre Politik, 1892–1916. Memoiren in 2 Bänden.'' Bruckmann, München 1926.) * ''Fallodon Papers.'' London 1926. * ''The Charm of Birds.'' London 1927. * Michael Waterhouse (Hrsg.): The cottage book. The undiscovered country diary of an Edwardian statesman by Sir Edward and Lady Grey. Gollancz, London 1999, ISBN 0-297-82534-8. == Literatur == * Francis H. Hinsley (Hrsg.): ''British foreign policy under Sir Edward Grey.'' Cambridge University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21347-9. * [[Douglas Hurd]]: ''Choose your Weapons: The British Foreign Secretary.'' Weidenfeld & Nicolson, London 2010. ISBN 978-0-297-85334-3. (Kapitel Grey, S. 207–240) * T. G. Otte: ''Statesman of Europe: A Life of Sir Edward Grey.'' Allen Lane, London, ISBN 978-0-241-41336-4. * George Macaulay Trevelyan: ''Grey of Fallodon. Being the life of Sir Edward Grey afterwards Viscount Grey of Fallodon.'' Longmans, Green, London 1945. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon|Edward Grey}} {{Wîkîgotin-b|Edward Grey}} * {{DNB-Portal|118697587}} * {{Pressemappe|FID=pe/006508}} * [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/grey_sir_edward/2017-04-18?version=1 Eintrag] in 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War * {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Balindenasên îngilîz]] [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1862]] [[Kategorî:Mirin 1933]] 0exq85sl196lxennrbsbekosrc7splk 14 145707 2033955 1647942 2026-05-30T12:33:19Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2033955 wikitext text/x-wiki {{ewkên ewk |pîşe=Aktrîs |netewe=îranî |dewlet=îran |serkategorî=}} [[Kategorî:Aktorên îranî]] [[Kategorî:Jinên îranî li gorî pîşeyan]] l3ei2oz1zuwr3em4sn3fn06x5m1yuw7 2 156563 2034352 2033809 2026-05-31T08:20:39Z Balyozbot 42414 Bota sererastkirina beralîkirinên kategoriyan 2034352 wikitext text/x-wiki == 2026-05-31T08:20:38Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 43 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-05-30T08:20:34Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 40 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-05-29T08:20:32Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 39 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-05-28T11:54:03Z == * Ne-beralîkirina nehêvîkirî: [[:Kategorî:Beralîkirinên kategoriyan yên ne vala ne]] * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 39 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1893 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1893 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1920î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1920î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1926 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1926 li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1938 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1938 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1960 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1960 li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1960î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1960î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1960î li Walesê]] → [[:Kategorî:1960î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1970î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1970î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1974 li Walesê]] → [[:Kategorî:1974 li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1980î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1980î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1989 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1989 li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1996 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1996 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:2010an şitlek drama fîlm]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] *# [[:Kategorî:2020î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:2020î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Aboriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Walesê]] → [[:Kategorî:Aboriya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Aborîzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aborînas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aborîzan]] → [[:Kategorî:Aborînas]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên amerîkî]] → [[:Kategorî:Aborînasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bengladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Abxazya]] → [[:Kategorî:Ebxazya]] *# [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] → [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]] *# [[:Kategorî:Ajalnasî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Ajalên difirin]] → [[:Kategorî:Heywanên difirin]] *# [[:Kategorî:Ajalên ku rewşa wan baş e]] → [[:Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî]] *# [[:Kategorî:Ajalên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokê Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokên Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Aktor li gotî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aktorên Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktorên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktorên fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên hindî]] → [[:Kategorî:Aktorên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktorên kîprosî]] → [[:Kategorî:Aktorên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Aktorên polon]] → [[:Kategorî:Aktorên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Aktorên walesî]] → [[:Kategorî:Aktorên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên Afro-amerîkî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Aktrîsên afro-amerîkî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên brazîlî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên hindî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkê]] → [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên walesî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Alava avakirina avahiyan]] → [[:Kategorî:Keresteyên avakirinê]] *# [[:Kategorî:Alim dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Alîm li gorî binebeşê]] → [[:Kategorî:Alim li gorî binebeşê]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen]] *# [[:Kategorî:Alîmên dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Anarşî]] → [[:Kategorî:Anarşîzm]] *# [[:Kategorî:Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên ketelan]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên ketelan]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên swîsrî]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Antigûa û Berbûda]] → [[:Kategorî:Antîgua û Berbûda]] *# [[:Kategorî:Antropologên brîtanî]] → [[:Kategorî:Mirovnasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Antîkomûnîzm]] → [[:Kategorî:Antîkomunîzm]] *# [[:Kategorî:Apocynaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya kinfan]] *# [[:Kategorî:Apple Inc.]] → [[:Kategorî:Apple, Inc.]] *# [[:Kategorî:Apîyolojî]] → [[:Kategorî:Apiyolojî]] *# [[:Kategorî:Arizona (erdnîgarî)]] → [[:Kategorî:Arîzona (erdnîgarî)]] *# [[:Kategorî:Arjantîn]] → [[:Kategorî:Arjentîn]] *# [[:Kategorî:Arjantînî]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Arma]] → [[:Kategorî:Nîşan]] *# [[:Kategorî:Article namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo gotaran]] *# [[:Kategorî:Articles which use infobox templates with no data rows]] → [[:Kategorî:Articles using infobox templates with no data rows]] *# [[:Kategorî:Articles with multiple maintenance issues]] → [[:Kategorî:Gotarên bi gelek probleman]] *# [[:Kategorî:Artuklu]] → [[:Kategorî:Ertuqî]] *# [[:Kategorî:Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî]] → [[:Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê]] *# [[:Kategorî:Arşîvên li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Arşîvên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Asklipîos]] → [[:Kategorî:Asklêpios]] *# [[:Kategorî:Astrofizîk]] → [[:Kategorî:Stêrfizîk]] *# [[:Kategorî:Astrofîzîknas]] → [[:Kategorî:Stêrfîzîknas]] *# [[:Kategorî:Astronom]] → [[:Kategorî:Stêrnas]] *# [[:Kategorî:Astronomên DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Astronomên ereb]] → [[:Kategorî:Stêrnasên ereb]] *# [[:Kategorî:Astronomên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Astronomên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Astronomên jin]] → [[:Kategorî:Stêrnasên jin]] *# [[:Kategorî:Astronomên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Astronomên misilman]] → [[:Kategorî:Stêrnasên misilman]] *# [[:Kategorî:Astronomên swêdî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Astronomên tirk]] → [[:Kategorî:Stêrnasên tirk]] *# [[:Kategorî:Astronomên yewnanî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Astronomî li Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Astronomî]] → [[:Kategorî:Stêrnasî]] *# [[:Kategorî:Astronot]] → [[:Kategorî:Esmanger]] *# [[:Kategorî:Asîd]] → [[:Kategorî:Tirşe]] *# [[:Kategorî:Asûrî]] → [[:Kategorî:Suryanî]] *# [[:Kategorî:Av li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Av li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Av li Walesê]] → [[:Kategorî:Av li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûn 1663 li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1663an li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalê]] → [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li Norwêcê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1920î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1920î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1926an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1926an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1960î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1960î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1980î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1980î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûrîyê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kîprosê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Qibrisê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kîprosê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Qibrisê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avahiya dîrokî]] → [[:Kategorî:Avahiyên dîrokî]] *# [[:Kategorî:Avahiyên li Kîprosê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Qibrisê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Avahiyên li Kîprosê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Qibrisê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Avahî li Berlînê]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Berlînê]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Mîmar li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz]] → [[:Kategorî:Mîmar]] *# [[:Kategorî:Avahîsazên kurd]] → [[:Kategorî:Mîmarên kurd]] *# [[:Kategorî:Avahîsazî]] → [[:Kategorî:Mîmarî]] *# [[:Kategorî:Avûstûrya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awayên rêvebirinan]] → [[:Kategorî:Şiklên birevêbirinê]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Awistralî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî]] → [[:Kategorî:Awistralî]] *# [[:Kategorî:Awistriya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awustralya]] → [[:Kategorî:Awistralya]] *# [[:Kategorî:Azerbeycan]] → [[:Kategorî:Azerbaycan]] *# [[:Kategorî:Aşik]] → [[:Kategorî:Gede]] *# [[:Kategorî:Aşîtî]] → [[:Kategorî:Aştî]] *# [[:Kategorî:BIBSYS]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BIBSYS]] *# [[:Kategorî:BNE]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNE]] *# [[:Kategorî:BNF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNF]] *# [[:Kategorî:Babel - Users by language]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Babîl - Bikarhênerên li gorî zimanê]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Bahamas]] → [[:Kategorî:Bahama]] *# [[:Kategorî:Bajar û komûnên Basilicatayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Basilicatayê]] *# [[:Kategorî:Bajaren parêzgeha Xorasana Rezewî]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Xorasana Rezewî]] *# [[:Kategorî:Bajarokên Hessen]] → [[:Kategorî:Bajarokên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Almanî]] → [[:Kategorî:Bajarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Bajarên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkê]] → [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Bajarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Bajarên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Nemsayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Polendayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Polonyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Walesê]] → [[:Kategorî:Bajarên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Emîliya Romanyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Emîliya Romanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Friuli-Venezia Giulia]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Friuli-Venezia Giulia]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Kampaniyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Kampaniyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Lombardiyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Lombardiyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Markeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Markeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Molîzeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Molîzeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Piemontê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Piemontê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Pugliayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Pugliayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Umbriyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Umbriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Venetoyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê]] *# [[:Kategorî:Balindeyên wîçwîçokan]] → [[:Kategorî:Fîkar]] *# [[:Kategorî:Bandora civakî]] → [[:Kategorî:Tesîra civakî]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Propaganda li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li Îranê]] → [[:Kategorî:Propaganda li Îranê]] *# [[:Kategorî:Bangeşe]] → [[:Kategorî:Propaganda]] *# [[:Kategorî:Bangladeş]] → [[:Kategorî:Bengladeş]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Bengladeşî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî]] → [[:Kategorî:Bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Bedlîs (navend)]] → [[:Kategorî:Bidlîs (navend)]] *# [[:Kategorî:Bedlîs]] → [[:Kategorî:Bidlîs]] *# [[:Kategorî:Bees (bîrdozî)]] → [[:Kategorî:Be's (bîrdozî)]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên awistirî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên awistirî]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên swêdî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên swêdî]] *# [[:Kategorî:Berhemên 2001an]] → [[:Kategorî:Berhemên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Berhemên japonan]] → [[:Kategorî:Berhemên japoniyan]] *# [[:Kategorî:Bernamenûsên kurd]] → [[:Kategorî:Bernamenivîsên kurd]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kroatî]] → [[:Kategorî:Bestekarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Bestekarên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Bexşên parêzgeha Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên parêzgeha Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Bexşên Îranê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Sineyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên navçeya Sineyê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Beşên psîkolojiyê]] → [[:Kategorî:Beşên derûnnasiyê]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên fars]] → [[:Kategorî:Bijîşkên faris]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên yewnanî]] → [[:Kategorî:Bijîşkên yewnan]] *# [[:Kategorî:Bikarhênerê kurd]] → [[:Kategorî:Bikarhênerên kurd]] *# [[:Kategorî:Binebeşên zanista siyasetê]] → [[:Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê]] *# [[:Kategorî:Blogerên polon]] → [[:Kategorî:Blogerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Blogerên walesî]] → [[:Kategorî:Blogerên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Bolîvîa]] → [[:Kategorî:Bolîvya]] *# [[:Kategorî:Bomhemya]] → [[:Kategorî:Bohemya]] *# [[:Kategorî:Bordèu]] → [[:Kategorî:Bordo]] *# [[:Kategorî:Brazîl]] → [[:Kategorî:Brezîl]] *# [[:Kategorî:Brazîlî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Brezîlî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Brazîlî]] → [[:Kategorî:Brezîlî]] *# [[:Kategorî:Brîtanya Mezin]] → [[:Kategorî:Brîtanyaya Mezin]] *# [[:Kategorî:Burkîna Fazo]] → [[:Kategorî:Burkîna Faso]] *# [[:Kategorî:Bîlard]] → [[:Kategorî:Bîlardo]] *# [[:Kategorî:Bîrdozî]] → [[:Kategorî:Îdeolojî]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Walesê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:CDU]] → [[:Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:CS1 American English-language sources (en-us)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:CS1 British English-language sources (en-gb)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya brîtanî-language sources (en-gb)]] *# [[:Kategorî:CS1 Canadian English-language sources (en-ca)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya kanadayî-language sources (en-ca)]] *# [[:Kategorî:CS1 English-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîzî-language sources (en)]] *# [[:Kategorî:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]] → [[:Kategorî:CS1 spanî (Ewropa)-language sources (es-es)]] *# [[:Kategorî:CS1 indonezî-language sources (id)]] → [[:Kategorî:CS1 endonezî-language sources (id)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses Korean-language script (ko)]] → [[:Kategorî:CS1 uses koreyî-language script (ko)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses rusî-language script (ru)]] → [[:Kategorî:CS1 uses rûsî-language script (ru)]] *# [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:Cardiff]] → [[:Kategorî:Kardîf]] *# [[:Kategorî:Cejnên êzîdiyan]] → [[:Kategorî:Cejnên êzdiyan]] *# [[:Kategorî:Ceng li gorî şêwazan]] → [[:Kategorî:Cureyên şer]] *# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîkên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Şûnewarên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1 yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Citation and verifiability maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo çavkanî û teyîdkirinê]] *# [[:Kategorî:Citation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavkaniyan]] *# [[:Kategorî:Civaka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Civaka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Civaka Walesê]] → [[:Kategorî:Civaka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Classification templates]] → [[:Kategorî:Şablonên sinifandinê]] *# [[:Kategorî:Cleanup templates]] → [[:Kategorî:Şablonên paqijkirinê]] *# [[:Kategorî:Cureya wêjeyî]] → [[:Kategorî:Cureyê wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Cureyên tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Cureyên turîzmê]] *# [[:Kategorî:Cêwîyên yewnan]] → [[:Kategorî:Cêwiyên yewnan]] *# [[:Kategorî:Cîhadvan]] → [[:Kategorî:Micahîd]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta duyem li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyayî yên DYAyê]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyasî yên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dada leşkerî]] → [[:Kategorî:Dadweriya leşkerî]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Albanyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Albanyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên li Kenya]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Kenyayê]] *# [[:Kategorî:Dadweriya mafên telîfê]] → [[:Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê]] *# [[:Kategorî:Daneya Komputerê]] → [[:Kategorî:Daneyên komputerê]] *# [[:Kategorî:Danserên kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Danserên kambocayî]] *# [[:Kategorî:Danserên kîprosî]] → [[:Kategorî:Danserên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Danserên skotlendî mêr]] → [[:Kategorî:Danserên skotlendî yên mêr]] *# [[:Kategorî:Danserên yewnan yên jin]] → [[:Kategorî:Danserên yewnan ên jin]] *# [[:Kategorî:Danserên îngilîz yên mêr]] → [[:Kategorî:Danserên îngilîz ên mêr]] *# [[:Kategorî:Daxwazên yekkirina dîrokê]] → [[:Kategorî:Yekkirina dîrokê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dem]] → [[:Kategorî:Zeman]] *# [[:Kategorî:Departement]] → [[:Kategorî:Departmen]] *# [[:Kategorî:Departmanên Fransayê]] → [[:Kategorî:Departementên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Deryaya Azov]] → [[:Kategorî:Deryaya Azovê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Dewletên DYA]] → [[:Kategorî:Dewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dewletên berê li gorî şiklê birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dewletên dîrokî li gorî şiklê birêvebirinê]] *# [[:Kategorî:Dewletên biniqaş]] → [[:Kategorî:Herêmên binîqaş]] *# [[:Kategorî:Dewletên kurda]] → [[:Kategorî:Dewletên kurdan]] *# [[:Kategorî:Dewê Xinis]] → [[:Kategorî:Xinûs]] *# [[:Kategorî:Dezgehên birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dezgehên hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Diana, prensesa Wales]] → [[:Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Documentation assistance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên alîkar ji bo belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Documentation see also templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê yên binêre herwiha]] *# [[:Kategorî:Documentation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Dotmîrên swîsreyî]] → [[:Kategorî:Dotmîrên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Dozger]] → [[:Kategorî:Dozgêr]] *# [[:Kategorî:Dozgerên kurd]] → [[:Kategorî:Dozgêrên kurd]] *# [[:Kategorî:Doğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Drag queen]] → [[:Kategorî:Dragqueen]] *# [[:Kategorî:Dêrên Çiyayên Athosê]] → [[:Kategorî:Dêrên Çiyayê Athosê]] *# [[:Kategorî:Dîgor]] → [[:Kategorî:Dîxor]] *# [[:Kategorî:Dînnasî]] → [[:Kategorî:Îlahiyat]] *# [[:Kategorî:Dîroka Cihûyan li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Dîroka cihûyan li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Jenev ê]] → [[:Kategorî:Dîroka Jenevê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dadweriyê]] → [[:Kategorî:Dîroka dadê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dînê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Dîroka dîn li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Îsraelê]] → [[:Kategorî:Dîroka Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên fars]] → [[:Kategorî:Dîroknasên faris]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên polon]] → [[:Kategorî:Dîroknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Dîrokzan]] → [[:Kategorî:Dîroknas]] *# [[:Kategorî:Dîzayner li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Sêwirîner li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Dîzayner]] → [[:Kategorî:Sêwirîner]] *# [[:Kategorî:Edalet]] → [[:Kategorî:Dadmendî]] *# [[:Kategorî:Edaleta tawanî]] → [[:Kategorî:Dadmendiya sizayî]] *# [[:Kategorî:Edebiyatvanên kurd]] → [[:Kategorî:Wêjevanên kurd]] *# [[:Kategorî:Efrîka]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqa]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqaya Başûr]] → [[:Kategorî:Afrîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Elbîstan]] → [[:Kategorî:Albistan]] *# [[:Kategorî:Elewiyên tirk]] → [[:Kategorî:Tirkên elewî]] *# [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyê]] → [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Elmanya]] → [[:Kategorî:Almanya]] *# [[:Kategorî:Elî Xaminêyî]] → [[:Kategorî:Elî Xamineyî]] *# [[:Kategorî:Emerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Emerîkî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Amerîkî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Emerîkî]] → [[:Kategorî:Amerîkî]] *# [[:Kategorî:Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] *# [[:Kategorî:Endamê Konseya Ewropayê]] → [[:Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Endamên G20yê]] → [[:Kategorî:Endamên G20ê]] *# [[:Kategorî:Endamên akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Endamên akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Endazyar]] → [[:Kategorî:Endezyar]] *# [[:Kategorî:Endazyarên alman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endazyarên elman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Endustrlî li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Endustrî li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Endustrî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Enerjî]] → [[:Kategorî:Wize]] *# [[:Kategorî:Ensîklopediyên serhêl]] → [[:Kategorî:Ensîklopediyên înternetê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên li DYA'yê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li DYAyê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên Şîleyê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li Şîleyê]] *# [[:Kategorî:Erdnasên fars]] → [[:Kategorî:Erdnîgarnasên faris]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Bulgaristanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Bulgaristanê]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Qirgizistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Qirgizistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Brazîlê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessen]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessenê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Holandayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Nemsayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Sudanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Walesê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya turîzmê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya yewnana kevnare]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare]] *# [[:Kategorî:Erdzanî]] → [[:Kategorî:Erdnasî]] *# [[:Kategorî:Erzirom]] → [[:Kategorî:Erzîrom]] *# [[:Kategorî:Escalloniaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya eskalonyayan]] *# [[:Kategorî:Esmangerên polon]] → [[:Kategorî:Esmangerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Estonî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Eston li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Estonî]] → [[:Kategorî:Eston]] *# [[:Kategorî:Eyûbiyan]] → [[:Kategorî:Eyûbî]] *# [[:Kategorî:Ezman]] → [[:Kategorî:Esman]] *# [[:Kategorî:Eşîrên Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:FAST]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera FAST]] *# [[:Kategorî:Famîleya keweran]] → [[:Kategorî:Famîleya şêfeletan]] *# [[:Kategorî:Famîleya sosinên Înka]] → [[:Kategorî:Famîleya sosinên înka]] *# [[:Kategorî:Fas]] → [[:Kategorî:Maroko]] *# [[:Kategorî:Faunaya Okyanûsya]] → [[:Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Dîcleyê]] → [[:Kategorî:Faunaya Dîcleyê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Firatê]] → [[:Kategorî:Faunaya Firatê]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên kurd]] → [[:Kategorî:Fîlozofên kurd]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên tirk]] → [[:Kategorî:Fîlozofên tirk]] *# [[:Kategorî:Felsefeya dadweriyê]] → [[:Kategorî:Felsefeya dadê]] *# [[:Kategorî:Femînîst]] → [[:Kategorî:Femînîzm]] *# [[:Kategorî:Fiqihzan]] → [[:Kategorî:Fiqihnas]] *# [[:Kategorî:Fiqihzanên kurd]] → [[:Kategorî:Fiqihnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Firaq]] → [[:Kategorî:Firax]] *# [[:Kategorî:Firmesun]] → [[:Kategorî:Fîlozof]] *# [[:Kategorî:Firokevan]] → [[:Kategorî:Pîlot]] *# [[:Kategorî:Firîşte di Pirtûka Henox de]] → [[:Kategorî:Firîşteyên di Pirtûka Henox de]] *# [[:Kategorî:Fizîknas ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên fars]] → [[:Kategorî:Fizîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên polon]] → [[:Kategorî:Fizîknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Fizîkvanên kurd]] → [[:Kategorî:Fizîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Folklor li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Zargotin li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Folklora Rojhilata Navîn]] → [[:Kategorî:Zargotina Rojhilata Navîn]] *# [[:Kategorî:Folklora asyayî]] → [[:Kategorî:Zargotina asyayî]] *# [[:Kategorî:Formata dosyayên]] → [[:Kategorî:Formata faylê]] *# [[:Kategorî:Fotokêş]] → [[:Kategorî:Wênegir]] *# [[:Kategorî:Fotokêşên îtalî]] → [[:Kategorî:Wênegirên îtalî]] *# [[:Kategorî:Futbol Amerîkî]] → [[:Kategorî:Futbola amerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2001]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2005]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2005an]] *# [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekujiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkan]] → [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên îranê]] → [[:Kategorî:Fîlmên îranî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên skotlandî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên skotlendî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên yewnanî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên yewnan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Filîpînî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Filîpînî]] *# [[:Kategorî:Fîziyolojî]] → [[:Kategorî:Fizyolojî]] *# [[:Kategorî:Fîzîknasên brîtanî]] → [[:Kategorî:Fizîknasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Fîzîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:GND]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera GND]] *# [[:Kategorî:Generic WikiProject templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîprojeyan]] *# [[:Kategorî:Gernas]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Gerîlayên Kurd di şer de hatin kuştin]] → [[:Kategorî:Gerîlayên kurd di şer de hatin kuştin]] *# [[:Kategorî:Giravên Salomon]] → [[:Kategorî:Giravên Silêman]] *# [[:Kategorî:Girtîgehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Girtîgehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Giyanewer]] → [[:Kategorî:Jiyan]] *# [[:Kategorî:Globalîzasyona çandî]] → [[:Kategorî:Cîhanîbûna çandî]] *# [[:Kategorî:Golên Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Golên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] → [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûr]] → [[:Kategorî:Gotarên bi kurdiya başûr]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya navendî]] → [[:Kategorî:Gotara bi soranî]] *# [[:Kategorî:Gotara bi zaravayên kurdî]] → [[:Kategorî:Gotarên bi zaravayên din]] *# [[:Kategorî:Gotara bijartî]] → [[:Kategorî:Gotarên bijartî]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi muhîmiya Herî kêm]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi muhîmiya Herî kêm]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi sinifa NA]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi sinifa NA]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank Bajar" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank bajar" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Infobox Navçe" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank navçe" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Gotarên bingehîn bi Nesinifandî]] → [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin]] *# [[:Kategorî:Gotarên bê çavkanî]] → [[:Kategorî:Gotarên bêçavkanî]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku ne ensîklopedîk in]] → [[:Kategorî:Gotarên bi navdariya ne eşkere]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] *# [[:Kategorî:Goştê berazê]] → [[:Kategorî:Goştê berazan]] *# [[:Kategorî:Gundistanên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên Depeyê]] → [[:Kategorî:Gundên Depê]] *# [[:Kategorî:Gundên Kuluyê]] → [[:Kategorî:Gundên Qulekê]] *# [[:Kategorî:Gundên Melkişîyê]] → [[:Kategorî:Gundên Melkişiyê]] *# [[:Kategorî:Gundên Pirsûsê]] → [[:Kategorî:Gundên Sirûcê]] *# [[:Kategorî:Gundên Silîvana]] → [[:Kategorî:Gundên Mirgewerê]] *# [[:Kategorî:Gundên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] → [[:Kategorî:Cihên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] *# [[:Kategorî:Gundên parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Gundên Dêrsimê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Gundên Çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareyê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gîtarvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Gîtarvanên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Gûatêmala]] → [[:Kategorî:Guatemala]] *# [[:Kategorî:Gûatêmalî]] → [[:Kategorî:Guatemalî]] *# [[:Kategorî:Güneydoğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanê fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanên fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvan li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Helbestvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fars]] → [[:Kategorî:Helbestvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fînlandî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên polon]] → [[:Kategorî:Helbestvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên romantîkê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên romantîk]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farsî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Hemîd Kerzeî]] → [[:Kategorî:Hamid Kerzay]] *# [[:Kategorî:Hemû gotarên reklamî]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên wekî reklamê]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanên]] → [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû şirket]] → [[:Kategorî:Şirket]] *# [[:Kategorî:Herpetologî]] → [[:Kategorî:Herpetolojî]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holandayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Herêmên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên dîrokî li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên otonom]] → [[:Kategorî:Herêmên xweser]] *# [[:Kategorî:Hewanasî]] → [[:Kategorî:Meteorolojî]] *# [[:Kategorî:Heywanên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezzo]] → [[:Kategorî:Hezo]] *# [[:Kategorî:Hikûmdarên Asyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmdarên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Hikûmeta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmeta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hilanok]] → [[:Kategorî:Asansor]] *# [[:Kategorî:Hochsauerland]] → [[:Kategorî:Hochsauerlandkreis]] *# [[:Kategorî:Homoseksuelî]] → [[:Kategorî:Hevzayendîtî]] *# [[:Kategorî:Huner li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Huner li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Huner li Walesê]] → [[:Kategorî:Huner li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê Operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendên operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên hindî]] → [[:Kategorî:Hunermendên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Hunermendên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Hunermendên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Hunermendên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Hunermendên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Walesê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Keyaniyê]] → [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:ISNI]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera ISNI]] *# [[:Kategorî:Infobox]] → [[:Kategorî:Agahîdank]] *# [[:Kategorî:Japonya]] → [[:Kategorî:Japon]] *# [[:Kategorî:Jazz]] → [[:Kategorî:Caz]] *# [[:Kategorî:Jidayikbun 1970]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1970]] *# [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 0î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 10 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 10 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1000î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1000î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1004]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1004]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1005]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1005]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1008]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1008]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1013]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1013]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1014]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1014]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1015]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1015]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1016]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1016]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1017]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1017]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1018]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1018]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1019]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1019]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1021]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1021]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1022]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1022]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1023]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1023]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1024]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1024]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1025]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1025]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1026]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1026]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1027]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1027]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1028]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1028]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1029]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1029]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1031]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1031]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1032]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1032]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1033]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1033]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1034]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1034]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1035]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1035]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1036]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1036]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1037]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1037]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1038]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1038]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1039]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1039]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1041]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1041]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1042]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1042]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1043]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1043]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1044]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1044]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1045]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1045]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1046]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1046]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1047]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1047]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1048]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1048]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1049]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1049]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1051]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1051]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1052]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1052]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1053]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1053]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1054]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1054]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1055]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1055]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1056]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1056]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1057]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1057]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1058]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1058]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1059]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1059]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 106 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 106 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1060]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1060]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1061]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1061]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1062]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1062]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1063]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1063]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1064]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1064]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1065]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1065]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1066]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1066]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1067]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1067]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1068]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1068]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1069]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1069]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1070]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1070]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1071]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1071]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1072]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1072]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1073]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1073]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1074]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1074]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1075]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1075]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1076]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1076]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1077]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1077]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1078]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1078]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1079]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1079]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1080]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1080]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1081]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1081]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1082]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1082]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1083]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1083]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1084]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1084]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1085]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1085]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1086]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1086]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1087]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1087]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1088]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1088]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1089]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1089]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1090]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1090]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1091]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1091]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1092]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1092]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1093]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1093]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1094]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1094]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1095]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1095]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1096]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1096]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1097]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1097]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1098]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1098]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1099]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1099]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1101]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1101]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1102]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1102]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1103]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1103]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1104]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1104]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1105]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1105]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1106]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1106]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1107]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1107]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1108]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1108]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1109]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1109]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1110]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1110]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1111]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1111]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1112]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1112]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1113]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1113]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1114]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1114]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1115]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1115]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1116]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1116]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1117]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1117]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1118]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1118]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1119]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1119]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1120]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1120]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1122]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1122]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1125]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1125]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1127]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1127]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1128]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1128]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1131]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1131]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1132]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1132]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1133]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1133]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1134]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1134]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1135]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1135]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1136]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1136]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1137]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1137]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1138]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1138]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1139]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1139]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1140]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1140]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1141]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1141]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1142]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1142]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1143]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1143]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1144]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1144]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1146]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1146]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1147]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1147]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1148]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1148]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1149]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1149]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1150]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1150]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1151]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1151]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1152]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1152]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1153]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1153]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1154]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1154]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1155]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1155]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1156]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1156]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1157]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1157]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1158]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1158]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1159]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1159]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1160]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1160]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1162]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1162]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1163]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1163]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1164]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1164]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1166]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1166]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1167]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1167]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1168]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1168]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1169]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1169]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1170]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1170]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1171]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1171]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1172]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1172]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1173]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1173]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1174]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1174]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1175]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1175]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1176]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1176]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1177]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1177]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1178]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1178]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1179]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1179]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1181]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1181]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1182]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1182]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1183]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1183]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1184]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1184]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1185]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1185]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1186]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1186]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1187]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1187]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1190]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1190]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1191]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1191]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1193]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1193]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1194]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1194]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1195]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1195]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1196]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1196]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1197]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1197]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1198]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1198]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1199]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1199]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1200]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1200]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1201]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1201]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1202]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1202]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1203]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1203]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1206]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1206]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1207]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1207]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1209]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1209]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1210]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1210]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1211]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1211]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1212]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1212]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1213]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1213]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1214]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1214]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1215]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1215]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1217]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1217]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1218]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1218]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1219]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1219]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1220]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1220]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1221]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1221]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1222]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1222]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1223]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1223]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1224]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1224]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1226]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1226]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1227]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1227]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1228]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1228]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1229]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1229]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1230]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1230]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1231]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1231]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1232]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1232]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1233]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1233]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1234]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1234]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1235]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1235]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1236]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1236]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1237]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1237]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1238]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1238]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1239]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1239]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1241]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1241]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1242]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1242]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1243]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1243]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1244]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1244]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1245]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1245]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1246]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1246]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1247]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1247]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1248]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1248]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1249]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1249]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1250]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1250]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1251]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1251]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1252]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1252]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1253]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1253]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1254]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1254]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1255]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1255]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1256]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1256]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1257]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1257]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1258]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1258]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1259]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1259]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1260]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1260]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1261]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1261]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1262]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1262]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1263]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1263]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1264]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1264]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1265]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1265]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1266]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1266]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1267]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1267]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1268]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1268]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1269]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1269]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1270]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1270]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1271]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1271]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1273]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1273]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1274]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1274]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1275]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1275]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1276]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1276]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1277]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1277]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1278]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1278]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1279]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1279]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1280]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1280]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1281]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1281]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1282]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1282]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1283]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1283]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1284]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1284]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1285]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1285]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1286]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1286]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1287]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1287]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1288]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1288]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1289]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1289]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1290]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1290]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1291]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1291]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1292]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1292]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1293]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1293]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1294]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1294]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1295]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1295]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1296]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1296]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1297]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1297]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1299]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1299]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 12]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 12]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1301]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1301]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1302]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1302]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1303]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1303]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1304]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1304]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1305]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1305]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1306]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1306]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1307]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1307]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1308]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1308]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1310]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1310]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1312]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1312]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1313]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1313]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1314]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1314]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1315]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1315]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1316]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1316]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1317]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1317]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1318]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1318]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1319]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1319]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1320]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1320]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1322]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1322]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1323]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1323]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1324]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1324]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1325]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1325]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1326]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1326]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1327]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1327]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1329]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1329]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1330]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1330]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1331]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1331]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1332]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1332]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1333]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1333]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1334]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1334]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1335]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1335]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1336]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1336]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1337]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1337]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1338]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1338]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1339]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1339]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1340]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1340]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1341]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1341]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1342]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1342]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1343]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1343]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1344]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1344]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1345]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1345]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1346]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1346]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1348]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1348]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1349]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1349]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1350]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1350]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1351]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1351]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1352]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1352]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1353]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1353]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1355]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1355]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1356]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1356]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1357]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1357]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1358]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1358]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1359]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1359]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1361]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1361]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1362]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1362]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1363]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1363]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1364]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1364]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1365]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1365]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1366]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1366]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1367]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1367]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1368]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1368]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1369]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1369]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1370]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1370]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1371]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1371]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1372]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1372]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1373]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1373]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1374]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1374]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1375]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1375]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1376]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1376]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1377]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1377]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1378]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1378]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1379]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1379]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1380]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1380]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1381]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1381]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1382]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1382]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1383]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1383]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1385]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1385]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1386]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1386]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1387]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1387]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1388]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1388]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1389]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1389]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1390]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1390]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1391]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1391]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1392]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1392]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1393]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1393]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1394]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1394]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1395]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1395]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1396]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1396]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1397]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1397]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1398]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1398]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1399]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1399]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 140 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1401]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1401]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1402]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1402]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1403]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1403]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1404]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1404]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1405]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1405]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1406]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1406]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1407]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1407]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1408]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1408]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1409]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1409]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1410]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1410]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1412]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1412]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1413]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1413]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1414]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1414]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1415]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1415]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1416]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1416]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1417]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1417]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1418]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1418]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1419]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1419]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1420]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1420]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1421]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1421]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1422]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1422]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1423]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1423]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1424]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1424]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1425]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1425]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1426]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1426]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1427]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1427]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1428]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1428]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1429]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1429]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1430]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1430]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1431]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1431]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1432]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1432]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1433]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1433]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1434]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1434]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1435]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1435]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1436]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1436]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1437]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1437]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1438]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1438]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1439]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1439]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1440]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1440]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1441]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1441]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1442]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1442]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1443]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1443]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1444]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1444]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1445]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1445]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1446]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1446]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1447]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1447]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1448]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1448]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1449]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1449]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1450]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1450]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1451]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1451]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1452]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1452]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1453]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1453]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1454]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1454]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1455]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1455]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1456]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1456]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1457]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1457]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1458]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1458]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1459]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1459]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1460]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1460]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1461]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1461]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1462]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1462]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1463]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1463]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1464]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1464]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1465]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1465]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1466]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1466]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1467]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1467]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1468]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1468]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1469]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1469]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1470]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1470]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1471]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1471]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1472]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1472]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1474]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1474]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1475]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1475]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1477]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1477]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1478]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1478]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1479]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1479]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1480]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1480]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1481]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1481]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1482]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1482]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1483]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1483]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1484]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1484]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1485]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1485]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1486]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1486]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1487]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1487]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1488]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1488]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1489]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1489]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1490]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1490]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1491]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1491]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1492]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1492]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1493]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1493]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1494]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1494]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1495]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1495]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1496]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1496]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1498]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1498]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1499]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1499]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1500]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1500]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1501]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1501]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1502]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1502]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1503]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1503]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1504]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1504]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1505]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1505]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1506]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1506]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1507]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1507]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1508]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1508]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1509]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1509]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1510]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1510]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1511]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1511]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1512]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1512]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1513]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1513]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1514]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1514]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1515]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1515]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1516]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1516]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1517]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1517]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1518]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1518]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1519]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1519]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1520]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1520]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1521]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1521]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1522]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1522]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1523]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1523]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1524]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1524]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1525]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1525]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1526]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1526]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1527]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1527]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1528]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1528]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1529]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1529]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1530]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1530]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1531]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1531]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1532]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1532]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1533]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1533]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1534]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1534]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1535]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1535]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1536]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1536]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1537]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1537]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1538]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1538]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1540]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1540]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1541]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1541]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1542]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1542]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1543]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1543]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1544]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1544]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1545]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1545]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1547]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1547]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1548]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1548]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1550]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1550]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1551]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1551]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1552]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1552]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1553]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1553]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1554]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1554]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1557]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1557]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1558]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1558]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1559]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1559]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1561]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1561]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1562]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1562]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1564]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1564]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1566]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1566]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1571]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1571]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1572]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1572]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1577]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1577]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1578]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1578]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1582]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1582]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1586]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1586]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1587]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1587]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1589]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1589]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1597]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1597]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 15]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 15]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1602]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1602]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1604]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1604]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1607]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1607]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1609]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1609]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1613]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1613]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1616]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1616]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1617]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1617]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1618]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1618]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1620]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1620]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1621]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1621]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1622]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1622]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1623]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1623]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1627]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1627]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1628]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1628]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1629]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1629]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1630]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1630]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1631]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1631]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1632]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1632]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1633]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1633]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1634]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1634]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1635]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1635]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1636]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1636]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1637]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1637]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1638]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1638]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1639]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1639]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1640]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1640]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1641]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1641]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1642]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1642]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1643]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1643]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1644]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1644]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1645]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1645]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1647]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1647]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1648]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1648]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1649]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1649]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1650]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1650]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1651]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1651]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1652]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1652]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1653]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1653]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1654]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1654]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1655]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1655]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1656]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1656]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1657]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1657]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1658]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1658]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1659]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1659]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1660]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1660]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1661]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1661]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1662]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1662]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1663]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1663]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1664]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1664]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1665]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1665]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1666]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1666]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1667]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1667]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1669]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1669]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1670]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1670]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1671]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1671]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1672]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1672]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1673]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1673]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1674]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1674]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1676]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1676]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1678]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1678]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1679]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1679]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1680]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1680]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1681]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1681]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1682]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1682]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1683]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1683]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1684]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1684]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1685]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1685]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1686]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1686]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1687]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1687]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1688]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1688]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1689]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1689]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1690]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1690]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1691]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1691]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1692]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1692]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1693]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1693]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1694]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1694]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1695]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1695]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1696]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1696]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1697]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1697]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1698]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1698]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1701]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1701]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1702]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1702]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1703]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1703]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1704]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1704]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1705]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1705]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1706]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1706]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1707]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1707]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1708]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1708]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1709]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1709]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1710]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1710]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1712]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1712]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1713]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1713]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1715]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1715]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1716]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1716]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1717]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1717]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1719]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1719]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1720]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1720]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1722]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1722]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1723]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1723]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1725]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1725]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1726]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1726]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1727]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1727]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1728]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1728]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1729]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1729]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1730]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1730]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1731]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1731]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1732]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1732]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1733]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1733]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1734]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1734]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1735]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1735]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1736]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1736]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1737]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1737]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1738]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1738]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1739]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1739]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1741]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1741]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1743]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1743]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1744]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1744]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1745]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1745]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1746]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1746]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1747]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1747]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1748]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1748]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1749]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1749]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1751]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1751]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1752]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1752]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1753]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1753]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1754]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1754]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1755]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1755]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1756]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1756]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1757]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1757]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1758]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1758]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1759]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1759]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1760]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1760]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1761]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1761]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1762]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1762]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1763]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1763]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1764]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1764]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1765]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1765]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1769]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1769]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1770]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1770]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1771]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1771]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1772]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1772]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1773]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1773]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1774]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1774]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1775]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1775]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1777]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1777]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1778]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1778]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1779]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1779]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1782]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1782]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1783]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1783]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1784]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1784]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1785]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1785]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1788]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1788]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1791]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1791]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1792]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1792]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1793]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1793]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1794]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1794]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1795]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1795]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1797]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1797]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1799]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1799]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1803]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1803]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1806]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1806]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1807]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1807]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1808]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1808]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1809]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1809]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1811]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1811]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1812]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1812]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1813]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1813]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1814]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1814]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1816]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1816]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1817]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1817]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1818]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1818]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1819]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1819]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1822]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1822]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1823]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1823]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1825]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1825]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1826]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1826]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1829]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1829]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1831]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1831]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1832]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1832]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1833]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1833]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1834]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1834]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1836]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1836]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1837]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1837]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1838]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1838]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1840]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1840]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1841]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1841]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1842]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1842]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1843]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1843]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1844]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1844]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1845]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1845]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1846]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1846]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1847]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1847]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1848]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1848]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1849]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1849]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 185 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 185 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1851]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1851]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1852]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1852]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1854]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1854]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1855]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1855]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1856]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1856]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1857]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1857]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1859]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1859]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1860]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1860]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1861]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1861]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1862]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1862]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1863]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1863]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1866]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1866]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1867]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1867]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1868]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1868]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1869]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1869]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1870]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1870]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1871]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1871]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1872]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1872]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1874]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1874]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1875]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1875]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1876]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1876]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1877]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1877]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1878]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1878]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1879]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1879]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1881]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1881]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1882]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1882]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1883]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1883]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1884]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1884]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1885]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1885]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1886]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1886]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1887]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1887]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1888]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1888]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1889]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1889]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1890]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1890]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1891]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1891]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1892]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1892]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1894]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1894]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1897]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1897]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1898]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1898]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1899]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1899]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1904]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1904]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1905]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1905]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1906]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1906]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1907]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1907]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1909]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1909]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1911]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1911]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1912]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1912]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1913]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1913]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1914]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1914]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1915]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1915]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1916]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1916]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1917]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1917]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1918]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1918]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1919]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1919]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1921]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1921]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1922]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1922]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1923]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1923]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1924]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1924]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1925]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1925]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1926]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1926]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1927]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1927]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1928]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1928]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1930]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1930]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1931]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1931]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1933]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1933]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1934]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1934]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1937]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1937]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1938]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1938]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1939]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1939]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1941]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1941]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1942]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1942]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1943]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1943]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1944]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1944]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1948]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1948]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1949]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1949]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1952]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1952]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1955]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1955]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1958]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1958]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1959]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1959]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1961]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1961]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1962]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1962]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1963]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1963]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1964]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1964]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1967]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1967]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1976]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1976]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1979]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1979]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1981]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1981]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1982]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1982]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1983]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1983]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1984]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1984]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1985]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1986]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1986]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1987]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1987]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1988]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1988]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1989]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1989]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1990]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1990]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1991]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1991]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1992]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1992]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1993]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1993]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1994]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1994]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1995]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1995]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1996]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1996]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1997]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1997]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2000]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2000]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 229 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 247 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 247 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 260 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 265 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 265 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 27]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 27]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 284 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 284 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 286 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 286 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 3 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 3 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 30]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 30]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 32]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 32]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 356 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 356 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 37]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 37]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 39]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 39]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 40]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 40]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 42 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 42 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 428 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 428 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 43 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 43 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 51]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 51]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 53]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 53]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 544 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 544 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 551 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 551 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 600]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 600]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 61]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 61]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 63 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 65 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 65 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 69 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 69 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 70 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 70 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 76]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 76]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 86]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 86]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 950]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 950]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 960]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 960]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 974]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 974]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn Dijon]] → [[:Kategorî:Kesên ji Dijonê]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jin li Antarktîka]] → [[:Kategorî:Jin li Antarktîkayê]] *# [[:Kategorî:Jin li gorî pîşeyê]] → [[:Kategorî:Jin li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Jinên Azerî]] → [[:Kategorî:Jinên azerî]] *# [[:Kategorî:Jinên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Jinên awistralî]] *# [[:Kategorî:Jinên fînlandî]] → [[:Kategorî:Jinên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Jinên li Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên li Okyanûsyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Okyanûsyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên polon]] → [[:Kategorî:Jinên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Joanne K. Rowling]] → [[:Kategorî:J. K. Rowling]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Walesê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Kabilcevz]] → [[:Kategorî:Qabilcewz]] *# [[:Kategorî:Kafkasya]] → [[:Kategorî:Qefqasya]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kambocayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Kambocayî]] *# [[:Kategorî:Kanalên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê]] *# [[:Kategorî:Kanalên pirzimanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên pirzimanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyona yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjantînî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên inglîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portekîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portûgalî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Karakterên honakî]] → [[:Kategorî:Kesayetên honakî]] *# [[:Kategorî:Kardiyolojî]] → [[:Kategorî:Dilnasî]] *# [[:Kategorî:Kareba]] → [[:Kategorî:Elektrîk]] *# [[:Kategorî:Karsazên walesî]] → [[:Kategorî:Karsazên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Karsazî li Walesê]] → [[:Kategorî:Karsazî li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Karta dayikî]] → [[:Kategorî:Makekart]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî]] *# [[:Kategorî:Katalan]] → [[:Kategorî:Ketelan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên li gorî parzemîn û sedsalan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî parzemîn û sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên mirovan ên antropolojîk]] → [[:Kategorî:Kategoriyên antropolojîk ên mirovan]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kel]] → [[:Kategorî:Keleh]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îranê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê]] *# [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên Wanê]] → [[:Kategorî:Kelehên Wanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kembodja]] → [[:Kategorî:Kamboca]] *# [[:Kategorî:Keneda]] → [[:Kategorî:Kanada]] *# [[:Kategorî:Kentucky]] → [[:Kategorî:Kentakî]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî olan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî dînan]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe,sedsal û neteweyan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe, sedsal û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Keseyetên di destanên kurdan de]] → [[:Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 21an]] *# [[:Kategorî:Kesên Leşciwanî]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Almanya]] → [[:Kategorî:Kesên ji Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Arjentînê]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Awistriyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Kesên ji Awistiryayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Kinikan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kinikanê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Seqiz]] → [[:Kategorî:Kesên ji Seqizê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Stenbolê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Stembolê]] *# [[:Kategorî:Kesên leşciwan]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Asturiasê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Astûryayê]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Keyaniyên Walesê]] → [[:Kategorî:Keyaniyên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Keyên Markoyê]] → [[:Kategorî:Keyên Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Koandamêt heywanan]] → [[:Kategorî:Anatomiya guhandaran]] *# [[:Kategorî:Kobanê]] → [[:Kategorî:Kobanî]] *# [[:Kategorî:Kolonîtî]] → [[:Kategorî:Kolonyalîzm]] *# [[:Kategorî:Koma etnodînî]] → [[:Kategorî:Komên etnodînî]] *# [[:Kategorî:Komagene]] → [[:Kategorî:Komagênê]] *# [[:Kategorî:Komara Mehabadê]] → [[:Kategorî:Komara Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirk a Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirkî ya Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Çekya]] *# [[:Kategorî:Komunên Aveyronê]] → [[:Kategorî:Komunên Avaironê]] *# [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Agrigentoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Agrigentoyê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Alessandriayê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Alessandriayê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Chieti]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Chieti]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Asyayê]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Pakistanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Pakistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî li Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navmiletî hatine parkirin]] → [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komûnên Fransayê]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Girondeê]] → [[:Kategorî:Komunên Girondayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Loire-Atlantique]] → [[:Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique]] *# [[:Kategorî:Komûnîzm]] → [[:Kategorî:Komunîzm]] *# [[:Kategorî:Konfederalîzma Demokratîk]] → [[:Kategorî:Konfederalîzma demokratîk]] *# [[:Kategorî:Konfusyus]] → [[:Kategorî:Konfuçyus]] *# [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdatayê ye]] → [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdaneyê ye]] *# [[:Kategorî:Kosovo]] → [[:Kategorî:Kosova]] *# [[:Kategorî:Kroatya]] → [[:Kategorî:Xirwatistan]] *# [[:Kategorî:Kroatî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Xirwat li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kroatî]] → [[:Kategorî:Xirwat]] *# [[:Kategorî:Krowatî]] → [[:Kategorî:Xirwatî]] *# [[:Kategorî:Krîmînolojî]] → [[:Kategorî:Tawannasî]] *# [[:Kategorî:Kulu]] → [[:Kategorî:Qulek]] *# [[:Kategorî:Kurdnas li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Kurdolog li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Kurdnas]] → [[:Kategorî:Kurdolog]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên awistirî]] → [[:Kategorî:Kurdologên awistirî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên fransî]] → [[:Kategorî:Kurdologên fransî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên kurd]] → [[:Kategorî:Kurdologên kurd]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên rûs]] → [[:Kategorî:Kurdologên rûs]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên îtalî]] → [[:Kategorî:Kurdologên îtalî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasî]] → [[:Kategorî:Kurdolojî]] *# [[:Kategorî:Kurdên Anatoliyaya Navîn]] → [[:Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Kurdên Kafkasyayê]] → [[:Kategorî:Kurdên Qefqasyayê]] *# [[:Kategorî:Kurdên Osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên YKKS'ê]] → [[:Kategorî:Kurdên Sovyeta Berê]] *# [[:Kategorî:Kurdên ji Misirê]] → [[:Kategorî:Kurdên Misirê]] *# [[:Kategorî:Kurdên osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên rojhilat]] → [[:Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kurt]] → [[:Kategorî:Şitil]] *# [[:Kategorî:Kuv]] → [[:Kategorî:Karok]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîprosî li gorî sedsal û pîşeyan]] → [[:Kategorî:Qibrisî li gorî sedsal û pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kîprosî li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Qibrisî li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kîvroşk]] → [[:Kategorî:Kerguh]] *# [[:Kategorî:LCCN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LCCN]] *# [[:Kategorî:LNB]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LNB]] *# [[:Kategorî:Language maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo zimên]] *# [[:Kategorî:Language templates]] → [[:Kategorî:Şablonên zimanan]] *# [[:Kategorî:Latînî]] → [[:Kategorî:Zimanê latînî]] *# [[:Kategorî:Lezbiyentî]] → [[:Kategorî:Lezbiyenî]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Leşkerên Kurd]] → [[:Kategorî:Leşkerên kurd]] *# [[:Kategorî:Li gorî zayendê kes]] → [[:Kategorî:Kes li gorî zayendê]] *# [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFA'yê ya 2010/2011]] → [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFAyê 2010/2011]] *# [[:Kategorî:Lîsteya fîlmên kurdî]] → [[:Kategorî:Sînemaya kurdî]] *# [[:Kategorî:Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê]] → [[:Kategorî:Navên Xwedê di îslamê de]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanê bîlardê]] → [[:Kategorî:Lîstikvanên bîlardoyê]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanên kurd]] → [[:Kategorî:Aktorên kurd]] *# [[:Kategorî:Macar]] → [[:Kategorî:Mecar]] *# [[:Kategorî:Malbata Mihemedê]] → [[:Kategorî:Malbata Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Malbatên kurd]] → [[:Kategorî:Malbatên kurdî]] *# [[:Kategorî:Malperên ku 2004'ê avabûne]] → [[:Kategorî:Malperên ku di 2004an de ava bûne]] *# [[:Kategorî:Mangavan]] → [[:Kategorî:Mangaka]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Matematîknas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan]] → [[:Kategorî:Matematîknas]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Matematîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên faris]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fars]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fransî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên fransî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindistanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên kurd]] → [[:Kategorî:Matematîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên swêdî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên tirk]] → [[:Kategorî:Matematîknasên tirk]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnan]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin ya Neteweyî ya Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Medya almanî]] → [[:Kategorî:Medyaya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Medya azerî]] → [[:Kategorî:Medyaya Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Medya fransî]] → [[:Kategorî:Medyaya Fransayê]] *# [[:Kategorî:Medyaya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Medyaya Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Meksîka]] → [[:Kategorî:Meksîk]] *# [[:Kategorî:Mela Hisênê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Melayê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Meledî]] → [[:Kategorî:Meletî]] *# [[:Kategorî:Melek]] → [[:Kategorî:Firîşte]] *# [[:Kategorî:Merên kûbayî]] → [[:Kategorî:Mêrên kûbayî]] *# [[:Kategorî:Mexlûqên efsanevî]] → [[:Kategorî:Mexlûqên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Mezheba îslamî]] → [[:Kategorî:Mezhebên îslamê]] *# [[:Kategorî:Mihemed]] → [[:Kategorî:Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an b.z.]] → [[:Kategorî:Mirinên di sedsala 8an a b.z. de]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Mirovnasiya çandî]] → [[:Kategorî:Antropolojiya çandî]] *# [[:Kategorî:Mirovnasî]] → [[:Kategorî:Antropolojî]] *# [[:Kategorî:Modelên jin ên arjentînî]] → [[:Kategorî:Modelên arjentînî yên jin]] *# [[:Kategorî:Modelên kîprosî]] → [[:Kategorî:Modelên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihanên welatan]] → [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihan ên welatan]] *# [[:Kategorî:Morarşiyên berê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Monarşiyên berê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Moskow]] → [[:Kategorî:Mosko]] *# [[:Kategorî:Motorçerxe]] → [[:Kategorî:Motorsiklet]] *# [[:Kategorî:Muhemmed Reza Pehlewî]] → [[:Kategorî:Mohammad Reza Pehlewî]] *# [[:Kategorî:MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz]] *# [[:Kategorî:Muzîka Kîprosê]] → [[:Kategorî:Muzîka Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlí]] → [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên kîprosî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Muzîkologên kurd]] → [[:Kategorî:Muzîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên polon]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên walesî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mêmfis]] → [[:Kategorî:Memfîs]] *# [[:Kategorî:Mêrên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Mêrên awistralî]] *# [[:Kategorî:Mêrên kîprosî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Mêrên qibrisî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Mêrên kîprosî]] → [[:Kategorî:Mêrên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Mîmarî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Taywanê]] → [[:Kategorî:Avahîsazî li Taywanê]] *# [[:Kategorî:Mîtolojiya walesî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mîtolojîya yewnanî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] *# [[:Kategorî:NDL]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NDL]] *# [[:Kategorî:NKC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NKC]] *# [[:Kategorî:NLA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NLA]] *# [[:Kategorî:NTA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NTA]] *# [[:Kategorî:NY]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Nanjing]] → [[:Kategorî:Nankîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Avûstûrya jêr]] → [[:Kategorî:Navçeya Awistriya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Baden-Württemberg]] → [[:Kategorî:Baden-Württemberg]] *# [[:Kategorî:Navçeya Bayern]] → [[:Kategorî:Bavyera]] *# [[:Kategorî:Navçeya Hessen]] → [[:Kategorî:Hessen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Niedersachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Nordrhein-Westfalen]] → [[:Kategorî:Nordrhein-Westfalen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Overijsselê]] → [[:Kategorî:Overijssel]] *# [[:Kategorî:Navçeya Sachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Enqerê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Enqereyê]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Hessen]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Navê gedan]] → [[:Kategorî:Navê gedeyan]] *# [[:Kategorî:Naxçivan]] → [[:Kategorî:Komara Xweser a Naxçivanê]] *# [[:Kategorî:Nebat]] → [[:Kategorî:Riwek]] *# [[:Kategorî:Nemrûd (qeralê sumerî)]] → [[:Kategorî:Nemrûd (key)]] *# [[:Kategorî:Nemsa]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Neurolog]] → [[:Kategorî:Norolog]] *# [[:Kategorî:Neurolojî]] → [[:Kategorî:Norolojî]] *# [[:Kategorî:Neuss (navçe)]] → [[:Kategorî:Rhein-Kreis Neuss]] *# [[:Kategorî:Nexweşiyên neurolojîk]] → [[:Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] *# [[:Kategorî:Nifûs]] → [[:Kategorî:Gelhe]] *# [[:Kategorî:Nijada Qefqasoîd]] → [[:Kategorî:Nijada spî]] *# [[:Kategorî:Niue]] → [[:Kategorî:Niûe]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên belarûs]] → [[:Kategorî:Nivîskarên belarûsî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fars]] → [[:Kategorî:Nivîskarên faris]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fransayî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên fransî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên komûnîst]] → [[:Kategorî:Nivîskarên komunîst]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên polon]] → [[:Kategorî:Nivîskarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Norway stub templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Norweg]] → [[:Kategorî:Norwêc]] *# [[:Kategorî:Nêrîna bêalî hewce ye]] → [[:Kategorî:Gotarên ku nêrîna bêalî hewce ye]] *# [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya yewnanî]] → [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya klasîk]] *# [[:Kategorî:Nû Înglistan]] → [[:Kategorî:New England]] *# [[:Kategorî:Olzan]] → [[:Kategorî:Teolog]] *# [[:Kategorî:Organ]] → [[:Kategorî:Endam (biyolojî)]] *# [[:Kategorî:Organel]] → [[:Kategorî:Endamok]] *# [[:Kategorî:PDK-Î]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îran]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îraq]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:PDS]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:PLWABN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera PLWABN]] *# [[:Kategorî:PSK]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Padîşahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Pages using citations with old-style implicit et al.]] → [[:Kategorî:CS1 errors: explicit use of et al.]] *# [[:Kategorî:Pages with citations having redundant parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: redundant parameter]] *# [[:Kategorî:Pages with citations using unsupported parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: unsupported parameter]] *# [[:Kategorî:Pakrewan]] → [[:Kategorî:Şehîd]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên misilman]] → [[:Kategorî:Şehîdên misilman]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên xiristiyan]] → [[:Kategorî:Şehîdên xiristiyan]] *# [[:Kategorî:Palatîna Jorîn]] → [[:Kategorî:Oberpfalz]] *# [[:Kategorî:Paqijkirina zimanî]] → [[:Kategorî:Purîzma zimanî]] *# [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Parlamena Kîprosê]] → [[:Kategorî:Parlamena Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyaldemokrat]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiya sosyalîst]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyalîst]] *# [[:Kategorî:Partiya xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Başûrê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Iraq)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Partî (Rojavayê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Tirkiye)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Îran)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Partî siyasî yên Îranê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Parêzgeh û herêmên Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Pasîfîst]] → [[:Kategorî:Aştîxwaz]] *# [[:Kategorî:Paytextên DYA]] → [[:Kategorî:Paytextên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropeyê]] → [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Jenevre]] → [[:Kategorî:Perwerde li Jenevê]] *# [[:Kategorî:Perwerdehî li Nîkosyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Nîkosyayê]] *# [[:Kategorî:Peykertiraş]] → [[:Kategorî:Peykervan]] *# [[:Kategorî:Peymana Versailles]] → [[:Kategorî:Peymana Versayê]] *# [[:Kategorî:Peştûnan]] → [[:Kategorî:Peştûn]] *# [[:Kategorî:Pirtûk li ser îslamê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên polon]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên walesî]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî dewletan]] → [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneya Wîkîpediyayê]] → [[:Kategorî:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Afrîkayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Afrîkayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Almanyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Almanyayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Amerîkaya Bakur]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Amerîkaya Bakur]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Asyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Misirê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Orşelîmê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Orşelîmê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên li Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Înglistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên bê bergê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên bê berg]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên li ser astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên zimanê azerî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên azerî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên îngilîzî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên inglîzî]] *# [[:Kategorî:Playmates]] → [[:Kategorî:Playmate]] *# [[:Kategorî:Polon li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Polonyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Polonên honakî]] → [[:Kategorî:Kesên polonyayî yên honakî]] *# [[:Kategorî:Popvanên polon]] → [[:Kategorî:Popvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Japon]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên japonî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên fransiz]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên fransî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên macar]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên mecar]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên marokanî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên marokan]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Ûkraynî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên ûkraynî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Porê mirovan]] → [[:Kategorî:Porê mirov]] *# [[:Kategorî:Psîkologî]] → [[:Kategorî:Derûnnasî]] *# [[:Kategorî:Psîkolojiya sepandî]] → [[:Kategorî:Derûnnasiya sepandî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha awistriyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha awistirî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kroatî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha xirwat]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kurd]] → [[:Kategorî:Pêjgeha kurdî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha macar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecarî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polon]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha serb]] → [[:Kategorî:Pêjgeha serbî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha şîleyê]] → [[:Kategorî:Pêjgeha Şîliyê]] *# [[:Kategorî:Pêvayoyên biyolojîk]] → [[:Kategorî:Pêvajoyên biyolojîk]] *# [[:Kategorî:Pîşesaziya çapemeniyê]] → [[:Kategorî:Pîşesaziya medyayê]] *# [[:Kategorî:Pîşeyê MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz work]] *# [[:Kategorî:Qehreman]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Qeyser]] → [[:Kategorî:Împerator]] *# [[:Kategorî:Qirtasî]] → [[:Kategorî:Nivîsemenî]] *# [[:Kategorî:Qubris]] → [[:Kategorî:Kîpros]] *# [[:Kategorî:Qûm (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Qum (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Rapvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Rapvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rejîsor]] → [[:Kategorî:Derhêner]] *# [[:Kategorî:Rejîsorên fransî]] → [[:Kategorî:Derhênerên fransî]] *# [[:Kategorî:Rewşa gîyanî]] → [[:Kategorî:Rewşa giyanî]] *# [[:Kategorî:Roja hefteyê]] → [[:Kategorî:Rojên hefteyê]] *# [[:Kategorî:Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Rojbûnî yên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojbûyînên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojhilatnasên polon]] → [[:Kategorî:Rojhilatnasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên hindî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Rojnameyên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên mûsewî]] → [[:Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî]] *# [[:Kategorî:Romaya Kevnare]] → [[:Kategorî:Romaya kevnare]] *# [[:Kategorî:Rêbaza civakî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya civakî]] *# [[:Kategorî:Rêbaza raya giştî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya raya giştî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî li Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Ermeniyên Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên ermeniyên Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên netewî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî ji li gorî îdeolojiyan]] → [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî li gorî îdeolojiyan]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurd]] → [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan]] *# [[:Kategorî:Rêzimana xelet]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêzimana xelet]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank balafirgeh yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank balafirgeh bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank hunermend yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank hunermend bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank jînenîgarî (Wîkîdane) yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank mirov yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank model yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank model bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank nivîskar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank nivîskar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank xwedî meqam yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank xwedî meqam bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank zanyar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank zanyar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Taxobox yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Taxobox bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bêgirêdanên gotarên din]] → [[:Kategorî:Rûpelên bê dergeh]] *# [[:Kategorî:Rûpelên ku agahîdanka pirtûkê bi parametreyên nakokî bikar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdanka pirtûk bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên pîvanên bikaranîna kontrola otorîte]] → [[:Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê]] *# [[:Kategorî:Rûsya Sipî]] → [[:Kategorî:Belarûs]] *# [[:Kategorî:Rûsî]] → [[:Kategorî:Rûs]] *# [[:Kategorî:SUDOC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera SUDOC]] *# [[:Kategorî:Sal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sala 1663an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:1663 li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 21ê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 21ê li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Saziya Zimanê kurdî]] → [[:Kategorî:Saziya Zimanê Kurdî]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20.]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sefewiyan]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sefewî]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sehebayên Mihemed]] → [[:Kategorî:Sehebayên Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Selçûqî]] → [[:Kategorî:Selcûqî]] *# [[:Kategorî:Sembol]] → [[:Kategorî:Çeveng]] *# [[:Kategorî:Senarîst]] → [[:Kategorî:Senaryonivîs]] *# [[:Kategorî:Senifandina mijarên sereke]] → [[:Kategorî:Sinifandina mijarên sereke]] *# [[:Kategorî:Serdem]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Serdema Kevnare]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Serdema Navîn]] → [[:Kategorî:Serdema navîn]] *# [[:Kategorî:Serdema helenîstîk]] → [[:Kategorî:Serdema helenîstî]] *# [[:Kategorî:Serhildanan]] → [[:Kategorî:Serhildan]] *# [[:Kategorî:Serhildêrên êzîdî]] → [[:Kategorî:Serhildêrên êzdî]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên Bangladeşê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên Bengladeşê]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Serokkomarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Serokkomarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlandê]] → [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlendayê]] *# [[:Kategorî:Sinciq]] → [[:Kategorî:Sincik]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ekuadorê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ekwadorê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Walesê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguay]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê CDU]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê PDS]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê Tirkiyê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Lezbiyen]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên lezbiyen]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Marokan]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên marokan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên almanyayê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên kroatî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Îsraelê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên îsraêlî]] *# [[:Kategorî:Skot]] → [[:Kategorî:Skotlendî]] *# [[:Kategorî:Somaliya]] → [[:Kategorî:Somalya]] *# [[:Kategorî:Standardên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên Internetê]] → [[:Kategorî:Standardên Internetê]] *# [[:Kategorî:Standartên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên li ser bingeha XMLê]] → [[:Kategorî:Standardên li ser bingeha XMLê]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên ereb]] → [[:Kategorî:Hunermendên ereb]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên kîprosî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên polon]] → [[:Kategorî:Stranbêjên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên walesî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên Îranê]] → [[:Kategorî:Stranbêjên îranî]] *# [[:Kategorî:Strannivîsên kîprosî]] → [[:Kategorî:Strannivîsên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Stêrnas DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fînî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenya]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenyayê]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî lî li Amerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Stêrzanên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Sultan]] → [[:Kategorî:Siltan]] *# [[:Kategorî:Superlehengên Marvel Comics yên mêr]] → [[:Kategorî:Superlehengên mêr ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Superlehengên polon]] → [[:Kategorî:Superlehengên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Supersirûştî]] → [[:Kategorî:Serxwezayî]] *# [[:Kategorî:Swisrî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Swêd (siyaset)]] → [[:Kategorî:Siyaseta Swêdê]] *# [[:Kategorî:Swîsreyî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Sîcîlya]] → [[:Kategorî:Sîsîlya]] *# [[:Kategorî:Sîstema hezmê]] → [[:Kategorî:Koendama herisê]] *# [[:Kategorî:Sîstema mîzê]] → [[:Kategorî:Koendama mîzê]] *# [[:Kategorî:Sîstema rehikan]] → [[:Kategorî:Koendama demarê]] *# [[:Kategorî:Sûcan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Talk message boxes]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotûbêjan]] *# [[:Kategorî:Tatar]] → [[:Kategorî:Teter]] *# [[:Kategorî:Tawan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Tawanên şerên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Teknîkên bangeşeyê]] → [[:Kategorî:Teknîkên propagandayê]] *# [[:Kategorî:Telebe]] → [[:Kategorî:Xwendekar]] *# [[:Kategorî:Template namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo şablonan]] *# [[:Kategorî:Templates generating COinS]] → [[:Kategorî:Şablonên ku COinS çêdikin]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Mecaristanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Misirê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Misirê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Tenduristî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Tennessee]] → [[:Kategorî:Tênêsî]] *# [[:Kategorî:Tevgera wêjeyî]] → [[:Kategorî:Tevgerên wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Tevgerên neteweperest li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Tevgerên neteweperwer li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tevinek]] → [[:Kategorî:Şane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girdikî]] → [[:Kategorî:Masûlkeşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girêdanê]] → [[:Kategorî:Bestereşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka rehikî]] → [[:Kategorî:Demareşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka serrûyî]] → [[:Kategorî:Rûkeşeşane]] *# [[:Kategorî:Tracking templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şopandinê]] *# [[:Kategorî:Tramvay]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Tramwey]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Trove]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera Trove]] *# [[:Kategorî:Turîzm li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têgeh]] → [[:Kategorî:Konsept]] *# [[:Kategorî:Têgehên siyasetê]] → [[:Kategorî:Konseptên siyasetê]] *# [[:Kategorî:Têgihnasî]] → [[:Kategorî:Termînolojî]] *# [[:Kategorî:Têgînên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Têgînên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kîprosê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Têlî]] → [[:Kategorî:Tîl]] *# [[:Kategorî:Tîmên superlehengên Marvel]] → [[:Kategorî:Tîmên superlehengan ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Tûrabdîn]] → [[:Kategorî:Tor]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm]] → [[:Kategorî:Turîzm]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma çandî]] → [[:Kategorî:Turîzma çandî]] *# [[:Kategorî:UN]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:User en-2]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-2]] *# [[:Kategorî:User en-3]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-3]] *# [[:Kategorî:VIAF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera VIAF]] *# [[:Kategorî:Vîrûs]] → [[:Kategorî:Vîrus]] *# [[:Kategorî:Vîrûsnas]] → [[:Kategorî:Vîrusnas]] *# [[:Kategorî:WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Walaxîye]] → [[:Kategorî:Ûlaxya]] *# [[:Kategorî:Wales]] → [[:Kategorî:Wêls]] *# [[:Kategorî:Walesî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Wêlsî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Wargehên Hessen]] → [[:Kategorî:Wargehên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Welatên Katalanî]] → [[:Kategorî:Welatên Ketelanî]] *# [[:Kategorî:Welatên nordî]] → [[:Kategorî:Welatên nordîk]] *# [[:Kategorî:Wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Werziş li Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Werziş li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Werzişkar li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Werzişvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Werzişkar]] → [[:Kategorî:Werzişvan]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên alman]] → [[:Kategorî:Werzişvanên alman]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên amerîkî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên fransî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên fransî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên holendî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên holendî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên kurd]] → [[:Kategorî:Werzişvanên kurd]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên swêdî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên swêdî]] *# [[:Kategorî:Weşandin 2004]] → [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] *# [[:Kategorî:Wikidata templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîdaneyê]] *# [[:Kategorî:Wikimedia]] → [[:Kategorî:Weqfa Wikimedia]] *# [[:Kategorî:Wikipedia maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Wikipedia template categories]] → [[:Kategorî:Kategoriyên Wîkîpediyayê yên şablonan]] *# [[:Kategorî:Wikipedia templates by namespace]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê li gorî valahiya nav]] *# [[:Kategorî:Wikipedia translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Wêjeya ermenî ya sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Wêjeya ermenî ya sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Wêjeya sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Wêjeya sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Wîkîpediya:Çavlêgerandin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendaya Bakurê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendaya Bakurê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendayê]] *# [[:Kategorî:Xanedaniyên kurdî]] → [[:Kategorî:Xanedanên kurdan]] *# [[:Kategorî:Xelata wêjeya honaka zanistî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeya honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnamê]] → [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên ewropî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeyî yên ewropî]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên spanî]] → [[:Kategorî:Xelatên edebî yên Spanyayê]] *# [[:Kategorî:Xizinde]] → [[:Kategorî:Xijende]] *# [[:Kategorî:Xristiyan]] → [[:Kategorî:Xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Xwedabanûyên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedabanûyên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedawendên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedawendên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedayan]] → [[:Kategorî:Xweda]] *# [[:Kategorî:Xwekujî]] → [[:Kategorî:Xwekuj]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Amedê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Amedê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Diyarbekirê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Diyarbekirê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Almanyayê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Macaristanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraelê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Îraqê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Yewnanistan (Wêje)]] → [[:Kategorî:Wêjeya Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Yewnanî]] → [[:Kategorî:Zimanê yewnanî]] *# [[:Kategorî:Zanayên Ola Êzîdîtiyê]] → [[:Kategorî:Zanayên dînê êzdîtiyê]] *# [[:Kategorî:Zanist û teknolojî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Zanist û teknolojî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Zanista dadweriyê]] → [[:Kategorî:Zanista dadê]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên ereb]] → [[:Kategorî:Zanyarên ereb]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên kurd]] → [[:Kategorî:Zanyarên kurd]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên misilman]] → [[:Kategorî:Zanyarên misilman]] *# [[:Kategorî:Zanistên mirovatiyê]] → [[:Kategorî:Lêkolînên mirovahiyê]] *# [[:Kategorî:Zanistên siruştê]] → [[:Kategorî:Zanistên siruştî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanyarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Zanyarên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên polon]] → [[:Kategorî:Zanyarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên Îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanyarên îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Chicagoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Şîkagoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Kîprosê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Moskowê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Moskoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Almanyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Fransayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Fransayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Marokoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Misirê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Zelandaya Nû]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Çekyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îranê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îranê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Zargotina walesî]] → [[:Kategorî:Zargotina wêlsî]] *# [[:Kategorî:Zaro]] → [[:Kategorî:Zarokatî]] *# [[:Kategorî:Zengan (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Zencan (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Zimanmalbat]] → [[:Kategorî:Malbatên zimanan]] *# [[:Kategorî:Zimanê napolî]] → [[:Kategorî:Zimanê napolîtanî]] *# [[:Kategorî:Zimanê programkirinê]] → [[:Kategorî:Zimanê bernamekirinê]] *# [[:Kategorî:Zimanê çêkirî]] → [[:Kategorî:Zimanên çêkirî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovînayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovîna]] *# [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Keltî]] → [[:Kategorî:Zimanên keltî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Slavî]] → [[:Kategorî:Zimanên slavî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Walesê]] → [[:Kategorî:Zimanên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Zimanên galloîtalî]] → [[:Kategorî:Zimanên galoîtalî]] *# [[:Kategorî:Zimanên karlûkî]] → [[:Kategorî:Zimanên qarlûqî]] *# [[:Kategorî:Zimanên laponî]] → [[:Kategorî:Zimanên sámî]] *# [[:Kategorî:Zoolocî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Zoologî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Çalakvan li gorî mijar û neteweyan]] → [[:Kategorî:Çalakvan li gorî pirsgirêk û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên bûrkînafasoyî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên burkînafasoyî]] *# [[:Kategorî:Çand li Cardiffê]] → [[:Kategorî:Çand li Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda Meksîkî]] → [[:Kategorî:Çanda Meksîkê]] *# [[:Kategorî:Çanda Portugalê]] → [[:Kategorî:Çanda Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Çanda Walesê]] → [[:Kategorî:Çanda Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Çanda almanî]] → [[:Kategorî:Çanda Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda farsî]] → [[:Kategorî:Çanda farisî]] *# [[:Kategorî:Çanda hindî]] → [[:Kategorî:Çanda Hindistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda japonî]] → [[:Kategorî:Çanda Japonê]] *# [[:Kategorî:Çanda li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Çand li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Çanda rojhilata navîn]] → [[:Kategorî:Hunera rojhilata navîn]] *# [[:Kategorî:Çanda Înternetê]] → [[:Kategorî:Çanda înternetê]] *# [[:Kategorî:Çanda Îtalyayê li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Çanda îtalî li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Çax]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Çaxa Antîk]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Çaxa Nû]] → [[:Kategorî:Serdema Nû]] *# [[:Kategorî:Çek (gel) li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Çekyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Çek (gel)]] → [[:Kategorî:Çekyayî]] *# [[:Kategorî:Çemên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Çemên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navnetewî]] → [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî]] *# [[:Kategorî:Çemên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Çemên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Çemên Sudanê]] → [[:Kategorî:Çemên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Çermnasî]] → [[:Kategorî:Dermatolojî]] *# [[:Kategorî:Çiyayên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Çiyayên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Çêkerên hind]] → [[:Kategorî:Çêkerên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Çêlikan]] → [[:Kategorî:Komîşîr]] *# [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romayê]] → [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romê]] *# [[:Kategorî:Êzîdîtî]] → [[:Kategorî:Êzdîtî]] *# [[:Kategorî:Êşkence]] → [[:Kategorî:Îşkence]] *# [[:Kategorî:Îcatker]] → [[:Kategorî:Dahêner]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Romê ya Pîroz]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Romayê ya Pîroz]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Selçûqiyan]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan]] *# [[:Kategorî:Îngilistan]] → [[:Kategorî:Înglistan]] *# [[:Kategorî:Îrlandî]] → [[:Kategorî:Îrlendî]] *# [[:Kategorî:Îslam li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Îslam li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Îsraîl]] → [[:Kategorî:Îsraêl]] *# [[:Kategorî:Ûrûgûay]] → [[:Kategorî:Ûrûguay]] *# [[:Kategorî:Şablon (Brazîl)]] → [[:Kategorî:Şablon (Brezîl)]] *# [[:Kategorî:Şablon (Kosovo)]] → [[:Kategorî:Şablon (Kosova)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi zimanê)]] → [[:Kategorî:Şablon (sîmbol zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi-x)]] → [[:Kategorî:Şablon (bi-zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên erebî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya erebî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên kîrîlî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya kîrîlî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên latînî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya latînî)]] *# [[:Kategorî:Şablonên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Şablonên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên fîzyolojiyê]] → [[:Kategorî:Şablonên fizyolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên heşyarde]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo kategoriyan]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde yên bi parametreyên kêm]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotaran bi parametreyên kêm]] *# [[:Kategorî:Şablonên ji bo valahiya nav ya kategoriyê]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên navbera bikarhêner]] → [[:Kategorî:Şablonên valahiya nava bikarhêneran]] *# [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenigariyê]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şahên efsanewî]] → [[:Kategorî:Keyên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Şahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Şahî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Şahî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Şanezanist]] → [[:Kategorî:Biyolojiya xaneyî]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên Hessen]] → [[:Kategorî:Şaredariyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Palermoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Palermoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Torînoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Torînoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên metropola Napoliyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Napoliyê]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Hemedanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hemedanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kirmanşanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Îranê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Şaşiyên agahîdankan]] → [[:Kategorî:Xeletiyên agahîdankan]] *# [[:Kategorî:Şerê Rûs-Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şerên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kîprosê]] → [[:Kategorî:Şerên Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Kurdistan'ê]] → [[:Kategorî:Şitilên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbariyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbarîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Riha'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Rihayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojiyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Televîzyonê]] → [[:Kategorî:Şitilên televîzyonê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Wikimedia'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Wikimediayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên astronoman]] → [[:Kategorî:Şitilên stêrnasan]] *# [[:Kategorî:Şitilên bi şaşî û kêmasî]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilan ên bi şaşî û kêmasî]] *# [[:Kategorî:Şitilên dînî]] → [[:Kategorî:Şitilên dîn]] *# [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê yên 2010î]] *# [[:Kategorî:Şoreşa Pîşesaziyê]] → [[:Kategorî:Şoreşa pîşesaziyê]] *# [[:Kategorî:Şotê (navçe)]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] == 2026-05-28T08:20:33Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 39 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:Xulamtî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Xulamtî li DYAyê]] == 2026-05-27T08:20:36Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 39 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-05-26T08:20:54Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 39 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: '''[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Bikarh%C3%AAner%3ABalyozbot%2Fkontrol%2Fberal%C3%AEkirin%C3%AAn_kategoriyan&oldid=2030936 Qeydên kevn]''' k7qvvu4k75byydeslx9sqvkglltzexa 14 156904 2034450 1752362 2026-05-31T10:38:01Z Avestaboy 34898 /* */ 2034450 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê|Works by William Shakespeare}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Shakespeare, William]] [[Kategorî:William Shakespeare]] e79b3bm2fmf0w9i50m67nlq8yw4j7od 14 181614 2034456 1752758 2026-05-31T10:42:59Z Avestaboy 34898 /* */ 2034456 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê|Works by J. R. R. Tolkien}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|J. R. R. Tolkien]] [[Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên brîtanî|J. R. R. Tolkien]] [[Kategorî:J. R. R. Tolkien]] p1fxzbjbvzcph36l9lqck6p1ubh47au 2034457 2034456 2026-05-31T10:43:14Z Avestaboy 34898 /* */ 2034457 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê|Works by J. R. R. Tolkien}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Tolkien]] [[Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên brîtanî|J. R. R. Tolkien]] [[Kategorî:J. R. R. Tolkien]] hw59dipnkpdb4mg4jmmvyj84jurgqee 2034458 2034457 2026-05-31T10:43:47Z Avestaboy 34898 /* */ 2034458 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê|Works by J. R. R. Tolkien}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz]] [[Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên brîtanî|J. R. R. Tolkien]] [[Kategorî:J. R. R. Tolkien]] gqn9192whpmaz41gteuo0uom1u0hu6n 2034459 2034458 2026-05-31T10:43:52Z Avestaboy 34898 /* */ 2034459 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê|Works by J. R. R. Tolkien}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Tolkien]] [[Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên brîtanî|J. R. R. Tolkien]] [[Kategorî:J. R. R. Tolkien]] hw59dipnkpdb4mg4jmmvyj84jurgqee 2034460 2034459 2026-05-31T10:44:21Z Avestaboy 34898 /* */ 2034460 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê|Works by J. R. R. Tolkien}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Tolkien]] [[Kategorî:J. R. R. Tolkien]] bnt49o686hy6tj2poesdfarj6eqmg43 4 214165 2034359 2033816 2026-05-31T08:39:06Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/listeyabikarhêneran.py|Bot]]: Lîsteya guhartinên botan hat rojanekirin 2034359 wikitext text/x-wiki {{/ser}} <center> {|class="wikitable sortable" ! # ! Bikarhêner ! Hejmara guhartinan |- | 1 | {{b|Balyozbot}} | 815537 |- | 2 | {{b|WîkîBot}} | 37319 |- | 3 | {{b|SieBot}} | 26410 |- | 4 | {{b|TXiKiBoT}} | 19321 |- | 5 | {{b|Luckas-bot}} | 17287 |- | 6 | {{b|InternetArchiveBot}} | 14912 |- | 7 | {{b|VolkovBot}} | 13954 |- | 8 | {{b|Escarbot}} | 10256 |- | 9 | {{b|Thijs!bot}} | 9729 |- | 10 | {{b|JAnDbot}} | 9153 |- | 11 | {{b|WikitanvirBot}} | 8977 |- | 12 | {{b|AramBot}} | 7122 |- | 13 | {{b|MelancholieBot}} | 6834 |- | 14 | {{b|AlleborgoBot}} | 5091 |- | 15 | {{b|Alexbot}} | 4188 |- | 16 | {{b|GanimalBot}} | 4109 |- | 17 | {{b|FoxBot}} | 3926 |- | 18 | {{b|Loveless}} | 3922 |- | 19 | {{b|TobeBot}} | 3779 |- | 20 | {{b|SakuraBot}} | 3603 |- | 21 | {{b|Idioma-bot}} | 2800 |- | 22 | {{b|PipepBot}} | 2080 |- | 23 | {{b|JhsBot}} | 1904 |- | 24 | {{b|Synthebot}} | 1842 |- | 25 | {{b|BotMultichill}} | 1825 |- | 26 | {{b|Ripchip Bot}} | 1823 |- | 27 | {{b|CalakBot}} | 1795 |- | 28 | {{b|タチコマ robot}} | 1648 |- | 29 | {{b|Mjbmrbot}} | 1587 |- | 30 | {{b|AvocatoBot}} | 1501 |- | 31 | {{b|MediaWiki message delivery}} | 1483 |- | 32 | {{b|YurikBot}} | 1349 |- | 33 | {{b|Robbot}} | 1233 |- | 34 | {{b|AvicBot}} | 1122 |- | 35 | {{b|RobotJcb}} | 1088 |- | 36 | {{b|BodhisattvaBot}} | 1027 |- | 37 | {{b|Vagobot}} | 1002 |} 2q3c0nu2i9l58jbcttijlw7lj05iq6z 0 248950 2034270 1766309 2026-05-30T22:21:48Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2034270 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Daysam_coin.jpg|thumb|Dinarên zêr bi navê Deysemî li [[Berde]]yê hatine çêkirin]] '''Deysemê kurê Ibrahîmê Kurdî'''<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Mêjûwa Dewlet û Mîrneşînîyên Kurd Di Pêla Musulmantîyê De |paşnav=Zeki Beg |pêşnav=Mohemed Emîn |rr=50 |paşnavê-terciman=Cuma |pêşnavê-terciman=Dr. M. S. |url=https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/64876.PDF?ver=129824094810000000}}</ref> yan jî '''Deysem''' (m. {{Nêzîkî}} 957) fermandarekî [[kurd]] bû ku piştî hilweşîna {{Girêdan|Sajid dynasty|en|lt=Xanedana saciyan}} hikumdariya [[Azerbaycan (Îran)|Azerbaycanê]] di navbera 938 û 955an de kiriye. == Jiyan == [[Wêne:Adharbayjan_Ninth_Century.svg|thumb|250x250px|Xerîteya [[Azerbaycan (Îran)|Azerbaycanê]]]] Deysem {{Girêdan|Kharijites|en|lt=xarîciyekî}} kurd bû ku di dema xizmeta {{Girêdan|Yusuf ibn Abi'l-Saj|en|lt=Yusiv ibn Abî'l-Sac}} de meşhûr bû.{{Sfn|Bosworth|1994|pp=172–173}} Diya wî kurd, bavê wî [[ereb]]<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Vladimir |pêşnav=Minorsky |sernav=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin |rûpel=113}}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4 |weşanger=Brill Publishers |tarîx=1913–1936 |rûpel=1137 |isbn=9004082654 |çap=Volume 4 |url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC}}</ref> an jî kurd{{Sfn|Madelung|1975|p=232}} bû. Deysemî bi desteka kurdan di 938an de Azerbaycanê xistiye destê xwe. Meqama wî ya li Azerbaycanê piştî wextekî ji aliyê [[Leşkerî îbn Mardî]] ve hatiye tehdîtkirin. Ordiya Leşkerî ya [[Gîlan (parêzgeh)|Gîlan]] û [[Deylemî]] Deysemî ji Azerbaycanê derxist, lê belê bi alîkariya [[Ziyarîd Vuşmgîrî]] Deysem dîsa wîlayetê bi dest xistiye.{{Sfn|Bosworth|1994|pp=172–173}} Di sala 941ê yan jî 942an de wezîrê Deysemî, Ebû Qasim Cafer ibn Elî ji ber komployekî li dijî xwe reviya [[Xanedana Selariyan|selariyên]] Tarumê. Wî li wir [[Marzuban ibn Mihemed]]î ({{Serwerî|941/2|957}}) îqna kir ku Azerbaycanê ji destê Deysemê bigrin. Deysem bi eskerên deylemî yên kirêgirtî li meydana şer li dijî ordiya Marzubanî şer kiriye, lê belê têk çûye û reviya dîwana qralê [[artsrûnî]] yê Vaspurakanê.{{Sfn|Madelung|1975|p=232}} Cafer ibn Elî piştî ku Azerbaycan feth kir, bû wezîrê Marzubanî, lê di demeke nêz de tirsiya ku meqama wî ji dest here. Ew çû [[Tewrêz|Tebrîzê]] û Deysemê dawet kir ku vegere wîlayetê. Wextê gihiştiye bajêr, desteka kurdan bi dest xist. Lê belê ordiya wî ji aliyê Marzubanî ve hate têkbirin, selarî li Tebrîzê ew dorpêç kirin. Caferî di vê demê de dîsa Deysem terk kir, lê Deysemî karîbû ji Tebrîzê bireve û ketiye [[Erdebîl, Îran|Erdebîlê]]. Marzuban ne dûr bû û Erdebîlê dorpêç kir. Di dawiyê de wezîrê nû yê Deysemî, ê ku ji aliyê selariyan ve hatibû rişwetkirin, Deysemî îqna kir ku teslîm bibe. Deysem ji aliyê Marzubanî ve bi awayekî nerm hatiye pêşwazîkirin, piştî daxwaza wî, Marzubanî qesra wî ya li Tarumê dayê wî.{{Sfn|Madelung|1975|p=233}} Marzuban di 949an de ji aliyê biweyhiyên ku ji bo fethkirina Azerbaycanê ordiyeke di fermandariya {{Girêdan|Abu Mansur Muhammad|en|lt=Abu Mansur Muhammad}} de şandine ve hatiye girtin. Birayê Marzubanî {{Girêdan|Wahsudan ibn Muhammed|en|lt=Wahsudan ibn Muhammedî}} Deysem şandiye Azerbaycanê daku menfietên selariyan biparêze. Êrişên Abu Mansur Muhammedî mecbûr kir ku Deysem ber bi {{Girêdan|Arran (Caucasus)|en|lt=Arranê}} ve vekêşe, lê belê piştî têkçûnekê Abu Mansur Muhammad vekişiya, bi vî awayî Deysemî karibû kontrola wîlayetê bi dest bixe. Marzuban di 953an de ji destê biweyhiyan reviya û ketiye li pey ji nû ve bidestxistina erdên xwe. Deysem li nêzîkî Erdebîlê ji aliyê ordiyeke selariyan ve hatiye mexlûbkirin û serokên deylemiyan Deysemî terk kir. Wî çûye [[Ermenistan]]ê, li wir xiristiyanan alîkariya wî kirin. Lê piştî salekê ji Ermenistanê hatiye derxistin; ew ber bi [[Bexda]]yê ve çûye û li wir serokê biweyhiyan {{Girêdan|Mu'izz al-Dawla|en}} ew pêşwazî kiriye.{{Sfn|Madelung|1975|p=234}} Piştî ku biweyhî bi selariyên re sulhê pêk anîn, Deysemî ferq kir ku ew nikare ji bo bidestxistina Azerbaycanê alîkarî ji wan bistîne. Ji ber vê yekê wî dev ji wan berda û çûye cem [[Xanedana Hemdaniyan|hemdaniyan]]; bi alîkariya {{Girêdan|Sayf al-Daula|en}} yê [[Heleb]]ê ew di 955/956an de [[Selmas]]ê wek vasalê hemdaniyan feth kir. Marzubanî Deysem ji wir derxist, Deysem dîsa xwe strand cem artsrûniyên Vaspurakanê. Lê belê qiralê artsrûnî ji ber tehdîdên Marzubanî, Deysem desteser kir û ew teslîmî selariyan kir. Deysam kirine kor û xistine hepsê. Ew ji aliyê hin terefgirên Marzubanî ve piştî mirina wî di 957an de hatiye kuştin.{{Sfn|Madelung|1975|p=235}} == Çavkanî == {{Werger çavkanî|en|Daysam ibn Ibrahim al-Kurdi|oldid=1220939432|indent=1}}{{Çavkanî}} == Bîbliyografî == * {{Encyclopædia Iranica | volume = 7 | fascicle = 2 | title = Daysam | last = Bosworth | first = C. Edmund | authorlink = Clifford Edmund Bosworth | url = https://www.iranicaonline.org/articles/daysam | pages = 172–173 }} * {{The Cambridge History of Iran|volume=4|last=Madelung|first=Wilferd|authorlink= Wilferd Madelung|chapter=Minor dynasties of northern Iran|pages=198–250}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthilatdarên kurd]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 10an]] [[Kategorî:Sedsala 10an li Îranê]] fynizdy5rayh7eg4zi024al91sd8i9j 14 250588 2034181 1880833 2026-05-30T19:24:11Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034181 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Malperên amerîkî]] [[Kategorî:Şirketên Amerîkaya Bakur li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|DYAyê]] ohcuj0lvw8iu6p6xiq2ihnfxpmoh2q3 14 253339 2034186 1687403 2026-05-30T19:24:13Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034186 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Şirketên Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirketên Ewropayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Tirkiyeyê]] blioy2dcoig2cx0pg3n32u8psk1nckv 14 256724 2034004 1969977 2026-05-30T14:52:19Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034004 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} [[Kategorî:Huner li Japonê]] [[Kategorî:Wêjeya asyayî li gorî welatan]] [[Kategorî:Wêje li gorî welatan|japonî]] [[Kategorî:Zimanê japonî]] 837e819nfyssqebq5ur5babrvoc0dvb 14 258131 2034183 1712011 2026-05-30T19:24:12Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034183 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Almanyayê]] [[Kategorî:Şirketên Ewropayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Almanyayê]] hg97q1xjfkxzeemrqrrqp3211puevru 14 259735 2034184 1789744 2026-05-30T19:24:12Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034184 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Malezyayê]] [[Kategorî:Şirketên Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirketên Başûr-rojhilatê Asyayê]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Malezyayê]] 84sstgf6jiuigzar6ysv78knud9f2qi 14 259736 2034189 1745187 2026-05-30T19:24:40Z Wikihez 39702 [[w:WP:HotCat|HC]]: ±[[Kategorî:Şirketên konglomerat]]; ±[[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] 2034189 wikitext text/x-wiki {{standard-kat}} [[Kategorî:Şirketên konglomerat| ]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan| ]] 0hwsev32aqtokmi1t5em54tjs5mvg4k 14 259777 2034182 1745964 2026-05-30T19:24:12Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034182 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Japonê]] [[Kategorî:Şirketên Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Japonê]] l8d7o4g1tpyud3k3u3gmk973a4o1wua 14 259809 2034187 1746179 2026-05-30T19:24:13Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034187 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Korêya Başûr]] [[Kategorî:Şirketên Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Korêya Başûr]] e7ua6mibe3yn0o8goksm8n54w7mdjr6 14 259908 2034178 1746818 2026-05-30T19:24:11Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034178 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Çînê]] [[Kategorî:Şirketên Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Çînê]] 343cfcuulkfae8cxy9fv8be3tntprxd 14 260155 2034461 1752572 2026-05-31T10:45:31Z Avestaboy 34898 /* */ 2034461 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Wells, H. G.]] [[Kategorî:H. G. Wells]] px7o3n6849a30x759k8564lpi00xkwq 14 265832 2034185 1788717 2026-05-30T19:24:13Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034185 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Taylendayê]] [[Kategorî:Şirketên Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirketên Başûr-rojhilatê Asyayê]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Taylendayê]] smww0lscrqhohnrmkq6g2cu236fvqum 14 269847 2034481 1880838 2026-05-31T11:05:04Z Avestaboy 34898 /* */ 2034481 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên amerîkî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|amerîkî]] 3fw94nesydxrmq54tec6lss81dx36ux 14 275239 2034180 1841608 2026-05-30T19:24:11Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034180 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Fînlendayê]] [[Kategorî:Şirketên Ewropayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Fînlendayê]] rsfiqnoa01sj7ywpca9fhnygmp2zizc 14 277984 2034489 1856400 2026-05-31T11:10:08Z Avestaboy 34898 /* */ 2034489 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên spanî]] [[Kategorî:Romanên bi zimanê spanî]] [[Kategorî:Romanên ewropî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|spanî]] ke5uu2d10ofavykert2zkryppzbzxi9 14 285279 2034484 1875418 2026-05-31T11:07:17Z Avestaboy 34898 /* */ 2034484 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Berhemên brîtaniyan]] [[Kategorî:Honaka brîtanî]] [[Kategorî:Pirtûkên brîtanî]] [[Kategorî:Romanên ewropî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|brîtanî]] my1bwg30i2udkkqm1urli6pwh02u6qt 14 285436 2034488 1876643 2026-05-31T11:09:37Z Avestaboy 34898 /* */ 2034488 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên rûsî]] [[Kategorî:Romanên ewropî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|rûsî]] n6uicqpyg9twsem238o3k9gwcg51eo4 14 285445 2034492 1876683 2026-05-31T11:11:36Z Avestaboy 34898 /* */ 2034492 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Kategorî li gorî welat û sedsalan]] [[Kategorî:Roman li gorî sedsalan| welat]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan]] q3pp3mv6n3818uhz30axtiuhtv1me4o 2034496 2034492 2026-05-31T11:12:41Z Avestaboy 34898 /* */ 2034496 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Kategorî li gorî welat û sedsalan]] [[Kategorî:Roman li gorî sedsalan| welat]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan| sedsal]] gzzdcq394qieus0uyj1mtcrs09k8gy8 14 285470 2034449 1876806 2026-05-31T10:37:23Z Avestaboy 34898 /* */ 2034449 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Dickens, Charles]] [[Kategorî:Charles Dickens]] pg1wlv1pzbjx97ehb84iotbc9a12wm8 14 285496 2034451 1878952 2026-05-31T10:38:40Z Avestaboy 34898 /* */ 2034451 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Agatha Christie]] [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Christie, Agatha]] [[Kategorî:Wêjeya jinan]] ex7eg0wlwz6bflapqd3mfk2no1ofj64 2034452 2034451 2026-05-31T10:39:23Z Avestaboy 34898 /* */ 2034452 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Agatha Christie]] [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Christie, Agatha]] im7odc1sm9o9ymdwupsdbs0xsa64vzs 14 285678 2034490 1878614 2026-05-31T11:10:35Z Avestaboy 34898 /* */ 2034490 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên tirkî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|tirkî]] cfvz78z2qunu2rbqmfm5i9cl64z9apn 14 286145 2034448 1879942 2026-05-31T10:36:45Z Avestaboy 34898 /* */ 2034448 wikitext text/x-wiki {{Gotara bingehîn|Dorothy L. Sayers}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Sayers, Dorothy L.]] [[Kategorî:Dorothy L. Sayers]] [[Kategorî:Wêjeya jinan]] 1tgqnusfp67cub74m1sg1ddjmwbw3qd 14 286249 2034485 1880311 2026-05-31T11:07:55Z Avestaboy 34898 /* */ 2034485 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên ermenî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|ermenî]] 0xmh4lrj6uw3y5niam6ce1z3itt27qc 14 288971 2034179 1887139 2026-05-30T19:24:11Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034179 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Îtalyayê]] [[Kategorî:Şirketên Ewropayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Îtalyayê]] r7b7k9nrgdnjyi7uk50d90mz3s5a6sn 1 297834 2034281 1903310 2026-05-30T23:07:24Z VikiAzad 99135 VikiAzadî/ê navê [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912]] weke [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirk]] guhart 1903310 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|1= {{Wîkîproje Îtalya|muhîmî=Navîn}} }} remhz3qailf2xl5lu6lixr5kw7bano4 2034530 2034281 2026-05-31T11:42:31Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirk]] weke [[Gotûbêj:Şerê Îtalî û Tirkî]] guhart 1903310 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|1= {{Wîkîproje Îtalya|muhîmî=Navîn}} }} remhz3qailf2xl5lu6lixr5kw7bano4 14 305286 2034487 1919701 2026-05-31T11:08:57Z Avestaboy 34898 /* */ 2034487 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên îsraêlî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|îsraêlî]] qzl45duqt6ymqpuqwzo2x043gwsxhwz 14 305560 2034046 1934798 2026-05-30T15:56:42Z Avestaboy 34898 /* */ 2034046 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser keybanûyan]] 0nl2ic0n5zfdr94dkgdmdfotg3lr5pj 2034049 2034046 2026-05-30T15:57:39Z Avestaboy 34898 /* */ 2034049 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser keybanûyan|*Kleopatra]] cibz2190x9c58dgjzywoycfbnlzv435 14 305561 2034050 1921120 2026-05-30T15:58:29Z Avestaboy 34898 /* */ 2034050 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser keybanûyan|*Marie Antoinette]] [[Kategorî:Marie Antoinette]] 23iplnr5ssyvghbr1cjhn83ividsr2e 14 306383 2034177 1923629 2026-05-30T19:24:11Z Wikihez 39702 Kilîda rêzkirinê li [[Kategorî:Şirket li gorî welatan]] hat zêdekirin ([[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/js/addSortKey.js|addSortKey.js]]) 2034177 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Aboriya Holendayê]] [[Kategorî:Şirketên Ewropayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Şirket li gorî welatan|Holendayê]] dr3k51jprvhvbckaxusllnhhq3lmi9s 14 306475 2034454 1924143 2026-05-31T10:41:09Z Avestaboy 34898 /* */ 2034454 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz]] [[Kategorî:Virginia Woolf|Woolf,Virginia]] 2glirjh4vulvnyo4hm01y0cottzg2dw 2034455 2034454 2026-05-31T10:41:46Z Avestaboy 34898 /* */ 2034455 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Woolf,Virginia]] [[Kategorî:Virginia Woolf]] o7v7746hng4obufnxdsiv07y1p4jyob 14 306813 2034486 1925048 2026-05-31T11:08:28Z Avestaboy 34898 /* */ 2034486 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Romanên ewropî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|fransî]] jga6bq2qbrenp1a1ylij3i5kw5s7xuy 14 306814 2034473 2005205 2026-05-31T11:00:18Z Avestaboy 34898 /* */ 2034473 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romannivîsên alman| ]] [[Kategorî:Roman li gorî nivîskaran|almanî]] if0vqbp4o6ieiqbbxjegdr4k50hl98m 14 306830 2034483 1925193 2026-05-31T11:06:46Z Avestaboy 34898 /* */ 2034483 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên awistirî]] [[Kategorî:Romanên ewropî]] [[Kategorî:Roman li gorî welatan|awistirî]] fqisacxoo8t9p7cahwyvkdu0r28rvj2 14 310312 2034453 1950907 2026-05-31T10:40:14Z Avestaboy 34898 /* */ 2034453 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Shelley, Mary]] [[Kategorî:Mary Shelley]] 9cjrmbqzpnbptd60qlojgzqfq4cggew 14 310585 2034053 1953007 2026-05-30T16:00:13Z Avestaboy 34898 /* */ 2034053 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser Marie Antoinette]] [[Kategorî:Fîlmên li ser keybanûyan|Marie Antoinette]] lbqr2fjpku2rsaal3heb8xfj1ljnopw 2034055 2034053 2026-05-30T16:01:04Z Avestaboy 34898 /* */ 2034055 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser Marie Antoinette| Fîlm]] [[Kategorî:Fîlmên li ser keybanûyan|Marie Antoinette]] a4tc3571r20ta0v6wns2ajk45y3gwq8 14 310586 2034051 1953011 2026-05-30T15:59:37Z Avestaboy 34898 /* */ 2034051 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Fîlmên li ser keybanûyan|Elizabeth II]] hjp106ijqz2ru9u0iobu18xf8hrst9h 14 314557 2034151 1994058 2026-05-30T18:37:38Z Avestaboy 34898 /* */ 2034151 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} [[Kategorî:Binebeşên komputernasiyê]] [[Kategorî:2020î di kompûternasiyê de]] cy10j51usxi8mi2d5ogvywtkvq8wci3 0 315040 2033943 1990823 2026-05-30T12:21:42Z Kurê Acemî 105128 /* Girêdanên derve */ 2033943 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Nederlenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Nederlenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', navê fermî: '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Nederlendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Girêdanên derve == [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] dsxmyby2vor9l9ax20evj9vca3vcmus 2033944 2033943 2026-05-30T12:21:48Z Kurê Acemî 105128 2033944 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Nederlenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Nederlenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', navê fermî: '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Nederlendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] hzt6qzcjh93plc3bf3ywdlqvxv2kqx0 2033945 2033944 2026-05-30T12:22:23Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2033945 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Nederlenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Nederlenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', navê fermî: '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Nederlendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Wênedank == == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] kxt2u8j0xow1l2pngkgh1eblwrfj1je 2033946 2033945 2026-05-30T12:23:32Z Kurê Acemî 105128 /* Wênedank */ 2033946 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Nederlenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Nederlenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', navê fermî: '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Nederlendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Wênedank == <gallery> Wêne:Donkervoort S7 S8.jpg|Donkervoort S7 Wêne:1986DonkervoortSuper8.jpg|Donkervoort S8 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8A, RL-PT-30.JPG|Donkervoort S8A Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8AT, SN-ZB-99.JPG|Donkervoort S8AT Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 ZETEC, 73-GV-BV pic2.JPG|Donkervoort D8 Zetec Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD), RNM-257.JPG|Donkervoort D8 Cosworth Wêne:Year 2000 Donkervoort D8-150 (14547395243).jpg|Donkervoort D8 Audi (AGU) Wêne:Pronk-Baas Challenge Donkervoort.jpg|Donkervoort D8 Audi (E-gas) Wêne:Donkervoort D8 270 RS (47986611851).jpg|Donkervoort D8 270 RS Wêne:Donkervoort D8 Zolder.jpg|Donkervoort D8 270 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 GT, 12-JLD-1 pic1.JPG|Donkervoort D8 GT Wêne:Donkervoort D8 GTO.JPG|Donkervoort D8 GTO Wêne:Donkervoort D8 GTO RS.png|Donkervoort D8 GTO RS Wêne:Donkervoort D8 GTO-JD70 IAA 2021 1X7A0248.jpg|Donkervoort D8 GTO JD-70 Wêne:Donkervoort D8 GTO Individual Series (52251535021).jpg|Donkervoort D8 GTO Individual Series </gallery> == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] l6reffmkpe9fd96hvb2q2jmcz41kfpa 2034090 2033946 2026-05-30T17:06:29Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2034090 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Nederlenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Nederlenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', bi fermî '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Nederlendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Wênedank == <gallery> Wêne:Donkervoort S7 S8.jpg|Donkervoort S7 Wêne:1986DonkervoortSuper8.jpg|Donkervoort S8 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8A, RL-PT-30.JPG|Donkervoort S8A Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8AT, SN-ZB-99.JPG|Donkervoort S8AT Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 ZETEC, 73-GV-BV pic2.JPG|Donkervoort D8 Zetec Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD), RNM-257.JPG|Donkervoort D8 Cosworth Wêne:Year 2000 Donkervoort D8-150 (14547395243).jpg|Donkervoort D8 Audi (AGU) Wêne:Pronk-Baas Challenge Donkervoort.jpg|Donkervoort D8 Audi (E-gas) Wêne:Donkervoort D8 270 RS (47986611851).jpg|Donkervoort D8 270 RS Wêne:Donkervoort D8 Zolder.jpg|Donkervoort D8 270 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 GT, 12-JLD-1 pic1.JPG|Donkervoort D8 GT Wêne:Donkervoort D8 GTO.JPG|Donkervoort D8 GTO Wêne:Donkervoort D8 GTO RS.png|Donkervoort D8 GTO RS Wêne:Donkervoort D8 GTO-JD70 IAA 2021 1X7A0248.jpg|Donkervoort D8 GTO JD-70 Wêne:Donkervoort D8 GTO Individual Series (52251535021).jpg|Donkervoort D8 GTO Individual Series </gallery> == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] 0w3ho0hiswbtqstovhyqe6t7351xenc 2034131 2034090 2026-05-30T18:03:42Z Avestaboy 34898 /* */ Navê welat bi kurdî Holenda ye. 2034131 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Nederlenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Nederlenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', bi fermî '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Holendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Wênedank == <gallery> Wêne:Donkervoort S7 S8.jpg|Donkervoort S7 Wêne:1986DonkervoortSuper8.jpg|Donkervoort S8 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8A, RL-PT-30.JPG|Donkervoort S8A Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8AT, SN-ZB-99.JPG|Donkervoort S8AT Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 ZETEC, 73-GV-BV pic2.JPG|Donkervoort D8 Zetec Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD), RNM-257.JPG|Donkervoort D8 Cosworth Wêne:Year 2000 Donkervoort D8-150 (14547395243).jpg|Donkervoort D8 Audi (AGU) Wêne:Pronk-Baas Challenge Donkervoort.jpg|Donkervoort D8 Audi (E-gas) Wêne:Donkervoort D8 270 RS (47986611851).jpg|Donkervoort D8 270 RS Wêne:Donkervoort D8 Zolder.jpg|Donkervoort D8 270 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 GT, 12-JLD-1 pic1.JPG|Donkervoort D8 GT Wêne:Donkervoort D8 GTO.JPG|Donkervoort D8 GTO Wêne:Donkervoort D8 GTO RS.png|Donkervoort D8 GTO RS Wêne:Donkervoort D8 GTO-JD70 IAA 2021 1X7A0248.jpg|Donkervoort D8 GTO JD-70 Wêne:Donkervoort D8 GTO Individual Series (52251535021).jpg|Donkervoort D8 GTO Individual Series </gallery> == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] 5twhqyql5lh6ek16ss20b2zw160s4by 2034133 2034131 2026-05-30T18:04:44Z Avestaboy 34898 /* */ Navê welat bi kurdî Holenda ye. 2034133 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Holenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Holenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', bi fermî '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Holendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Wênedank == <gallery> Wêne:Donkervoort S7 S8.jpg|Donkervoort S7 Wêne:1986DonkervoortSuper8.jpg|Donkervoort S8 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8A, RL-PT-30.JPG|Donkervoort S8A Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8AT, SN-ZB-99.JPG|Donkervoort S8AT Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 ZETEC, 73-GV-BV pic2.JPG|Donkervoort D8 Zetec Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD), RNM-257.JPG|Donkervoort D8 Cosworth Wêne:Year 2000 Donkervoort D8-150 (14547395243).jpg|Donkervoort D8 Audi (AGU) Wêne:Pronk-Baas Challenge Donkervoort.jpg|Donkervoort D8 Audi (E-gas) Wêne:Donkervoort D8 270 RS (47986611851).jpg|Donkervoort D8 270 RS Wêne:Donkervoort D8 Zolder.jpg|Donkervoort D8 270 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 GT, 12-JLD-1 pic1.JPG|Donkervoort D8 GT Wêne:Donkervoort D8 GTO.JPG|Donkervoort D8 GTO Wêne:Donkervoort D8 GTO RS.png|Donkervoort D8 GTO RS Wêne:Donkervoort D8 GTO-JD70 IAA 2021 1X7A0248.jpg|Donkervoort D8 GTO JD-70 Wêne:Donkervoort D8 GTO Individual Series (52251535021).jpg|Donkervoort D8 GTO Individual Series </gallery> == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] a3tix8w5mr0quey27toplim66jysroo 2034135 2034133 2026-05-30T18:06:00Z Avestaboy 34898 /* Galerî */ Wênedank çi ye ? Galerî rast e ? 2034135 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} {{Agahîdank şîrket | nav = Donkervoort Automobielen B.V. | logo = DonkervoortD8GT270.jpg | logo mezinayî = | binlogo = | wêne = | wêne mezinayî = | binwêne = | wêne sernûçe = | navê berê = | navê rastî = | navê rastî ziman = | navê romanîkirin = | navê kevn = | şikl = | bazirganîkirin = | ISIN = | pîşesazî = Otomobîl | cure = | qeder = | pêşvehat = | paşvehat = | avakirin = {{destpêka dem û temen|1978|07|01}} li [[Tienhoven, Stichtse Vecht]], [[Utrecht]], [[Holenda]] | avaker = | têkçûn = <!-- {{dawiya dem|sal|meh|roj}} --> | cihê sergeh = Lelystad | bajarê sergeh = Flevoland | welatê sergeh = Holenda | koordînat = | hejmara cih = | hejmara cih sal = | herêma xizmetê = | kesên sereke = | berhem = | marka = | xizmet = | dahatin = | dahatin sal = | xebitandina dahatinê = | xebitandina dahatinê sal = | dahatina net = | dahatina net sal = | hebûnên rêveberiyê = | hebûn = | hebûn sal = | sermiyan = | sermiyan sal = | xwedî = D.A. Donkervoort | endam = | endam sal = | hejmara karkeran = | hejmara karkeran sal = | bingeha şîrketê = | dabeşkirin = | şîrketên hevpar = | dirûşm = | modul = | rêjeya sermaye = | nirxandin = | jêrenot = | intl = | malper = [https://www.donkervoort.com/ Donkervoort Official Site] }} '''Donkervoort''', bi fermî '''Donkervoort Automobielen BV,''' hilberînerekî otomobîlan (hilberînerê erebeyan/tirimpêlan) e ku navenda pargîdaniyê li Lelystad, Holendayê ye. Bi taybetî otomobilên werzişî yên zêde sivik bi dest çêdikin. == Galerî == <gallery> Wêne:Donkervoort S7 S8.jpg|Donkervoort S7 Wêne:1986DonkervoortSuper8.jpg|Donkervoort S8 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8A, RL-PT-30.JPG|Donkervoort S8A Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) S8AT, SN-ZB-99.JPG|Donkervoort S8AT Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 ZETEC, 73-GV-BV pic2.JPG|Donkervoort D8 Zetec Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD), RNM-257.JPG|Donkervoort D8 Cosworth Wêne:Year 2000 Donkervoort D8-150 (14547395243).jpg|Donkervoort D8 Audi (AGU) Wêne:Pronk-Baas Challenge Donkervoort.jpg|Donkervoort D8 Audi (E-gas) Wêne:Donkervoort D8 270 RS (47986611851).jpg|Donkervoort D8 270 RS Wêne:Donkervoort D8 Zolder.jpg|Donkervoort D8 270 Wêne:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, DONKERVOORT(JD) D8 GT, 12-JLD-1 pic1.JPG|Donkervoort D8 GT Wêne:Donkervoort D8 GTO.JPG|Donkervoort D8 GTO Wêne:Donkervoort D8 GTO RS.png|Donkervoort D8 GTO RS Wêne:Donkervoort D8 GTO-JD70 IAA 2021 1X7A0248.jpg|Donkervoort D8 GTO JD-70 Wêne:Donkervoort D8 GTO Individual Series (52251535021).jpg|Donkervoort D8 GTO Individual Series </gallery> == Girêdanên derve == * [https://www.donkervoort.com/nl/ Malpera fermî ya Donkervoort Automobielen B.V.] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lelystad]] [[Kategorî:Otomobîlên Donkervoortê| ]] dachcdxpzdbw9owi2y15a161cqm2s9p 14 318539 2033952 2030070 2026-05-30T12:32:32Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2033952 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Avabûnên 1912an li Keyaniya Yekbûyî]] hxdfsb4e95eputjixetvzgelqys0m3w 0 318544 2033924 2033919 2026-05-30T12:03:34Z Wikihez 39702 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Avestaboy|Avestaboy]] ([[User talk:Avestaboy|talk]]): Sansûr bnr orjînalê https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&diff=prev&oldid=2033582 ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 2033924 wikitext text/x-wiki '''Wêjeya yewnanî''' wêjeyeke ji serdema kevnare ye ku li dora sala 800ê berê zayînê dest pê dike û heta wêjeya nûjen a yewnanî berdewam kiriye. Wêjeya yewnanî ya kevnar bi zaravayekî yewnanî yê kevnar hatiye nivîsandin ku ev wêje ji wêjeya herî kevintirîn a berhemên nivîskî yên mayî ye ku heta berhemên li dora sedsala pêncem a piştê zayînê dirêj dibe. Ev serdem wekê serdema pêşklasîk, klasîk, helenîstî û romayî hatiye dabeş kirin. Wêjeya yewnanî ya pêşklasîk bi piranî li ser mîtan ava bûye û berhemên [[Homêros]] vedihewîne ku di nav de berhemên wekê [[Îlyada]] û [[Odîseya]] yewnanî hene. Di serdema klasîk de drama û dîroknivîsî pêşketine. Sê fîlozof bi taybetî girîng bûn ku di nav wan de fîlozofên wekê [[Sokratês]], [[Platon]] û [[Arîstotelês]] hebû. Di heman demê de di serdema Romayê de di gelek waran de ji bo wêjeya yewnanî beşdariyên giring hatine kirin ku di nav de dîrok, felsefe û zanist hebûn. [[Wêjeya bîzansî]], wêjeya [[Împeratoriya Bîzansê]], bi yewnaniya attîkîzmê, yewnaniya navîn û yewnaniya nûjen a destpêkê hatiye nivîsandin. Di vê serdemê de [[bûyername]], ku ji dîroknivîsiyê cuda ne, derketin holê. [[Ensîklopedî|Zanistname]] jî di vê serdemê de geş bûn. Wêjeya yewnanî ya nûjen bi formê standard a [[yewnaniya nûjen]] tê nivîsandin. [[Erotokritos]], helbesta Ronesansê ya Girîtê, yek ji herî giring berhemên vê serdemê ye. [[Adamantios Korais]] û [[Rigas Feraios]] du ji kesayetên herî navdar in. == Serdema kevnar ({{Nêzîkî}} 800 {{Bz}} - {{Nêzîkî}} 330 {{Pz}}) == Wêjeya yewnanî yê kevnar behsa wêjeya ku bi zaraveyên yewnaniya kevnar hatiye nivîsandin dike. Ew berheman ji berhemên nivîskî yên herî kevn ên bi zimanê yewnanî heta berhemên ji sedsala pêncem {{Pz}} diguherin. Zimanê yewnanî ji [[Zimanên hind û ewropî|zimanê proto-hind-ewropî]] derketiye; bi qasî du ji sêyan peyvên wê dikarin ji ji nû ve avakirina curbecur a ziman werin wergirtin. Gelek [[Alfabeya yewnanî|alfabe]] û hece ji bo wergerandina yewnanî hatine bikaranîn, lê wêjeya yewnanî ya mayî bi [[alfabeya fînîkî]] hatiye wergirtin û nivîsandin ku bi giranî li [[Îyonya]]ya yewnanî derketiye û di sedsala pêncem {{Pz}} de bi tevahî ji aliyê Atînayê ve hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/grkol |sernav=Introduction to Classical Greek |malper=lrc.la.utexas.edu |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> [[Wêne:Homer_British_Museum.jpg|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Homer_British_Museum.jpg|thumb|180px|Potreyekê îdealîzekirî ji [[Homêros]]]] === Serdema pêşklasîk ({{Nêzîkî}} 800 - {{Nêzîkî}} 500 {{Bz}}) === Hemî wêjeya yewnaniya kevnar heta radeyekê têne devkî bû ku wêjeya herî kevin e ku bi tevahî bi devkî pêşketiye.<ref>Reece, Steve. "Orality and Literacy: Ancient Greek Literature as Oral Literature," in David Schenker and Martin Hose (eds.), ''Companion to Greek Literature'' (Oxford: Blackwell, 2015) 43-57. [https://www.academia.edu/30640456/Orality_and_Literacy_Ancient_Greek_Literature_as_Oral_Literature Ancient_Greek_Literature_as_Oral_Literature]</ref> Berê ku yewnaniyan nivîsandinê ji bo armancên wêjeyî bikar bînin, [[helbest]]an afirandine. Helbestên ku di serdema pêşklasîk de hatine afirandin ji bo gotin an jî xwendin hatine çêkirin (nivîsandin berî sedsala 7em a berî zayînê hindik hatiye zanin). Piraniya helbestan li ser mît û efsaneyan disekinin ku beşek ji wan çîrokên gelêrî û beşek jî dînî bûn. Trajedî û komedî li dora sala 600ê berî zayînê derketine holê.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Greek literature |url=https://www.britannica.com/art/Greek-literature |roja-gihiştinê=2016-12-09 |rojname=Encyclopædia Britannica }}</ref> Di destpêka wêjeya yewnanî de berhemên [[Homêros]] yên ''[[Îlyada]]'' û ''[[Odîseya]]'' hene. Her çend tarîxên nivîsandinê cuda bibin jî, ev berhem li dora sala 800ê {{Bz}} an piştî wê hatine destnîşankirin. Kesayetiyek din a giring helbestvan [[Hêsîodos]] bû. Du berhemên wî yên mayî ''Karan û Rojan'' û ''[[Teogonîa]]'' ne. === Serdema klasîk ({{Nêzîkî}} 500 - 323 {{Bz}}) === Di serdema klasîk de, gelek celebên wêjeya rojavayî bêtir derketin pêş. Helbestên lîrîkî, ode, şivanî, zêmar, epîgram; pêşkêşkirinên [[drama]]tîk ên [[Pêkenok|komedî]] û trajediyê; [[dîrok]], gotarên retorîkî, [[diyalektîk]]a [[Felsefe|felsefî]] û gotarên felsefî hemî di vê serdemê de derketin holê.<ref name=":1" /> Du helbestvanên lîrîkî yên sereke [[Sapfo]] û [[Pindaros]] bûn. Ji sedan trajediyên ku di vê serdemê de hatine nivîsandin û pêşkêşkirin, tenê hejmareke sinorkirî ya şanoyan maye. Nivîskarên van şanoyan [[Esxîlos]], [[Sofoklês]] û [[Eurîpîdês]] bûn.<ref name="Schroeder2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Schroeder |pêşnav=Chad Matthew |tarîx=2016-12-09 |sernav=Review of: A Guide to Hellenistic Literature. Blackwell Guides to Classical Literature |url=http://bmcr.brynmawr.edu/2008/2008-11-18.html |kovar=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660 }}</ref> Di wêjeya yewnanî de komedî ji rîtûela ji bo rêzgirtina [[Dionîsos]] derketiye holê. Ev şano tijî bêexlaqî, heqaret û bêrêziyê bû. Şanonameyên [[Arîstofanês]] ên mayî gencîneyeke (xezîne) dewlemend a hunera komediyê ne. Du dîroknasên bi bandor ên vê serdemê [[Hêrodotos]] û [[Tûkudîdes]] bûn. Dîroknasekî sêyem, [[Ksenofon]], "Helenîka" nivîsandiye ku wekî berfirehkirina berhema Tûkudîdes tê hesibandin.<ref name="Schroeder2016" /> Mezintirîn destkeftiya pexşanê ya sedsala 4an berî zayînê di felsefeyê de bû. Felsefeya yewnanî di serdema klasîk de geş bû. Ji fîlozofan, [[Sokratês]], [[Platon]] û [[Arîstotelês]] yên herî navdar in. <gallery class="center"> Wêne:AGMA Herodotus 7307.jpg|[[Hêrodotos]] Wêne:Πλάτωνας, Ακαδημία Αθηνών 6619.JPG|[[Platon]] Wêne:Sophoclesathens.jpg|[[Sofoklês]] </gallery> === Serdema helenîstîk (323 - 31 {{Bz}}) === Heta sala 338 {{Bz}} gelek bajarên giring ên yewnanî ji aliyê [[Fîlîp II yê Makedonyayê]] ve hatibûn fetihkirin. Kurê Fîlîp II, [[Îskenderê Mezin|Îskender]], fetihên bavê xwe pir berfireh kiriye. Serdema helenîstî wekî serdema di navbera mirina Îskenderê Mezin û bilindbûna serdestiya Romayê de tê pênasekirin. Piştî sedsala 3em a berî zayînê, koloniya yewnanî ya [[Îskenderiye]] li bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] bû navenda çanda yewnanî. Helbestên yewnanî bi beşdariyên giring ên [[Theokritos]], Kallîmahos û Apollonîusê Rodosî geş bû. Theokritos ku di dora 310 heta 250 {{Bz}} jiyaye, afirînerê helbesta şivanî bû, cureyek ku [[Vergilius]] [[Romaya kevnare|romayî]] di ''Ecloguesê'' xwe de fêr bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://classes.maxwell.syr.edu/his301-001/when_cultures_collide.htm |sernav=Historiography of the Hellenistic Age |tarîx=2016-12-09 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171003205129/http://classes.maxwell.syr.edu/his301-001/when_cultures_collide.htm |roja-arşîvê=2017-10-03 }}</ref> Drama bi Pêkenoka Nû ve hatiye temsîlkirin ku Menandros nûnerê wê yê sereke bû. Yek ji beşdariyên herî hêja yên serdema helenîstîk wergerandina Septuagint a [[Peymana Kevin]] bo yewnanî bû. Ev berhem li Îskenderiyê hatiye çêkirin û di dawiya sedsala 2an a berî zayînê de hatiye temam kirin. [[Wêne:Strabon.jpg|thumb|upright|[[Strabon]]]] === Serdema romayî (31 {{Bz}} - 284 {{Pz}}) === Wêjeya bi zimanê yewnanî di serdema Romayê de berhemên giring di mijarên helbest, pêkenok, dîrok û trajediyê de pêşkêş kiriye. Beşek mezin ji wêjeya vê serdemê dîrokan bûn. Dîroknasên giring ên vê serdemê Tîmaeus, Polûbius, Diodorus, Dionysiyusê Halîkarnasiyeyî, Appianûs, Arrianûs, û Plûtark bûn. Serdema ku ew vedihewînin ji dawiya sedsala 4an berî zayînê heta sedsala 2an piştî zayînê dirêj dibe. Eratosthenesê Îskenderiyê li ser [[stêrnasî]] û [[Erdnîgarî|erdnîgariyê]] nivîsandiye, lê xebatên wî bi piranî ji kurtasiyên paşê têne zanin. Bijîşk [[Galen]] pêşengiya pêşketinên di gelek dîsîplînên zanistî de kiriye, di nav de anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî. Ev di heman demê de serdema ku piraniya romanên yewnaniya kevnar hatine nivîsandin e. [[Peymana Nû]] ku ji aliyê nivîskarên cuda ve bi kalîteyên çeşîd ya yewnaniya koînî hatiye nivîsandin, ji vê serdemê ye. Încîl û [[Nameyên Ezîz Pawlos]] jî di vê serdemê de hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://ic.galegroup.com/ic/suic/ReferenceDetailsPage/DocumentToolsPortletWindow?displayGroupName=Reference&jsid=b519e6dc07c52b83c12bc6f1bf327190&action=2&catId=&documentId=GALE%7CCX3448400018&u=tecu60273&zid=ca58d102d83e5cc266963e932dc1954b |sernav=Student Resources in Context - Document |malper=ic.galegroup.com |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> == Wêjeya bîzansî ({{Nêzîkî}} 330 - 1453) == [[Wêne:Suda.jpg|thumb|160px|Rûpelek ji çapa sedsala 16an a [[Ensîklopedî|ensîklopediya]] bîzansî ya sedsala 10ê a cîhana kevnar a Deryaya Navîn, Suda.]] Wêjeya bîzansî behsa wêjeya [[Împeratoriya Bîzansê|împeratoriya bîzansê]] dike ku bi zimanên atîk, navîn û yewnaniya nû ya destpêkê hatiye nivîsandin. Wêjeya bîzansî şaristaniya yewnanî û xiristiyanî li ser bingeha hevpar a pergala siyasî ya romayî bi hev re girêdide. Ev cureya wêjeyê di atmosfera rewşenbîrî û etnografîk a [[Rojhilata Navîn]] de hatiye damezrandin. Wêjeya bîzansî çar hêmanên çandî yên sereke vedihewîne ku di nav de yewnanî, xiristiyanî, romayî û rojhilatî hene. Ji bilî nameyên şexsî, wêjeya vê serdemê bi piranî bi şêwaza atîsîzmê hatiye nivîsandin. Hin ji wêjeyên destpêkê yên vê serdemê bi [[Zimanê latînî|latînî]] hatine nivîsandin; hin ji berhemên ji împeratoriya latînî bi [[Zimanê fransî|fransî]] hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2015-2016/CHS/Byzantineliterature.aspx |sernav=King's College London - A History of Byzantine literature |malper=www.kcl.ac.uk |roja-gihiştinê=2016-12-09 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407194444/http://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2015-2016/CHS/Byzantineliterature.aspx |roja-arşîvê=2017-04-07 }}</ref> Di vê serdemê kronîkan derketin holê. Zanistnameyan jî di vê serdemê de geş bûn. ''[[Digenes Akritas]]'' (Διγενῆς Ἀκρίτας) strana herî navdar a aktrîk e û pir caran wekî tekane helbesta destanî ya ji împeratoriya bîzansî ya mayî tê hesibandin. Ji aliyê hin kesan ve ew wekî nîşana destpêka wêjeya yewnanî ya nûjen tê hesibandin. == Wêjeya nûjen a yewnanî (1453 - îro) == [[Wêne:Manuel Chrysoloras - Imagines philologorum.jpg|thumb|rast|160px|[[Manûel Xrîsoloras]], zanyarê ronesansê]] Wêjeya nûjen a yewnanî bi yewnaniya nûjen a hevpar tê nivîsandin. Di vê serdemê de, şêweya zimanê yewnanî ya rojane di nivîsandinê de bêtir belav bûye. Di vê serdemê de vejîna lêkolînên [[Yewnanistana kevnare|yewnanî]] û [[Romaya kevnare|romayî]] û pêşketina humanîzma ronesansê<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |sernav=Byzantines in Renaissance Italy |roja-gihiştinê=2011-12-05 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180831071900/https://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |roja-arşîvê=2018-08-31 }}</ref> û zanistê pêk hatiye. Helbesta Ronesansa Girîtî ''[[Erotokrîtos]]'' berhemeke giring a vê serdemê ye. Ew romaneke helbestî ye ku li dora sala 1600ê ji aliyê [[Vitsentzos Kornaros]] (1553–1613) ve hatiye nivîsandin. Wêjeya nûjen a yewnanî bi giringî ji Diafotismos, tevgereke ku ramanên ronakbîrîya ewropî wergerandiye yewnanî, bandor bûye. [[Adamantios Korais]] û [[Rîgas Feraios]] du kesayetên giring ên vê tevgerê ne. Îro, wêjeya yewnanî ya nûjen beşdarî civaka wêjeyî ya cîhanê dibe. Nivîskarên yewnanî wekê [[Giorgos Seferis]] û [[Odysseus Elytis]] [[Xelata Nobelê ya Wêjeyê]] wergirtine.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.mgsa.org/ |sernav=Modern Greek Studies Association |malper=www.mgsa.org |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> <gallery class="center"> Wêne:Erwfili exwfyllo.jpg|Berga Erofili ya Gergîos Xortatzis Wêne:Adamantios Korais.jpg|Adamantîos Koraîs Wêne:Solomos portrait 3.jpg|[[Dionysios Solomos]] </gallery> == Binêre == * [[Yewnanistana kevnare]] * [[Alfabeya fînîkî]] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka wêjeyê]] [[Kategorî:Wêjeya yewnanî| ]] crr5uvjwhtkm299aaoln95tnpbbcjck 2033927 2033924 2026-05-30T12:07:23Z Avestaboy 34898 Guhartoya [[Special:Diff/2033924|2033924]] yê [[Special:Contributions/Wikihez|Wikihez]] ([[User talk:Wikihez|gotûbêj]]) şûnde kir 2033927 wikitext text/x-wiki '''Wêjeya yewnanî''' wêjeyeke ji serdema kevnare ye ku li dora sala 800ê berê zayînê dest pê dike û heta wêjeya nûjen a yewnanî berdewam kiriye. Wêjeya yewnanî ya kevnar bi zaravayekî yewnanî yê kevnar hatiye nivîsandin ku ev wêje ji wêjeya herî kevintirîn a berhemên nivîskî yên mayî ye ku heta berhemên li dora sedsala pêncem a piştê zayînê dirêj dibe. Ev serdem wekê serdema pêşklasîk, klasîk, helenîstî û romayî hatiye dabeş kirin. Wêjeya yewnanî ya pêşklasîk bi piranî li ser mîtan ava bûye û berhemên [[Homêros]] vedihewîne ku di nav de berhemên wekê [[Îlyada]] û [[Odîseya]] yewnanî hene. Di serdema klasîk de drama û dîroknivîsî pêşketine. Sê fîlozof bi taybetî girîng bûn ku di nav wan de fîlozofên wekê [[Sokratês]], [[Platon]] û [[Arîstotelês]] hebû. Di heman demê de di serdema Romayê de di gelek waran de ji bo wêjeya yewnanî beşdariyên giring hatine kirin ku di nav de dîrok, felsefe û zanist hebûn. [[Wêjeya bîzansî]], wêjeya [[Împeratoriya Bîzansê]], bi yewnaniya attîkîzmê, yewnaniya navîn û yewnaniya nûjen a destpêkê hatiye nivîsandin. Di vê serdemê de [[bûyername]], ku ji dîroknivîsiyê cuda ne, derketin holê. [[Ensîklopedî|Zanistname]] jî di vê serdemê de geş bûn. Wêjeya yewnanî ya nûjen bi formê standard a [[yewnaniya nûjen]] tê nivîsandin. [[Erotokritos]], helbesta Ronesansê ya Girîtê, yek ji herî giring berhemên vê serdemê ye. [[Adamantios Korais]] û [[Rigas Feraios]] du ji kesayetên herî navdar in. == Serdema kevnar ({{Nêzîkî}} 800 {{Bz}} - {{Nêzîkî}} 330 {{Pz}}) == Wêjeya yewnanî yê kevnar behsa wêjeya ku bi zaraveyên yewnaniya kevnar hatiye nivîsandin dike. Ew berheman ji berhemên nivîskî yên herî kevn ên bi zimanê yewnanî heta berhemên ji sedsala pêncem {{Pz}} diguherin. Zimanê yewnanî ji [[Zimanên hind û ewropî|zimanê proto-hind-ewropî]] derketiye; bi qasî du ji sêyan peyvên wê dikarin ji ji nû ve avakirina curbecur a ziman werin wergirtin. Gelek [[Alfabeya yewnanî|alfabe]] û hece ji bo wergerandina yewnanî hatine bikaranîn, lê wêjeya yewnanî ya mayî bi [[alfabeya fînîkî]] hatiye wergirtin û nivîsandin ku bi giranî li [[Îyonya]]ya yewnanî derketiye û di sedsala pêncem {{Pz}} de bi tevahî ji aliyê Atînayê ve hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/grkol |sernav=Introduction to Classical Greek |malper=lrc.la.utexas.edu |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> [[Wêne:Homer_British_Museum.jpg|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Homer_British_Museum.jpg|thumb|180px|Potreyekê îdealîzekirî ji [[Homêros]]]] === Serdema pêşklasîk ({{Nêzîkî}} 800 - {{Nêzîkî}} 500 {{Bz}}) === Hemî wêjeya yewnaniya kevnar heta radeyekê têne devkî bû ku wêjeya herî kevin e ku bi tevahî bi devkî pêşketiye.<ref>Reece, Steve. "Orality and Literacy: Ancient Greek Literature as Oral Literature," in David Schenker and Martin Hose (eds.), ''Companion to Greek Literature'' (Oxford: Blackwell, 2015) 43-57. [https://www.academia.edu/30640456/Orality_and_Literacy_Ancient_Greek_Literature_as_Oral_Literature Ancient_Greek_Literature_as_Oral_Literature]</ref> Berê ku yewnaniyan nivîsandinê ji bo armancên wêjeyî bikar bînin, [[helbest]]an afirandine. Helbestên ku di serdema pêşklasîk de hatine afirandin ji bo gotin an jî xwendin hatine çêkirin (nivîsandin berî sedsala 7em a berî zayînê hindik hatiye zanin). Piraniya helbestan li ser mît û efsaneyan disekinin ku beşek ji wan çîrokên gelêrî û beşek jî dînî bûn. Trajedî û komedî li dora sala 600ê berî zayînê derketine holê.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Greek literature |url=https://www.britannica.com/art/Greek-literature |roja-gihiştinê=2016-12-09 |rojname=Encyclopædia Britannica }}</ref> Di destpêka wêjeya yewnanî de berhemên [[Homêros]] yên ''[[Îlyada]]'' û ''[[Odîseya]]'' hene. Her çend tarîxên nivîsandinê cuda bibin jî, ev berhem li dora sala 800ê {{Bz}} an piştî wê hatine destnîşankirin. Kesayetiyek din a giring helbestvan [[Hêsîodos]] bû. Du berhemên wî yên mayî ''Karan û Rojan'' û ''[[Teogonîa]]'' ne. === Serdema klasîk ({{Nêzîkî}} 500 - 323 {{Bz}}) === Di serdema klasîk de, gelek celebên wêjeya rojavayî bêtir derketin pêş. Helbestên lîrîkî, ode, şivanî, zêmar, epîgram; pêşkêşkirinên [[drama]]tîk ên [[Pêkenok|komedî]] û trajediyê; [[dîrok]], gotarên retorîkî, [[diyalektîk]]a [[Felsefe|felsefî]] û gotarên felsefî hemî di vê serdemê de derketin holê.<ref name=":1" /> Du helbestvanên lîrîkî yên sereke [[Sapfo]] û [[Pindaros]] bûn. Ji sedan trajediyên ku di vê serdemê de hatine nivîsandin û pêşkêşkirin, tenê hejmareke sinorkirî ya şanoyan maye. Nivîskarên van şanoyan [[Esxîlos]], [[Sofoklês]] û [[Eurîpîdês]] bûn.<ref name="Schroeder2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Schroeder |pêşnav=Chad Matthew |tarîx=2016-12-09 |sernav=Review of: A Guide to Hellenistic Literature. Blackwell Guides to Classical Literature |url=http://bmcr.brynmawr.edu/2008/2008-11-18.html |kovar=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660 }}</ref> Di wêjeya yewnanî de komedî ji rîtûela ji bo rêzgirtina [[Dionîsos]] derketiye holê. Ev şano tijî bêexlaqî, heqaret û bêrêziyê bû. Şanonameyên [[Arîstofanês]] ên mayî gencîneyeke (xezîne) dewlemend a hunera komediyê ne. Du dîroknasên bi bandor ên vê serdemê [[Hêrodotos]] û [[Tûkudîdes]] bûn. Dîroknasekî sêyem, [[Ksenofon]], "Helenîka" nivîsandiye ku wekî berfirehkirina berhema Tûkudîdes tê hesibandin.<ref name="Schroeder2016" /> Mezintirîn destkeftiya pexşanê ya sedsala 4an berî zayînê di felsefeyê de bû. Felsefeya yewnanî di serdema klasîk de geş bû. Ji fîlozofan, [[Sokratês]], [[Platon]] û [[Arîstotelês]] yên herî navdar in. <gallery class="center"> Wêne:AGMA Herodotus 7307.jpg|[[Hêrodotos]] Wêne:Πλάτωνας, Ακαδημία Αθηνών 6619.JPG|[[Platon]] Wêne:Sophoclesathens.jpg|[[Sofoklês]] </gallery> === Serdema helenîstîk (323 - 31 {{Bz}}) === Heta sala 338 {{Bz}} gelek bajarên giring ên yewnanî ji aliyê [[Fîlîp II yê Makedonyayê]] ve hatibûn fetihkirin. Kurê Fîlîp II, [[Îskenderê Mezin|Îskender]], fetihên bavê xwe pir berfireh kiriye. Serdema helenîstî wekî serdema di navbera mirina Îskenderê Mezin û bilindbûna serdestiya Romayê de tê pênasekirin. Piştî sedsala 3em a berî zayînê, koloniya yewnanî ya [[Îskenderiye]] li bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] bû navenda çanda yewnanî. Helbestên yewnanî bi beşdariyên giring ên [[Theokritos]], Kallîmahos û Apollonîusê Rodosî geş bû. Theokritos ku di dora 310 heta 250 {{Bz}} jiyaye, afirînerê helbesta şivanî bû, cureyek ku [[Vergilius]] [[Romaya kevnare|romayî]] di ''Ecloguesê'' xwe de fêr bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://classes.maxwell.syr.edu/his301-001/when_cultures_collide.htm |sernav=Historiography of the Hellenistic Age |tarîx=2016-12-09 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171003205129/http://classes.maxwell.syr.edu/his301-001/when_cultures_collide.htm |roja-arşîvê=2017-10-03 }}</ref> Drama bi Pêkenoka Nû ve hatiye temsîlkirin ku Menandros nûnerê wê yê sereke bû. Yek ji beşdariyên herî hêja yên serdema helenîstîk wergerandina Septuagint a [[Peymana Kevin]] bo yewnanî bû. Ev berhem li Îskenderiyê hatiye çêkirin û di dawiya sedsala 2an a berî zayînê de hatiye temam kirin. [[Wêne:Strabon.jpg|thumb|upright|[[Strabon]]]] === Serdema romayî (31 {{Bz}} - 284 {{Pz}}) === Wêjeya bi zimanê yewnanî di serdema Romayê de berhemên giring di mijarên helbest, pêkenok, dîrok û trajediyê de pêşkêş kiriye. Beşek mezin ji wêjeya vê serdemê dîrokan bûn. Dîroknasên giring ên vê serdemê Tîmaeus, Polûbius, Diodorus, Dionysiyusê Halîkarnasiyeyî, Appianûs, Arrianûs, û Plûtark bûn. Serdema ku ew vedihewînin ji dawiya sedsala 4an berî zayînê heta sedsala 2an piştî zayînê dirêj dibe. Eratosthenesê Îskenderiyê li ser [[stêrnasî]] û [[Erdnîgarî|erdnîgariyê]] nivîsandiye, lê xebatên wî bi piranî ji kurtasiyên paşê têne zanin. Bijîşk [[Galen]] pêşengiya pêşketinên di gelek dîsîplînên zanistî de kiriye, di nav de anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî. Ev di heman demê de serdema ku piraniya romanên yewnaniya kevnar hatine nivîsandin e. [[Peymana Nû]] ku ji aliyê nivîskarên cuda ve bi kalîteyên çeşîd ya yewnaniya koînî hatiye nivîsandin, ji vê serdemê ye. Încîl û [[Nameyên Ezîz Pawlos]] jî di vê serdemê de hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://ic.galegroup.com/ic/suic/ReferenceDetailsPage/DocumentToolsPortletWindow?displayGroupName=Reference&jsid=b519e6dc07c52b83c12bc6f1bf327190&action=2&catId=&documentId=GALE%7CCX3448400018&u=tecu60273&zid=ca58d102d83e5cc266963e932dc1954b |sernav=Student Resources in Context - Document |malper=ic.galegroup.com |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> == Wêjeya bîzansî ({{Nêzîkî}} 330 - 1453) == [[Wêne:Suda.jpg|thumb|160px|Rûpelek ji çapa sedsala 16an a [[Ensîklopedî|zanistnameya]] bîzansî ya sedsala 10ê a cîhana kevnar a Deryaya Navîn, Suda.]] Wêjeya bîzansî behsa wêjeya [[Împeratoriya Bîzansê|împeratoriya bîzansê]] dike ku bi zimanên atîk, navîn û yewnaniya nû ya destpêkê hatiye nivîsandin. Wêjeya bîzansî şaristaniya yewnanî û xiristiyanî li ser bingeha hevpar a pergala siyasî ya romayî bi hev re girêdide. Ev cureya wêjeyê di atmosfera rewşenbîrî û etnografîk a [[Rojhilata Navîn]] de hatiye damezrandin. Wêjeya bîzansî çar hêmanên çandî yên sereke vedihewîne ku di nav de yewnanî, xiristiyanî, romayî û rojhilatî hene. Ji bilî nameyên şexsî, wêjeya vê serdemê bi piranî bi şêwaza atîsîzmê hatiye nivîsandin. Hin ji wêjeyên destpêkê yên vê serdemê bi [[Zimanê latînî|latînî]] hatine nivîsandin; hin ji berhemên ji împeratoriya latînî bi [[Zimanê fransî|fransî]] hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2015-2016/CHS/Byzantineliterature.aspx |sernav=King's College London - A History of Byzantine literature |malper=www.kcl.ac.uk |roja-gihiştinê=2016-12-09 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407194444/http://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2015-2016/CHS/Byzantineliterature.aspx |roja-arşîvê=2017-04-07 }}</ref> Di vê serdemê kronîkan derketin holê. Zanistnameyan jî di vê serdemê de geş bûn. ''[[Digenes Akritas]]'' (Διγενῆς Ἀκρίτας) strana herî navdar a aktrîk e û pir caran wekî tekane helbesta destanî ya ji împeratoriya bîzansî ya mayî tê hesibandin. Ji aliyê hin kesan ve ew wekî nîşana destpêka wêjeya yewnanî ya nûjen tê hesibandin. == Wêjeya nûjen a yewnanî (1453 - îro) == [[Wêne:Manuel Chrysoloras - Imagines philologorum.jpg|thumb|rast|160px|[[Manûel Xrîsoloras]], zanyarê ronesansê]] Wêjeya nûjen a yewnanî bi yewnaniya nûjen a hevpar tê nivîsandin. Di vê serdemê de, şêweya zimanê yewnanî ya rojane di nivîsandinê de bêtir belav bûye. Di vê serdemê de vejîna lêkolînên [[Yewnanistana kevnare|yewnanî]] û [[Romaya kevnare|romayî]] û pêşketina humanîzma ronesansê<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |sernav=Byzantines in Renaissance Italy |roja-gihiştinê=2011-12-05 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180831071900/https://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |roja-arşîvê=2018-08-31 }}</ref> û zanistê pêk hatiye. Helbesta Ronesansa Girîtî ''[[Erotokrîtos]]'' berhemeke giring a vê serdemê ye. Ew romaneke helbestî ye ku li dora sala 1600ê ji aliyê [[Vitsentzos Kornaros]] (1553–1613) ve hatiye nivîsandin. Wêjeya nûjen a yewnanî bi giringî ji Diafotismos, tevgereke ku ramanên ronakbîrîya ewropî wergerandiye yewnanî, bandor bûye. [[Adamantios Korais]] û [[Rîgas Feraios]] du kesayetên giring ên vê tevgerê ne. Îro, wêjeya yewnanî ya nûjen beşdarî civaka wêjeyî ya cîhanê dibe. Nivîskarên yewnanî wekê [[Giorgos Seferis]] û [[Odysseus Elytis]] [[Xelata Nobelê ya Wêjeyê]] wergirtine.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.mgsa.org/ |sernav=Modern Greek Studies Association |malper=www.mgsa.org |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> <gallery class="center"> Wêne:Erwfili exwfyllo.jpg|Berga Erofili ya Gergîos Xortatzis Wêne:Adamantios Korais.jpg|Adamantîos Koraîs Wêne:Solomos portrait 3.jpg|[[Dionysios Solomos]] </gallery> == Binêre == * [[Yewnanistana kevnare]] * [[Alfabeya fînîkî]] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka wêjeyê]] [[Kategorî:Wêjeya yewnanî| ]] 6m5oqgphe19783urrpykdnsgakeavtl 2033975 2033927 2026-05-30T13:33:19Z Wikihez 39702 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Avestaboy|Avestaboy]] ([[User talk:Avestaboy|talk]]): Kurê Acemi jî gotiye bila neyê guhartin ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 2033975 wikitext text/x-wiki '''Wêjeya yewnanî''' wêjeyeke ji serdema kevnare ye ku li dora sala 800ê berê zayînê dest pê dike û heta wêjeya nûjen a yewnanî berdewam kiriye. Wêjeya yewnanî ya kevnar bi zaravayekî yewnanî yê kevnar hatiye nivîsandin ku ev wêje ji wêjeya herî kevintirîn a berhemên nivîskî yên mayî ye ku heta berhemên li dora sedsala pêncem a piştê zayînê dirêj dibe. Ev serdem wekê serdema pêşklasîk, klasîk, helenîstî û romayî hatiye dabeş kirin. Wêjeya yewnanî ya pêşklasîk bi piranî li ser mîtan ava bûye û berhemên [[Homêros]] vedihewîne ku di nav de berhemên wekê [[Îlyada]] û [[Odîseya]] yewnanî hene. Di serdema klasîk de drama û dîroknivîsî pêşketine. Sê fîlozof bi taybetî girîng bûn ku di nav wan de fîlozofên wekê [[Sokratês]], [[Platon]] û [[Arîstotelês]] hebû. Di heman demê de di serdema Romayê de di gelek waran de ji bo wêjeya yewnanî beşdariyên giring hatine kirin ku di nav de dîrok, felsefe û zanist hebûn. [[Wêjeya bîzansî]], wêjeya [[Împeratoriya Bîzansê]], bi yewnaniya attîkîzmê, yewnaniya navîn û yewnaniya nûjen a destpêkê hatiye nivîsandin. Di vê serdemê de [[bûyername]], ku ji dîroknivîsiyê cuda ne, derketin holê. [[Ensîklopedî|Zanistname]] jî di vê serdemê de geş bûn. Wêjeya yewnanî ya nûjen bi formê standard a [[yewnaniya nûjen]] tê nivîsandin. [[Erotokritos]], helbesta Ronesansê ya Girîtê, yek ji herî giring berhemên vê serdemê ye. [[Adamantios Korais]] û [[Rigas Feraios]] du ji kesayetên herî navdar in. == Serdema kevnar ({{Nêzîkî}} 800 {{Bz}} - {{Nêzîkî}} 330 {{Pz}}) == Wêjeya yewnanî yê kevnar behsa wêjeya ku bi zaraveyên yewnaniya kevnar hatiye nivîsandin dike. Ew berheman ji berhemên nivîskî yên herî kevn ên bi zimanê yewnanî heta berhemên ji sedsala pêncem {{Pz}} diguherin. Zimanê yewnanî ji [[Zimanên hind û ewropî|zimanê proto-hind-ewropî]] derketiye; bi qasî du ji sêyan peyvên wê dikarin ji ji nû ve avakirina curbecur a ziman werin wergirtin. Gelek [[Alfabeya yewnanî|alfabe]] û hece ji bo wergerandina yewnanî hatine bikaranîn, lê wêjeya yewnanî ya mayî bi [[alfabeya fînîkî]] hatiye wergirtin û nivîsandin ku bi giranî li [[Îyonya]]ya yewnanî derketiye û di sedsala pêncem {{Pz}} de bi tevahî ji aliyê Atînayê ve hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/grkol |sernav=Introduction to Classical Greek |malper=lrc.la.utexas.edu |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> [[Wêne:Homer_British_Museum.jpg|girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Homer_British_Museum.jpg|thumb|180px|Potreyekê îdealîzekirî ji [[Homêros]]]] === Serdema pêşklasîk ({{Nêzîkî}} 800 - {{Nêzîkî}} 500 {{Bz}}) === Hemî wêjeya yewnaniya kevnar heta radeyekê têne devkî bû ku wêjeya herî kevin e ku bi tevahî bi devkî pêşketiye.<ref>Reece, Steve. "Orality and Literacy: Ancient Greek Literature as Oral Literature," in David Schenker and Martin Hose (eds.), ''Companion to Greek Literature'' (Oxford: Blackwell, 2015) 43-57. [https://www.academia.edu/30640456/Orality_and_Literacy_Ancient_Greek_Literature_as_Oral_Literature Ancient_Greek_Literature_as_Oral_Literature]</ref> Berê ku yewnaniyan nivîsandinê ji bo armancên wêjeyî bikar bînin, [[helbest]]an afirandine. Helbestên ku di serdema pêşklasîk de hatine afirandin ji bo gotin an jî xwendin hatine çêkirin (nivîsandin berî sedsala 7em a berî zayînê hindik hatiye zanin). Piraniya helbestan li ser mît û efsaneyan disekinin ku beşek ji wan çîrokên gelêrî û beşek jî dînî bûn. Trajedî û komedî li dora sala 600ê berî zayînê derketine holê.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |sernav=Greek literature |url=https://www.britannica.com/art/Greek-literature |roja-gihiştinê=2016-12-09 |rojname=Encyclopædia Britannica }}</ref> Di destpêka wêjeya yewnanî de berhemên [[Homêros]] yên ''[[Îlyada]]'' û ''[[Odîseya]]'' hene. Her çend tarîxên nivîsandinê cuda bibin jî, ev berhem li dora sala 800ê {{Bz}} an piştî wê hatine destnîşankirin. Kesayetiyek din a giring helbestvan [[Hêsîodos]] bû. Du berhemên wî yên mayî ''Karan û Rojan'' û ''[[Teogonîa]]'' ne. === Serdema klasîk ({{Nêzîkî}} 500 - 323 {{Bz}}) === Di serdema klasîk de, gelek celebên wêjeya rojavayî bêtir derketin pêş. Helbestên lîrîkî, ode, şivanî, zêmar, epîgram; pêşkêşkirinên [[drama]]tîk ên [[Pêkenok|komedî]] û trajediyê; [[dîrok]], gotarên retorîkî, [[diyalektîk]]a [[Felsefe|felsefî]] û gotarên felsefî hemî di vê serdemê de derketin holê.<ref name=":1" /> Du helbestvanên lîrîkî yên sereke [[Sapfo]] û [[Pindaros]] bûn. Ji sedan trajediyên ku di vê serdemê de hatine nivîsandin û pêşkêşkirin, tenê hejmareke sinorkirî ya şanoyan maye. Nivîskarên van şanoyan [[Esxîlos]], [[Sofoklês]] û [[Eurîpîdês]] bûn.<ref name="Schroeder2016">{{Jêder-kovar |paşnav=Schroeder |pêşnav=Chad Matthew |tarîx=2016-12-09 |sernav=Review of: A Guide to Hellenistic Literature. Blackwell Guides to Classical Literature |url=http://bmcr.brynmawr.edu/2008/2008-11-18.html |kovar=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660 }}</ref> Di wêjeya yewnanî de komedî ji rîtûela ji bo rêzgirtina [[Dionîsos]] derketiye holê. Ev şano tijî bêexlaqî, heqaret û bêrêziyê bû. Şanonameyên [[Arîstofanês]] ên mayî gencîneyeke (xezîne) dewlemend a hunera komediyê ne. Du dîroknasên bi bandor ên vê serdemê [[Hêrodotos]] û [[Tûkudîdes]] bûn. Dîroknasekî sêyem, [[Ksenofon]], "Helenîka" nivîsandiye ku wekî berfirehkirina berhema Tûkudîdes tê hesibandin.<ref name="Schroeder2016" /> Mezintirîn destkeftiya pexşanê ya sedsala 4an berî zayînê di felsefeyê de bû. Felsefeya yewnanî di serdema klasîk de geş bû. Ji fîlozofan, [[Sokratês]], [[Platon]] û [[Arîstotelês]] yên herî navdar in. <gallery class="center"> Wêne:AGMA Herodotus 7307.jpg|[[Hêrodotos]] Wêne:Πλάτωνας, Ακαδημία Αθηνών 6619.JPG|[[Platon]] Wêne:Sophoclesathens.jpg|[[Sofoklês]] </gallery> === Serdema helenîstîk (323 - 31 {{Bz}}) === Heta sala 338 {{Bz}} gelek bajarên giring ên yewnanî ji aliyê [[Fîlîp II yê Makedonyayê]] ve hatibûn fetihkirin. Kurê Fîlîp II, [[Îskenderê Mezin|Îskender]], fetihên bavê xwe pir berfireh kiriye. Serdema helenîstî wekî serdema di navbera mirina Îskenderê Mezin û bilindbûna serdestiya Romayê de tê pênasekirin. Piştî sedsala 3em a berî zayînê, koloniya yewnanî ya [[Îskenderiye]] li bakurê [[Misira kevnare|Misirê]] bû navenda çanda yewnanî. Helbestên yewnanî bi beşdariyên giring ên [[Theokritos]], Kallîmahos û Apollonîusê Rodosî geş bû. Theokritos ku di dora 310 heta 250 {{Bz}} jiyaye, afirînerê helbesta şivanî bû, cureyek ku [[Vergilius]] [[Romaya kevnare|romayî]] di ''Ecloguesê'' xwe de fêr bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://classes.maxwell.syr.edu/his301-001/when_cultures_collide.htm |sernav=Historiography of the Hellenistic Age |tarîx=2016-12-09 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171003205129/http://classes.maxwell.syr.edu/his301-001/when_cultures_collide.htm |roja-arşîvê=2017-10-03 }}</ref> Drama bi Pêkenoka Nû ve hatiye temsîlkirin ku Menandros nûnerê wê yê sereke bû. Yek ji beşdariyên herî hêja yên serdema helenîstîk wergerandina Septuagint a [[Peymana Kevin]] bo yewnanî bû. Ev berhem li Îskenderiyê hatiye çêkirin û di dawiya sedsala 2an a berî zayînê de hatiye temam kirin. [[Wêne:Strabon.jpg|thumb|upright|[[Strabon]]]] === Serdema romayî (31 {{Bz}} - 284 {{Pz}}) === Wêjeya bi zimanê yewnanî di serdema Romayê de berhemên giring di mijarên helbest, pêkenok, dîrok û trajediyê de pêşkêş kiriye. Beşek mezin ji wêjeya vê serdemê dîrokan bûn. Dîroknasên giring ên vê serdemê Tîmaeus, Polûbius, Diodorus, Dionysiyusê Halîkarnasiyeyî, Appianûs, Arrianûs, û Plûtark bûn. Serdema ku ew vedihewînin ji dawiya sedsala 4an berî zayînê heta sedsala 2an piştî zayînê dirêj dibe. Eratosthenesê Îskenderiyê li ser [[stêrnasî]] û [[Erdnîgarî|erdnîgariyê]] nivîsandiye, lê xebatên wî bi piranî ji kurtasiyên paşê têne zanin. Bijîşk [[Galen]] pêşengiya pêşketinên di gelek dîsîplînên zanistî de kiriye, di nav de anatomî, fîzyolojî, patolojî, farmakolojî û norolojî. Ev di heman demê de serdema ku piraniya romanên yewnaniya kevnar hatine nivîsandin e. [[Peymana Nû]] ku ji aliyê nivîskarên cuda ve bi kalîteyên çeşîd ya yewnaniya koînî hatiye nivîsandin, ji vê serdemê ye. Încîl û [[Nameyên Ezîz Pawlos]] jî di vê serdemê de hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://ic.galegroup.com/ic/suic/ReferenceDetailsPage/DocumentToolsPortletWindow?displayGroupName=Reference&jsid=b519e6dc07c52b83c12bc6f1bf327190&action=2&catId=&documentId=GALE%7CCX3448400018&u=tecu60273&zid=ca58d102d83e5cc266963e932dc1954b |sernav=Student Resources in Context - Document |malper=ic.galegroup.com |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> == Wêjeya bîzansî ({{Nêzîkî}} 330 - 1453) == [[Wêne:Suda.jpg|thumb|160px|Rûpelek ji çapa sedsala 16an a [[Ensîklopedî|ensîklopediya]] bîzansî ya sedsala 10ê a cîhana kevnar a Deryaya Navîn, Suda.]] Wêjeya bîzansî behsa wêjeya [[Împeratoriya Bîzansê|împeratoriya bîzansê]] dike ku bi zimanên atîk, navîn û yewnaniya nû ya destpêkê hatiye nivîsandin. Wêjeya bîzansî şaristaniya yewnanî û xiristiyanî li ser bingeha hevpar a pergala siyasî ya romayî bi hev re girêdide. Ev cureya wêjeyê di atmosfera rewşenbîrî û etnografîk a [[Rojhilata Navîn]] de hatiye damezrandin. Wêjeya bîzansî çar hêmanên çandî yên sereke vedihewîne ku di nav de yewnanî, xiristiyanî, romayî û rojhilatî hene. Ji bilî nameyên şexsî, wêjeya vê serdemê bi piranî bi şêwaza atîsîzmê hatiye nivîsandin. Hin ji wêjeyên destpêkê yên vê serdemê bi [[Zimanê latînî|latînî]] hatine nivîsandin; hin ji berhemên ji împeratoriya latînî bi [[Zimanê fransî|fransî]] hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2015-2016/CHS/Byzantineliterature.aspx |sernav=King's College London - A History of Byzantine literature |malper=www.kcl.ac.uk |roja-gihiştinê=2016-12-09 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407194444/http://www.kcl.ac.uk/artshums/ahri/eventrecords/2015-2016/CHS/Byzantineliterature.aspx |roja-arşîvê=2017-04-07 }}</ref> Di vê serdemê kronîkan derketin holê. Zanistnameyan jî di vê serdemê de geş bûn. ''[[Digenes Akritas]]'' (Διγενῆς Ἀκρίτας) strana herî navdar a aktrîk e û pir caran wekî tekane helbesta destanî ya ji împeratoriya bîzansî ya mayî tê hesibandin. Ji aliyê hin kesan ve ew wekî nîşana destpêka wêjeya yewnanî ya nûjen tê hesibandin. == Wêjeya nûjen a yewnanî (1453 - îro) == [[Wêne:Manuel Chrysoloras - Imagines philologorum.jpg|thumb|rast|160px|[[Manûel Xrîsoloras]], zanyarê ronesansê]] Wêjeya nûjen a yewnanî bi yewnaniya nûjen a hevpar tê nivîsandin. Di vê serdemê de, şêweya zimanê yewnanî ya rojane di nivîsandinê de bêtir belav bûye. Di vê serdemê de vejîna lêkolînên [[Yewnanistana kevnare|yewnanî]] û [[Romaya kevnare|romayî]] û pêşketina humanîzma ronesansê<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |sernav=Byzantines in Renaissance Italy |roja-gihiştinê=2011-12-05 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180831071900/https://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |roja-arşîvê=2018-08-31 }}</ref> û zanistê pêk hatiye. Helbesta Ronesansa Girîtî ''[[Erotokrîtos]]'' berhemeke giring a vê serdemê ye. Ew romaneke helbestî ye ku li dora sala 1600ê ji aliyê [[Vitsentzos Kornaros]] (1553–1613) ve hatiye nivîsandin. Wêjeya nûjen a yewnanî bi giringî ji Diafotismos, tevgereke ku ramanên ronakbîrîya ewropî wergerandiye yewnanî, bandor bûye. [[Adamantios Korais]] û [[Rîgas Feraios]] du kesayetên giring ên vê tevgerê ne. Îro, wêjeya yewnanî ya nûjen beşdarî civaka wêjeyî ya cîhanê dibe. Nivîskarên yewnanî wekê [[Giorgos Seferis]] û [[Odysseus Elytis]] [[Xelata Nobelê ya Wêjeyê]] wergirtine.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.mgsa.org/ |sernav=Modern Greek Studies Association |malper=www.mgsa.org |roja-gihiştinê=2016-12-09 }}</ref> <gallery class="center"> Wêne:Erwfili exwfyllo.jpg|Berga Erofili ya Gergîos Xortatzis Wêne:Adamantios Korais.jpg|Adamantîos Koraîs Wêne:Solomos portrait 3.jpg|[[Dionysios Solomos]] </gallery> == Binêre == * [[Yewnanistana kevnare]] * [[Alfabeya fînîkî]] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka wêjeyê]] [[Kategorî:Wêjeya yewnanî| ]] crr5uvjwhtkm299aaoln95tnpbbcjck 1 318552 2033930 2033915 2026-05-30T12:13:39Z Wikihez 39702 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033930 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) adpsom0vx5nxwn61d6j5fkz0vjtqrf7 2033947 2033930 2026-05-30T12:23:44Z Penaber49 39672 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033947 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) iq04l5vtbpzpcognsxv1ueeuwp0gl57 2033958 2033947 2026-05-30T12:34:44Z Avestaboy 34898 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033958 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) 9o8dveiysv7sjdnl9fypc78bu7cnauw 2033961 2033958 2026-05-30T12:40:26Z Wikihez 39702 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033961 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) 5kvfhgye54xaqlwmk48b52t8ftb519r 2033962 2033961 2026-05-30T12:44:16Z Avestaboy 34898 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033962 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) mtj1nuf3z77yz0gnekuiq9i653qy4bv 2033963 2033962 2026-05-30T12:45:08Z Kurê Acemî 105128 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033963 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) ge023gxfzj0veessvs0naepzniauye2 2033964 2033963 2026-05-30T12:46:13Z Kurê Acemî 105128 2033964 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) sxtm0gg0v8cvmxtkks5av98wllrle94 2033965 2033964 2026-05-30T12:47:34Z Kurê Acemî 105128 2033965 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) syb0svcj65gfuc8pypbq7s3wzho24w5 2033966 2033965 2026-05-30T12:48:17Z Kurê Acemî 105128 /* Heqê guhartinê */ 2033966 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) t5fg59ph4pdah5ea3l5s3yp1tft2zir 2033967 2033966 2026-05-30T12:48:32Z Kurê Acemî 105128 2033967 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) 6l84i3ru5b9djtscp0qjf3sz2pgpjxg 2033968 2033967 2026-05-30T12:52:46Z Avestaboy 34898 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033968 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Tu niha bûyî serokê Wîkîpediyaya bi Kurdî? Em aniha hemû li gorî pîvanên te bixebitin ? Ez aniha japonî dipeyvim ? '''Gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû .''' :::::::Hevî dikim ku te înşallah min aniha baş kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) p2vxzqvbj59ili7oj2jhc0b7g1csodr 2033969 2033968 2026-05-30T12:53:26Z Avestaboy 34898 2033969 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Tu niha bûyî serokê Wîkîpediyaya bi Kurdî? Em aniha hemû li gorî pîvanên te bixebitin ? Ez aniha japonî dipeyvim ? '''Gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû .''' :::::::Hevî dikim ku te înşallah min aniha baş fam kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) n5uy3hc29jle2wmyj5uthmv8oz1dgh1 2033971 2033969 2026-05-30T13:07:25Z Avestaboy 34898 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033971 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Tu niha bûyî serokê Wîkîpediyaya bi Kurdî? Em aniha hemû li gorî pîvanên te bixebitin ? Ez aniha japonî dipeyvim ? '''Gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû .''' :::::::Hevî dikim ku te înşallah min aniha baş fam kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] berdewamkirina te baş bû. Lê mixabin di gotarê de çend wergerên çewt hebûn. Min dixwast gotarê berdewam bikim . Paşê min doh dît ku gotar ji aliyê te hatiye berdewamkirin. Fikir û ramanên min ên xirab tune bûn. Paşê ew kesê jixwe min hez nake te û behsa sensûrê dike .Heke ez li gorî kêfa xwe herim '''ensîklopedî''' baş e . Lê gelek berhemên kurdî bi bandora zimanê tirkî '''Ansîklopedî''' ::::::dinivisîn . Bi kurdî '''zanistname''' ::::::jî wek [[Hevwate|hemwate]] derbasdar e. Ez aniha rojane û aktûel nizanim ema heke baş tê bîra min Wîkîpediya peyva zanistname berê bi kar ani bû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 13:07, 30 gulan 2026 (UTC) 0rhykwup5h5hpvyk8rkj9tlrsuhkhpv 2033972 2033971 2026-05-30T13:08:22Z Avestaboy 34898 /* Heqê guhartinê */ 2033972 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Tu niha bûyî serokê Wîkîpediyaya bi Kurdî? Em aniha hemû li gorî pîvanên te bixebitin ? Ez aniha japonî dipeyvim ? '''Gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû .''' :::::::Hevî dikim ku te înşallah min aniha baş fam kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] berdewamkirina te baş bû. Lê mixabin di gotarê de çend wergerên çewt hebûn. Min dixwast gotarê berdewam bikim . Paşê min doh dît ku gotar ji aliyê te ve hatibû berdewamkirin. Fikir û ramanên min ên xirab tune bûn. Paşê ew kesê jixwe min hez nake te û behsa sensûrê dike .Heke ez li gorî kêfa xwe herim '''ensîklopedî''' baş e . Lê gelek berhemên kurdî bi bandora zimanê tirkî '''Ansîklopedî''' ::::::dinivisîn . Bi kurdî '''zanistname''' ::::::jî wek [[Hevwate|hemwate]] derbasdar e. Ez aniha rojane û aktûel nizanim ema heke baş tê bîra min Wîkîpediya peyva zanistname berê bi kar ani bû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 13:07, 30 gulan 2026 (UTC) 7jy7c855lzppxepp9306wld310fdm5d 2033973 2033972 2026-05-30T13:19:25Z Avestaboy 34898 /* Heqê guhartinê */ 2033973 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Tu niha bûyî serokê Wîkîpediyaya bi Kurdî? Em aniha hemû li gorî pîvanên te bixebitin ? Ez aniha japonî dipeyvim ? '''Gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû .''' :::::::Hevî dikim ku te înşallah min aniha baş fam kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] berdewamkirina te baş bû. Lê mixabin di gotarê de çend wergerên çewt hebûn. Min dixwast gotarê berdewam bikim . Paşê min doh dît ku gotar ji aliyê te ve hatibû berdewamkirin. Fikir û ramanên min ên xirab tune bûn. Paşê ew kesê jixwe min hez nake te û behsa sensûrê dike .Heke ez li gorî kêfa xwe herim '''ensîklopedî''' baş e . Lê gelek berhemên kurdî bi bandora zimanê tirkî '''Ansîklopedî''' ::::::dinivisîn . Bi kurdî '''zanistname''' ::::::jî wek [[Hevwate|hemwate]] derbasdar e. Ez aniha rojane û aktûel nizanim ema heke baş tê bîra min Wîkîpediyaya soranî peyva zanistname berê bi kar ani bû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 13:07, 30 gulan 2026 (UTC) 3oq6t3g271d4iji24cyo8877ioxozjz 2033976 2033973 2026-05-30T13:41:28Z Wikihez 39702 /* Heqê guhartinê */ Bersiv 2033976 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Edebiyat|muhîmî=Zêde}} }} == Heqê guhartinê == @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Piştî ku te sayfe çêkir, kesên din dikarin kelîmeyên din bi kar bînin. Ne mecbûrî ye ku herkes van kelîmeyan bi kar bîne yên ku tu bi kar tînî. dev ji guhartina kelîmeyên kesên din berde. tenê yên xwe biguherîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 09:15, 30 gulan 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Na ew ne rast e . Ew gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû. Dîsa jî ew gotar ji aliyê hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] hatibû berdewam kirin . :Ew bi gelemperî qedexe ye. Lê ez hevalê @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] rexne nakim ez te rexne dikim. Ew ne tenê peyvên û hevokên cuda bûn . Di gotarê de hin çewtî û xeletiyên rastnivîs û wergerê hebûn .Ez naxwazim şer bikim, lê heke tu dev ji nîşandana antîpatiya xwe ya ji min bernedî, ez ê pêşniyar bikim ku te asteng bikin. Êdî bes e! Eşkere ye ku tu bêalî nînî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:36, 30 gulan 2026 (UTC) ::Welleh bîlleh êdî bes e yaw. Ka here bêje bila yekî min asteng bike. Êdî ez westiyam [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:02, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Te ev kelîme [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AAjeya_yewnan%C3%AE&curid=318544&diff=2033927&oldid=2033924] nenivîse, behaneya ku tu dibêjî ensîklopedî/ansîklopedî ne Standard e jî ne derbasdar e. tu çima ewqas înadê dikî? Nîyeta te çi ye? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:13, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min li herî jorê serî de ensîklopedî nivîsandibû .Ji ber ku min vê rastnivîsê tercîh kiribû. Paşê min bîr anî ku du şêweyên nivîsînê hene: '''Ensîklopedî''' û '''Ansîklopedî''' . Ji ber vê yekê min wê bi peyva Zanistname veguherand. Paşê nivîsara min bi şablona xebatê ji aliyê kesê din ve bi ve hat berdewamkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:34, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ferq nake kî dest pê kiriye kî dewam kiriye, kesekî din kelîmeyek nivîsand û tu bêyî şêwirînê diguherînî, heqê te tine ye. Her kes dikare bi çi şêwazî be, gotaran berfireh bike. Tenê ji ber ku te carek kelîmeyek nivîsî, nayê wê maneyê ku em ê her tim eynî kelîmeyê bi kar bînin. Guhartina xwe betal bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:40, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Tu niha bûyî serokê Wîkîpediyaya bi Kurdî? Em aniha hemû li gorî pîvanên te bixebitin ? Ez aniha japonî dipeyvim ? '''Gotar ji aliyê min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû .''' :::::::Hevî dikim ku te înşallah min aniha baş fam kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:52, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::::Na tu yî serokê Wîkîpediyayê. Li gorî kêfa xwe kelîmeyên însanan diguherînî, zimanekî sexte li ser me ferz dikî, ti kes jî tade li te nake. Wextê em te hişyar dikin, tu me bi astengkirinê tehdît dikî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 13:41, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di warê nakokiyan de her tim bi fikrê hevpar pirsgirêk têne çareser kirin. Li ser hemî Wîkîpediyan wiha ye ev çima ji bo me çima wiha nîne ez jî nizanim. Ji xeynî sererastkirinên çêker guhertinên ku dibe sedema nîqaşan bê fikrê bikarhênera ku gotarên nivîsiye pêwîst e neyê guhertin. Bi fikreke yekalî tu pirsgirêke çareser nabe. Bi kurtasî: ji bo niqaşên di derbarê naveroka gotarê de divê yan mirov bikarhênerê îkna bike yan jî destê xwe nede. Ev xebat wiha birêve diçe. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 12:23, 30 gulan 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Silav heval. Ew gotar ji aliyên min ve hatibû çêkirin. Li ser gotarê şablona xebatê hebû . Dîsa jî ew hatibû berfirehkirin. Aniha ne tenê peyvên heya sererastkirinên min jî têne wek '''sensûr''' bi nav kirin . Ev eybe ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:44, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav hevalên @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]. Hêvî dikim hûn hemû baş bin. Ez ji bo çareserkirina pirsgirêka berfirehkirina gotarê ji aliyê min ve dinivîsim, her çend Avestaboy berê bi şablona "Xebat" nîşan kiribû jî. Ev şablon 7 rojan derbasdar e; piştî wê demê, eger ti guhartinan ne hatine kirin, her bikarhênerek dikare beşdarî gotarê bibe. Nîyeta min ne xirab bû; ez bi mijarê gotarê re eleqedar bûm, ji ber vê yekê min sê beşan zêdekiriye. Min destpêka gotarê li gorî xwe sererast nekir, ji ber ku ew ji aliyê Avestaboy ve hatibû nivîsandin. :::::Herwiha, ji min re peyva '''Ensîklopedî''' derbasdar e, ji ber ku ev peyv wekî standard tê hesibandin û di Wîkîpediyên din de jî tê bikaranîn, ji min re ne giring e ku ew "Ensîklopedî" ye an "Ansîklopedî" ye. Bi ya min, em tev bi hev re li vir bixebitin, ne her yek otorîteyek serbixwe ye. Rojekî baş derbas bikin, Mala ve ava! :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:45, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] berdewamkirina te baş bû. Lê mixabin di gotarê de çend wergerên çewt hebûn. Min dixwast gotarê berdewam bikim . Paşê min doh dît ku gotar ji aliyê te ve hatibû berdewamkirin. Fikir û ramanên min ên xirab tune bûn. Paşê ew kesê jixwe min hez nake te û behsa sensûrê dike .Heke ez li gorî kêfa xwe herim '''ensîklopedî''' baş e . Lê gelek berhemên kurdî bi bandora zimanê tirkî '''Ansîklopedî''' ::::::dinivisîn . Bi kurdî '''zanistname''' ::::::jî wek [[Hevwate|hemwate]] derbasdar e. Ez aniha rojane û aktûel nizanim ema heke baş tê bîra min Wîkîpediyaya soranî peyva zanistname berê bi kar ani bû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 13:07, 30 gulan 2026 (UTC) 2l1ht1rhbrnldwq664l2m1y56utjey0 0 318734 2034278 2032820 2026-05-30T22:43:39Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2034278 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2026}} {{Agahîdank mirov | çînaser = nivîskar | nav = Şaswar Celal Seîd | wêne = شاسوار جەلال (شەهید ئارام) 1.jpg | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = ckb | navê_din = Aram | roja_jidayikbûnê = 1947 | cihê_jidayikbûnê = Xecî Xanî, [[Silêmanî]], [[Başûrê Kurdistanê]] | roja_mirinê = {{Roja mirinê û temen|1978|1|31|1947}} | cihê_mirinê = Tengîser, [[Qeredax (navçe)|Qeredax]], Başûrê Kurdistanê | perwerde = Zankoya Bexdadê | partî = Komeleya Rencedaranê Kurdistan | pênasê_pêşîn = Şehîd }} '''Şaswar Celal Seîd''' (bi [[Soranî|kurdiya soranî]]: شاسوار جەلال سەعید) bi navê '''Aram''' an jî wekê '''Şehîd Aram''' jî tê zanin,'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=66327&babet=1&relat=1024 |sernav=یادی 41 ساڵەی شەهید ئارام بەڕێوەچو شەهید ئارام شیرازەی یەکێتی و کۆمەڵەی لە ترازان پاراست |tercimeya-sernav=Salyada 41hemîn a Şehîdbûna Aram dest pê kir. Şehîd Aram YNK û Komala Rencdaran ji hilweşînê parast. |malper=Xendan |tarîx=31 kanûna paşîn 2019 }}</ref>''' kurdekî rewşenbîr a çepgir ê ji [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bû û damezrînerê komeleya Rencderan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=133051 |sernav=كۆمەڵەی رەنجدەران‌ و یەكێتی نیشتمانی لەدیدی "شەهید ئارام"ەوە |tercimeya-sernav=Komeleya Rencderan u YNK di dîdeya "Şehîd Aram" |malper=Şarpres |tarîx=23 kanûna pêşîn 2018 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220122171354/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=133051 |roja-arşîvê=22 kanûna paşîn 2022 }}</ref><ref name=":0"/> == Jiyan == Şaşwar Celal di sala 1947an de li Xecî Xanî ya bi ser [[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmaniyê]] ji dayik bûye. Wî perwerdeya bineretî li bajarokên Mawat û Çiwarta û perwerdeya amadeyî li bajarê xwe ya Silemanyê xwendiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.diplomaticmagazine.net/politics/118 |sernav=ئارام، سەركردە تەنیاكەی كۆمەڵە |tercimeya-sernav=Aram, take serkirdeyê Komele |malper=Diplomatic Magazine |tarîx=1 sibat 2018 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200111204757/http://www.diplomaticmagazine.net/politics/118 |roja-arşîvê=11 kanûna paşîn 2020 }}</ref> Li gorî çavkaniyan ew di dibistanê de xwendevanekî serketî bû.<ref name=":0"/> Di sala 1964an de Celal di kolêja endezyariya li Zanîngeha Bexda de hatiye qebûlkirin. Celal di sala 1971ê de perwerdeya bilind bi dawî kiriye.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://rojnews.news/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%95%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%A6%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%95-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/ |sernav=شەهید ئارام.. سەرکردە مێژووییەکەی کوردستان |malper=RojNews |tarîx=27 sibat 2020 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220131170922/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A6%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%95-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/ |roja-arşîvê=31 kanûna paşîn 2022 }}</ref> Celal piştre bi hevjîna xwe bi navê Lîdiya zewiciye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://knwe.org/?p=38133 |sernav=شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا – Knwe.org |malper=knwe.org |roja-gihiştinê=2026-05-28 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112064023/https://knwe.org/?p=38133 |url-status=dead }}</ref> == Kariyera siyasî == Celal ji temenêkê piçûk ve di nava siyasetê de bû û di salên 1970î de wekê nivîskarekî çalak, di beşa "siyaseta derve" yê rojnameya kurd a bi navê ''Hawkarî'' dest bi nivîskariyê kiriye û piştre rojnameya Brayetî weşandiye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=http://www.pukpb.org/so/news/952/89/.html |sernav=شەهید ئارام |malper=PUK Politibureau |tarîx=30 kanûna paşîn 2013 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130203072926/http://www.pukpb.org/so/news/952/89/.html |roja-arşîvê=3 sibat 2013 }}</ref> Di sala 1975an de Celal çûye nav komên komeleya Marksîst-Lenînîst a Kurdistanê. Di sala 1976an de Aram çek hilgirtiye û tevlî pêsmergeyên [[Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê|YNKê]] bûye.<ref name=":2"/><ref name=":0"/> Celal di sala 1970 [[Komeleyê Rencderanê Kurdistanê]] ava kiriye. Di sala 1974an de ew wek şanda Yekitiya Xwendekarên Kurdistan ji bo Kongreya Ciwanên [[Mosko]] çûye Moskowê. Di sala 1976an de piştê girtina Xala Şahab û hevalên wî, Celal bûye sekreteriya takane.<ref name=":2"/> == Suîqest == Şaswar Celal di 31ê çileya sala 1978an de li gundê Tengîser, [[Qeredax (navçe)|navçeya Qeredaxê]] ji aliyê çeteyan ve hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120201 |sernav=جیاوازتر لە ساڵانی رابردوو، ئەمڕۆ یادی شەهید ئارام لە سلێمانی دەکرێتەوە |tercimeya-sernav=Rindtir li salên berî. îro yadê Şehîd Aram hate kirin |malper=Rûdaw |tarîx=31 kanûna paşîn 2020 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260131072556/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120201 |roja-arşîvê=31 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://knwe.org/?p=38133 |sernav=شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا |malper=Kurdistanî Nwê |tarîx=18 adar 2019 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201112064023/https://knwe.org/?p=38133 |roja-arşîvê=12 çiriya paşîn 2020}}</ref> == Nivîsên wî == * <nowiki>''</nowiki>''Halbejârdinêk le nûsînekan-î šehîd Aram''<nowiki>''</nowiki>. (kurmancî: Nivîsên bijartî yê Şehîd Şaswar Celal), Nauzeng, YNK 1980 == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1947]] [[Kategorî:Kesên ji Silêmaniyê]] [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Mirin 1978]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên YNKê]] awk7syebn9996nhy3aji1zvwt740yvl 2034283 2034278 2026-05-30T23:12:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2034283 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2026}} {{Agahîdank mirov | çînaser = nivîskar | nav = Şaswar Celal Seîd | wêne = شاسوار جەلال (شەهید ئارام) 1.jpg | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = ckb | navê_din = Aram | roja_jidayikbûnê = 1947 | cihê_jidayikbûnê = Xecî Xanî, [[Silêmanî]], [[Başûrê Kurdistanê]] | roja_mirinê = {{Roja mirinê û temen|1978|1|31|1947}} | cihê_mirinê = Tengîser, [[Qeredax (navçe)|Qeredax]], Başûrê Kurdistanê | perwerde = Zankoya Bexdadê | partî = Komeleya Rencedaranê Kurdistan | pênasê_pêşîn = Şehîd }} '''Şaswar Celal Seîd''' (bi [[Soranî|kurdiya soranî]]: شاسوار جەلال سەعید) bi navê '''Aram''' an jî wekê '''Şehîd Aram''' jî tê zanin,'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=66327&babet=1&relat=1024 |sernav=یادی 41 ساڵەی شەهید ئارام بەڕێوەچو شەهید ئارام شیرازەی یەکێتی و کۆمەڵەی لە ترازان پاراست |tercimeya-sernav=Salyada 41hemîn a Şehîdbûna Aram dest pê kir. Şehîd Aram YNK û Komala Rencdaran ji hilweşînê parast. |malper=Xendan |tarîx=31 kanûna paşîn 2019 }}</ref>''' kurdekî rewşenbîr a çepgir ê ji [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bû û damezrînerê komeleya Rencderan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=133051 |sernav=كۆمەڵەی رەنجدەران‌ و یەكێتی نیشتمانی لەدیدی "شەهید ئارام"ەوە |tercimeya-sernav=Komeleya Rencderan u YNK di dîdeya "Şehîd Aram" |malper=Şarpres |tarîx=23 kanûna pêşîn 2018 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220122171354/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=133051 |roja-arşîvê=22 kanûna paşîn 2022 }}</ref><ref name=":0"/> == Jiyan == Şaşwar Celal di sala 1947an de li Xecî Xanî ya bi ser [[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmaniyê]] ji dayik bûye. Wî perwerdeya bineretî li bajarokên Mawat û Çiwarta û perwerdeya amadeyî li bajarê xwe ya Silemanyê xwendiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.diplomaticmagazine.net/politics/118 |sernav=ئارام، سەركردە تەنیاكەی كۆمەڵە |tercimeya-sernav=Aram, take serkirdeyê Komele |malper=Diplomatic Magazine |tarîx=1 sibat 2018 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200111204757/http://www.diplomaticmagazine.net/politics/118 |roja-arşîvê=11 kanûna paşîn 2020 }}</ref> Li gorî çavkaniyan ew di dibistanê de xwendevanekî serketî bû.<ref name=":0"/> Di sala 1964an de Celal di kolêja endezyariya li Zanîngeha Bexda de hatiye qebûlkirin. Celal di sala 1971ê de perwerdeya bilind bi dawî kiriye.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://rojnews.news/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%95%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%A6%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%95-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/ |sernav=شەهید ئارام.. سەرکردە مێژووییەکەی کوردستان |malper=RojNews |tarîx=27 sibat 2020 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220131170922/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A6%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%95-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/ |roja-arşîvê=31 kanûna paşîn 2022 }}</ref> Celal piştre bi hevjîna xwe bi navê Lîdiya zewiciye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://knwe.org/?p=38133 |sernav=شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا – Knwe.org |malper=knwe.org |roja-gihiştinê=2026-05-28 |roja-arşîvê=2020-11-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201112064023/https://knwe.org/?p=38133 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Kariyera siyasî == Celal ji temenêkê piçûk ve di nava siyasetê de bû û di salên 1970î de wekê nivîskarekî çalak, di beşa "siyaseta derve" yê rojnameya kurd a bi navê ''Hawkarî'' dest bi nivîskariyê kiriye û piştre rojnameya Brayetî weşandiye.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=http://www.pukpb.org/so/news/952/89/.html |sernav=شەهید ئارام |malper=PUK Politibureau |tarîx=30 kanûna paşîn 2013 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130203072926/http://www.pukpb.org/so/news/952/89/.html |roja-arşîvê=3 sibat 2013 }}</ref> Di sala 1975an de Celal çûye nav komên komeleya Marksîst-Lenînîst a Kurdistanê. Di sala 1976an de Aram çek hilgirtiye û tevlî pêsmergeyên [[Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê|YNKê]] bûye.<ref name=":2"/><ref name=":0"/> Celal di sala 1970 [[Komeleyê Rencderanê Kurdistanê]] ava kiriye. Di sala 1974an de ew wek şanda Yekitiya Xwendekarên Kurdistan ji bo Kongreya Ciwanên [[Mosko]] çûye Moskowê. Di sala 1976an de piştê girtina Xala Şahab û hevalên wî, Celal bûye sekreteriya takane.<ref name=":2"/> == Suîqest == Şaswar Celal di 31ê çileya sala 1978an de li gundê Tengîser, [[Qeredax (navçe)|navçeya Qeredaxê]] ji aliyê çeteyan ve hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120201 |sernav=جیاوازتر لە ساڵانی رابردوو، ئەمڕۆ یادی شەهید ئارام لە سلێمانی دەکرێتەوە |tercimeya-sernav=Rindtir li salên berî. îro yadê Şehîd Aram hate kirin |malper=Rûdaw |tarîx=31 kanûna paşîn 2020 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260131072556/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120201 |roja-arşîvê=31 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://knwe.org/?p=38133 |sernav=شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا |malper=Kurdistanî Nwê |tarîx=18 adar 2019 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201112064023/https://knwe.org/?p=38133 |roja-arşîvê=12 çiriya paşîn 2020 }}</ref> == Nivîsên wî == * <nowiki>''</nowiki>''Halbejârdinêk le nûsînekan-î šehîd Aram''<nowiki>''</nowiki>. (kurmancî: Nivîsên bijartî yê Şehîd Şaswar Celal), Nauzeng, YNK 1980 == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1947]] [[Kategorî:Kesên ji Silêmaniyê]] [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Mirin 1978]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Siyasetmedarên YNKê]] rze3z4qjfu68qvbjoqejbcjfv2bpbbb 2 318782 2034422 2033182 2026-05-31T10:10:07Z Wikihez 39702 2034422 wikitext text/x-wiki |-/n# {| class="wikitable" |-/n# !page_id!!page_title!!wikidata_item |-/n# |- |-/n# # sitelink item |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_kel%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1003183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burmanniaceae http://www.wikidata.org/entity/Q1016710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/HamedFard http://www.wikidata.org/entity/Q112057517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr%C3%AAj%C3%AAn_alfay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q103517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7oka_beta http://www.wikidata.org/entity/Q103531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sem%C3%AEram%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q103960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oks%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q104285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula http://www.wikidata.org/entity/Q1028642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mode_Gakuen_Cocoon_Tower http://www.wikidata.org/entity/Q1030463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaset_li_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1031246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1031997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmay%C3%AAn_netewey%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1032135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heteroseksuel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1035954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjalk_(fam%C3%AEle) http://www.wikidata.org/entity/Q1038113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlemanniaceae http://www.wikidata.org/entity/Q1041665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carl%27s_Jr. http://www.wikidata.org/entity/Q1043486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gram_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1044686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qijn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q10304508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Candelariaceae http://www.wikidata.org/entity/Q10441420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenga_pel%C3%AAn_geniman http://www.wikidata.org/entity/Q100683084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbar/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q104066604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Clubhouse http://www.wikidata.org/entity/Q104101703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AAdera_tali%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q104527072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xizan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr%C3%AEnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nokleon http://www.wikidata.org/entity/Q102165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyva_tij%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q104641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serheng http://www.wikidata.org/entity/Q104680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plebs http://www.wikidata.org/entity/Q104687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koremi%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q104825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rev http://www.wikidata.org/entity/Q105674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Azonof%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q107238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Melh%C3%AAb http://www.wikidata.org/entity/Q107293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Casino_-_No_Limit http://www.wikidata.org/entity/Q1047623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1047931 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_Zivistan%C3%AA_y%C3%AAn_Universiadey%C3%AA_ya_sala_2011%27an http://www.wikidata.org/entity/Q1054455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mikurhatina_serbest http://www.wikidata.org/entity/Q1054460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarker http://www.wikidata.org/entity/Q1056832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WestJet http://www.wikidata.org/entity/Q1059770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valletot http://www.wikidata.org/entity/Q1072670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunera_Mezopotamyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1072751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayele http://www.wikidata.org/entity/Q10724268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelaioides http://www.wikidata.org/entity/Q10730964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Analisoma http://www.wikidata.org/entity/Q10733470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mparo http://www.wikidata.org/entity/Q38249616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_teror%C3%AEst%C3%AE_li_Viyanay%C3%AA_2020 http://www.wikidata.org/entity/Q101095813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokatiya_DYAy%C3%AA_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q101110072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_El%C3%AE_Elyas http://www.wikidata.org/entity/Q102230981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Line http://www.wikidata.org/entity/Q104772074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E1_Tower http://www.wikidata.org/entity/Q104843682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Postman_(nermalav) http://www.wikidata.org/entity/Q105538901 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergeliya http://www.wikidata.org/entity/Q105582036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhan_Erdal http://www.wikidata.org/entity/Q105702132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pamukkale http://www.wikidata.org/entity/Q105893254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Sidebar/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q105981884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Sernav http://www.wikidata.org/entity/Q107225253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q107225305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs-box2 http://www.wikidata.org/entity/Q107225455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs-box http://www.wikidata.org/entity/Q107225518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/P%C3%AA%C5%9Fk%C3%AA%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107225692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_RISM http://www.wikidata.org/entity/Q107294481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Young_Royals http://www.wikidata.org/entity/Q107300488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazof%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q107988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AA_cam http://www.wikidata.org/entity/Q1048886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WhatsApp http://www.wikidata.org/entity/Q1049511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koenz%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q1050086 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyarder http://www.wikidata.org/entity/Q1062083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%AA_m%C3%AAvandar http://www.wikidata.org/entity/Q1073408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_erdn%C3%AEgariya_H%C3%A9rault%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10139325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthocephala http://www.wikidata.org/entity/Q10734253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dencik http://www.wikidata.org/entity/Q10734999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanika_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q10736766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/MV_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q104880404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valheim http://www.wikidata.org/entity/Q105100327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_Kurdish_Wikimedians_User_Group http://www.wikidata.org/entity/Q106174850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/R%C3%AAzkerdi%C5%9F%C3%AA_%C3%A7imokan http://www.wikidata.org/entity/Q108068746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fve%C3%A7%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q1063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweku%C5%9Ftin http://www.wikidata.org/entity/Q10737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taz%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q10791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEldo http://www.wikidata.org/entity/Q10801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_11%C3%AA_%C3%8Elon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermansaz http://www.wikidata.org/entity/Q105186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q105210 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bindehlok http://www.wikidata.org/entity/Q105415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpokondriya http://www.wikidata.org/entity/Q105434 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anhidrit http://www.wikidata.org/entity/Q105439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166 http://www.wikidata.org/entity/Q106487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Brah%C3%AEm_Seyder http://www.wikidata.org/entity/Q106749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Schulz http://www.wikidata.org/entity/Q107520 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welat%C3%AAn_t%C3%AArb%C3%BBna_berhem%C3%AAn_hundur%C3%AEn_her_ser%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q108977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adapa http://www.wikidata.org/entity/Q1051459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezinb%C3%BBna_lojist%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1052379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem http://www.wikidata.org/entity/Q1053254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemxane http://www.wikidata.org/entity/Q1053332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest%C3%AA_b%C3%AAhnkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1054094 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendera_t%C3%AAketin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1075664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1088099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEsaba http://www.wikidata.org/entity/Q1088417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1088421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ioann%C3%AAs_Aksux http://www.wikidata.org/entity/Q1089423 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%BB%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1090081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Forma_dadr%C3%AAs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10541491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Danzot http://www.wikidata.org/entity/Q10754363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezra_Fer%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q10754869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Fransa http://www.wikidata.org/entity/Q10816832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_DYA http://www.wikidata.org/entity/Q10816993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cefan http://www.wikidata.org/entity/Q10829993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brasenia_schreberi http://www.wikidata.org/entity/Q10913294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kimsoran_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q11015000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grev%C3%AAn_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBn%C3%AA_y%C3%AAn_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q11015855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Umer_Sultan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11018741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kes%C3%AAn_ku_di_2022an_de_mirine http://www.wikidata.org/entity/Q107528356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boj%C3%AE_(ku%C3%A7ik) http://www.wikidata.org/entity/Q108853286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Honkai:_Star_Rail http://www.wikidata.org/entity/Q108896777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karduk http://www.wikidata.org/entity/Q110196443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keskesor http://www.wikidata.org/entity/Q1052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brabanta_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar http://www.wikidata.org/entity/Q10884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%BBnpi%C5%9Ftdar_(fil%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q10915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robot http://www.wikidata.org/entity/Q11012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q11019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBka_bideng http://www.wikidata.org/entity/Q106833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q107626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eksekinandin http://www.wikidata.org/entity/Q107706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirkuj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Sip%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1068139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AErlend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1068545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAmkilox http://www.wikidata.org/entity/Q1068553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%AE%C3%A7eya_r%C3%BBviy%C3%AA_baday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1068559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salvadoraceae http://www.wikidata.org/entity/Q1068569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_kontrol%C3%AA_ya_%C3%A7erxa_xaney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1068809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_Ewlekariya_Komara_%C3%87%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1068951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lahamu http://www.wikidata.org/entity/Q1094932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arnavutk%C3%B6y http://www.wikidata.org/entity/Q1095321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar%C3%AA_kanaday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1104069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perey%C3%AA_d%C3%AEj%C3%AEtal http://www.wikidata.org/entity/Q10836209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesaba_spartin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10948641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:GEO http://www.wikidata.org/entity/Q10948883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Evdalan http://www.wikidata.org/entity/Q10949578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_Omeran_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q10950852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elhediyet_elhem%C3%AEdiye http://www.wikidata.org/entity/Q11033568 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AElvank_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q11041499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bardaha http://www.wikidata.org/entity/Q107639330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Homo_bodoensis http://www.wikidata.org/entity/Q109302884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Talbe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q109383703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Fransa/box-header http://www.wikidata.org/entity/Q109391467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_B%C3%AEracik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q109393443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rah%C3%AEm_Re%C5%9F%C3%AEd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110210466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxwaznameya_Boushaki_ji_bo_maf%C3%AAn_siyas%C3%AE_y%C3%AAn_Cezay%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110233804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_%C5%9Feytanok http://www.wikidata.org/entity/Q110257504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reng http://www.wikidata.org/entity/Q1075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Limburg,_Holenda http://www.wikidata.org/entity/Q1093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ripoll%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q10930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrotxa http://www.wikidata.org/entity/Q10932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q10943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAragihandin http://www.wikidata.org/entity/Q11024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojnameger%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefon http://www.wikidata.org/entity/Q11035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojname http://www.wikidata.org/entity/Q11032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apemen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Rolling_Stones http://www.wikidata.org/entity/Q11036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87and http://www.wikidata.org/entity/Q11042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Os%C3%AAt http://www.wikidata.org/entity/Q106955 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rea http://www.wikidata.org/entity/Q108419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Berxwedana_Xudan http://www.wikidata.org/entity/Q108462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kim_Yong-nam http://www.wikidata.org/entity/Q110456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1072012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutha http://www.wikidata.org/entity/Q1096108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wal%C3%AEereb http://www.wikidata.org/entity/Q10778077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekan http://www.wikidata.org/entity/Q10778272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxy%C3%BBsif http://www.wikidata.org/entity/Q10842806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heqv%C3%AArd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10844024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meyab http://www.wikidata.org/entity/Q10859035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eng%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10860839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ageray%C3%AEs_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q10961271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ortan http://www.wikidata.org/entity/Q10963761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBtikan http://www.wikidata.org/entity/Q10968053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar http://www.wikidata.org/entity/Q10968373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tilko%C3%A7er http://www.wikidata.org/entity/Q10971503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenneth_Robert_Scott http://www.wikidata.org/entity/Q106982362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107721276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En%C3%AEsiyat%C3%AEva_Zarok%C3%AAn_Agir http://www.wikidata.org/entity/Q107804942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esa_Zarep%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q108516960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/@ http://www.wikidata.org/entity/Q10714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kojeran http://www.wikidata.org/entity/Q10850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Spanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevok http://www.wikidata.org/entity/Q10856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEga_r%C3%BBgbiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_german%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q108662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bil%C3%BBrvan%C3%AA_gund%C3%AA_mi%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q111502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_giraniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yezdan%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1107103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Commelinidae http://www.wikidata.org/entity/Q1115272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex%C5%9F%C3%AEna_h%C3%AAkexane http://www.wikidata.org/entity/Q1115376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Cih%C3%BByan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1141090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Yemen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1141249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Microsoft_Windows%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1141703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Howto http://www.wikidata.org/entity/Q1142825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezg%C3%AEnka http://www.wikidata.org/entity/Q1142848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBna_tiromb%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1142905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEbetnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1143760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PDFCreator http://www.wikidata.org/entity/Q1143775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cumhuriyet_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q1143794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dutar http://www.wikidata.org/entity/Q1143814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Ciwan%C3%AAn_Azad_a_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10861978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Gel%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10861982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Azad%C3%AE_%C3%BB_Demokrasiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10861980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_Wan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10863021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10876842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAyavk http://www.wikidata.org/entity/Q10973598 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ua-Ildak http://www.wikidata.org/entity/Q10974765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxbizin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10975009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10975918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkarnunna http://www.wikidata.org/entity/Q10976369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Silo_Qiz http://www.wikidata.org/entity/Q10977430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kabta http://www.wikidata.org/entity/Q10977687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_%C5%9Een_(karsaz) http://www.wikidata.org/entity/Q10988504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uryan_Xidir http://www.wikidata.org/entity/Q10989272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Civata_W%C3%AEk%C3%AEproje http://www.wikidata.org/entity/Q11063506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q11084306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dipstick http://www.wikidata.org/entity/Q11089636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Az_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q11137996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemawend http://www.wikidata.org/entity/Q11151377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Hesenan http://www.wikidata.org/entity/Q11436152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_Batizm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q108783890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed%C3%AA_Rewad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110800048 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBlwara_Bangabandhu http://www.wikidata.org/entity/Q110814035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Eunice_(2022) http://www.wikidata.org/entity/Q110953177 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buse_Meral http://www.wikidata.org/entity/Q111368642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sauroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q111389636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luristan_(erdn%C3%AEgar%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q111392363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Merd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q111475107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dotin http://www.wikidata.org/entity/Q111516624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdayetiya_%C3%AEslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q111590572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAvekirina_Ba%C5%9F%C3%BBr_%C3%BB_Rojhilat%C3%AA_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114096220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertek%C3%AAn_li_ser_ku%C5%9Ftina_J%C3%AEna_Em%C3%AEn%C3%AE_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114151812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Ian http://www.wikidata.org/entity/Q114160017 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_le%C5%9Fker%C3%AE_ya_%C3%AElona_2022an_li_Burk%C3%AEna_Fasoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114341504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elsas http://www.wikidata.org/entity/Q1142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEatlon http://www.wikidata.org/entity/Q10980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hingiv http://www.wikidata.org/entity/Q10987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArnas http://www.wikidata.org/entity/Q11063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_gera_xw%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amnez%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_hormonan http://www.wikidata.org/entity/Q11078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_parkinson%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87olyak http://www.wikidata.org/entity/Q11088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navn%C3%AE%C5%9Fana_IP http://www.wikidata.org/entity/Q11135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q11158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik http://www.wikidata.org/entity/Q11410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nerd http://www.wikidata.org/entity/Q11411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rak%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q11412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karate http://www.wikidata.org/entity/Q11419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyzok http://www.wikidata.org/entity/Q11422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bariste http://www.wikidata.org/entity/Q11423 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C5%9Fanek http://www.wikidata.org/entity/Q11421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanza http://www.wikidata.org/entity/Q11426 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElm http://www.wikidata.org/entity/Q11424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eile http://www.wikidata.org/entity/Q11435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaz http://www.wikidata.org/entity/Q11432 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-bulgar http://www.wikidata.org/entity/Q110117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner%C3%AAn_l%C3%AAdan%C3%AA_y%C3%AAn_hevedudan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q114466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirgeh http://www.wikidata.org/entity/Q115278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bm_Kuls%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q1110560 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjala_avjen%C3%AEker_a_gewr http://www.wikidata.org/entity/Q1110676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qul%C3%AEbeg,_Armav%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q1144641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C5%9F%C3%AEley%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1145205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suk%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q1145541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%BBgorkirina_gaz%C3%AAn_henasedan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1146120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_%C3%8Az%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q1147008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Mahmut_%C3%9Cnl%C3%BC http://www.wikidata.org/entity/Q1151080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1152210 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Wolfram http://www.wikidata.org/entity/Q1153641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesayetiya_pas%C3%AEv-agres%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q1153809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirvan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1154336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C4%B1v%C4%B1kl%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q10999707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mewlida_Neb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11008913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelale_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q11184143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_etnod%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11197007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tubemate http://www.wikidata.org/entity/Q110064316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ZBMATH http://www.wikidata.org/entity/Q111044348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q111739370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_ereb_%C3%BB_misilman http://www.wikidata.org/entity/Q111939431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Doza_Koban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q111952118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Micah%C3%AEd%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q111972818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Nong_Bua_Lamphu_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114435170 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teq%C3%AEna_Pira_Ker%C3%A7%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114492886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Nirx http://www.wikidata.org/entity/Q114562595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Julia_(2022) http://www.wikidata.org/entity/Q114563438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hengaw http://www.wikidata.org/entity/Q114660373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewldana_ku%C5%9Ftina_%C3%8Emran_Xan http://www.wikidata.org/entity/Q115036627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Table_TOC http://www.wikidata.org/entity/Q115245238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9F%C3%AEva_Annay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115288326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tab%C3%BBra_Turan http://www.wikidata.org/entity/Q115369646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AA_karebay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antwerpen_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q1116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merk%C3%BBr_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hector_Berlioz http://www.wikidata.org/entity/Q1151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michigan http://www.wikidata.org/entity/Q1166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Go%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q10990 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kartol http://www.wikidata.org/entity/Q10998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekir http://www.wikidata.org/entity/Q11002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soya http://www.wikidata.org/entity/Q11006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebze http://www.wikidata.org/entity/Q11004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malang_Regency http://www.wikidata.org/entity/Q11095 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_dolar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11110 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_julian%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelheya_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarayevo http://www.wikidata.org/entity/Q11194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz_(k%C3%AEmya) http://www.wikidata.org/entity/Q11193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C3%A7erxe http://www.wikidata.org/entity/Q11442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87andin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serena_Williams http://www.wikidata.org/entity/Q11459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvragihbar http://www.wikidata.org/entity/Q11456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pemb%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q11457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil http://www.wikidata.org/entity/Q11460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng http://www.wikidata.org/entity/Q11461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nanoteknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11468 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cam http://www.wikidata.org/entity/Q11469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwan%C3%AAn_%C3%87epgir_%C3%AAn_Sol%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q11514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teorema_P%C3%AEtagoras http://www.wikidata.org/entity/Q11518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behram_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_girav%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q112099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblem http://www.wikidata.org/entity/Q112110 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niagara_County,_New_York http://www.wikidata.org/entity/Q114969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eugen_Bleuler http://www.wikidata.org/entity/Q115506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hol_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q117085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourguignon-l%C3%A8s-Conflans http://www.wikidata.org/entity/Q117106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gastroenteroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q120569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Colton_Ford http://www.wikidata.org/entity/Q1112161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Adams http://www.wikidata.org/entity/Q1122204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaizinkalns http://www.wikidata.org/entity/Q1122342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEzaya_Betlaneya_Xebat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1147138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1147507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelgo%C5%9Far_(kul%C3%AElk) http://www.wikidata.org/entity/Q1148029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAj%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/Q1148039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Evrensel http://www.wikidata.org/entity/Q1149161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_ti%C5%9Ftan http://www.wikidata.org/entity/Q1149275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pomy,_Aude http://www.wikidata.org/entity/Q1149530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilx%C3%BBns http://www.wikidata.org/entity/Q1154857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_birakuj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1154912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiriziya_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1154934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiriziya_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1154958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xap%C3%BB%C5%9Fk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaxin http://www.wikidata.org/entity/Q1155149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgerarm%C3%BBdl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarg%C3%AEd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sindel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menge http://www.wikidata.org/entity/Q1155436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Files http://www.wikidata.org/entity/Q1155538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgertanz%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q1155582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xenege http://www.wikidata.org/entity/Q1155624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87en%C3%A7%C3%BBla_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1155634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87en%C3%A7%C3%BBla_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1155693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paxnik http://www.wikidata.org/entity/Q1155776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salih_Zeki http://www.wikidata.org/entity/Q1155931 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ard%C3%BBste http://www.wikidata.org/entity/Q1156094 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abrans,_Xart http://www.wikidata.org/entity/Q1156262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9For%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1156276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Torensor http://www.wikidata.org/entity/Q1156351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erginis http://www.wikidata.org/entity/Q1156569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shari_Weiser http://www.wikidata.org/entity/Q1167640 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Iyonyan http://www.wikidata.org/entity/Q1167788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyariya_sersal%C3%AA_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1168338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_gurc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_serb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_makedon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_alban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengnasiya_bil%C3%AAvkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1200775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehak http://www.wikidata.org/entity/Q1200843 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deurne,_Bel%C3%A7%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q1201672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Point_Roberts http://www.wikidata.org/entity/Q1203794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Whitelist http://www.wikidata.org/entity/Q11679506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Suggestions http://www.wikidata.org/entity/Q11679510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Xeletiy%C3%AAn_%C3%A7avkaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12015580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12020074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_bank%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12032169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marek_%C4%8Cejka http://www.wikidata.org/entity/Q12035320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Awistralyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12060728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12060881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kel%C3%AEle_%C3%BB_Dimne_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q12064127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_CANTICN http://www.wikidata.org/entity/Q111193492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/AUA_Framework http://www.wikidata.org/entity/Q112131421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SAS http://www.wikidata.org/entity/Q112176862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Testa_%C3%8Engil%C3%AEz%C3%AE_ya_Duolingo http://www.wikidata.org/entity/Q112316754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Riedel http://www.wikidata.org/entity/Q112407628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Trop%C3%AEkal_a_Nalgae_(2022) http://www.wikidata.org/entity/Q114874666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAwirzeya_Cindaran_a_S%C3%AA%C3%BBl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114912414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_bi_bombeyan_li_Mogad%C3%AE%C5%9Fuy%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114926903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilwe%C5%9Fandina_Pira_Morb%C3%AE_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114943882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Hevkar%C3%AE_ya_Partiy%C3%AAn_Kurdistana_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114948235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ChatGPT http://www.wikidata.org/entity/Q115564437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%AEme_Evdirehman http://www.wikidata.org/entity/Q115655132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Skandala_gendeliy%C3%AA_ya_Qeter%C3%AA_li_parlamena_Ewropay%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q115681322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%87ekoslovakya http://www.wikidata.org/entity/Q115705793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEjadkujiya_Tirkmen%C3%AAn_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116783960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_KANTO http://www.wikidata.org/entity/Q116938150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117084542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Vpad http://www.wikidata.org/entity/Q120175462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Threads http://www.wikidata.org/entity/Q120281745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/config http://www.wikidata.org/entity/Q120667445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Michigan http://www.wikidata.org/entity/Q1169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hessen http://www.wikidata.org/entity/Q1199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya http://www.wikidata.org/entity/Q1202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rheinland-Pfalz http://www.wikidata.org/entity/Q1200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saarland http://www.wikidata.org/entity/Q1201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Illinois http://www.wikidata.org/entity/Q1204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tur%C3%AEngiya http://www.wikidata.org/entity/Q1205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pentagon http://www.wikidata.org/entity/Q11208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevk%C3%AA%C5%9Feya_d%C3%AEferensiyel http://www.wikidata.org/entity/Q11214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Esman%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEnok http://www.wikidata.org/entity/Q11221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Vista http://www.wikidata.org/entity/Q11230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kubuntu http://www.wikidata.org/entity/Q11250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Times_Square http://www.wikidata.org/entity/Q11259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wext http://www.wikidata.org/entity/Q11471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q11474 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaxez http://www.wikidata.org/entity/Q11472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBerd http://www.wikidata.org/entity/Q11500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar http://www.wikidata.org/entity/Q11563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEgir%C3%AA_Serok%C3%AA_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokdewlet%C3%AA_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11696 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_V%C3%AErj%C3%AEn_%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwaringeh http://www.wikidata.org/entity/Q11707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Senfoniya_9em_a_Beethoven http://www.wikidata.org/entity/Q11989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kylie_Minogue http://www.wikidata.org/entity/Q11998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q12004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Maps http://www.wikidata.org/entity/Q12013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_News http://www.wikidata.org/entity/Q12020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87am http://www.wikidata.org/entity/Q12024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Lor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q112745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AAdera_pileya_yekem http://www.wikidata.org/entity/Q112754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Operasyona_Xal%C3%AE%C3%A7eya_Efs%C3%BBn%C3%AE_(Yemen) http://www.wikidata.org/entity/Q113016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Josef_Christian_Aigner http://www.wikidata.org/entity/Q113028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Berner http://www.wikidata.org/entity/Q113038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/August_Aichhorn http://www.wikidata.org/entity/Q113247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Senargent-Mignafans http://www.wikidata.org/entity/Q113274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belfahy http://www.wikidata.org/entity/Q113314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Magic_Kaito http://www.wikidata.org/entity/Q113329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fretigney-et-Velloreille http://www.wikidata.org/entity/Q113533 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meriv%C3%AAn_reben_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q117293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%AEgor%C3%AE_Perelman http://www.wikidata.org/entity/Q117346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalkurd_FF http://www.wikidata.org/entity/Q120705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubarekirin http://www.wikidata.org/entity/Q120877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apand%C3%AEs%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q121041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Superkomputer http://www.wikidata.org/entity/Q121117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sosyaldemokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q121254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Profesor http://www.wikidata.org/entity/Q121594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Raymond_Battegay http://www.wikidata.org/entity/Q123853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Royal_Society http://www.wikidata.org/entity/Q123885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radovan_Karad%C5%BEi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q123923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leza_deng%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekat http://www.wikidata.org/entity/Q124058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le%C5%9Fciwan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewteka_p%C3%AAlp%C3%AAlok%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragihbar http://www.wikidata.org/entity/Q124291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qedra_zahir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevzayend%C3%AEt%C3%AE_di_helbest%C3%AAn_ev%C3%AEn%C3%AA_y%C3%AAn_faris%C3%AE_de http://www.wikidata.org/entity/Q1126298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E8 http://www.wikidata.org/entity/Q1129207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epgir%C3%AAn_tund http://www.wikidata.org/entity/Q1129409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_Rockefeller http://www.wikidata.org/entity/Q1130469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeng http://www.wikidata.org/entity/Q1130524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hip-hop_(bin%C3%A7ande) http://www.wikidata.org/entity/Q1132127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEvaya_Tolhildan%C3%AA_ya_Tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1133450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navrasta_Erdn%C3%AEgar%C3%AE_ya_Ewropa http://www.wikidata.org/entity/Q1133467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coronaviridae http://www.wikidata.org/entity/Q1134583 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErgan http://www.wikidata.org/entity/Q1135034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q1157591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBya_b%C3%AAdengiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1157739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pizirk http://www.wikidata.org/entity/Q1172159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hed%C3%AEsvan http://www.wikidata.org/entity/Q1172458 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kayunga_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1207391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leduc,_Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q1207513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derg%C3%BB%C5%9Fa_%C5%9Faristaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1207629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eskele http://www.wikidata.org/entity/Q11723008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Self%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12068677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q12069631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamdi_Ulukaya http://www.wikidata.org/entity/Q12071778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sembola_alanasiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12152721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Cografya http://www.wikidata.org/entity/Q12153864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Huner http://www.wikidata.org/entity/Q12154011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Felsefe_%C3%BB_d%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q12154114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Civak_%C3%BB_zanist%C3%AAn_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12154199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Jiyana_rojane http://www.wikidata.org/entity/Q12154211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Biyoloj%C3%AE_%C3%BB_zanist%C3%AAn_sihet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12154283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Teknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12154377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Matemat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q12154424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Zanist%C3%AAn_fiz%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12154601 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stefania_Turkewich http://www.wikidata.org/entity/Q12162960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasabi http://www.wikidata.org/entity/Q12378304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Di_xewnan_de_j%C3%AE_ez_%C3%AA_ziman%C3%AA_xwe_winda_nekim_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q12392579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehti http://www.wikidata.org/entity/Q12434165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Ku%C5%9Fman http://www.wikidata.org/entity/Q112796337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Webb%27s_First_Deep_Field http://www.wikidata.org/entity/Q113019754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Timothy_Jones_II http://www.wikidata.org/entity/Q113130840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maratona_London%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q113549384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_m%C3%AAr_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q117157186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lehiya_Riha_%C3%BB_Sems%C3%BBr%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q117187770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q117193485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftina_Didem_Akay http://www.wikidata.org/entity/Q117196867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BNFdata http://www.wikidata.org/entity/Q117197805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Libris http://www.wikidata.org/entity/Q117197808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Structurae_structure http://www.wikidata.org/entity/Q117197855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_KBR http://www.wikidata.org/entity/Q117197860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Pleiades http://www.wikidata.org/entity/Q117197861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_WorldCat_Entities http://www.wikidata.org/entity/Q117197869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Emmy http://www.wikidata.org/entity/Q117197952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Transinvest http://www.wikidata.org/entity/Q117206645 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_GVP http://www.wikidata.org/entity/Q117219115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Structurae_person http://www.wikidata.org/entity/Q117219118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_EUTA_person http://www.wikidata.org/entity/Q117219123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_EUTA http://www.wikidata.org/entity/Q117219125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/templatepage http://www.wikidata.org/entity/Q120682781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/auxiliary http://www.wikidata.org/entity/Q120683254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/subst http://www.wikidata.org/entity/Q120769077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/subst http://www.wikidata.org/entity/Q121097887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9lizaire_%C3%BB_Zarok%C3%AAn_Frey http://www.wikidata.org/entity/Q121435688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin_li_Antarkt%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q123745306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q123745747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_awistir%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q123745748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pev%C3%A7%C3%BBna_PKK_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q123857391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Arjen_Ar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123865007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Qanat%C3%AA_Kurdo http://www.wikidata.org/entity/Q123865061 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endazyar%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q123877047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pu%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123934414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WikiProject_banner_related http://www.wikidata.org/entity/Q123991456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WPBannerMeta/templatepage/deduceimportance http://www.wikidata.org/entity/Q124038059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Commeny http://www.wikidata.org/entity/Q124042038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Diz%C3%AAn_jin_%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124044173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Maf%C3%AAn_mirovan_li_gor%C3%AE_cihan http://www.wikidata.org/entity/Q124052599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Vital_article_count http://www.wikidata.org/entity/Q124249564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xelatgir%C3%AAn_Xelata_%C5%9Eerefnamey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124288320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Munzur_%C3%87em http://www.wikidata.org/entity/Q124289819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_tirk http://www.wikidata.org/entity/Q124305471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eervan%C3%AAn_jin_%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124326769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124330388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q124330394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q124330419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-bef/check http://www.wikidata.org/entity/Q124351612 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-aft/check http://www.wikidata.org/entity/Q124351613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Komar%C3%AAn_ber%C3%AA_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q124353504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Format_revisiontimestamp http://www.wikidata.org/entity/Q124360872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya-Anhalt http://www.wikidata.org/entity/Q1206 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakotaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakotaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brandenburg http://www.wikidata.org/entity/Q1208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bremen_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q1209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wyoming http://www.wikidata.org/entity/Q1214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montana http://www.wikidata.org/entity/Q1212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Okyan%C3%BBsa_Hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_K%C3%BBbay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fulgencio_Batista http://www.wikidata.org/entity/Q11270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sersal http://www.wikidata.org/entity/Q11269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balaxane http://www.wikidata.org/entity/Q11303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wekhev%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apache http://www.wikidata.org/entity/Q11354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoke http://www.wikidata.org/entity/Q11352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/San%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garis http://www.wikidata.org/entity/Q11575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelvin http://www.wikidata.org/entity/Q11579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ra%C3%BAl_Gonz%C3%A1lez http://www.wikidata.org/entity/Q11576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Appenzell_Ausserrhoden http://www.wikidata.org/entity/Q12079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolera http://www.wikidata.org/entity/Q12090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Dunant http://www.wikidata.org/entity/Q12091 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Appenzell_Innerrhoden http://www.wikidata.org/entity/Q12094 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eil%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q12099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Key http://www.wikidata.org/entity/Q12097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBrbaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Genim http://www.wikidata.org/entity/Q12106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEhagul%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gilgil http://www.wikidata.org/entity/Q12111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dan http://www.wikidata.org/entity/Q12117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucerne_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricel http://www.wikidata.org/entity/Q12126 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Betelcewza http://www.wikidata.org/entity/Q12124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bretanya http://www.wikidata.org/entity/Q12130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diransaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkopat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salname http://www.wikidata.org/entity/Q12132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_gregor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fa_saet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Basel-Landschaft http://www.wikidata.org/entity/Q12146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tendurist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tutankhamun http://www.wikidata.org/entity/Q12154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_mas%C3%BBlkey%C3%AAn_dil http://www.wikidata.org/entity/Q12152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lerzeta http://www.wikidata.org/entity/Q12156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antar%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q12166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Legend_of_Zelda http://www.wikidata.org/entity/Q12393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uri_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mona_L%C3%AEza http://www.wikidata.org/entity/Q12418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEren%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwyz_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mars_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q112 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ft%C3%AA_Q%C3%A2nok http://www.wikidata.org/entity/Q116137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chemilly,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q117427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyagezk http://www.wikidata.org/entity/Q121671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akupunktur http://www.wikidata.org/entity/Q121713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAw%C3%AA_gaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eros http://www.wikidata.org/entity/Q121973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fruktoz http://www.wikidata.org/entity/Q122043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asik_(Capreolus_capreolus) http://www.wikidata.org/entity/Q122069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdeya_Hesin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil%C5%9Fok http://www.wikidata.org/entity/Q124441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCzen_Tekkal http://www.wikidata.org/entity/Q124583 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Atalan http://www.wikidata.org/entity/Q124586 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mely_Kiyak http://www.wikidata.org/entity/Q124589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernst_Aeppli http://www.wikidata.org/entity/Q124795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Misir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex%C3%A7evan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukeia http://www.wikidata.org/entity/Q1136681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Ma http://www.wikidata.org/entity/Q1137062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gul%C5%9Fimik http://www.wikidata.org/entity/Q1137428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Dad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1137809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spiyaw http://www.wikidata.org/entity/Q1160505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dav%C3%AEd_Alroy http://www.wikidata.org/entity/Q1173561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/David_J._Asher http://www.wikidata.org/entity/Q1174825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar%C3%AA_Dawid%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1177750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Defraggler http://www.wikidata.org/entity/Q1182754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aelius_Nicon http://www.wikidata.org/entity/Q1218142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gera_li_dor_dinyay%C3%AA_di_80_rojan_de_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1219561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Euzko_Gudarostea http://www.wikidata.org/entity/Q1244551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radnorshire http://www.wikidata.org/entity/Q1244778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monmouthshire http://www.wikidata.org/entity/Q1245075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kista http://www.wikidata.org/entity/Q1245744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Batman http://www.wikidata.org/entity/Q1247201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Nursery_%22Alice%22 http://www.wikidata.org/entity/Q1248205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistana_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q1249873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilqan http://www.wikidata.org/entity/Q4940025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teoriya_peresan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11640129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lionel_Sternberger http://www.wikidata.org/entity/Q11757638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dasn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12187201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesc%C3%AEda_Eqsa http://www.wikidata.org/entity/Q12192963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nej%C3%AEb%C3%BBd%C3%AEn_Semerqend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12194294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezol%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q12195337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiyamet http://www.wikidata.org/entity/Q12200906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9Eiwan_Sid%C3%AEq_Mehm%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q12201163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heya http://www.wikidata.org/entity/Q12209731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEfey%C3%AAn_Ra%C5%9Fid%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q12490507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_Let%C3%AEfiyan http://www.wikidata.org/entity/Q113655709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Mezin_a_Astanay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q113675887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Toraq http://www.wikidata.org/entity/Q116007203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Molla_Mehmet_Karay%C4%B1lan http://www.wikidata.org/entity/Q116028767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Girav%C3%AAn_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116035911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdegirtina_kongreya_Brez%C3%AEl%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q116142348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abbas_Ismail http://www.wikidata.org/entity/Q116170068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behmen_Do%C4%9Fu http://www.wikidata.org/entity/Q116236973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Humza_Yousaf http://www.wikidata.org/entity/Q117475592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q117478132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q117600605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Prado http://www.wikidata.org/entity/Q117714510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_National_Gallery_of_Canada http://www.wikidata.org/entity/Q117714513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Mus%C3%A9e_d%27Orsay http://www.wikidata.org/entity/Q117750420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AAv%C3%AAn_z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q117781169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Atalant%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117781188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Graphs_disabled http://www.wikidata.org/entity/Q117803283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rapvan%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q117825262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Balafirgeh%C3%AAn_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117829136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Yewnanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117843924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BMLO http://www.wikidata.org/entity/Q118154117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BRAHMS_artist http://www.wikidata.org/entity/Q118154124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BRAHMS_work http://www.wikidata.org/entity/Q118154128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:K%C3%BBhpaye_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q118195904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gel%C3%AAn_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118234333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q118247609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA_li_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA_ya_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121886188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_le%C5%9Fker%C3%AE_li_gor%C3%AE_cihan http://www.wikidata.org/entity/Q124365812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mele_Evdilay%C3%AA_Timoq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124451196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Arabic http://www.wikidata.org/entity/Q124472594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Danish http://www.wikidata.org/entity/Q124472616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Dutch http://www.wikidata.org/entity/Q124472674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Citation/subst http://www.wikidata.org/entity/Q124472717 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Norwegian http://www.wikidata.org/entity/Q124472788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Portuguese http://www.wikidata.org/entity/Q124472797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Turkish http://www.wikidata.org/entity/Q124473030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/Norwegian http://www.wikidata.org/entity/Q124473068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/Italian_or_Spanish http://www.wikidata.org/entity/Q124473079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Portuguese http://www.wikidata.org/entity/Q124473109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Catalan http://www.wikidata.org/entity/Q124473138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Arabic http://www.wikidata.org/entity/Q124473151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Swedish http://www.wikidata.org/entity/Q124473158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Portuguese http://www.wikidata.org/entity/Q124473173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Polish http://www.wikidata.org/entity/Q124473183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Norwegian http://www.wikidata.org/entity/Q124473194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Italian http://www.wikidata.org/entity/Q124473205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Finnish http://www.wikidata.org/entity/Q124473224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Dutch http://www.wikidata.org/entity/Q124473228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Danish http://www.wikidata.org/entity/Q124473232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/subst http://www.wikidata.org/entity/Q124476283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hizbullaha_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124547285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Sitelink http://www.wikidata.org/entity/Q124569923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bajar_%C3%BB_bajarok%C3%AAn_Friuli-Venezia_Giulia http://www.wikidata.org/entity/Q124662958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategoriy%C3%AAn_paqijkirin%C3%AA_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124708429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124708779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Platforma_Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124708996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124727032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAzimana_xelet_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124743728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reddit http://www.wikidata.org/entity/Q1136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorraine http://www.wikidata.org/entity/Q1137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andhra_Prade%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Prade%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burgonya http://www.wikidata.org/entity/Q1173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ak%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q1179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosova http://www.wikidata.org/entity/Q1246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Kar%C3%AEb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormon http://www.wikidata.org/entity/Q11364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Unix http://www.wikidata.org/entity/Q11368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Molekul http://www.wikidata.org/entity/Q11369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wize http://www.wikidata.org/entity/Q11379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezdan_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q11376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Esmanger http://www.wikidata.org/entity/Q11631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEgar http://www.wikidata.org/entity/Q11629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyker http://www.wikidata.org/entity/Q11634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eano http://www.wikidata.org/entity/Q11635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dans http://www.wikidata.org/entity/Q11639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heinz_Fischer http://www.wikidata.org/entity/Q11753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_bronz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_hesin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Misira_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q11768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yewnanistana_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q11772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q11788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Adams http://www.wikidata.org/entity/Q11806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson http://www.wikidata.org/entity/Q11812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Quincy_Adams http://www.wikidata.org/entity/Q11816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedxwer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Basel-Stadt http://www.wikidata.org/entity/Q12172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfaya_Kentaur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfaya_%C3%87em%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijbakter%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pandem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suheyl http://www.wikidata.org/entity/Q12189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Detroit http://www.wikidata.org/entity/Q12439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Monde http://www.wikidata.org/entity/Q12461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AErdoza_jimare http://www.wikidata.org/entity/Q12479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amar http://www.wikidata.org/entity/Q12483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Xel%C3%AEfe http://www.wikidata.org/entity/Q12495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamhejmar http://www.wikidata.org/entity/Q12503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_r%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q12505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEram%C3%AEd%C3%AAn_G%C3%AEzey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Taylenday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frasne-le-Ch%C3%A2teau http://www.wikidata.org/entity/Q116568 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Fkol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xulamt%C3%AE_li_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Death_Valley http://www.wikidata.org/entity/Q118388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanyona_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q118841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vodafone http://www.wikidata.org/entity/Q122141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelikdar http://www.wikidata.org/entity/Q122422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eau_Claire,_Wisconsin http://www.wikidata.org/entity/Q122563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q125191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_James http://www.wikidata.org/entity/Q125249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asta_deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emam http://www.wikidata.org/entity/Q125482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wawik http://www.wikidata.org/entity/Q125525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ay%C5%9Fe_Polat http://www.wikidata.org/entity/Q125735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEn%C3%AEdad http://www.wikidata.org/entity/Q128323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endra http://www.wikidata.org/entity/Q128335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barkiran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q128393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEklop http://www.wikidata.org/entity/Q128430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berfp%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q1138712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1138904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_Kaxaz%C3%AE_(Wallpaper) http://www.wikidata.org/entity/Q1139104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Iranica http://www.wikidata.org/entity/Q1139550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirim%C3%A7aq http://www.wikidata.org/entity/Q1140111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciudad_de_la_Paz http://www.wikidata.org/entity/Q1140136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fundamental%C3%AEzma_%C3%AEslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1140370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tao%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q1165430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Edesay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1165502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DejaVu http://www.wikidata.org/entity/Q1183463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teletoon http://www.wikidata.org/entity/Q1183935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soyot http://www.wikidata.org/entity/Q1185225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%BBrta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1185705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kogoro_Akechi http://www.wikidata.org/entity/Q1190010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edessa http://www.wikidata.org/entity/Q1190403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paqijkirina_ziman%C3%AA_%C3%AEngil%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1191063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Papax http://www.wikidata.org/entity/Q1191629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezheb%C3%AAn_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1192063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Snapdragon http://www.wikidata.org/entity/Q1193262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Markdown http://www.wikidata.org/entity/Q1193600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teoriya_Ziman%C3%AA_Hetav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1193977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBbay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1195125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/OSI http://www.wikidata.org/entity/Q1195395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der_Schwarm http://www.wikidata.org/entity/Q1196780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sitarkirina_traf%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1198538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Failed_States_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1198699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dimil%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1225784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Viega http://www.wikidata.org/entity/Q1250967 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehzade_Mistefa http://www.wikidata.org/entity/Q1251392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/EuroPride http://www.wikidata.org/entity/Q1255251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArnasiya_c%C3%AEhana_%C3%AEslam%C3%AE_ya_serdema_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1255366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Patr%C3%AEkxane http://www.wikidata.org/entity/Q1282276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuvk http://www.wikidata.org/entity/Q1283356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjalk http://www.wikidata.org/entity/Q11827352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Doug_Aarniokoski http://www.wikidata.org/entity/Q11856301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaja_Kallas http://www.wikidata.org/entity/Q11869065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/World_Geodetic_System_1984 http://www.wikidata.org/entity/Q11902211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tapur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11950886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AEma http://www.wikidata.org/entity/Q11958122 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_1979an http://www.wikidata.org/entity/Q11982546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AEgeha_S%C3%AAdnayay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12215498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaliye_Buqmiye http://www.wikidata.org/entity/Q12229384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Hewl%C3%AAr%C3%AA_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q12233160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oman_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q12233188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeqlawe_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q12233197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxok http://www.wikidata.org/entity/Q12233305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyal_Eb%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q12237722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enc%C3%BBmena_Par%C3%AAzgeha_Kerk%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12239066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_Ratib_Elnabils%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12240469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiberderxistin%C3%AAn_Quran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12249059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bl%C3%BBlemr http://www.wikidata.org/entity/Q12251236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teror%C3%AEzma_cih%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q12252330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornag_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q12844053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Swarm_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q113841230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_gur http://www.wikidata.org/entity/Q116467884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_parameter http://www.wikidata.org/entity/Q118307483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal http://www.wikidata.org/entity/Q118307486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal/arg http://www.wikidata.org/entity/Q118307490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_inline/arg http://www.wikidata.org/entity/Q118307495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_inline http://www.wikidata.org/entity/Q118307493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kontrola_otor%C3%AEtey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118455746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rudy_Tahlo http://www.wikidata.org/entity/Q118602025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolbarnews http://www.wikidata.org/entity/Q118645457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C4%9Fdem_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7g%C3%BCn_U%C3%A7ar http://www.wikidata.org/entity/Q119505780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByera_binderyaya_Titan%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q119727363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Daniel http://www.wikidata.org/entity/Q122311648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125103274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q125109051 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q125109052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Paytext%C3%AAn_her%C3%AAm%C3%AAn_%C3%8Etalyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125193769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bergir%C3%AE_ji_z%C3%AEndedij http://www.wikidata.org/entity/Q125277522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125303756 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125316906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125375231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125424335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Berhem%C3%AAn_li_ser_Kolezy%C3%BBm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125441413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Kenyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125443364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_propaganday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125444026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Airalo http://www.wikidata.org/entity/Q125470407 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Turkish http://www.wikidata.org/entity/Q125471603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125692257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_kurd_%C3%BB_tirkan http://www.wikidata.org/entity/Q125727545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBndewar http://www.wikidata.org/entity/Q125763560 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125809844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125826643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125826644 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_%C3%AEfadey%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128330673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Mahathir_Mohamad http://www.wikidata.org/entity/Q128505694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Porto_R%C3%AEko http://www.wikidata.org/entity/Q1183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahara%C5%9Ftra http://www.wikidata.org/entity/Q1191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schleswig-Holstein http://www.wikidata.org/entity/Q1194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordrhein-Westfalen http://www.wikidata.org/entity/Q1198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecklenburg-Vorpommern http://www.wikidata.org/entity/Q1196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Washington_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q1223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr%C3%AAja_karebay%C3%AE-asinrevay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brahma http://www.wikidata.org/entity/Q11389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_xetereya_nemab%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9Fandina_biyoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q11398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_rock http://www.wikidata.org/entity/Q11399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q11402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hip-hop_(muz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q11401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apartheid http://www.wikidata.org/entity/Q11409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektron%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q11650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%AAma_elektr%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11651 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frekans http://www.wikidata.org/entity/Q11652 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diod http://www.wikidata.org/entity/Q11656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gur_%C3%BB_heft_karik http://www.wikidata.org/entity/Q11848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Henry_Harrison http://www.wikidata.org/entity/Q11869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bern_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_bulgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jenev_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Glarus_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEtal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediyaya_bi_port%C3%BBgal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11921 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grisons http://www.wikidata.org/entity/Q11925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solothurn_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mickey_Mouse http://www.wikidata.org/entity/Q11934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zug_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zur%C3%AEx_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aargau http://www.wikidata.org/entity/Q11972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_S%C3%AA_Newala http://www.wikidata.org/entity/Q12514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Piram%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q12516 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aztek http://www.wikidata.org/entity/Q12542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9rault http://www.wikidata.org/entity/Q12545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q12554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEk%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q12567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obwalden http://www.wikidata.org/entity/Q12573 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amer%C3%AEkaya_Lat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12585 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tortosa http://www.wikidata.org/entity/Q12812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_%C3%8Eber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Fran%C3%A7ois_Vidocq http://www.wikidata.org/entity/Q122818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeha_Maf%C3%AAn_Mirovan_a_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q122880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_Museddiq http://www.wikidata.org/entity/Q123037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_II http://www.wikidata.org/entity/Q123088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget http://www.wikidata.org/entity/Q123190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guher%C3%AEna_avheway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBrah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q126017 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q126065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Ax%C3%AAn_%C3%8Enc%C3%AEl%C3%AA_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q126130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q126415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Paine http://www.wikidata.org/entity/Q126462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.so http://www.wikidata.org/entity/Q126480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ftiya_N%C3%BBh http://www.wikidata.org/entity/Q126553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pragmat%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q126692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEn%C3%AArva http://www.wikidata.org/entity/Q126916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tal%C3%AEjar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q127134 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdn%C3%AEgariya_Behram%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q128621 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q128685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarker%C3%AAn_dijepeydaker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q128711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricky_Martin http://www.wikidata.org/entity/Q128799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elam http://www.wikidata.org/entity/Q128904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Shang http://www.wikidata.org/entity/Q128938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AEl%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q129020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erok%C3%AAz%C3%AAn_Saint-Lawrencey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q129060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Faks http://www.wikidata.org/entity/Q132744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fkence http://www.wikidata.org/entity/Q132781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Medrese http://www.wikidata.org/entity/Q132834 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Ermenistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Gr%C3%AEnlenday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkirin http://www.wikidata.org/entity/Q1226939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paranoya http://www.wikidata.org/entity/Q1229994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAt%C3%AAn_Dnepropetrovsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1232949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%BEa_Toma%C5%A1i%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q1260118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_%C5%9Eingal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1261898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:ZA http://www.wikidata.org/entity/Q1263233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerec_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1264551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erridupizir http://www.wikidata.org/entity/Q1265570 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAb%C3%BBna_Ke%C5%9Ftiya_N%C3%BBh_a_Me%C5%9Far%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1267546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9Eerr%C3%AE_Kirman http://www.wikidata.org/entity/Q1268596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xoremb%C3%AEd_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deyr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Genave_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deylem_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftestan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bor%C3%BBcerd_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1286028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al_Parker http://www.wikidata.org/entity/Q1286616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1287069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj%C3%AAn_sal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1328144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagir%C3%AAn_H1-wergir%C3%AAn_h%C3%AEstam%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1328275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Angot http://www.wikidata.org/entity/Q4364998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cah%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6161437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hew%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q12292478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ma http://www.wikidata.org/entity/Q12594485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_An%C3%AEmasyon%C3%AA_ya_S%C3%AA%C3%BBl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12601115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_Hegelmann http://www.wikidata.org/entity/Q12654265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_D%C5%BEiugas http://www.wikidata.org/entity/Q12654311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Kauno_%C5%BDalgiris http://www.wikidata.org/entity/Q12654411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adnan_Durmaz http://www.wikidata.org/entity/Q13175476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_kurd%C3%AE_ya_lat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_%C3%AAzid%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AEno_as%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q13175489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arthur_Henry_Limpus http://www.wikidata.org/entity/Q13175495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asl%C3%AEka_Qadir http://www.wikidata.org/entity/Q13175499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aydin_Budak http://www.wikidata.org/entity/Q13175505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7ey%C3%AA_T%C3%AEpan http://www.wikidata.org/entity/Q13175515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bed%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q13175517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernameya_Kurd%C3%AE_ya_WDR http://www.wikidata.org/entity/Q13175522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Besref http://www.wikidata.org/entity/Q13175527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9F%C3%AEr_Miz%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cibir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cewad%C3%AA_Merwan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%AAn_%C3%A7iyay%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demanan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q13175587 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng%C3%AA_Welat http://www.wikidata.org/entity/Q13175589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft_Rajan http://www.wikidata.org/entity/Q13175596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyalekt%C3%AEka_Hegel http://www.wikidata.org/entity/Q13175600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarbekir_(qeza) http://www.wikidata.org/entity/Q13175601 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Duanoks%C3%AEda_karbon http://www.wikidata.org/entity/Q13175605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElana_d%C3%AAvan http://www.wikidata.org/entity/Q13175609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebubekir_Deniz http://www.wikidata.org/entity/Q13175615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_%C3%AAzd%C3%AEtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BBbek%C3%AEr_%C3%87eleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekstroversiyon http://www.wikidata.org/entity/Q13175622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elwanik_Az%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q13175629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_J%C3%AEn:_kurd%C3%AE-ereb%C3%AE_(Cem%C3%AEl%C3%AA_Seyda,_1987) http://www.wikidata.org/entity/Q13175666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Kam%C3%AAran_(Bot%C3%AE,_2006) http://www.wikidata.org/entity/Q13175667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Erdn%C3%AEgariy%C3%AA_(%C3%96ng%C3%B6r,_1967) http://www.wikidata.org/entity/Q13175664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Dest%C3%AE:_kurd%C3%AE_bi_kurd%C3%AE_(Dem%C3%AErhan,_2007) http://www.wikidata.org/entity/Q13175665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_kurd%C3%AE-r%C3%BBs%C3%AE_(Kurdo,_1960) http://www.wikidata.org/entity/Q13175668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frada http://www.wikidata.org/entity/Q13175669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAdor_Dostoyevsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gruba_Neqi%C5%9Fbend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hacib_Sind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hefdeh http://www.wikidata.org/entity/Q13175714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hegelvan%C3%AAn_ciwan http://www.wikidata.org/entity/Q13175713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewar_Mela_Mihamed http://www.wikidata.org/entity/Q13175726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAza_a%C5%9Ftiy%C3%AA_li_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_Ax%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13175743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyana_f%C3%AElozof%C3%AA_kurd_Feqiy%C3%AA_Teyran http://www.wikidata.org/entity/Q13175745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelbe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13175759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_telefon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Mars%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q13175772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosegel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AE%C3%A7eya_Hewl%C3%AAr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan%C3%AE_Nw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAf http://www.wikidata.org/entity/Q13175792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lam_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q13175797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_kes%C3%AAn_ku_nav%C3%AA_wan_di_Parastina_Gelek%C3%AE_de_derbas_dibe http://www.wikidata.org/entity/Q13175810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_e%C5%9F%C3%AEr%C3%AAn_%C3%AAz%C3%AEd%C3%AE_li_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_w%C3%AAnesaz%C3%AAn_alban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_serhildanan http://www.wikidata.org/entity/Q13175815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Madhat_Kake%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_w%C3%AAnesaz%C3%AAn_aw%C3%BBst%C3%BBryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Acam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErze_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q13175869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q13176679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahmeran_(pirt%C3%BBk,_1998) http://www.wikidata.org/entity/Q13176683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaglord%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakir%C3%AA_Miho http://www.wikidata.org/entity/Q13176687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eala_Kurmanc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Ehmed%C3%AA_Xan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ea%C3%AEr%C3%AA_Kurda_y%C3%AA_Efsanew%C3%AE_Evdal%C3%AA_Zeynik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Ev%C3%AEna_Welat http://www.wikidata.org/entity/Q13176693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earistaniya_sumeriyan http://www.wikidata.org/entity/Q13176698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eefik_Yakt%C4%B1n http://www.wikidata.org/entity/Q13176706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eef%C3%AEq_Qezaz http://www.wikidata.org/entity/Q13176708 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekirxa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q13176716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eingal%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13176725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerefbeyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_mezheb%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEf_Av%C5%9Far http://www.wikidata.org/entity/Q13176745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_Arman http://www.wikidata.org/entity/Q13176751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevbihurk http://www.wikidata.org/entity/Q13176748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_%C3%87aran http://www.wikidata.org/entity/Q13176749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_Y%C4%B1lmaz http://www.wikidata.org/entity/Q13176753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewata_S%C3%AEnemaya_Am%C3%BBd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_%C3%87ilst%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q13176771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivan%C3%AA_deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiwan_Osman_Mistefa http://www.wikidata.org/entity/Q13176785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyar_Perin%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q13176789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbe_(gund) http://www.wikidata.org/entity/Q13176794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbema%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13176795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_deqsor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorben%C3%AEska_bi_genim%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_bazirganan http://www.wikidata.org/entity/Q13176797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gundiyan_a_Botan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_kardiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_fringiy%C3%AA_ya_Botan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gundiyan http://www.wikidata.org/entity/Q13176801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_kartol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q13176810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9F%C3%AA_Qerep%C3%BBngal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9F_(hunermend) http://www.wikidata.org/entity/Q13176808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBrzan_Qantoz http://www.wikidata.org/entity/Q13176893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_erdn%C3%AEgariya_Loire-Atlantiquey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13269091 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garan%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q106447604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gel%C3%AAn_Asyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q122593840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tehs%C3%AEn_El%C3%AE_Ebdulez%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q122639265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_errors:_periodical_ignored http://www.wikidata.org/entity/Q122689457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_with_ketelan%C3%AE_IPA http://www.wikidata.org/entity/Q122715257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_with_plain_IPA http://www.wikidata.org/entity/Q122719855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Tor%C3%AEnoy%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q122781117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_Partiya_Wekhev%C3%AE_%C3%BB_Demokrasiya_Gelan http://www.wikidata.org/entity/Q122787510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kolber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q122837716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Heftreng http://www.wikidata.org/entity/Q122840325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arm%C3%AEta_Gerawen http://www.wikidata.org/entity/Q122924686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Hemas http://www.wikidata.org/entity/Q122962941 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_teror%C3%AEst%C3%AE_ya_Hemas%C3%AA_li_dij%C3%AE_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q122976243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Disambiguation/templates http://www.wikidata.org/entity/Q123079140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Agiriy%C3%AA_ya_s%C3%AAyem http://www.wikidata.org/entity/Q123111759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q123114921 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAp%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q123116989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sahra_Wagenknecht http://www.wikidata.org/entity/Q123178912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binun%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123191262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mart%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q123194647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Kom%C3%BBn%C3%AEst_a_%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q123235216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_jinan_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q123237660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_%C3%AElon_2021 http://www.wikidata.org/entity/Q123269574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil_%C3%BB_berg%C3%AAn_s%C3%AEstan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125886333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pol%C3%AEf%C3%AAmos http://www.wikidata.org/entity/Q125973810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_%C3%AEtal%C3%AE_li_gor%C3%AE_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q126032212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEzma http://www.wikidata.org/entity/Q126287984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126369662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390889 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Amer%C3%AEk%C3%AE_li_gor%C3%AE_etn%C3%AEs%C3%AEteyan http://www.wikidata.org/entity/Q126393881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AExan http://www.wikidata.org/entity/Q126415445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Malbata_Rommel http://www.wikidata.org/entity/Q126417106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_bel%C3%A7%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q126432874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q126449966 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_Niccol%C3%B2_Machiavelli http://www.wikidata.org/entity/Q126478537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_%C3%AEngil%C3%AEz_%C3%AAn_sedsala_18an http://www.wikidata.org/entity/Q126683681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871210 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Besyan http://www.wikidata.org/entity/Q126949269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126997384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127010377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127010382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127010380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128601827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128601828 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128601829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_efxan http://www.wikidata.org/entity/Q128833743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131760623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131760626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131760625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_y%C3%AAn_venezuelay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132723684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_venezuelay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132723849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_venezuelay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132724119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qul%C3%AEbeg,_%C5%9Eiwan http://www.wikidata.org/entity/Q132856627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Memduh_Miz%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132862690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nevada http://www.wikidata.org/entity/Q1227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bruce_Springsteen http://www.wikidata.org/entity/Q1225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolorado http://www.wikidata.org/entity/Q1261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avah%C3%AEsaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qentirme http://www.wikidata.org/entity/Q12277 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pir http://www.wikidata.org/entity/Q12280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanal http://www.wikidata.org/entity/Q12284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendav http://www.wikidata.org/entity/Q12323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pal%C3%AEndrom http://www.wikidata.org/entity/Q12321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nidwalden http://www.wikidata.org/entity/Q12592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Val_d%27Aran http://www.wikidata.org/entity/Q12602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maresme http://www.wikidata.org/entity/Q12600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fribourg_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12640 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwe%C5%9Fniv%C3%AEs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sort http://www.wikidata.org/entity/Q12690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaffhausen_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alta_Ribagor%C3%A7a http://www.wikidata.org/entity/Q12704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Pont_de_Suert http://www.wikidata.org/entity/Q12708 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thurgau http://www.wikidata.org/entity/Q12713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pallars_Sobir%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12719 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pallars_Juss%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Urgell http://www.wikidata.org/entity/Q12720 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ticino http://www.wikidata.org/entity/Q12724 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q12861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tank http://www.wikidata.org/entity/Q12876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antwerpen http://www.wikidata.org/entity/Q12892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hedar http://www.wikidata.org/entity/Q13175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindok http://www.wikidata.org/entity/Q13270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AE%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q13276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fem http://www.wikidata.org/entity/Q128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet_(Platon) http://www.wikidata.org/entity/Q123397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stres http://www.wikidata.org/entity/Q123414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEstokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123432 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endem%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q123452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_hundir%C3%AEn_%C3%BB_b%C3%AA_derya http://www.wikidata.org/entity/Q123480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojveger http://www.wikidata.org/entity/Q123524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Masiy%C3%AAn_perik%C3%AAn_str%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q127282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hibir http://www.wikidata.org/entity/Q127418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perciformes http://www.wikidata.org/entity/Q127595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBnbir%C3%AA%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q127666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ensest http://www.wikidata.org/entity/Q127683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vakuol http://www.wikidata.org/entity/Q127702 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xed%C3%AEwiyeta_Misir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q127861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Panthera http://www.wikidata.org/entity/Q127960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBrp%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q127995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enerjiya_jeotermal http://www.wikidata.org/entity/Q127993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEl%C3%AAn_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q128011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fneqe http://www.wikidata.org/entity/Q128015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xe%C5%9Feyer%C5%9Fa_I http://www.wikidata.org/entity/Q129165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkolay_%C3%8Evanov%C3%AE%C3%A7_Loba%C3%A7evsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q129199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rekeh http://www.wikidata.org/entity/Q129211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AAw%C3%AE_(birc) http://www.wikidata.org/entity/Q129214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzanter%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q129279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paytexta_%C3%87and%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q129372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Xurma http://www.wikidata.org/entity/Q129491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugh_Jackman http://www.wikidata.org/entity/Q129591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Senbas%C3%AEl_a_Moskoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q129846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirbesp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q129954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBmekorik http://www.wikidata.org/entity/Q129958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_jeomanyet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q130011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Denal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q130018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Eb%C3%BBlfida http://www.wikidata.org/entity/Q130161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guleb%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q130201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalkol%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q130253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAhrbaz%C3%AA_Oz%C3%AA_gewre_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q130295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Athos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tar%C3%AExa_Japon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asansor http://www.wikidata.org/entity/Q132911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ola_Taklamakan http://www.wikidata.org/entity/Q132956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_Mayakovsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antropomorf%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q132987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eota_R%C3%BBstavel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyaspora http://www.wikidata.org/entity/Q133004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gro_Harlem_Brundtland http://www.wikidata.org/entity/Q133009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q133018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Luksemb%C3%BBrg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q133022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEtograf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelenken http://www.wikidata.org/entity/Q133129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2 http://www.wikidata.org/entity/Q133153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orxan_I http://www.wikidata.org/entity/Q133168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eembel%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q133205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEfter%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Boole http://www.wikidata.org/entity/Q134661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aeronautes http://www.wikidata.org/entity/Q134695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Torin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De_humani_corporis_fabrica http://www.wikidata.org/entity/Q1233009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevir%C3%AA_bibivir http://www.wikidata.org/entity/Q1235284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhartin%C3%AA_Draf http://www.wikidata.org/entity/Q1235700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wergera_Quran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1236219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1272877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AEnde%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1272887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kengan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1272916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_petrol_%C3%BB_gaza_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1273174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nezerabad_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1274523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/EFE http://www.wikidata.org/entity/Q1274521 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sav%C3%BBcbulax_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1274555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chris_Hedges http://www.wikidata.org/entity/Q1274616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ELVO http://www.wikidata.org/entity/Q1275062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1275701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1275939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ea http://www.wikidata.org/entity/Q1276669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tengestan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1277789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dena_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C3%A7saran_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBg%C3%AEluy%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278071 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buw%C3%AAr_Ehmed_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBye%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurremabad_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dor%C3%BBd_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEg%C3%BBderz_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilfu_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279548 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kida_Khodr_Ramadan http://www.wikidata.org/entity/Q1292000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Noel http://www.wikidata.org/entity/Q1294104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Semra_Ertan http://www.wikidata.org/entity/Q1295380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AA_daneriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1297822 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tor_(komputer) http://www.wikidata.org/entity/Q1301371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sof%C3%AAn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1303676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_bor%C3%AEna_yek%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1330121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Bosniya_%C3%BB_Herzegov%C3%AEnay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1330959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alar_Karis http://www.wikidata.org/entity/Q12358575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazo%C5%9F%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q12754745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirovah%C3%AE_(xaw%C3%AAn) http://www.wikidata.org/entity/Q12767209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87enday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12769938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhed%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13175595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ismail_Hakki_Mutevelizade http://www.wikidata.org/entity/Q13175741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazhar_Akta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13175829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Mehmed_Sel%C3%AEm_Uzun http://www.wikidata.org/entity/Q13175833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q13175838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir_Multimedia http://www.wikidata.org/entity/Q13175855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mixurbiyan http://www.wikidata.org/entity/Q13175856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q13175857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Misahib%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%87and_%C3%BB_Hunera_D%C3%AEcle_Firat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nihad_Sedulla http://www.wikidata.org/entity/Q13175890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oks%C3%AEda_baz%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13175903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyoner%C3%AAn_navdar_%C3%AAn_c%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orhan_Keskin http://www.wikidata.org/entity/Q13175907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ox%C3%A7iyan_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q13175911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_heway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_Heyv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pinyan%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13175930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela_mizg%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerejdax%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13175953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qir%C5%9Fax http://www.wikidata.org/entity/Q13175964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiri_Gol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qorta http://www.wikidata.org/entity/Q13175971 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ra%C5%9F%C3%AEd_Hesso http://www.wikidata.org/entity/Q13175987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Foy%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13175995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehyan_%C3%87upan http://www.wikidata.org/entity/Q13175992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Rencber_Ez%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q13175993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Welat_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q13175999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Ciwan_(malper) http://www.wikidata.org/entity/Q13176002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Welat_(1977) http://www.wikidata.org/entity/Q13176001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Rojnamegeriya_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojev_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q13176007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj%C3%AA_Wilat http://www.wikidata.org/entity/Q13176012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sema_Y%C3%BCce http://www.wikidata.org/entity/Q13176034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_pirpar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermisala_Jor http://www.wikidata.org/entity/Q13176039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhat_Ertuna http://www.wikidata.org/entity/Q13176036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%AEr%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q13176056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBsk http://www.wikidata.org/entity/Q13176069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxt http://www.wikidata.org/entity/Q13176074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxa_Kaniya_%C5%9Eor http://www.wikidata.org/entity/Q13176075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ter%C3%AEqeta_Sefew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/V%C3%AEra_Kerd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wan%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13176109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Wenda_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q13176119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Roj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weqfa_%C3%87and_%C3%BB_L%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AE_ya_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanvaniya_kurd%C3%AE_li_ser_%C3%AEnternet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Apec http://www.wikidata.org/entity/Q13176131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_AVA http://www.wikidata.org/entity/Q13176129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Evra http://www.wikidata.org/entity/Q13176134 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Bajar http://www.wikidata.org/entity/Q13176135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Pencinar http://www.wikidata.org/entity/Q13176132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_%C3%96zge http://www.wikidata.org/entity/Q13176138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Han http://www.wikidata.org/entity/Q13176136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne_%C5%9Eahmaran http://www.wikidata.org/entity/Q13176140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAv http://www.wikidata.org/entity/Q13176317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zarawa http://www.wikidata.org/entity/Q13176372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130468952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muxabere http://www.wikidata.org/entity/Q130492458 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q134733050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noguera http://www.wikidata.org/entity/Q12726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Segri%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q12725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pla_d%27Urgell http://www.wikidata.org/entity/Q12728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Urgell http://www.wikidata.org/entity/Q12729 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solson%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q12734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrigues http://www.wikidata.org/entity/Q12732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuch%C3%A2tel_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St._Gallen_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jura_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12755 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giron%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q12752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pla_de_l%27Estany http://www.wikidata.org/entity/Q12762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaud http://www.wikidata.org/entity/Q12771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Empord%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Selva http://www.wikidata.org/entity/Q12778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cerdanya http://www.wikidata.org/entity/Q12787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaucluse http://www.wikidata.org/entity/Q12792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Osona http://www.wikidata.org/entity/Q12793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ek_(am%C3%BBr) http://www.wikidata.org/entity/Q12796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_rast%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q12916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marine_Le_Pen http://www.wikidata.org/entity/Q12927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapela http://www.wikidata.org/entity/Q12970 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AArevan%C3%AA_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q12985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spica http://www.wikidata.org/entity/Q13008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pollux_(st%C3%AAr) http://www.wikidata.org/entity/Q13028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Castor_(st%C3%AAr) http://www.wikidata.org/entity/Q13029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehray%C3%AA_%C5%9Eam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Graz http://www.wikidata.org/entity/Q13298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_navaho http://www.wikidata.org/entity/Q13310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAnc%C5%9Fem http://www.wikidata.org/entity/Q129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C5%9Fem http://www.wikidata.org/entity/Q132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_honak%C3%AE_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q123365959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123374275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123375132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Amy_Lee http://www.wikidata.org/entity/Q123392522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Frans%C3%AE_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123470813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-ttl/check http://www.wikidata.org/entity/Q123485149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_m%C3%AAr_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q123497236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MPC http://www.wikidata.org/entity/Q123584703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_JPL_SBDB http://www.wikidata.org/entity/Q123584705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Felsefe-civak%C3%AE-%C5%9Fitil http://www.wikidata.org/entity/Q123663484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_Amer%C3%AEkaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q123678618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_jin_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_sedsalan http://www.wikidata.org/entity/Q123679776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Qeregol http://www.wikidata.org/entity/Q123694567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_alman_li_gor%C3%AE_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123701900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127271766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127271765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_n%C3%BBkirina_kotaya_Banglade%C5%9F%C3%AA_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127378229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127608088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategor%C3%AE_li_gor%C3%AE_%C3%AEdeolojiyan http://www.wikidata.org/entity/Q127759589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q129128502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q129128505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sphen_%C3%BB_Magic http://www.wikidata.org/entity/Q129566311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130237950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130249366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130270160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAzimana_xelet_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130270184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130272085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_Nasyonal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q130287381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasa_Elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q130309781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_cezayir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q130345203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q130379861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130384742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tap%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q128001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sim http://www.wikidata.org/entity/Q128007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lesbos http://www.wikidata.org/entity/Q128087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E-pirt%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q128093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_sp%C3%AE_y%C3%AA_mezin http://www.wikidata.org/entity/Q130730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hal%C3%BBs%C3%AEnasyon http://www.wikidata.org/entity/Q130741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Turb%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q130760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kronoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q130788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pakta_Molotov-Ribbentrop http://www.wikidata.org/entity/Q130796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Navnetewey%C3%AE_ya_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q130878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reuters http://www.wikidata.org/entity/Q130879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q130882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Han%C3%BBka http://www.wikidata.org/entity/Q130881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herka_Kendav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakund http://www.wikidata.org/entity/Q130933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBda_netewey%C3%AE_ya_Spanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwexijkirina_li_ser_berf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neoloj%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q130989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzana_Ockham%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBlhez%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sayentoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Xweser_a_Nax%C3%A7ivan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/CMS http://www.wikidata.org/entity/Q131093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tom_%C3%BB_Jerry_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q131144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dirustiya_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Web_2.0 http://www.wikidata.org/entity/Q131164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Propan http://www.wikidata.org/entity/Q131189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7a_Qewman http://www.wikidata.org/entity/Q131192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tux_(Linux) http://www.wikidata.org/entity/Q131200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q131207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Futur%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q131221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q131226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aw%C3%AE%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q131224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mauna_Kea http://www.wikidata.org/entity/Q131230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Beaufort http://www.wikidata.org/entity/Q131274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soul http://www.wikidata.org/entity/Q131272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_%C3%87apik_%C3%AAn_Standard%C3%AE_y%C3%AAn_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Penaber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baqil http://www.wikidata.org/entity/Q131342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezkov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pandora http://www.wikidata.org/entity/Q131346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEgon%C3%AA_(ke%C3%A7a_Ed%C3%AEpos) http://www.wikidata.org/entity/Q131351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAza_navnetewey%C3%AE_ya_guhertina_dem%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBmor http://www.wikidata.org/entity/Q133212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kreml%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q133274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q133279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Knesset http://www.wikidata.org/entity/Q133396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar-welat http://www.wikidata.org/entity/Q133442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Copyleft http://www.wikidata.org/entity/Q133475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaxam http://www.wikidata.org/entity/Q133485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Name http://www.wikidata.org/entity/Q133492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monosakar%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q133516 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Banksy http://www.wikidata.org/entity/Q133600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kratera_Eb%C3%BBlfida http://www.wikidata.org/entity/Q133615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fgir http://www.wikidata.org/entity/Q134830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C3%A7wa http://www.wikidata.org/entity/Q134936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sonda_H%C3%AEpokrat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134990 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_h%C3%AA%C5%9Ftiran http://www.wikidata.org/entity/Q135022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Werger http://www.wikidata.org/entity/Q135622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Ketelonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q135630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Ketelan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q138837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xavl%C3%AAcan http://www.wikidata.org/entity/Q1281083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerem_%C3%87al%C4%B1%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q1281802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%AEdar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1306755 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1307214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kitimat http://www.wikidata.org/entity/Q1307936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navika_f%C3%AEl%C3%AA_ya_salane http://www.wikidata.org/entity/Q1308031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pers%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1333108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luis_Robles http://www.wikidata.org/entity/Q1333623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Ked%C3%AA_(Tirkiye) http://www.wikidata.org/entity/Q1335307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fix_und_Fax http://www.wikidata.org/entity/Q1351337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marumo_no_Okite http://www.wikidata.org/entity/Q1353486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Saint-Paul http://www.wikidata.org/entity/Q1389265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/TOC_navbar http://www.wikidata.org/entity/Q12808228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid%C3%AE_(ter%C3%AEqet) http://www.wikidata.org/entity/Q12809845 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtkoy%C3%AE,_Pendik http://www.wikidata.org/entity/Q12810461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_selc%C3%BBq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12811774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevd%C3%AEtin%C3%AAn_%C3%8Emraliy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12812934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12818551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurremabad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13100071 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermanxane http://www.wikidata.org/entity/Q13107184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_Sof%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176145 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_ehmed%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Del%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q13176158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaneq%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaziyana_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaziyana_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat_Ahmed http://www.wikidata.org/entity/Q13176195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat_Ehmed http://www.wikidata.org/entity/Q13176198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat%C3%AAn_Rojnamegeriy%C3%AA_ya_M%C3%BBsa_Anter_%C3%BB_%C5%9Eeh%C3%AEd%C3%AAn_%C3%87apemeniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeleka_bis%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q13176197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelt%C3%AA_%C5%9Eerq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelesin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q13176211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEkan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q13176208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEl%C3%AA_Kalko http://www.wikidata.org/entity/Q13176212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeyl http://www.wikidata.org/entity/Q13176229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinis http://www.wikidata.org/entity/Q13176243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xins http://www.wikidata.org/entity/Q13176245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xoroma_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q13176282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xuresan_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q13176302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwep%C3%AA%C5%9Fandin%C3%AAn_roja_%C3%AEniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwedanedest http://www.wikidata.org/entity/Q13176309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%BBd%C3%AA,_%C3%A7i_zatek_ehsan_e http://www.wikidata.org/entity/Q13176316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekem%C3%AEn_p%C3%BBl%C3%AA_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Ciwan%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_Politika http://www.wikidata.org/entity/Q13176338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yob%C3%AEla_Z%C3%AAr%C3%AEna_P%C3%AA%C5%9Fmergey%C3%AE_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q13176346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAleg http://www.wikidata.org/entity/Q13176353 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zargotin http://www.wikidata.org/entity/Q13176374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zazak%C3%AE.net http://www.wikidata.org/entity/Q13176383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zek%C3%AE_Kayar http://www.wikidata.org/entity/Q13176391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekiye_Alkan http://www.wikidata.org/entity/Q13176388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengeney%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zemb%C3%AElfiro%C5%9F_(destan) http://www.wikidata.org/entity/Q13176393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerka http://www.wikidata.org/entity/Q13176399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeyniye_%C3%96ner http://www.wikidata.org/entity/Q13176411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_Kemal_F%C3%BBad http://www.wikidata.org/entity/Q13176418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_F%C3%BBad_Heme_Xur%C5%9F%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q13176420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_m%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimnako http://www.wikidata.org/entity/Q13176427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BClk%C3%BCf_K%C4%B1%C5%9Fanak http://www.wikidata.org/entity/Q13176466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAw http://www.wikidata.org/entity/Q13176478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ala/dane http://www.wikidata.org/entity/Q13564374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acrux http://www.wikidata.org/entity/Q66476660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_gir%C3%AAdan%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_mir%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q131106673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane/ziman%C3%AAn_iana http://www.wikidata.org/entity/Q131189546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_ji_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131196001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erm%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q131284319 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131344230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131344229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_El_Be%C5%9F%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q131377413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyar_Kurde http://www.wikidata.org/entity/Q131389572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_adar_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q133254896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_awistir%C3%AE_y%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q133562477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Taxobox/displayed_cell http://www.wikidata.org/entity/Q133573971 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_dibistana_Graz%C3%AA_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q134821352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_t%C3%AErmeh_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q135224214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivistan http://www.wikidata.org/entity/Q1311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montevideo http://www.wikidata.org/entity/Q1335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daka http://www.wikidata.org/entity/Q1354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bengala_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q1356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhode_Island http://www.wikidata.org/entity/Q1387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eka_nukleer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Becrux http://www.wikidata.org/entity/Q13105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karta_bank%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Robert_Malthus http://www.wikidata.org/entity/Q13526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guy_Fawkes http://www.wikidata.org/entity/Q13898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En http://www.wikidata.org/entity/Q130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shania_Twain http://www.wikidata.org/entity/Q131433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aix_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q131450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazge http://www.wikidata.org/entity/Q131448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Flora http://www.wikidata.org/entity/Q131449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Kongrey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dart http://www.wikidata.org/entity/Q131471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEcret http://www.wikidata.org/entity/Q131482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Terapiya_elektrokomp%C3%BBls%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q131543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Endazyar%C3%AAn_Elektr%C3%AEk_%C3%BB_Elektron%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q131566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyman http://www.wikidata.org/entity/Q131569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Penaber http://www.wikidata.org/entity/Q131572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Medalya http://www.wikidata.org/entity/Q131647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akropol%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q131668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Embr%C3%AEoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_bend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fg%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q131696 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arket%C3%AEp http://www.wikidata.org/entity/Q131714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q131719 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Total_Nonstop_Action_Wrestling http://www.wikidata.org/entity/Q131728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Cavendish http://www.wikidata.org/entity/Q131733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cizdan http://www.wikidata.org/entity/Q131740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parf%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q131746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gormiz http://www.wikidata.org/entity/Q131748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anoreksiya_nervoza http://www.wikidata.org/entity/Q131749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_N%C3%BB_ya_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijwate http://www.wikidata.org/entity/Q131779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sik%C3%AEtyan http://www.wikidata.org/entity/Q131802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Dewey http://www.wikidata.org/entity/Q131805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oran http://www.wikidata.org/entity/Q131818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Termop%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lawrasya http://www.wikidata.org/entity/Q132033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beauty_and_a_Beat http://www.wikidata.org/entity/Q133755 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEdem%C3%AEoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEgren http://www.wikidata.org/entity/Q133823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/BitTorrent http://www.wikidata.org/entity/Q133862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kola http://www.wikidata.org/entity/Q134041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amandava http://www.wikidata.org/entity/Q135936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ZIP http://www.wikidata.org/entity/Q136218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acridotheres http://www.wikidata.org/entity/Q136358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apa_qewartin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q139106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekeriya http://www.wikidata.org/entity/Q139464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Musl%C3%AEm_bin_Hecac http://www.wikidata.org/entity/Q140124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Evarcha_arcuata http://www.wikidata.org/entity/Q140629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bestir http://www.wikidata.org/entity/Q1314278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwehi%C5%9Fmend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1314553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kos%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1317924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_bi%C3%A7%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q1318437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_zinar%C3%AA_ya_zerik http://www.wikidata.org/entity/Q1318638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E9 http://www.wikidata.org/entity/Q1320233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_End_of_History_and_the_Last_Man http://www.wikidata.org/entity/Q1340341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_Perwerdehiya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1359675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erot http://www.wikidata.org/entity/Q1361380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_B%C3%B6hmermann http://www.wikidata.org/entity/Q1361675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kazem_Al-Saher http://www.wikidata.org/entity/Q1362223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Revenue_management http://www.wikidata.org/entity/Q1362536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ervad http://www.wikidata.org/entity/Q1362560 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/5G http://www.wikidata.org/entity/Q1363408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtil http://www.wikidata.org/entity/Q1364042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Niv%C3%AEskar%C3%AAn_Honaka_Zanist%C3%AE_%C3%BB_Fantaz%C3%AE_ya_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1364364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lazarus_Colloredo_%C3%BB_Joannes_Baptista_Colloredo http://www.wikidata.org/entity/Q1393097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbert_Kickl http://www.wikidata.org/entity/Q1395041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Robert_Anderson http://www.wikidata.org/entity/Q1395071 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nec%C3%AEbe_Ehmed http://www.wikidata.org/entity/Q1396705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_til%C3%AEper http://www.wikidata.org/entity/Q1396929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohsen_Namjoo http://www.wikidata.org/entity/Q1397191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fet%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1398251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Sahak http://www.wikidata.org/entity/Q1399257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Mente%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q1400572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinar http://www.wikidata.org/entity/Q1404150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karen_Elliott_House http://www.wikidata.org/entity/Q1407715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAleka_riy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1408712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spellbinder_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q1413069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_dadmendiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1413677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorij http://www.wikidata.org/entity/Q1414867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komorb%C3%AEd%C3%AEte http://www.wikidata.org/entity/Q1414874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohur http://www.wikidata.org/entity/Q1414902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ep http://www.wikidata.org/entity/Q11920728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amauna,_Araria http://www.wikidata.org/entity/Q13153107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirkan http://www.wikidata.org/entity/Q13176435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaret_(ol) http://www.wikidata.org/entity/Q13176446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaretgeha_Uz%C3%AAr_P%C3%AAxember,_Ald%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13176448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zozana_Kanimahan http://www.wikidata.org/entity/Q13176461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_xelek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_%C3%A7orsane http://www.wikidata.org/entity/Q13176507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87elenga_Jinan_Hevala_Z%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q13176515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87elikan http://www.wikidata.org/entity/Q13176518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Kextey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Bilqil%C3%AAn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_%C3%87etel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erkez_cendirme_Hemid_kur%C3%AA_Y%C3%BBsif http://www.wikidata.org/entity/Q13176547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxa_biyogeok%C3%AEmyaw%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Bel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ir%C3%BBsk_(fanz%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q13176577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C4%9Fdem_%C3%96zg%C3%BCl http://www.wikidata.org/entity/Q13176585 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBvan http://www.wikidata.org/entity/Q13176594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_%C5%9Fevbihurkan_II_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q13176607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErvanok http://www.wikidata.org/entity/Q13176604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBka_perlezg%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Aketiya_Niv%C3%AEser%C3%AAn_Kurd_liqa_Duhok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Qertew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q13177849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Zehmetk%C3%AA%C5%9F%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13198562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadiy%C3%AA_kur%C3%AA_Merwan http://www.wikidata.org/entity/Q13379709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Satoshi_Nakamoto http://www.wikidata.org/entity/Q13382352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Go%C5%9Ft%C3%AA_ki%C5%9Fand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13400960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAzeb%C3%BByer_(vegotin) http://www.wikidata.org/entity/Q13402492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecevend http://www.wikidata.org/entity/Q13583036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jodi_Kantor http://www.wikidata.org/entity/Q13605899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajotin%C3%AA_elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13629441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_ferm%C3%AE_y%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13639115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zalb%C3%BBna_netemam http://www.wikidata.org/entity/Q19615136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Keyaniya_Burgonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131461625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_efxan_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q131481502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_CS1%C3%AA_y%C3%AAn_ne-kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131483035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131483705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_belar%C3%BBs%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q131484296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Key%C3%AAn_Ke%C5%9Fm%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131497712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ens%C3%AEkloped%C3%AEst%C3%AAn_sw%C3%AEsr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131513544 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131611224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131631851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q131657562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Erdhej%C3%AAn_2025an http://www.wikidata.org/entity/Q131674481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endam%C3%AAn_r%C3%AAxistinan_li_gor%C3%AE_curey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131748334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eanonamey%C3%AAn_li_ser_keyan http://www.wikidata.org/entity/Q131748872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:User_changed_username http://www.wikidata.org/entity/Q131749646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131825166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131825167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131825168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eanonamey%C3%AAn_li_ser_keyban%C3%BByan http://www.wikidata.org/entity/Q131891301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q132059119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_feyl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133848574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pay%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q1314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ek%C3%AEnoks http://www.wikidata.org/entity/Q1315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach http://www.wikidata.org/entity/Q1339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErevonk http://www.wikidata.org/entity/Q1357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamabad http://www.wikidata.org/entity/Q1362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA%C3%A7ikp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA%C5%9F_%C3%BB_m%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maryland http://www.wikidata.org/entity/Q1391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Delaware http://www.wikidata.org/entity/Q1393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niccol%C3%B2_Machiavelli http://www.wikidata.org/entity/Q1399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohio http://www.wikidata.org/entity/Q1397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pens%C3%AElvanya http://www.wikidata.org/entity/Q1400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uetersen http://www.wikidata.org/entity/Q1404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEbraltar http://www.wikidata.org/entity/Q1410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB_Jersey http://www.wikidata.org/entity/Q1408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WordPress http://www.wikidata.org/entity/Q13166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Joomla! http://www.wikidata.org/entity/Q13167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Moskoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_mero%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ele-de-France http://www.wikidata.org/entity/Q13917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Adriyat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Centre-Val_de_Loire http://www.wikidata.org/entity/Q13947 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEkard%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vall%C3%A8s_Occidental http://www.wikidata.org/entity/Q13948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kyushu http://www.wikidata.org/entity/Q13987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shikoku http://www.wikidata.org/entity/Q13991 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_Mayen http://www.wikidata.org/entity/Q14056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erwin_Rommel http://www.wikidata.org/entity/Q14060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Naveroka_azad http://www.wikidata.org/entity/Q14075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kondom http://www.wikidata.org/entity/Q14076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar http://www.wikidata.org/entity/Q14083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_palmiyeyan http://www.wikidata.org/entity/Q14080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozzarella http://www.wikidata.org/entity/Q14088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Champagne-Ardenne http://www.wikidata.org/entity/Q14103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kors%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q14112 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mac_OS_X http://www.wikidata.org/entity/Q14116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%AEtang http://www.wikidata.org/entity/Q14125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q132272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_daristanan http://www.wikidata.org/entity/Q132394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dend%C3%BBre%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q134172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Truman_Capote http://www.wikidata.org/entity/Q134180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBtan_(alkan) http://www.wikidata.org/entity/Q134192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/AbiWord http://www.wikidata.org/entity/Q136775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AArl%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q136851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Korozyon http://www.wikidata.org/entity/Q137056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q137108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzer%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q141672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexneya_li_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1324153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maranta http://www.wikidata.org/entity/Q1342315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puccinia_graminis http://www.wikidata.org/entity/Q1342327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SLIP http://www.wikidata.org/entity/Q1342337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil http://www.wikidata.org/entity/Q1342346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PSPad http://www.wikidata.org/entity/Q1342374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1342397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Fr%C3%AEgyen http://www.wikidata.org/entity/Q1342409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spek%C3%BBl%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q1342422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_Rojavay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1365619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/VEVAK http://www.wikidata.org/entity/Q1365657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erannas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1367176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aspell http://www.wikidata.org/entity/Q1368325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAre http://www.wikidata.org/entity/Q1369140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peryar%C3%AEker_(futbol) http://www.wikidata.org/entity/Q1369558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dev%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q1370895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jorvan_Vieira http://www.wikidata.org/entity/Q1371926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tewaf http://www.wikidata.org/entity/Q1415790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Xel%C3%AEfeyan http://www.wikidata.org/entity/Q1416228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eny%C3%BBp%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1417088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbert_Altrichter http://www.wikidata.org/entity/Q1417222 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qayix_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1417344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tenay-sur-Seine http://www.wikidata.org/entity/Q1418672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Xo%C5%9Fab%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1420248 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endeksa_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBna_gerd%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1421372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Ft%C3%BBnwal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1422634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_mir%C3%AE%C5%9Fk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1432535 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkana_Sehend%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1432738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tawis%C3%AA_Melek http://www.wikidata.org/entity/Q1433459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al%C3%AAn_M%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q13176615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alxan_Penaber http://www.wikidata.org/entity/Q13176613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm_Xel%C3%AEl_Yildiz http://www.wikidata.org/entity/Q13176626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Bilgin http://www.wikidata.org/entity/Q13176624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_Xeyat http://www.wikidata.org/entity/Q13176650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamiyet_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bral%C3%AE_%C3%BB_yukax%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_%C3%9Clke http://www.wikidata.org/entity/Q13176661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bsiv%C3%AA_Far%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Clke http://www.wikidata.org/entity/Q13176673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAn%C3%AA_Ez%C3%AEz_Ako http://www.wikidata.org/entity/Q13176819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Bila http://www.wikidata.org/entity/Q13176826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAwezar%C3%AAn_%C3%8Erana_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176824 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Ma%C5%9Foq%C3%AA_Xeznew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Xalid%C3%AA_Berwar%C3%AE_Gundik%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C3%9Btka http://www.wikidata.org/entity/Q13176854 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q13176861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxo http://www.wikidata.org/entity/Q13176871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEroveya_D%C3%AEwana_Melay%C3%AA_Ciz%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtlar_Vadisi http://www.wikidata.org/entity/Q13407659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13409250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aloziya_Parka_Geziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13410316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eam_(her%C3%AAma_d%C3%AErok%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q13415123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Plotter/DefaultColors http://www.wikidata.org/entity/Q13415820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apul%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q13417998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBdaw http://www.wikidata.org/entity/Q13422005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Snowden http://www.wikidata.org/entity/Q13424289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Xebata_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13424429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_%C3%87%C3%AEn%C3%AA_(1912%E2%80%931949) http://www.wikidata.org/entity/Q13426199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cax http://www.wikidata.org/entity/Q14328596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_sibat_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q132189642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_gir%C3%AAdan%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_mir%C3%AE_ji_sibat_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q132189643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Destp%C3%AAkirin%C3%AAn_123an http://www.wikidata.org/entity/Q132190605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q134267454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antonio_Vivaldi http://www.wikidata.org/entity/Q1340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AErj%C3%AEnya http://www.wikidata.org/entity/Q1370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pere http://www.wikidata.org/entity/Q1368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Indiana http://www.wikidata.org/entity/Q1415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otomob%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q1420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/KDE http://www.wikidata.org/entity/Q1431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Besten%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ne%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q13672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezoamer%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q13703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bersing http://www.wikidata.org/entity/Q13716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ll%C3%ADvia http://www.wikidata.org/entity/Q13745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokwez%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q14212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwere http://www.wikidata.org/entity/Q14334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mendel%C3%AE_(bajarok) http://www.wikidata.org/entity/Q1382440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ev%C3%AEn_%C3%87%C3%AE%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q1382450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PoEdit http://www.wikidata.org/entity/Q1422754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Samuel_Reyher http://www.wikidata.org/entity/Q1422983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Mermerey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1424081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhewaya_Perav%C3%AA_ya_Pas%C3%AEf%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1427310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Oppenheimer http://www.wikidata.org/entity/Q132537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diana http://www.wikidata.org/entity/Q132543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEk%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q132564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proleter http://www.wikidata.org/entity/Q132603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adr%C3%AAnal%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q132621 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fke http://www.wikidata.org/entity/Q132624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.yt http://www.wikidata.org/entity/Q132639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbar http://www.wikidata.org/entity/Q134313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saturnus http://www.wikidata.org/entity/Q134388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBpi%C5%9Fk_(birc) http://www.wikidata.org/entity/Q134398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tao_Te_Ching http://www.wikidata.org/entity/Q134425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAzgeha_nukleer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7%C3%AA_biber%C3%A7avk http://www.wikidata.org/entity/Q137641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Sherlock http://www.wikidata.org/entity/Q138161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_vida_es_sue%C3%B1o http://www.wikidata.org/entity/Q138174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q142690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eusebios http://www.wikidata.org/entity/Q142999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Papayan http://www.wikidata.org/entity/Q143463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fermandariya_yekb%C3%BBy%C3%AE_ya_%C5%9Fervanan http://www.wikidata.org/entity/Q143467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zend_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q146593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q146665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hingiv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q146675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haw%C3%AAneya_%C3%A7av http://www.wikidata.org/entity/Q146701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qipt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q146744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Xetay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q146761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaravanas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q146893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBlitir%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q146951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBke%C5%9Fe%C5%9Faneya_henasey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1428754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Florian_Knorn http://www.wikidata.org/entity/Q1429767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lapeyr%C3%A8re http://www.wikidata.org/entity/Q1429949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alektra_(okean%C3%AEd) http://www.wikidata.org/entity/Q1438693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Samhan http://www.wikidata.org/entity/Q1376093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rib%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q1376178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornografiya_%C3%AEnternet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1376252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jaime_S%C3%A1nchez_Fern%C3%A1ndez http://www.wikidata.org/entity/Q1377299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/CPT http://www.wikidata.org/entity/Q1378135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknasiya_ziman http://www.wikidata.org/entity/Q1378181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Riteriai http://www.wikidata.org/entity/Q14657783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kelep%C3%BBra_C%C3%AEhan%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132530875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:M%C3%AErateya_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_UNESCOy%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132530873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_M%C3%AErateya_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_UNESCOy%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132530903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_Selahattin_Demirta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q132533411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_Selahattin_Demirta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q132533415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorp%C3%AA%C3%A7kirina_Bexday%C3%AA_(1821) http://www.wikidata.org/entity/Q132555025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dungeons_%26_Dragons http://www.wikidata.org/entity/Q1375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AE%C3%A7har http://www.wikidata.org/entity/Q1380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Georgia http://www.wikidata.org/entity/Q1428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teksas http://www.wikidata.org/entity/Q1439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puigcerd%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q13765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Herschel http://www.wikidata.org/entity/Q14278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navpera_astbilind http://www.wikidata.org/entity/Q14296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vall%C3%A8s_Oriental http://www.wikidata.org/entity/Q14303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neoklas%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q14378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala http://www.wikidata.org/entity/Q14660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_malan http://www.wikidata.org/entity/Q14683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wer%C3%AEsban http://www.wikidata.org/entity/Q1054650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stent http://www.wikidata.org/entity/Q1325542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eleanor_Matsuura http://www.wikidata.org/entity/Q1325733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tomte http://www.wikidata.org/entity/Q1325848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BAgbrau%C3%B0 http://www.wikidata.org/entity/Q1344219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEreketiya_Qereman%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1469100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_leqat%C3%AAn_aviyan http://www.wikidata.org/entity/Q13827308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad_Baban http://www.wikidata.org/entity/Q14271575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/AFN_(IPA)_ji_bo_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q14301057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Molas,_France http://www.wikidata.org/entity/Q1430060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Netewey%C3%AE_ya_Ziman_%C3%BB_%C5%9Earistaniy%C3%AAn_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q1430113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Gabr%C3%AEel http://www.wikidata.org/entity/Q1434981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyer http://www.wikidata.org/entity/Q1436115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Single http://www.wikidata.org/entity/Q134556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemer http://www.wikidata.org/entity/Q134560 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avk%C3%AA%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q134574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala%C5%9Fehir http://www.wikidata.org/entity/Q138280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeyser http://www.wikidata.org/entity/Q138340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eematok http://www.wikidata.org/entity/Q144101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEster%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q144119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragan_%C4%90okanovi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q147057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEktor_Zubkov http://www.wikidata.org/entity/Q147425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saremen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q147538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q147778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anna_Karenina http://www.wikidata.org/entity/Q147787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gijok http://www.wikidata.org/entity/Q147861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_do%C3%A7ika_t%C3%BBtiyan http://www.wikidata.org/entity/Q147867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEton http://www.wikidata.org/entity/Q148030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaro_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q148028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_nar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q148090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parsa_Owen http://www.wikidata.org/entity/Q148240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%A7%C3%AAre http://www.wikidata.org/entity/Q148463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_an%C3%A7%C3%AAreyan http://www.wikidata.org/entity/Q148479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekem_(dar) http://www.wikidata.org/entity/Q148630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulez%C3%AEz_Si%C3%BBd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q151509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Owen http://www.wikidata.org/entity/Q151556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pev%C3%A7%C3%BBna_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Filist%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q151622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferd%C3%AEnand_I_y%C3%AA_Bulgaristan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q151667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jana_Werther_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q151883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Getto http://www.wikidata.org/entity/Q152018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_%C3%89luard http://www.wikidata.org/entity/Q152176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pl%C3%BBto_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q152262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aram_Xa%C3%A7atiryan http://www.wikidata.org/entity/Q152293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87anda_taz%C3%AEtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q152311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Adler http://www.wikidata.org/entity/Q152393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Sosyal%C3%AEzma_Demokrat http://www.wikidata.org/entity/Q152554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q152553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Qereqeyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q152556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giya%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q160110 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nane http://www.wikidata.org/entity/Q160114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ai_Weiwei http://www.wikidata.org/entity/Q160115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baberketin http://www.wikidata.org/entity/Q160184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Anton_Mesmer http://www.wikidata.org/entity/Q160202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bih%C3%AEstin http://www.wikidata.org/entity/Q160289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Edinburgh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q160302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Awistriyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q160322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teofrastos http://www.wikidata.org/entity/Q160362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhana_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q160381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Fkoj http://www.wikidata.org/entity/Q160464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_gerdenmar http://www.wikidata.org/entity/Q160488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferah_Pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q164111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_serre%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q164109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEknas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q164204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Singer%C3%A7%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q164218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Megal%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q164240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binefam%C3%AEle http://www.wikidata.org/entity/Q164280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiryar_(matemat%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q164307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpotalamus http://www.wikidata.org/entity/Q164386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaseta_%C3%A7epgir http://www.wikidata.org/entity/Q164597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agir%C3%AA_Mezin_%C3%AA_London%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q164679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Astrolab http://www.wikidata.org/entity/Q164992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kodon http://www.wikidata.org/entity/Q165052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Holodomor http://www.wikidata.org/entity/Q165058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Tales_of_Beedle_the_Bard_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q165068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Str%C3%BBma http://www.wikidata.org/entity/Q165135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuncere http://www.wikidata.org/entity/Q165152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paulowniaceae http://www.wikidata.org/entity/Q165173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Silk http://www.wikidata.org/entity/Q165191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Pr%C3%A9vert http://www.wikidata.org/entity/Q165274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kundir_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q165308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA%C5%9F%C3%AEfrekirin http://www.wikidata.org/entity/Q1345443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tragopogon_pratensis http://www.wikidata.org/entity/Q1345772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kat http://www.wikidata.org/entity/Q1385709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyaleta_Diyarbekir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1385944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berjeng http://www.wikidata.org/entity/Q1441305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikula http://www.wikidata.org/entity/Q1443230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesagentur_f%C3%BCr_Arbeit http://www.wikidata.org/entity/Q1478016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_W%C3%AAls%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1483510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_%C3%87apemeniy%C3%AA_ya_Polon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1484980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Korik http://www.wikidata.org/entity/Q1485806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwana_Edalet%C3%AA_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1518827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevger%C3%AAn_l%C3%AEberal_di_%C3%8Eslam%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q1520581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBsax%C3%AEn%C3%AEliya_ber_%C3%A7iyay%C3%AA_Qilban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1521344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1521997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gibil http://www.wikidata.org/entity/Q1522924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Cindir%C3%AAs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1524909 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest http://www.wikidata.org/entity/Q1526770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helen%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q1602782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdeya_ke%C3%A7iktiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1640627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_ajalan http://www.wikidata.org/entity/Q1643092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerg http://www.wikidata.org/entity/Q1643900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutilka_d%C3%AElan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1644022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komela_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1644886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emeya_dozdehgir%C3%AAk-r%C3%BBviya_bir%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1645412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/You_Xie http://www.wikidata.org/entity/Q1649544 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Botn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1649939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpel%C3%AAn_web_yan_d%C3%AEnam%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1650567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkol%C3%AEner http://www.wikidata.org/entity/Q1650915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/data http://www.wikidata.org/entity/Q14752638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/text http://www.wikidata.org/entity/Q14752820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmedava_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14755038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentromer http://www.wikidata.org/entity/Q14762596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ISNI http://www.wikidata.org/entity/Q14768888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q14819494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sine_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14851741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Goktirkan http://www.wikidata.org/entity/Q15146034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeddad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15178902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:%C3%87avkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15185733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coreca http://www.wikidata.org/entity/Q15220504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cagan,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q15229157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xok http://www.wikidata.org/entity/Q15238114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15239618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:P%C3%AEvana_xet%C3%AA/dane http://www.wikidata.org/entity/Q15246003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezray%C3%AA_Seyidehmed http://www.wikidata.org/entity/Q15252406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87alakvan http://www.wikidata.org/entity/Q15253558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Date_validation http://www.wikidata.org/entity/Q16017063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gol%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q16046467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pagetype/config http://www.wikidata.org/entity/Q16054168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Miyoz http://www.wikidata.org/entity/Q16424695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16463359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xac%C3%AA_Cemal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16463641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FA_%C5%A0iauliai http://www.wikidata.org/entity/Q16478096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aki_Maita http://www.wikidata.org/entity/Q16508807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaz http://www.wikidata.org/entity/Q16529344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEladelfiya http://www.wikidata.org/entity/Q1345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Huron http://www.wikidata.org/entity/Q1383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/New_York http://www.wikidata.org/entity/Q1384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Janis_Joplin http://www.wikidata.org/entity/Q1514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BB_Zeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1519 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB_Meks%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramses_II http://www.wikidata.org/entity/Q1523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEvronek http://www.wikidata.org/entity/Q1525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oklahoma http://www.wikidata.org/entity/Q1649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mob%C3%AElya http://www.wikidata.org/entity/Q14745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mase http://www.wikidata.org/entity/Q14748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Makao http://www.wikidata.org/entity/Q14773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SIL http://www.wikidata.org/entity/Q14793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guangdong http://www.wikidata.org/entity/Q15175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAv http://www.wikidata.org/entity/Q15173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Simb%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q15179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guangxi http://www.wikidata.org/entity/Q15176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Komar%C3%AAn_Sovyet_%C3%AAn_Sosyal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q15180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyar http://www.wikidata.org/entity/Q16021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Decameron http://www.wikidata.org/entity/Q16438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhan http://www.wikidata.org/entity/Q16502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadger http://www.wikidata.org/entity/Q16533 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEferheng http://www.wikidata.org/entity/Q151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zak_Spears http://www.wikidata.org/entity/Q144566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gafi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q144682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gene_Robinson http://www.wikidata.org/entity/Q144687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q144713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_b%C3%BBkaniyan http://www.wikidata.org/entity/Q144723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zelmay_Xel%C3%AElzad http://www.wikidata.org/entity/Q145193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaman http://www.wikidata.org/entity/Q145400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_%C3%8Etalyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q145694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bexden%C3%BBsan http://www.wikidata.org/entity/Q145794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_rojava http://www.wikidata.org/entity/Q145852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_adirgeyan http://www.wikidata.org/entity/Q145869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Misirnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q145903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Base_pair http://www.wikidata.org/entity/Q145911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanx%C3%BBnk http://www.wikidata.org/entity/Q148633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_n%C3%AEl%C3%BBferan http://www.wikidata.org/entity/Q148650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Ketelonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q148807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_bir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q149405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q149537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jose_Ortega_y_Gasset http://www.wikidata.org/entity/Q153020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_S%C3%AAal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q153122 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_Sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q153364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Opera_(avah%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q153562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eros_Ramazzotti http://www.wikidata.org/entity/Q153708 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Welle http://www.wikidata.org/entity/Q153770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stasi http://www.wikidata.org/entity/Q153846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Fte http://www.wikidata.org/entity/Q153875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_Celan http://www.wikidata.org/entity/Q153905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qu%C5%9Fxane http://www.wikidata.org/entity/Q154038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayend%C3%AEtiya_mirovan http://www.wikidata.org/entity/Q154136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Bavyeray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q154195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cat_Stevens http://www.wikidata.org/entity/Q154216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sams%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q160450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SMTP http://www.wikidata.org/entity/Q160453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telnet http://www.wikidata.org/entity/Q160470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyos http://www.wikidata.org/entity/Q160483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fre%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q160575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjana_%C3%A7%C3%AEmen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q160585 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBdgir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q160590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eskender_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q160614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Russel_Wallace http://www.wikidata.org/entity/Q160627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAw%C3%AExane http://www.wikidata.org/entity/Q160645 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Fqolik http://www.wikidata.org/entity/Q160695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AEriy%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q160796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyana_hesp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q160857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinc http://www.wikidata.org/entity/Q161042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBtir%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q161040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zegerek http://www.wikidata.org/entity/Q161100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nepot%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q161165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_arguda_bej http://www.wikidata.org/entity/Q161177 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulk%C3%AEsikan http://www.wikidata.org/entity/Q161182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_begonyayan http://www.wikidata.org/entity/Q161189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gihagerdebil%C3%AAn_aviyan http://www.wikidata.org/entity/Q161195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Genimok http://www.wikidata.org/entity/Q161211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBng http://www.wikidata.org/entity/Q161235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tihtavik http://www.wikidata.org/entity/Q161232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C5%9F%C3%AAfeletan http://www.wikidata.org/entity/Q161239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/1,1-D%C3%AEklor%C3%AAtan http://www.wikidata.org/entity/Q161282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/1,1-D%C3%AEmet%C3%AElh%C3%AEdras%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q161296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bask http://www.wikidata.org/entity/Q161358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Miss_Universe http://www.wikidata.org/entity/Q161376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_guh%C3%BB%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q161403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_R%C3%BBsyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q161414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Okeanos http://www.wikidata.org/entity/Q161419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kefzeran http://www.wikidata.org/entity/Q161429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cewer http://www.wikidata.org/entity/Q161439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giv%C3%AEj http://www.wikidata.org/entity/Q161511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Feya_pembe http://www.wikidata.org/entity/Q165371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SourceForge http://www.wikidata.org/entity/Q165400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Assembly http://www.wikidata.org/entity/Q165436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAn%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q165447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Kolay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q165608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AAn_Balkan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q165725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Afor%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q165740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harem http://www.wikidata.org/entity/Q165853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Esman%C3%AE_y%C3%AAn_Br%C3%AEtanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q165862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xefn%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q165950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plast%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q165963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balaban http://www.wikidata.org/entity/Q165974 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dionysios_Solomos http://www.wikidata.org/entity/Q166172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Madrid-Barajas http://www.wikidata.org/entity/Q166276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBsuke http://www.wikidata.org/entity/Q1445249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ted_Ewigk http://www.wikidata.org/entity/Q1451634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perestgeha_A%C5%9Ftiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1456939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Friedrich_Gerst%C3%A4cker http://www.wikidata.org/entity/Q1457767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Aghion http://www.wikidata.org/entity/Q1488882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Superh%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q1489259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avis%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1490716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCler_Duman http://www.wikidata.org/entity/Q1492533 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Quesnel http://www.wikidata.org/entity/Q1495461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giuseppe_Pellizza_da_Volpedo http://www.wikidata.org/entity/Q1528580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_Cays http://www.wikidata.org/entity/Q1531776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Millennium http://www.wikidata.org/entity/Q1534900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorlois http://www.wikidata.org/entity/Q1538364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehrez%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1542127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serk%C3%AEs_Axacan_Mamendo http://www.wikidata.org/entity/Q1542271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%BBlv%C3%AEt%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q1542466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kamer%C3%BBna_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1542471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destar http://www.wikidata.org/entity/Q1543947 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_XY_ya_diyarb%C3%BBna_zayend%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1604486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkkirina_d%C3%AEsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1612436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Cefer_Baxirov http://www.wikidata.org/entity/Q1613935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISOCARP http://www.wikidata.org/entity/Q1654649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranye http://www.wikidata.org/entity/Q1656131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_Mujika_Garmendia http://www.wikidata.org/entity/Q1659048 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Germav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1659316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannas http://www.wikidata.org/entity/Q14467526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proserpina http://www.wikidata.org/entity/Q14515330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitil%C3%AAn_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q14566841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitil%C3%AAn_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q14566849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AEng%C3%AEto http://www.wikidata.org/entity/Q14592562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telomer http://www.wikidata.org/entity/Q14872779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeres%C3%BB_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14905450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEtab_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14907935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emkan http://www.wikidata.org/entity/Q14920288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_header http://www.wikidata.org/entity/Q14924310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Nenwer http://www.wikidata.org/entity/Q15273242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Bew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q15273243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Bevalelhesen http://www.wikidata.org/entity/Q15273246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Pi%C5%9Ft_A%C5%9Fbaba http://www.wikidata.org/entity/Q15273247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Neme_%C5%9E%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q15273244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kan%C3%AEsor http://www.wikidata.org/entity/Q15273245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baleke_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15273248 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEfabad http://www.wikidata.org/entity/Q15276967 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAmankend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q15278443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAgey%C5%9Ftin%C3%AE_Rast%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15290595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Negal_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwanro_Xerb%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelaterzan_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huseyn_Abad%C3%AA_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arendan_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serab_Qam%C3%AE%C5%9F_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neran_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299177 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ab%C3%AEder_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jost_Gippert http://www.wikidata.org/entity/Q15299239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1 http://www.wikidata.org/entity/Q15403807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Configuration http://www.wikidata.org/entity/Q15403810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Top_Aqac http://www.wikidata.org/entity/Q16046952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soltan%C5%9Fehr http://www.wikidata.org/entity/Q16050884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Se%C3%AEd_Ibadet%C3%AEyan http://www.wikidata.org/entity/Q16053064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uatsd%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q16058150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Netewey%C3%AAn_%C3%BBral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16086148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yoon_Suk-yeol http://www.wikidata.org/entity/Q16090635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemo_Reco http://www.wikidata.org/entity/Q16117951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C3%87eqel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16118572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Hemo http://www.wikidata.org/entity/Q16118748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelt%C3%AA_Xerb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16120364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_%C3%87arst%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q16124072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewarxa http://www.wikidata.org/entity/Q16124082 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewarxa_G%C3%BBzan http://www.wikidata.org/entity/Q16124093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec_%C3%8Eskender%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16125529 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Remediy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16126019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images http://www.wikidata.org/entity/Q16140831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezel%C3%AA_Neb%C3%AE_N%C3%BBh http://www.wikidata.org/entity/Q16147777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Gel_a_Donetsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16150196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerya_Z%C3%AEya http://www.wikidata.org/entity/Q16592657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karol%C3%AEnaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokiya_ser_%C3%A7%C3%AEmen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karol%C3%AEnaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Systemic_lupus_erythematosus http://www.wikidata.org/entity/Q1485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Paz http://www.wikidata.org/entity/Q1491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEs%C3%AEs%C3%AEp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Minnesota http://www.wikidata.org/entity/Q1527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karakas http://www.wikidata.org/entity/Q1533 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dema_gerd%C3%BBn%C3%AE_ya_bisaz%C3%BBmankir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wisconsin http://www.wikidata.org/entity/Q1537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cicero http://www.wikidata.org/entity/Q1541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkansas http://www.wikidata.org/entity/Q1612 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbola_destan http://www.wikidata.org/entity/Q14922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aden%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q15277 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earedar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_hel%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kamera http://www.wikidata.org/entity/Q15328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pozmi%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q15343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bages http://www.wikidata.org/entity/Q15346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergued%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q15345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Llobregat http://www.wikidata.org/entity/Q15351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barcelon%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garraf http://www.wikidata.org/entity/Q15354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Pened%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anoia http://www.wikidata.org/entity/Q15352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Pened%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarragon%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Camp http://www.wikidata.org/entity/Q15361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montsi%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q15367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Ebre http://www.wikidata.org/entity/Q15364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Camp http://www.wikidata.org/entity/Q15365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Conca_de_Barber%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q15368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ribera_d%27Ebre http://www.wikidata.org/entity/Q15374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Terra_Alta http://www.wikidata.org/entity/Q15376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Priorat http://www.wikidata.org/entity/Q15377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vermont http://www.wikidata.org/entity/Q16551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Houston,_Teksas http://www.wikidata.org/entity/Q16555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Diego http://www.wikidata.org/entity/Q16552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Jose,_Kal%C3%AEforniya http://www.wikidata.org/entity/Q16553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fort_Worth,_Teksas http://www.wikidata.org/entity/Q16558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dallas http://www.wikidata.org/entity/Q16557 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Memphis,_Tennessee http://www.wikidata.org/entity/Q16563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derya http://www.wikidata.org/entity/Q165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_narewanan http://www.wikidata.org/entity/Q145977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEamat http://www.wikidata.org/entity/Q145983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/One_Direction http://www.wikidata.org/entity/Q146027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sipindan http://www.wikidata.org/entity/Q146030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesrata_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q146138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAvax%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q146190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaset http://www.wikidata.org/entity/Q149757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q149805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik%C3%AA_rast http://www.wikidata.org/entity/Q149892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AEl_Fradkov http://www.wikidata.org/entity/Q150080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pentan http://www.wikidata.org/entity/Q150429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heksan http://www.wikidata.org/entity/Q150440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBzik http://www.wikidata.org/entity/Q150452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthony_van_Dyck http://www.wikidata.org/entity/Q150679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oktan http://www.wikidata.org/entity/Q150681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nonan http://www.wikidata.org/entity/Q150694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAkan http://www.wikidata.org/entity/Q150717 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bnd%C3%AAkan http://www.wikidata.org/entity/Q150731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dod%C3%AAkan http://www.wikidata.org/entity/Q150744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anksiyete http://www.wikidata.org/entity/Q154430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Patr%C3%AEsyen http://www.wikidata.org/entity/Q154668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%C5%9F%C3%AEva http://www.wikidata.org/entity/Q154773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundestag http://www.wikidata.org/entity/Q154797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Goktirkan http://www.wikidata.org/entity/Q154875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ecgberth_key%C3%AA_Wessex%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q154934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Willem-Alexander http://www.wikidata.org/entity/Q154952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Filip%C3%AA_Bel%C3%A7%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q155004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/NBA http://www.wikidata.org/entity/Q155223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xak%C3%AAn_p%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q155321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatolyaya_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q155526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojhilat%C3%AA_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q155542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem%C5%9F%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q155755 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulezengilan http://www.wikidata.org/entity/Q155802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarx%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q155814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q155833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q155867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/HK_MP5 http://www.wikidata.org/entity/Q155901 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irn%C3%BBk%C3%AA_gur http://www.wikidata.org/entity/Q155904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sosinan http://www.wikidata.org/entity/Q155941 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tolg%C3%AEn_%C3%BB_derz%C3%AElokan http://www.wikidata.org/entity/Q155945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zegerekan http://www.wikidata.org/entity/Q155951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zer%C3%AE%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q155949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darzeyt%C3%BBnan http://www.wikidata.org/entity/Q155966 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelgerdeniyan http://www.wikidata.org/entity/Q155982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_hine_%C3%BB_hinaran http://www.wikidata.org/entity/Q156022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_beqewaran http://www.wikidata.org/entity/Q156025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_binef%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q156060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darberk_%C3%BB_gurganan http://www.wikidata.org/entity/Q156064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_t%C3%AEvilzimanan http://www.wikidata.org/entity/Q156109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tir%C5%9Foyan http://www.wikidata.org/entity/Q156117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbir http://www.wikidata.org/entity/Q156146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gurgeyan http://www.wikidata.org/entity/Q156192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kember http://www.wikidata.org/entity/Q156251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Ohr%C3%AEd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q156258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyarastikan http://www.wikidata.org/entity/Q156282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulehingiv%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q156301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyagezkan http://www.wikidata.org/entity/Q156332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vimeo http://www.wikidata.org/entity/Q156376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zirnevanan http://www.wikidata.org/entity/Q156446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teogon%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q156498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_b%C3%AEber%C3%AAn_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q156522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_m%C3%BBzan http://www.wikidata.org/entity/Q156525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bromeliyayan http://www.wikidata.org/entity/Q156529 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tolik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q156551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_m%C3%AErtasiyan http://www.wikidata.org/entity/Q156563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sorindaran http://www.wikidata.org/entity/Q156569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkswagen_AG http://www.wikidata.org/entity/Q156578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giya%C5%9F%C3%AErkan http://www.wikidata.org/entity/Q156584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sincan http://www.wikidata.org/entity/Q156589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Commelinaceae http://www.wikidata.org/entity/Q156674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dargindoran http://www.wikidata.org/entity/Q156673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_adoksasiyan http://www.wikidata.org/entity/Q156677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpo%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q161524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andromeda_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q161582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Patrice_Lumumba http://www.wikidata.org/entity/Q161672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tawannas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q161733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Pam%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q161750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Asperger http://www.wikidata.org/entity/Q161790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kub%C3%AAba http://www.wikidata.org/entity/Q161927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjana_ajgul%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q161924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Defneya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q161931 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_panosan http://www.wikidata.org/entity/Q161929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeselmehm%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q161937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Str%C3%AEpor http://www.wikidata.org/entity/Q161946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereb%C3%AE%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q161948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Breton http://www.wikidata.org/entity/Q161955 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gihagerdebil%C3%AAn_aviyan http://www.wikidata.org/entity/Q161952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leheng http://www.wikidata.org/entity/Q162244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cotzeyand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q162378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qatjimara_Gini http://www.wikidata.org/entity/Q162455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dop%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q166376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q166542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_V%C3%AEnitsiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q166709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_parlamenter http://www.wikidata.org/entity/Q166747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girdok http://www.wikidata.org/entity/Q166849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagros_(r%C3%AAze%C3%A7iya) http://www.wikidata.org/entity/Q167021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laon http://www.wikidata.org/entity/Q167141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gurr http://www.wikidata.org/entity/Q167178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dual%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q167312 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaz%C3%AAn_seray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AEndar%C3%AA_Gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AA_NATOy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sensor http://www.wikidata.org/entity/Q167676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mister_World http://www.wikidata.org/entity/Q167737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Volin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%87ern%C3%AEh%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mayonez http://www.wikidata.org/entity/Q167893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%BBva http://www.wikidata.org/entity/Q1458952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Heinrich_Basse http://www.wikidata.org/entity/Q1459588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fritz_Beckert http://www.wikidata.org/entity/Q1465649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daykemar http://www.wikidata.org/entity/Q1498900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merge http://www.wikidata.org/entity/Q1499073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkrobiyoma_mirov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1500347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuftey%C3%AAn_sw%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1501015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_%C3%8Eshaq_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q1501534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lijneya_Ewlekariya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1501963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AAdank http://www.wikidata.org/entity/Q1501968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nawendiy%C3%AAn_j%C3%AAder http://www.wikidata.org/entity/Q1502751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_MBC http://www.wikidata.org/entity/Q1543823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fe_Brown http://www.wikidata.org/entity/Q1545219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest%C3%BBra_Bingeh%C3%AEn_a_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1549039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Moldovay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1551510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Feldhoff http://www.wikidata.org/entity/Q1552219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Gustav_Schwab http://www.wikidata.org/entity/Q1555493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad%C3%AEgey http://www.wikidata.org/entity/Q1555902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kumand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1556876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1559535 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Matthias_Krings http://www.wikidata.org/entity/Q1562405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AAn_Baz_%C3%AAn_Azadiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1565220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villenouvelle http://www.wikidata.org/entity/Q1616267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BB%C3%A7o http://www.wikidata.org/entity/Q1622390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Stembol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1666659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_Navnetewey%C3%AE_ya_Erot%C3%AEzm%C3%AA_ya_Bruksel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1667716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biz%C3%BBtinewey_%C3%8Eslam%C3%AE_le_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q1674121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Issa_Hassan http://www.wikidata.org/entity/Q1674766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_sdh http://www.wikidata.org/entity/Q14609559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Portal/Tendurist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q14615406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Portal/D%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q14615408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_TOC http://www.wikidata.org/entity/Q14615425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Islam/N%C3%BB%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q14615802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AAney%C3%AA_bijart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q14615803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AEk%C3%AEmedia http://www.wikidata.org/entity/Q14615806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro http://www.wikidata.org/entity/Q14615804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Matthias_Strolz http://www.wikidata.org/entity/Q14977604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sardar_Kestay http://www.wikidata.org/entity/Q15007915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_hesret%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15041677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beh%C3%AE_Dehbokr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055434 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7iy%C3%AA_Rojhilat%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ala_Gevark_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7iy%C3%AA_Mehel%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ala_Teym%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sokmenabad_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059822 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elind_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veldiyan_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AA_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059824 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Avoxl%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ako http://www.wikidata.org/entity/Q15075611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abasan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q15075609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alternat%C3%AEf_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q15075614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ans%C3%AEklopediya_zarokan http://www.wikidata.org/entity/Q15075619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Awaza_M%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fkal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawer_Can http://www.wikidata.org/entity/Q15075666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazincan http://www.wikidata.org/entity/Q15075675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazkiyan http://www.wikidata.org/entity/Q15075678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bethnahrin http://www.wikidata.org/entity/Q15075691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beseran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bh http://www.wikidata.org/entity/Q15075696 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Botiyan http://www.wikidata.org/entity/Q15075713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Budaxk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075717 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%BBwana http://www.wikidata.org/entity/Q15075751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devoka_navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fteb%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q15075782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_C%C3%BBm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fulu http://www.wikidata.org/entity/Q15075804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnam%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q15075815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBrzan_C%C3%AErano http://www.wikidata.org/entity/Q15075818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elo%C5%9F%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q15075835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyaz_Yusiv http://www.wikidata.org/entity/Q15075870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezuem http://www.wikidata.org/entity/Q15075879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Farisiya_n%C3%BBjen http://www.wikidata.org/entity/Q15075891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Federasyona_Komeley%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA_li_Sw%C3%AAd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatimok http://www.wikidata.org/entity/Q15075892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fetleya_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q15075920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FolderShare http://www.wikidata.org/entity/Q15075933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giregir http://www.wikidata.org/entity/Q15075962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBran%C3%AE_(Kelhur%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q15075997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamid_Isa http://www.wikidata.org/entity/Q15076017 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawr%C3%AA_Baxewan http://www.wikidata.org/entity/Q15076039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawardengubas.com http://www.wikidata.org/entity/Q15076037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haw%C3%AAlk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAv%C3%AEdar_Zana http://www.wikidata.org/entity/Q15076099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEv%C3%AE_Berwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Anderson http://www.wikidata.org/entity/Q15442602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Belgekirin/config http://www.wikidata.org/entity/Q15506579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBx%C3%AArdhereng http://www.wikidata.org/entity/Q15525069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerengnebi http://www.wikidata.org/entity/Q15573657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_Jenev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15613979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telegram http://www.wikidata.org/entity/Q15616276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helebce_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q15631321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam%C3%AA_Royal_Society http://www.wikidata.org/entity/Q15631401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brett_McGurk http://www.wikidata.org/entity/Q16214512 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%27c%C3%BBc_%C3%BB_Me%27c%C3%BBc http://www.wikidata.org/entity/Q16723009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anwar_al-Hamadani http://www.wikidata.org/entity/Q16740915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apolon%C3%AA_Xezey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16741636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16746285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Efxanistan http://www.wikidata.org/entity/Q16761604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Cezayir http://www.wikidata.org/entity/Q16761610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Alaska http://www.wikidata.org/entity/Q16761608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Albanya http://www.wikidata.org/entity/Q16761609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Xirvatistan http://www.wikidata.org/entity/Q16761614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fransa http://www.wikidata.org/entity/Q16761615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bel%C3%A7%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q16761613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Almanya http://www.wikidata.org/entity/Q16783376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Eran http://www.wikidata.org/entity/Q16783398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Iraq http://www.wikidata.org/entity/Q16783399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Etalya http://www.wikidata.org/entity/Q16783401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Nepal http://www.wikidata.org/entity/Q16783404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/New_York http://www.wikidata.org/entity/Q16783405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Pennsylvania http://www.wikidata.org/entity/Q16783550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Polonya http://www.wikidata.org/entity/Q16783565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/S%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16783692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Oregon http://www.wikidata.org/entity/Q16785240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%AEla http://www.wikidata.org/entity/Q1461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Magellan http://www.wikidata.org/entity/Q1496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEs%C3%AEs%C3%AEp%C3%AE_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q1497 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewz http://www.wikidata.org/entity/Q1501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Iowa http://www.wikidata.org/entity/Q1546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebraska http://www.wikidata.org/entity/Q1553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kansas http://www.wikidata.org/entity/Q1558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_urd%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q1617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Brel http://www.wikidata.org/entity/Q1666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ruhr http://www.wikidata.org/entity/Q1664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spyware http://www.wikidata.org/entity/Q14644 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metanol http://www.wikidata.org/entity/Q14982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Ketelonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frankenstein http://www.wikidata.org/entity/Q150827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neonaz%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q151250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Antonoff http://www.wikidata.org/entity/Q151304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_k%C3%AEwiyan http://www.wikidata.org/entity/Q156666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_str%C3%AEporan http://www.wikidata.org/entity/Q156665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_eben%C3%BBsan http://www.wikidata.org/entity/Q156669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dartehlokan http://www.wikidata.org/entity/Q156679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyakitikan http://www.wikidata.org/entity/Q156682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kevotan http://www.wikidata.org/entity/Q156680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gloks%C3%AEnyayan http://www.wikidata.org/entity/Q156686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_INSEEy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q156705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tolik_(pincar) http://www.wikidata.org/entity/Q156835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjer http://www.wikidata.org/entity/Q156839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpof%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q156871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_selket%C3%BBran http://www.wikidata.org/entity/Q156888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Botav http://www.wikidata.org/entity/Q156935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Newroz_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q157078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kryvyi_Rih http://www.wikidata.org/entity/Q157137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C3%A7avmarkan http://www.wikidata.org/entity/Q157167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C5%9F%C3%AEnzerkan http://www.wikidata.org/entity/Q157168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q157184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derz%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q157211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gafi%C5%9F_%C3%BB_melva%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q157216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kokayan http://www.wikidata.org/entity/Q157231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_leylank%C3%AAn_ax%C3%BBdar http://www.wikidata.org/entity/Q157234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Simone_Weil http://www.wikidata.org/entity/Q157309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C3%AEzar http://www.wikidata.org/entity/Q157408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AEns%C3%AEp%C3%AAn_Wilson http://www.wikidata.org/entity/Q157648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerika_zer http://www.wikidata.org/entity/Q157661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daniel_Auber http://www.wikidata.org/entity/Q157672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boii http://www.wikidata.org/entity/Q157676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Almanyaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q157682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sercan http://www.wikidata.org/entity/Q157696 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Losino-Petrovsky http://www.wikidata.org/entity/Q157723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/NVU http://www.wikidata.org/entity/Q157758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEw http://www.wikidata.org/entity/Q157954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sparkasse http://www.wikidata.org/entity/Q157963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biyog http://www.wikidata.org/entity/Q157960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirpar http://www.wikidata.org/entity/Q158015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dejav%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q158103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramella http://www.wikidata.org/entity/Q158119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_botavan http://www.wikidata.org/entity/Q158185 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAlim http://www.wikidata.org/entity/Q158464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_biyan http://www.wikidata.org/entity/Q158487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Onkoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q162555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Maginot http://www.wikidata.org/entity/Q162746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_p%C3%AEroziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q162808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kizin http://www.wikidata.org/entity/Q163064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tai%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q167987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anglesey http://www.wikidata.org/entity/Q168159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xela http://www.wikidata.org/entity/Q168247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zbych_Trofimiuk http://www.wikidata.org/entity/Q168297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAbaza_tevgerzaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q168338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nestor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q168414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lenger http://www.wikidata.org/entity/Q168432 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhar http://www.wikidata.org/entity/Q168456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q168514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hargeisa http://www.wikidata.org/entity/Q168652 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Frost http://www.wikidata.org/entity/Q168728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAxember%C3%AAn_ku_nav%C3%AAn_wan_di_Quran%C3%AA_de_derbas_dibin http://www.wikidata.org/entity/Q168827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%87ern%C3%AEvtsiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q168856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Trabl%C3%BBs,_Libnan http://www.wikidata.org/entity/Q168954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewat http://www.wikidata.org/entity/Q168983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q169019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destane http://www.wikidata.org/entity/Q169031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEskr%C3%AEm%C3%AEnasyon http://www.wikidata.org/entity/Q169207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xemg%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q169251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEl%C3%AAtos http://www.wikidata.org/entity/Q169460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEknas http://www.wikidata.org/entity/Q169470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Poltavay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q169501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_sw%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q169514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C3%A7key%C3%AAn_tirimb%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q169545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karavel http://www.wikidata.org/entity/Q169560 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeca_Pagodinho http://www.wikidata.org/entity/Q169565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kezwankelotik http://www.wikidata.org/entity/Q174088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_%C3%8Ebran%C3%AE_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q174158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_R%C3%AEvney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q174187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boyax http://www.wikidata.org/entity/Q174219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Theodor_Abt http://www.wikidata.org/entity/Q1510620 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerger http://www.wikidata.org/entity/Q1511169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Qend%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1511240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lower_East_Side http://www.wikidata.org/entity/Q1511813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_C._Bak http://www.wikidata.org/entity/Q1513008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BB%C5%9Fehr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1568659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serekxexam http://www.wikidata.org/entity/Q1568783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Clearway http://www.wikidata.org/entity/Q1572447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hem%C5%9Fehr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1574046 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emitis http://www.wikidata.org/entity/Q1574056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemzel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1574062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_sor http://www.wikidata.org/entity/Q1575952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Edeney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1577356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal_Gaxan http://www.wikidata.org/entity/Q1580236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Reader http://www.wikidata.org/entity/Q1584816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Doza_49an http://www.wikidata.org/entity/Q1625689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Nev%C4%97%C5%BEis http://www.wikidata.org/entity/Q1630613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Parastina_Ziman http://www.wikidata.org/entity/Q1683876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhtred%C3%AA_W%C3%AArek http://www.wikidata.org/entity/Q1738090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBzak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1741898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hamdi_Ozyurt http://www.wikidata.org/entity/Q15076012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewl%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ibrah%C3%AEm_K%C3%AAvo http://www.wikidata.org/entity/Q15076108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalek http://www.wikidata.org/entity/Q15076121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirkisirak http://www.wikidata.org/entity/Q15076159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7erb%C3%AAj_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q15076176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Fkar_(mas%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q15076181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C5%9Ft%C3%AAn_Fezey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15076205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_rojnamey%C3%AAn_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076222 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_markay%C3%AAn_traktor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15076221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Macin http://www.wikidata.org/entity/Q15076227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Evdile_(Hito) http://www.wikidata.org/entity/Q15076233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamedp%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q15076238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamedan http://www.wikidata.org/entity/Q15076237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mifk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_Em%C3%AEn_P%C3%AAncw%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076273 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed%C3%AA_Gavan http://www.wikidata.org/entity/Q15076277 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Safa http://www.wikidata.org/entity/Q15076283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizirqe http://www.wikidata.org/entity/Q15076284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhyettin_Ery%C4%B1lmaz http://www.wikidata.org/entity/Q15076299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muselles http://www.wikidata.org/entity/Q15076304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Pusa http://www.wikidata.org/entity/Q15076305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErgeha_Ban%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15076315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Dorek http://www.wikidata.org/entity/Q15076312 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Meqes http://www.wikidata.org/entity/Q15076313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Einoya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heq_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yolageld%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Einoya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_B%C3%AEl_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aypasar%C3%AE_bakur_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela%C5%9F%C3%AEv_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aypasar%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vegirtina_T%C3%AAhna_Bermay%C3%AE_(VTB) http://www.wikidata.org/entity/Q15081379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataCheck http://www.wikidata.org/entity/Q15089555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA_symbol/data http://www.wikidata.org/entity/Q15091202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBdem_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q15094010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensar_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C5%9Far_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emen_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereft%C3%BB_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_Bakur_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xed%C3%AEr_Xum_(cejn) http://www.wikidata.org/entity/Q15109140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_%C3%AAr%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_li_serhildana_rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15109939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kana_keviran http://www.wikidata.org/entity/Q15115254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Message_box/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q15117391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Miss_Grand_International http://www.wikidata.org/entity/Q15669738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Twitter http://www.wikidata.org/entity/Q15718485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mugermun_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q15726299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lende_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q15726301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Misilman%C3%AAn_b%C3%AAmezheb http://www.wikidata.org/entity/Q15731064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steven_Ogg http://www.wikidata.org/entity/Q15737531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Inman_(efser_%C3%BB_niv%C3%AEskar) http://www.wikidata.org/entity/Q15813609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_XXX:_A_Porn_Parody http://www.wikidata.org/entity/Q15848933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16250626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Lende_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q16256832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Horacio http://www.wikidata.org/entity/Q16290301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEdeh http://www.wikidata.org/entity/Q16841589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Navnetewey%C3%AE_ya_Dihok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16849164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_PJAK_%C3%BB_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16849746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/DYA http://www.wikidata.org/entity/Q16853373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Antarkt%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q16853390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Afr%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q16853528 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protected_edit_request/active http://www.wikidata.org/entity/Q16863162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karesata_kana_rej%C3%BBya_kevir%C3%AE_ya_Somay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16869476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAm%C3%AAl_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q16885392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/name/data http://www.wikidata.org/entity/Q16888978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_languages http://www.wikidata.org/entity/Q16888983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Language/data/ISO_639-3 http://www.wikidata.org/entity/Q16888986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane/ziman%C3%AAn_vp http://www.wikidata.org/entity/Q16888988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_scripts http://www.wikidata.org/entity/Q16888992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_regions http://www.wikidata.org/entity/Q16888996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eniya_Kurd%C3%AE_ya_%C3%8Eslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16913635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_Isla_Vistay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16938335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErni%C5%9F%C3%AEna_Ake http://www.wikidata.org/entity/Q16956752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earez%C3%BBr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q16961973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdeste http://www.wikidata.org/entity/Q17378201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sudhir_Chaudhary http://www.wikidata.org/entity/Q17385739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paracaryum_kurdistanicum http://www.wikidata.org/entity/Q17414761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/box-footer http://www.wikidata.org/entity/Q17421295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon:Karaktera_Taybet http://www.wikidata.org/entity/Q17423058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdurrahman_%C3%96n%C3%BCl http://www.wikidata.org/entity/Q17430328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatih_Portakal http://www.wikidata.org/entity/Q17430684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_marath%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Internet_Explorer http://www.wikidata.org/entity/Q1575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q1578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Missouri http://www.wikidata.org/entity/Q1581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Canh%C3%AA%C5%9Ftir http://www.wikidata.org/entity/Q15083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarragona http://www.wikidata.org/entity/Q15088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur http://www.wikidata.org/entity/Q15104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErola_Ba%C5%9Fur http://www.wikidata.org/entity/Q15124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C_(ziman%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q15777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA_(anatom%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q15807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serie_A http://www.wikidata.org/entity/Q15804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allan_Poe http://www.wikidata.org/entity/Q16867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konstant%C3%AEnopol%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q16869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fxane http://www.wikidata.org/entity/Q16917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan http://www.wikidata.org/entity/Q17422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alkol http://www.wikidata.org/entity/Q156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi http://www.wikidata.org/entity/Q167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alabama http://www.wikidata.org/entity/Q173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AE%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q158503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevpeymana_Med%C3%AEney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q158687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyaberk http://www.wikidata.org/entity/Q158711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_kamf%C3%BBr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q158722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baobab http://www.wikidata.org/entity/Q158742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbaz http://www.wikidata.org/entity/Q158950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_ma%C3%BBnan http://www.wikidata.org/entity/Q158979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endazyariya_b%C3%BBmay%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q159236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87uk%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q159252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cw http://www.wikidata.org/entity/Q159410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q159429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enternasyonala_Sosyal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q159454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guh%C3%BB%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q159545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Johannes_V._Jensen http://www.wikidata.org/entity/Q159552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_gird%C3%AEgaran http://www.wikidata.org/entity/Q159570 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugues_Capet http://www.wikidata.org/entity/Q159575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mil_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q159675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Christian_Dior http://www.wikidata.org/entity/Q159694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nathan_S%C3%B6derblom http://www.wikidata.org/entity/Q159723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baryon http://www.wikidata.org/entity/Q159731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Loa http://www.wikidata.org/entity/Q159762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ft%C3%AE_zay%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q159791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ftok http://www.wikidata.org/entity/Q159812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelsiwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q159992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pink http://www.wikidata.org/entity/Q160009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sih http://www.wikidata.org/entity/Q160020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xerson%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q163271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenan http://www.wikidata.org/entity/Q163329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezra_Pound http://www.wikidata.org/entity/Q163366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/POP3 http://www.wikidata.org/entity/Q163393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_S%C3%AEb%C3%AEryaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q163434 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_marg%C3%AEskan http://www.wikidata.org/entity/Q163656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_ps%C3%AEkoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q163698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sat%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q163709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Reine,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q163781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geliy%C3%AA_Sil%C3%AEkon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q163820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pegnitz_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q163880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEmus http://www.wikidata.org/entity/Q163987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxuyaniya_Maf%C3%AAn_Mirovan_%C3%BB_Welatiyan http://www.wikidata.org/entity/Q169759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Faneya_nexwe%C5%9Fiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q169872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Lacan http://www.wikidata.org/entity/Q169906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Tahoe http://www.wikidata.org/entity/Q169962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jason_Statham http://www.wikidata.org/entity/Q169963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEcaz http://www.wikidata.org/entity/Q169977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Kiy%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_nuwaze http://www.wikidata.org/entity/Q170043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkadya http://www.wikidata.org/entity/Q170054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Dubuffet http://www.wikidata.org/entity/Q170076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoz http://www.wikidata.org/entity/Q170082 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerf http://www.wikidata.org/entity/Q170124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konfederasyon http://www.wikidata.org/entity/Q170156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Zakarpatyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtkom http://www.wikidata.org/entity/Q170238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q170251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Satrap http://www.wikidata.org/entity/Q170305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEdra http://www.wikidata.org/entity/Q170379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEtm http://www.wikidata.org/entity/Q170406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Avogadro http://www.wikidata.org/entity/Q170431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dergeh%C3%AA_mantiq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ma%C3%BBna_hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Penjeya_Beaufort%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejik http://www.wikidata.org/entity/Q170475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jambon http://www.wikidata.org/entity/Q170486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q170494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AElala_Berhemdar http://www.wikidata.org/entity/Q170526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WYSIWYG http://www.wikidata.org/entity/Q170542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolaj http://www.wikidata.org/entity/Q170593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA_2018 http://www.wikidata.org/entity/Q170645 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Afir%C3%AEner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xark%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Dn%C3%AEpropetrovsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_av%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehl%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q170718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muc%C3%AEze http://www.wikidata.org/entity/Q170774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Matemat%C3%AEknas http://www.wikidata.org/entity/Q170790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xfce http://www.wikidata.org/entity/Q170821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAzxwer http://www.wikidata.org/entity/Q171052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirtika_kirkirok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diego_Rivera http://www.wikidata.org/entity/Q171128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ermnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Panela_guhertina_kl%C3%AEmay%C3%AA_ya_navhik%C3%BBmet%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tab%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q171180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Washington%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_karg%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblast http://www.wikidata.org/entity/Q171308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xmelnitskiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Zapor%C3%AEjyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah_Ebas%C3%AA_Yek%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C3%A7inaran http://www.wikidata.org/entity/Q171425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Level_crossing http://www.wikidata.org/entity/Q171448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alma_mater http://www.wikidata.org/entity/Q174376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herpetoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q174416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Galeon http://www.wikidata.org/entity/Q174613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz%C3%AEdiyomikot_(Basidiomycota) http://www.wikidata.org/entity/Q174698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Humza_Yousaf http://www.wikidata.org/entity/Q174924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fareta_analog http://www.wikidata.org/entity/Q174948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fareta_tivilman http://www.wikidata.org/entity/Q175022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bap%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q175029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guernica_(tablo) http://www.wikidata.org/entity/Q175036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qible http://www.wikidata.org/entity/Q175047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q175240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/IRA http://www.wikidata.org/entity/Q175284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEma_netewey%C3%AE_ya_futbol%C3%AA_ya_Kamer%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q175309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwep%C3%AA%C5%9Fandan http://www.wikidata.org/entity/Q175331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destgere http://www.wikidata.org/entity/Q175334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtoz%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q178425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Feya_aspart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q178450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serxweb%C3%BBna_Biyafray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q178469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAzimok http://www.wikidata.org/entity/Q178547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konqueror http://www.wikidata.org/entity/Q178565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Norbert_Wiener http://www.wikidata.org/entity/Q178577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Makromolek%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q178593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEbertar%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q178598 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meknes http://www.wikidata.org/entity/Q178663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Motora_jet http://www.wikidata.org/entity/Q178777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tep%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q178795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q178810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEsta http://www.wikidata.org/entity/Q178816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monomer http://www.wikidata.org/entity/Q178827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sed_sal_tenyay%C3%AE_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q178869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/U%C4%9Fur_D%C3%BCndar http://www.wikidata.org/entity/Q178929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jimara_Reynolds http://www.wikidata.org/entity/Q178932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eo_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q179014 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEmyager_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q179021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AE_(mirov) http://www.wikidata.org/entity/Q179115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_yekpare http://www.wikidata.org/entity/Q179164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqik%C3%AA_h%C3%AA%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1585467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewraman http://www.wikidata.org/entity/Q1585478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0smail_%C3%87oban http://www.wikidata.org/entity/Q1586654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Feq%C3%AAn_%C3%A7%C3%BBkan http://www.wikidata.org/entity/Q1589860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veli_K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk http://www.wikidata.org/entity/Q1592736 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Ortodoks_a_Tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1595531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hu_Xin http://www.wikidata.org/entity/Q1632688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelh%C3%BBr%C3%AE_(Kirma%C5%9Fan%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1635915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Humleg%C3%A5rden http://www.wikidata.org/entity/Q1637097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hot_R%26B/Hip-Hop_Songs http://www.wikidata.org/entity/Q1639748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyo_Umut http://www.wikidata.org/entity/Q1639954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Ft%C3%BBnistan http://www.wikidata.org/entity/Q1704398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirad_(nav) http://www.wikidata.org/entity/Q1706671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_parlemen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1710109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiniq_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1744538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87im http://www.wikidata.org/entity/Q1744721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblyornis http://www.wikidata.org/entity/Q1744867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Romaya_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q1747689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_belghew%C3%AAzan http://www.wikidata.org/entity/Q1748235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qedexe http://www.wikidata.org/entity/Q1751943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_%C5%9Eore%C5%9F%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1754915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_%C3%A7ol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1787873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kummann%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1790257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karde%C5%9F_Pay%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q15912478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elheqkirina_Kr%C3%AEm%C3%AA_ji_aliy%C3%AA_Federasyona_R%C3%BBsyay%C3%AA_ve http://www.wikidata.org/entity/Q15920546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Nav%C3%AEgasyon http://www.wikidata.org/entity/Q15925942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect/config http://www.wikidata.org/entity/Q15977879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect/data http://www.wikidata.org/entity/Q15977876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biryarname_68/262_Civ%C3%AEne_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Netewey%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15985324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_%C3%A7iyay%C3%AAn_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15987226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devik http://www.wikidata.org/entity/Q16001535 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/agah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16003784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeto http://www.wikidata.org/entity/Q16334224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Donbas%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16335075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belaxor http://www.wikidata.org/entity/Q16372498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftadar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16379211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Astil http://www.wikidata.org/entity/Q16380924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xors%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16383467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q16395707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cenis http://www.wikidata.org/entity/Q16398125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q16401876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kala%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q16965932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_YNK%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16967897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AErureq_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q17020264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wehiy http://www.wikidata.org/entity/Q17032468 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferit_Karahan http://www.wikidata.org/entity/Q17045657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muc%C3%AEzey%C3%AAn_Quran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17051863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gopipur http://www.wikidata.org/entity/Q17053775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.krd http://www.wikidata.org/entity/Q17058788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gonbek%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q17062961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jerwan http://www.wikidata.org/entity/Q17064815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C5%9E%C3%BBy http://www.wikidata.org/entity/Q17070451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotol_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q17079835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wehdet_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q17087634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman http://www.wikidata.org/entity/Q17118725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Youtuber http://www.wikidata.org/entity/Q17125263 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_teror%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q17127659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/w%C3%AAne/a http://www.wikidata.org/entity/Q17128138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images/aliases http://www.wikidata.org/entity/Q17128229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images/other http://www.wikidata.org/entity/Q17131058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/maskeya_welat http://www.wikidata.org/entity/Q17141658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/ben http://www.wikidata.org/entity/Q17141666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman/%C3%A7engel http://www.wikidata.org/entity/Q17141665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_layout/Intro http://www.wikidata.org/entity/Q17434150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/box-header http://www.wikidata.org/entity/Q17434151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Referans http://www.wikidata.org/entity/Q17434153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/D%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q17434159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Erdn%C3%AEgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17434156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Tendurist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17434157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Matemat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q17434160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Feylesof%C3%AE_%C3%BB_Raman http://www.wikidata.org/entity/Q17434166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Teknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17434167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Xweza http://www.wikidata.org/entity/Q17434164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Mirov http://www.wikidata.org/entity/Q17434165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/D%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q17434170 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Civat http://www.wikidata.org/entity/Q17434168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q17496852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17510820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Balafirgeh%C3%AAn_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q136696143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Louisiana http://www.wikidata.org/entity/Q1588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89dith_Piaf http://www.wikidata.org/entity/Q1631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%AEn%C3%AEngrad_(oblast) http://www.wikidata.org/entity/Q1749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apapik http://www.wikidata.org/entity/Q15872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Normandiya http://www.wikidata.org/entity/Q15878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirt%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q15879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanye_West http://www.wikidata.org/entity/Q15935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaj%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q16370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Franche-Comt%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q16394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Midi-Pyr%C3%A9n%C3%A9es http://www.wikidata.org/entity/Q16393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rij%C3%AAn%C3%AA_zen%C3%A7elok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiangsu http://www.wikidata.org/entity/Q16963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Normandie http://www.wikidata.org/entity/Q16961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zhejiang http://www.wikidata.org/entity/Q16967 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q16970 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nord-Pas-de-Calais http://www.wikidata.org/entity/Q16987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pays_de_la_Loire http://www.wikidata.org/entity/Q16994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Poitou-Charentes http://www.wikidata.org/entity/Q17009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guadeloupe http://www.wikidata.org/entity/Q17012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oakland,_Kal%C3%AEforniya http://www.wikidata.org/entity/Q17042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mart%C3%AEn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q17054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAk_(toxim) http://www.wikidata.org/entity/Q17147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sperm http://www.wikidata.org/entity/Q17145 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Arjent%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Bel%C3%A7%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Dan%C3%AEmarkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grand_Theft_Auto_V http://www.wikidata.org/entity/Q17452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikia http://www.wikidata.org/entity/Q17459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Afr%C3%AEkaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q17461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Sw%C3%AAd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Norw%C3%AAc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefona_destan http://www.wikidata.org/entity/Q17517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_LGBT%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yorkshire http://www.wikidata.org/entity/Q163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binrax http://www.wikidata.org/entity/Q171495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulberojk http://www.wikidata.org/entity/Q171497 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeza http://www.wikidata.org/entity/Q171558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q171563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Aldini http://www.wikidata.org/entity/Q171637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irg http://www.wikidata.org/entity/Q171655 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alanya http://www.wikidata.org/entity/Q171810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Odesay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ve%C5%9Fartok http://www.wikidata.org/entity/Q171957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_L%C3%BBhansk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEm%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q171973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Winchester http://www.wikidata.org/entity/Q172157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elif_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q172537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_J%C3%AEmnast%C3%AEk%C3%AA_ya_Be%C5%9Fikta%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q172567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezman%C3%AA_d%C3%AAv http://www.wikidata.org/entity/Q172605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q172661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pept%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q172847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEraya_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q172872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pretor http://www.wikidata.org/entity/Q172907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Br%C3%AEna_heris%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q172941 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Golpar%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q172964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_Shakhtar_Donetsk http://www.wikidata.org/entity/Q172969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevn http://www.wikidata.org/entity/Q173056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dal_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q173090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Euboia http://www.wikidata.org/entity/Q173096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Glasnost http://www.wikidata.org/entity/Q173100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zal_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q173154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerxa_tivilman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q173156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mantiq%C3%AA_B%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q173183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_%C3%AA%C5%9Fbir http://www.wikidata.org/entity/Q173235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Xezer http://www.wikidata.org/entity/Q173282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akrost%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q173287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fob%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q175854 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadweriya_deyndariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bard-l%C3%A8s-Pesmes http://www.wikidata.org/entity/Q176124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fontenois-la-Ville http://www.wikidata.org/entity/Q176137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_dewlet%C3%AAn_serbixwe_%C3%BB_nav%C3%A7ey%C3%AAn_gir%C3%AAday%C3%AE_y%C3%AAn_piraniya_gelhe http://www.wikidata.org/entity/Q176310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Howard_Gardner http://www.wikidata.org/entity/Q176515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxa_cemser%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kel%C3%BBya_K%C3%AAvjal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Netewey%C3%AE_ya_Standard_%C3%BB_Teknolojiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemal_Kutay http://www.wikidata.org/entity/Q176735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_100_serket%C3%AEy%C3%AAn_l%C3%AEstey%C3%AA_%C3%BB_kevir%C3%AAn_kilometro http://www.wikidata.org/entity/Q176752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA_2010 http://www.wikidata.org/entity/Q176883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stal%C3%AEn%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q179121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_r%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siwarkar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nark%C3%AEsos http://www.wikidata.org/entity/Q179256 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyrik%C3%AA_bihu%C5%9Ft%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Despot%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q179352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eileya_l%C3%AEmf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destniv%C3%AEsara_Voynich http://www.wikidata.org/entity/Q179492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ab%C5%9Feron http://www.wikidata.org/entity/Q179538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Iapetos http://www.wikidata.org/entity/Q179543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Kollontai http://www.wikidata.org/entity/Q179558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ah%C3%BBra_Mezda http://www.wikidata.org/entity/Q179575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gam http://www.wikidata.org/entity/Q179651 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Gaugamelay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_yeknetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezafiyeta_ziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Chemin-et-Mont-l%C3%A8s-%C3%89trelles http://www.wikidata.org/entity/Q179703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Prefektor%C3%AE_(Fransa) http://www.wikidata.org/entity/Q179831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mexm%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q179843 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorew%C3%AElka_mezintir http://www.wikidata.org/entity/Q179863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qitik http://www.wikidata.org/entity/Q179983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsk%C3%AAn_B%C3%AAst%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_100 http://www.wikidata.org/entity/Q180072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%AE%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180086 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apolonios http://www.wikidata.org/entity/Q180109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Faney%C3%AAn_b%C3%AErkariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_mekatron%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berpi%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q180225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_Gospel http://www.wikidata.org/entity/Q180268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Movik http://www.wikidata.org/entity/Q180323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojniv%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q185598 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dayiksalar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_heyv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q185688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metodoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirovdost%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ir%C3%A7ire http://www.wikidata.org/entity/Q185784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Isaac_Alb%C3%A9niz http://www.wikidata.org/entity/Q185812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asparag%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q185906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alanas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q186083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gihab%C3%AAdeman http://www.wikidata.org/entity/Q186181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadiyan http://www.wikidata.org/entity/Q186213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kufe http://www.wikidata.org/entity/Q186234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermansaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q186249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Firax%C5%9Fok http://www.wikidata.org/entity/Q186263 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kim_Kardashian http://www.wikidata.org/entity/Q186304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siza http://www.wikidata.org/entity/Q186361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otozom http://www.wikidata.org/entity/Q186380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kinduz http://www.wikidata.org/entity/Q186418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Game_Boy http://www.wikidata.org/entity/Q186437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha%C3%A7%C3%AEko http://www.wikidata.org/entity/Q186486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezosoprano http://www.wikidata.org/entity/Q186506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hispania http://www.wikidata.org/entity/Q186513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nars%C3%AEs%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q186529 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_mertal http://www.wikidata.org/entity/Q186554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Chapelle-Saint-Quillain http://www.wikidata.org/entity/Q186578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_leopar http://www.wikidata.org/entity/Q186663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berguhk http://www.wikidata.org/entity/Q186819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Matt_LeBlanc http://www.wikidata.org/entity/Q186896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C5%9Ferk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Men%C5%9Fev%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q191515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pizza_Hut http://www.wikidata.org/entity/Q191615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mangaka http://www.wikidata.org/entity/Q191633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Firenzey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perejil http://www.wikidata.org/entity/Q191750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_norw%C3%AAc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hello_Kitty http://www.wikidata.org/entity/Q191794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnar_(dirav) http://www.wikidata.org/entity/Q191830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guldank http://www.wikidata.org/entity/Q191851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevxwer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aka http://www.wikidata.org/entity/Q191962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyojen%C3%AA_Apolon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Madr%C3%AEd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yu-Gi-Oh! http://www.wikidata.org/entity/Q192015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Melankol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_dabe%C5%9Fkirina_anatom%C3%AEk_a_terapeut%C3%AEk_a_k%C3%AEmyew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmera http://www.wikidata.org/entity/Q192107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binhi%C5%9Far http://www.wikidata.org/entity/Q192105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal http://www.wikidata.org/entity/Q192130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%AEos http://www.wikidata.org/entity/Q192136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gare%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q192205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pur%C3%AEzma_ziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perwerdehiya_zayend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_gust%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cassiodorus http://www.wikidata.org/entity/Q192365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AElo http://www.wikidata.org/entity/Q192401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iftexas http://www.wikidata.org/entity/Q192411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Taiping http://www.wikidata.org/entity/Q192408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hukmeta_j%C3%AEnfirehiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Media_Player http://www.wikidata.org/entity/Q192527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DRM http://www.wikidata.org/entity/Q192532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zl%C3%ADn_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q192536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Damn_Small_Linux http://www.wikidata.org/entity/Q192546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edmund_Phelps http://www.wikidata.org/entity/Q192566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karkirina_zarokan http://www.wikidata.org/entity/Q192571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_slovak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElgirtin http://www.wikidata.org/entity/Q192620 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%B6rg_Juretzka http://www.wikidata.org/entity/Q1715385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C4%B0TEM http://www.wikidata.org/entity/Q1717958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kefer_Nebo http://www.wikidata.org/entity/Q1721075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nzema http://www.wikidata.org/entity/Q1722812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Term%C3%AEnoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1725664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilatnas http://www.wikidata.org/entity/Q1731155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rista_kincan http://www.wikidata.org/entity/Q1755179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ereb%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q1761646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAra_berf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1762742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEroka_b%C3%AAdaw%C3%AE_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q1763378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lady_Bedfort http://www.wikidata.org/entity/Q1767078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumok http://www.wikidata.org/entity/Q1768530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1792998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1793004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Kordobay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1796198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBr%C3%AAn_j%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q1798603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Fil%C3%AEp%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1799545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zordariya_dij%C3%AE_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q1800556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_lek http://www.wikidata.org/entity/Q1800826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lobiyo http://www.wikidata.org/entity/Q1858518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mobed http://www.wikidata.org/entity/Q1858526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_27%C3%AA_gulana_1960an_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1859259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikeva_(hev%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1866347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirsgir%C3%AAka_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1920219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokkomar%C3%AA_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1922067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesut_Bakkal http://www.wikidata.org/entity/Q1924617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Submit_an_edit_request/config http://www.wikidata.org/entity/Q17171953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergez http://www.wikidata.org/entity/Q17174473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaudala http://www.wikidata.org/entity/Q17189223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Livar http://www.wikidata.org/entity/Q17232562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pan_Entertainment http://www.wikidata.org/entity/Q17278347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmanuelle_Charpentier http://www.wikidata.org/entity/Q17280087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Onnik_Dinkjian http://www.wikidata.org/entity/Q17285658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Rojhilata_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q17307883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr%C3%AA_kar%C3%AAn_navxwey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17578116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaniya_Bil http://www.wikidata.org/entity/Q17582675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kak%C3%AAy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17604838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Pety%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q17615999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apple_Watch http://www.wikidata.org/entity/Q18010946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qasim_%C5%9Ee%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q18027056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct/nav%C3%AApar%C3%AAzgeh http://www.wikidata.org/entity/Q18559590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgogne-Franche-Comt%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q18578267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acrophoca http://www.wikidata.org/entity/Q18604635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_he%C5%9Ftp%C3%AAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18611338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/C%C3%AEhan http://www.wikidata.org/entity/Q18617022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kinox.to http://www.wikidata.org/entity/Q18628166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Shortcut/config http://www.wikidata.org/entity/Q18640162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aster%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q18642285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eecere/dane http://www.wikidata.org/entity/Q18642334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Azd%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18670106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hauts-de-France http://www.wikidata.org/entity/Q18677767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Normand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18677875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grand_Est http://www.wikidata.org/entity/Q18677983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Occitanie_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q18678265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Yewnanistan http://www.wikidata.org/entity/Q18691744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubrovnik http://www.wikidata.org/entity/Q1722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubl%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reykjav%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanoi http://www.wikidata.org/entity/Q1858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Rast%C3%AEn_a_%C3%8Esa http://www.wikidata.org/entity/Q1859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andorra_la_Vella http://www.wikidata.org/entity/Q1863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bangkok http://www.wikidata.org/entity/Q1861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur http://www.wikidata.org/entity/Q1865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEbet http://www.wikidata.org/entity/Q17252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Otonom_a_T%C3%AEbet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gilover http://www.wikidata.org/entity/Q17278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AA%C5%9Ftirme http://www.wikidata.org/entity/Q17592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_gi%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_korey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Middlesex http://www.wikidata.org/entity/Q19186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heilongjiang http://www.wikidata.org/entity/Q19206 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEn_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q173290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gor http://www.wikidata.org/entity/Q173387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Ternop%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q173407 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q173424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marvel_Comics http://www.wikidata.org/entity/Q173496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Narincok http://www.wikidata.org/entity/Q173517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4nern http://www.wikidata.org/entity/Q173596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%BBde http://www.wikidata.org/entity/Q173603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEsakar%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q173600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kinfan http://www.wikidata.org/entity/Q173756 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keriy%C3%AA_atom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q177013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burger_King http://www.wikidata.org/entity/Q177054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stranb%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q177220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnoks%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q177342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_netewey%C3%AE_ya_Yosemitey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar_Xel%C3%AEfe http://www.wikidata.org/entity/Q180465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%BBlans http://www.wikidata.org/entity/Q180481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelperest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_Alaskay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nem http://www.wikidata.org/entity/Q180600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gurz http://www.wikidata.org/entity/Q180656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ang%C3%AEna_pektor%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q180762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/So%C3%BBsa http://www.wikidata.org/entity/Q180773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_port%C3%BBgal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuroz http://www.wikidata.org/entity/Q181032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Sol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q181040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tit%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q181095 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%BB%C3%A7istan http://www.wikidata.org/entity/Q181103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Feya_glutam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer http://www.wikidata.org/entity/Q181162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEgraf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181260 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_hav%C3%AEn%C3%AE_y%C3%AAn_ol%C3%AEmpiyad%C3%AA_2020 http://www.wikidata.org/entity/Q181278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fanz%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q181298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baviksalar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kinikan http://www.wikidata.org/entity/Q181379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Galyon http://www.wikidata.org/entity/Q181469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEdniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q186986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erik_Satie http://www.wikidata.org/entity/Q187192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Artr%C3%AEta_rumato%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q187255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulx,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q187265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enbar_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q187334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zelemele http://www.wikidata.org/entity/Q187365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekwatora_esm%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q187646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEraveker http://www.wikidata.org/entity/Q187661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meym%C3%BBna_av%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Fha%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emarata_Eb%C3%BB_Zeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Autet http://www.wikidata.org/entity/Q187806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tracy_Chapman http://www.wikidata.org/entity/Q187814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AE%C5%9Fesaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerejdax http://www.wikidata.org/entity/Q187946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konteynir http://www.wikidata.org/entity/Q187956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Langston_Hughes http://www.wikidata.org/entity/Q188093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PhpMyAdmin http://www.wikidata.org/entity/Q188104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q188151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Universiade http://www.wikidata.org/entity/Q188158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enterferon http://www.wikidata.org/entity/Q188269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zak http://www.wikidata.org/entity/Q192746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_Hindistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AEtal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heybera_r%C3%AEj%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q192788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Wadlow http://www.wikidata.org/entity/Q192789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ovov%C3%AEv%C3%AEpar http://www.wikidata.org/entity/Q192805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tel_Av%C3%AEv_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q192811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbaraya_N%C3%AEkom%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nex%C5%9Feya_hi%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sherlock_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q192837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AA%C5%9Fker http://www.wikidata.org/entity/Q192848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyon http://www.wikidata.org/entity/Q192852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelibolu http://www.wikidata.org/entity/Q192860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Necef_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q192882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlisle http://www.wikidata.org/entity/Q192896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyam http://www.wikidata.org/entity/Q192906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarin%C3%AAn_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Gran%C3%AEkos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Stembol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87and%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q192989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnar%C3%AA_Iraq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q193094 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q193104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Prada http://www.wikidata.org/entity/Q193136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harmegedon http://www.wikidata.org/entity/Q193151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Perestgeh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q193163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q193188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAceme http://www.wikidata.org/entity/Q193204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerk%C3%BBk_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q193268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_lavlavkan http://www.wikidata.org/entity/Q193335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedaniya_osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q193383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Krok%C3%AAt http://www.wikidata.org/entity/Q193387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pocahontas http://www.wikidata.org/entity/Q193406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serv%C3%AEsa_Web http://www.wikidata.org/entity/Q193424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Dubai http://www.wikidata.org/entity/Q193439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buda,_Budape%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q193478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabotaj http://www.wikidata.org/entity/Q193518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wijdan http://www.wikidata.org/entity/Q193526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sertab_Erener http://www.wikidata.org/entity/Q193534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Besre_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q193551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Favtin http://www.wikidata.org/entity/Q193579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yar%C3%AEgeha_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q193592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Senteza_Tirk-%C3%8Eslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1734369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Keban%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1737672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suq http://www.wikidata.org/entity/Q1768817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerab_Sofl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1770030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q1770049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela_Re%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q1770060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Patave http://www.wikidata.org/entity/Q1770065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirasa http://www.wikidata.org/entity/Q1807269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Endar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1807968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBmin http://www.wikidata.org/entity/Q1812992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_s%C3%BBs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1816048 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_mor%C3%AEngayan http://www.wikidata.org/entity/Q1874920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutz_Mackensy http://www.wikidata.org/entity/Q1878158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_z%C3%AErfon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1929656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojnamevan http://www.wikidata.org/entity/Q1930187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%AEvan http://www.wikidata.org/entity/Q1934482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_Mal%C3%AAn_Pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1985795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_E%C5%9Fkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1986139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Darya_Dadvar http://www.wikidata.org/entity/Q1989119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AApa http://www.wikidata.org/entity/Q1989288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/config http://www.wikidata.org/entity/Q17347205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/data http://www.wikidata.org/entity/Q17347215 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/shared http://www.wikidata.org/entity/Q17347224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/blacklist http://www.wikidata.org/entity/Q17347230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protection_banner/config http://www.wikidata.org/entity/Q18084435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Ciz%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18111299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/z%C3%AAde http://www.wikidata.org/entity/Q18115619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Efr%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18124518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Kobaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18126867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitilan_%C3%AAn_b%C3%AAw%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q18139715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Edge http://www.wikidata.org/entity/Q18698690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Feriya_%C5%9Eam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18702322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevpeymaniya_Navnetewey%C3%AE_li_dij%C3%AE_Dai%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18712599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sunderland http://www.wikidata.org/entity/Q18717489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Charlie_Hebdo http://www.wikidata.org/entity/Q18718876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Hindistan http://www.wikidata.org/entity/Q18808179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/R%C3%BBsya http://www.wikidata.org/entity/Q18808182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Slovenya http://www.wikidata.org/entity/Q18808192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Engilistan http://www.wikidata.org/entity/Q18808203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Keyaniya_Yekb%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18808205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafira_%C5%9Fer http://www.wikidata.org/entity/Q19287541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_teror%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19309898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%C5%9Fil%C3%A7am http://www.wikidata.org/entity/Q19311979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/YouNow http://www.wikidata.org/entity/Q19311988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr%C3%AA_Dad%C3%AA_(%C3%8Esra%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q19315413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCld%C3%BCr_G%C3%BCld%C3%BCr_Show http://www.wikidata.org/entity/Q19327454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Ciwan%C3%AAn_Welatpar%C3%AAz_%C3%BB_%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q19343726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Identifiers http://www.wikidata.org/entity/Q19841691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_sources http://www.wikidata.org/entity/Q19856896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/config http://www.wikidata.org/entity/Q19858945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensarulfurqan http://www.wikidata.org/entity/Q19891998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ilaxa http://www.wikidata.org/entity/Q19903225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Innsbruck http://www.wikidata.org/entity/Q1735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tallinn http://www.wikidata.org/entity/Q1770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_astronom%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordianus_III http://www.wikidata.org/entity/Q1812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_H%E1%BB%9Bi http://www.wikidata.org/entity/Q1877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Concepci%C3%B3n,_%C5%9E%C3%AEle http://www.wikidata.org/entity/Q1880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_ewroy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_qeyd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PlanetRomeo http://www.wikidata.org/entity/Q18695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AExwer http://www.wikidata.org/entity/Q18789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veqetandek http://www.wikidata.org/entity/Q18794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q18813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA http://www.wikidata.org/entity/Q19317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_hind_%C3%BB_ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Breinigerberg http://www.wikidata.org/entity/Q19869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quebec http://www.wikidata.org/entity/Q176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur http://www.wikidata.org/entity/Q177232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fuzeya_bal%C3%AEst%C3%AEk_a_navparzem%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q177471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ARPANET http://www.wikidata.org/entity/Q177524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q177549 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civat http://www.wikidata.org/entity/Q177634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nefroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q177635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binkom http://www.wikidata.org/entity/Q177646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helal http://www.wikidata.org/entity/Q177823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_japon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q177837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEqalok http://www.wikidata.org/entity/Q177856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Balkan%C3%AA_y%C3%AA_Yekem http://www.wikidata.org/entity/Q177918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Algor%C3%AEtmay%C3%AA_r%C3%AAzkerdi%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Mikolay%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q181633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suzuki http://www.wikidata.org/entity/Q181642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%BBne http://www.wikidata.org/entity/Q181791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Juche http://www.wikidata.org/entity/Q181800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nekrof%C3%AElya http://www.wikidata.org/entity/Q181843 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Ali_A%C4%9Fca http://www.wikidata.org/entity/Q181938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikesteka_bakur%C3%AA_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q181971 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kred%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q182076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4ttern http://www.wikidata.org/entity/Q188195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayet http://www.wikidata.org/entity/Q188219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEbel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sunderland http://www.wikidata.org/entity/Q188304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Brez%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AElke http://www.wikidata.org/entity/Q188387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewletok http://www.wikidata.org/entity/Q188443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_stran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles_Times http://www.wikidata.org/entity/Q188515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexte%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q188518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamoste_%C3%BB_Margar%C3%AEta http://www.wikidata.org/entity/Q188538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amony%C3%BBmklor%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q188543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pangram http://www.wikidata.org/entity/Q188546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Netewey%C3%AE_ya_Zapat%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q188590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehik%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q188603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%A7irik http://www.wikidata.org/entity/Q188601 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adezyon http://www.wikidata.org/entity/Q188666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_taybet http://www.wikidata.org/entity/Q188728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mars_One http://www.wikidata.org/entity/Q188738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz http://www.wikidata.org/entity/Q188737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_n%C3%BBner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q188759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Superleheng http://www.wikidata.org/entity/Q188784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_200 http://www.wikidata.org/entity/Q188819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tav http://www.wikidata.org/entity/Q193788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Givzonik http://www.wikidata.org/entity/Q193798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_h%C3%AAj%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q193807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ryan_Gosling http://www.wikidata.org/entity/Q193815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Odeya_niv%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q193837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Digimon http://www.wikidata.org/entity/Q193884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Falsetto http://www.wikidata.org/entity/Q193935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Rainier http://www.wikidata.org/entity/Q194057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arrond%C3%AEsement%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q194203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEkar%C3%AAn_bera http://www.wikidata.org/entity/Q194240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Suvarnabhumi http://www.wikidata.org/entity/Q194316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fantastic_Beasts_and_Where_to_Find_Them http://www.wikidata.org/entity/Q194424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Men%C3%BB%C3%A7%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q195422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_mirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q195567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%81obez http://www.wikidata.org/entity/Q196163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lejyona_Cih%C3%BByan http://www.wikidata.org/entity/Q198954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_xeml%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q199182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sargon%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q199461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q199700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirkan http://www.wikidata.org/entity/Q199771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerde%C5%9Ft_wiha_ferman_kir_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q199774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q199820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikipediya_r%C3%BBmen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q199864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Ararat http://www.wikidata.org/entity/Q199880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEbran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q199913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerafettin_Kaya http://www.wikidata.org/entity/Q1774637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Karker_a_Sosyal_Demokrat_a_R%C3%BBsyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1774814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Zehferan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1776325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kombret http://www.wikidata.org/entity/Q1777188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Evanescence http://www.wikidata.org/entity/Q1777698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Jin%C3%AAn_%C5%9Eore%C5%9Fger_a_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1777749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otto_Ballerstedt http://www.wikidata.org/entity/Q1778514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_%C5%9Eafak http://www.wikidata.org/entity/Q1815813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pootle http://www.wikidata.org/entity/Q1816344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEndara http://www.wikidata.org/entity/Q1817013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1884731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirka http://www.wikidata.org/entity/Q1888526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7ika http://www.wikidata.org/entity/Q1888584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_M%C3%BBsa http://www.wikidata.org/entity/Q1888595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Memela http://www.wikidata.org/entity/Q1888654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nishiyama_S%C5%8Din http://www.wikidata.org/entity/Q1889691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Esk%C3%AEkoy http://www.wikidata.org/entity/Q1890135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eva_ku_div%C3%AA_b%C3%AA_gotin_(helbest) http://www.wikidata.org/entity/Q1937794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/His%C3%AA_dem_%C3%BB_r%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1937869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1938052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cins%C3%AA_kerev%C3%AEdan http://www.wikidata.org/entity/Q1942450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lunar_New_Year http://www.wikidata.org/entity/Q1944136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozoleya_Che_Guevara http://www.wikidata.org/entity/Q1946569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukr%C3%AE_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q1952045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_bixemil http://www.wikidata.org/entity/Q1955769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C3%AErt%C3%AEn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1962100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Req%C3%AA_s%C3%AAlan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1989799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azis http://www.wikidata.org/entity/Q1990992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Til%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1991587 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArik,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q1991801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwan http://www.wikidata.org/entity/Q1991869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_Neynewa http://www.wikidata.org/entity/Q1993049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cuz http://www.wikidata.org/entity/Q1994796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhang%C3%AEr_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q1996672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1996684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEvana_R%C3%AAhesin%C3%AA_ya_Standard http://www.wikidata.org/entity/Q1999572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_%C3%A7andiniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12159342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_10 http://www.wikidata.org/entity/Q18168774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gi%C5%9Ftpirsiya_Serxweb%C3%BBna_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_ya_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q18206659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serb%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18819339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case/data http://www.wikidata.org/entity/Q18882850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case/config http://www.wikidata.org/entity/Q18882858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Xwendekar%C3%AAn_Misilman http://www.wikidata.org/entity/Q19382080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19514494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cecoxan http://www.wikidata.org/entity/Q19594867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Na http://www.wikidata.org/entity/Q19609894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Best_Van http://www.wikidata.org/entity/Q19610742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_B%C3%AEr%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19610800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%AA_Damokles http://www.wikidata.org/entity/Q19610972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7ey%C3%AAn_Hewsel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19611498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sema_Peyman http://www.wikidata.org/entity/Q19612456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Awistralya http://www.wikidata.org/entity/Q19911864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Demokrat%C3%AEk_a_Gelan http://www.wikidata.org/entity/Q19922447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fil%C3%AEp%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q19938606 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dan%C3%AEmarka http://www.wikidata.org/entity/Q19938615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada http://www.wikidata.org/entity/Q19953594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tirkiye http://www.wikidata.org/entity/Q19961796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zernkut_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q19963004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirdane http://www.wikidata.org/entity/Q19973637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanz%C3%AEbar http://www.wikidata.org/entity/Q1774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEga http://www.wikidata.org/entity/Q1773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEplomas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1889 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q1951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manitoba http://www.wikidata.org/entity/Q1948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nova_Scotia http://www.wikidata.org/entity/Q1952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola http://www.wikidata.org/entity/Q1959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam http://www.wikidata.org/entity/Q1960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saskatchewan http://www.wikidata.org/entity/Q1989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karbond%C3%AEoks%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q1997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/GPS http://www.wikidata.org/entity/Q18822 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir%C3%AE%C5%9Fka_zelkav http://www.wikidata.org/entity/Q18847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilx%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q18851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEqsor http://www.wikidata.org/entity/Q18859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qefqasya http://www.wikidata.org/entity/Q18869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Polkovnik_Savovo http://www.wikidata.org/entity/Q18883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nha_Trang http://www.wikidata.org/entity/Q19491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fritz_Lang http://www.wikidata.org/entity/Q19504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bonobo http://www.wikidata.org/entity/Q19537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Motora_l%C3%AAger%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rafael_Correa http://www.wikidata.org/entity/Q19581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oracle http://www.wikidata.org/entity/Q19900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Piling_(Panthera_tigris) http://www.wikidata.org/entity/Q19939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oklata http://www.wikidata.org/entity/Q195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Betoncourt-sur-Mance http://www.wikidata.org/entity/Q177972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q178024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_(kevnar) http://www.wikidata.org/entity/Q178054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEb%C3%AEdo http://www.wikidata.org/entity/Q178066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cenans http://www.wikidata.org/entity/Q178080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Snowbordsiwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q178131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ket%C3%A7ap http://www.wikidata.org/entity/Q178143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huske http://www.wikidata.org/entity/Q178243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%8Evano-Frank%C3%AEvsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q178269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqil http://www.wikidata.org/entity/Q178354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentr%C3%AEol http://www.wikidata.org/entity/Q178355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAnc http://www.wikidata.org/entity/Q178359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xavier_Naidoo http://www.wikidata.org/entity/Q178391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gucci http://www.wikidata.org/entity/Q178516 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEkomun%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q182121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belx http://www.wikidata.org/entity/Q182159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Tirkiye http://www.wikidata.org/entity/Q182231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Empat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q182263 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.lit http://www.wikidata.org/entity/Q182293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amony%C3%BBmn%C3%AEtrat http://www.wikidata.org/entity/Q182329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Loqim http://www.wikidata.org/entity/Q182339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr%C3%AA_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q182347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reality-TV http://www.wikidata.org/entity/Q182415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_navparzem%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q182473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bing http://www.wikidata.org/entity/Q182496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Sevr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q182515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7a_deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q182559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cirn%C3%AEsa_ava_%C5%9For http://www.wikidata.org/entity/Q182599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarezm http://www.wikidata.org/entity/Q182647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xencer http://www.wikidata.org/entity/Q182780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AEmera http://www.wikidata.org/entity/Q182790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keos http://www.wikidata.org/entity/Q182837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaj%C3%BBya_jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q182895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karant%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q182899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qalikdar%C3%AAn_nerm http://www.wikidata.org/entity/Q182978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gastr%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q183130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Karamazov_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q183157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEtam%C3%AEn%C3%AAn_B http://www.wikidata.org/entity/Q183206 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoterap%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q183257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C3%BBra http://www.wikidata.org/entity/Q183283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Feb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q183281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktator http://www.wikidata.org/entity/Q183318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maweraunnehr http://www.wikidata.org/entity/Q183324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Attenborough http://www.wikidata.org/entity/Q183337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEn%C3%BBz%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q183344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/VY_Canis_Majoris http://www.wikidata.org/entity/Q183349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anser_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q183361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AEron http://www.wikidata.org/entity/Q183417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEvonya http://www.wikidata.org/entity/Q183464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_p%C3%AAvajoya_graf%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q183484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helaw http://www.wikidata.org/entity/Q183599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jojo http://www.wikidata.org/entity/Q183621 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurmarmarok http://www.wikidata.org/entity/Q183660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Makeqan%C3%BBna_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q189066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Transgender http://www.wikidata.org/entity/Q189125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergiriya_xaney%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q189146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Piling%C3%AA_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q189150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad_hominem http://www.wikidata.org/entity/Q189183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vez%C3%AEkul http://www.wikidata.org/entity/Q189206 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Efser http://www.wikidata.org/entity/Q189290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Qacaran http://www.wikidata.org/entity/Q189326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neynewa_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q189352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEst%C3%AEpos http://www.wikidata.org/entity/Q189506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arvo_P%C3%A4rt http://www.wikidata.org/entity/Q189534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dihok_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q189541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Zengiyan http://www.wikidata.org/entity/Q189545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2016 http://www.wikidata.org/entity/Q189571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkroskop http://www.wikidata.org/entity/Q196538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Govan http://www.wikidata.org/entity/Q196939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lam%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q200073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElma_tirs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q200092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Gel http://www.wikidata.org/entity/Q200106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nekropol http://www.wikidata.org/entity/Q200141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ftqefqasya http://www.wikidata.org/entity/Q200173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzey%C3%AA_av%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q200184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xar http://www.wikidata.org/entity/Q200199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q200200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_mirovahiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q200325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikeftvan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q200341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelek_(navg%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q200433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxeia http://www.wikidata.org/entity/Q200441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_hol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q203834 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Saint-Maurice http://www.wikidata.org/entity/Q203862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_Yewnan http://www.wikidata.org/entity/Q204100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gormiza_Dijon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q204226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q204225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cendirme http://www.wikidata.org/entity/Q204310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rastgiriya_tund http://www.wikidata.org/entity/Q204481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyan_(biyoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1780863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bromsten http://www.wikidata.org/entity/Q1781250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_mizgefta_%C3%AEbrah%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1783157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BBv%C3%AAn_Lichtenberg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1823370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qot%C3%AEka_photography http://www.wikidata.org/entity/Q1823435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimankuj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1826594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorben%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q1827035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaza_qijik http://www.wikidata.org/entity/Q1835559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ruta_Neval%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1889638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sewid%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1889687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tec%C3%AEra_Kurmanca http://www.wikidata.org/entity/Q1889752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qoreveng http://www.wikidata.org/entity/Q1890952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manou_Lubowski http://www.wikidata.org/entity/Q1891026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AEce http://www.wikidata.org/entity/Q1891754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/American_Sable http://www.wikidata.org/entity/Q1894452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Margarita_Borissowna_Rudenko http://www.wikidata.org/entity/Q1895186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Yakob http://www.wikidata.org/entity/Q1966853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perewnaw%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1967135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eniya_Rizgariya_Netewey%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1967969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_kolanan http://www.wikidata.org/entity/Q1969455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1972007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Necdet_%C3%9Cn%C3%BCvar http://www.wikidata.org/entity/Q1973627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayend%C3%AEt%C3%AE_di_%C3%AEslam%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q1974389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q2000693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2002752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelaius http://www.wikidata.org/entity/Q2003332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Winpooch http://www.wikidata.org/entity/Q2004681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avis_pa%C5%9Fvekirin http://www.wikidata.org/entity/Q2004691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Bretonneau http://www.wikidata.org/entity/Q2004700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pf%C3%A4ffingen http://www.wikidata.org/entity/Q2005351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuska http://www.wikidata.org/entity/Q2005509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PalTalk http://www.wikidata.org/entity/Q2007020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PTCA http://www.wikidata.org/entity/Q2008344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q18218431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Sefewiyan http://www.wikidata.org/entity/Q18234383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_using_duplicate_arguments_in_template_calls http://www.wikidata.org/entity/Q18338361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Erd http://www.wikidata.org/entity/Q18342859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:2015_li_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18910400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vivaldi_(geroka_tevn%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q18913176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_mal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18915527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Icon/data http://www.wikidata.org/entity/Q18947942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Akadem%C3%AEk_a_O%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19670589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_Jinan_a_FIFA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q19672232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/School_of_Rock_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q20016120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q20389218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brat%C3%AEslava http://www.wikidata.org/entity/Q1780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xart%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q1963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/New_Brunswick http://www.wikidata.org/entity/Q1965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolumbiya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Newfoundland_%C3%BB_Labrador http://www.wikidata.org/entity/Q2003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Northwest_Territories http://www.wikidata.org/entity/Q2007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/2008 http://www.wikidata.org/entity/Q2004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/JavaScript http://www.wikidata.org/entity/Q2005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Gaulle http://www.wikidata.org/entity/Q2042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asp%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q18216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Turks_%C3%BB_Kaykos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tremp http://www.wikidata.org/entity/Q18272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nim%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q18281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_par%C3%A7ikan http://www.wikidata.org/entity/Q18334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_teor%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q18362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEkya http://www.wikidata.org/entity/Q18927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Milkiyeta_gi%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19652 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBkare%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q19660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Louvre http://www.wikidata.org/entity/Q19675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Serxweb%C3%BBn%C3%AA_ya_Porto_R%C3%AEkoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Thames http://www.wikidata.org/entity/Q19686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker http://www.wikidata.org/entity/Q19707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEqero%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q19740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_London%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerd%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q1 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek http://www.wikidata.org/entity/Q199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Du http://www.wikidata.org/entity/Q200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pravda http://www.wikidata.org/entity/Q183644 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Program%C3%A7%C3%AAker http://www.wikidata.org/entity/Q183888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mammaloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q183904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berhemh%C3%AAner%C3%AA_muz%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q183945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%AEber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Preston http://www.wikidata.org/entity/Q184090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp%C3%AA_kih%C3%AAl_%C3%AA_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_I_N%C3%AEkator http://www.wikidata.org/entity/Q184176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEga_%C5%9Fampiyon%C3%AAn_UEFAy%C3%AA_2009/2010 http://www.wikidata.org/entity/Q184182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soravk http://www.wikidata.org/entity/Q184191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanton%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q184188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengar http://www.wikidata.org/entity/Q184197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apollo_8 http://www.wikidata.org/entity/Q184201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferromanyet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q184207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAt%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q184216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q184232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah http://www.wikidata.org/entity/Q184299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ava_Deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q184395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tet%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q184437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A4laren http://www.wikidata.org/entity/Q184492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biw%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q184511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Key%C3%AEtiya_serberday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boud%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q184634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hell%C3%BB%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q184726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eng%C3%AEz%C3%AEsyona_span%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Krav_Maga http://www.wikidata.org/entity/Q184733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Slavoj_%C5%BDi%C5%BEek http://www.wikidata.org/entity/Q184750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nintendo_64 http://www.wikidata.org/entity/Q184839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_n%C3%AE%C5%9Fandan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q184848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_%C3%8Emperator%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_Bihar_%C3%BB_Payiz http://www.wikidata.org/entity/Q185047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bomaweya_Mendel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185055 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vokat%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q185077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBresaz http://www.wikidata.org/entity/Q185091 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tobago http://www.wikidata.org/entity/Q185111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Genc%C3%AEney%C3%AA_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q185118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx http://www.wikidata.org/entity/Q185166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEq%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AA_Kevn http://www.wikidata.org/entity/Q185237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Air_Canada http://www.wikidata.org/entity/Q185339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Monar%C5%9Fiy%C3%AAn_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q185373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet%C3%AAn_endam%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q185441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Nikolayevich_Skryabin http://www.wikidata.org/entity/Q185647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenobia http://www.wikidata.org/entity/Q189705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q189746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasit_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q189747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pez http://www.wikidata.org/entity/Q189804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belerofon http://www.wikidata.org/entity/Q189872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kulav http://www.wikidata.org/entity/Q189964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwant%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baranp%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q190052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marduk http://www.wikidata.org/entity/Q190123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Streptococcus http://www.wikidata.org/entity/Q190161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr%C3%AA_hungil%C3%AEskan_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q190214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/EET http://www.wikidata.org/entity/Q190252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannasiya_d%C3%AErok%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaza_rondikbar http://www.wikidata.org/entity/Q190512 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpersaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_d%C3%AErok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q190721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentrozom http://www.wikidata.org/entity/Q190769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ask http://www.wikidata.org/entity/Q190858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengd%C3%AAr%C3%AAn_r%C3%AAza_navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merkava http://www.wikidata.org/entity/Q190986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bd http://www.wikidata.org/entity/Q191000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAw%C3%AA_r%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q191019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fredrik_Bajer http://www.wikidata.org/entity/Q191016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ealgerdan http://www.wikidata.org/entity/Q191022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Selef%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexda_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q191075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Germahiya_Curie http://www.wikidata.org/entity/Q191073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Val_Kilmer http://www.wikidata.org/entity/Q191084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaskonya http://www.wikidata.org/entity/Q191085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_s%C3%BBsmaran http://www.wikidata.org/entity/Q191102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_%C5%9Eensiy%C3%AA_1556 http://www.wikidata.org/entity/Q191293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Danezana_Maf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gama_Pentaton%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q191345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Greva_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bingeh http://www.wikidata.org/entity/Q191360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaj%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q191386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zepl%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q191413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%BBr_I http://www.wikidata.org/entity/Q191455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Louis_Vuitton http://www.wikidata.org/entity/Q191485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgraf http://www.wikidata.org/entity/Q191494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Armaw%C3%AEr_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q201147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEgran%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q201303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Golpar%C3%AAz_(futbol) http://www.wikidata.org/entity/Q201330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peldank http://www.wikidata.org/entity/Q201456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_zanist%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q201486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%8Esos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q201526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Status_quo http://www.wikidata.org/entity/Q201610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dur%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q201650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazin http://www.wikidata.org/entity/Q201664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gep%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q201706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moped http://www.wikidata.org/entity/Q201783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Sw%C3%AEsrey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q201787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fanbaz http://www.wikidata.org/entity/Q201948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teleskopa_Fezay%C3%AA_ya_Spitzer http://www.wikidata.org/entity/Q201953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEber http://www.wikidata.org/entity/Q201959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arx%C3%AEtas http://www.wikidata.org/entity/Q202001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinhua http://www.wikidata.org/entity/Q204839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Tokyo-Haneda http://www.wikidata.org/entity/Q204853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Federal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q204886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_qirax%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q204894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derdora_sermas%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q205020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_c%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q205049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dominic_Purcell http://www.wikidata.org/entity/Q205278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewk http://www.wikidata.org/entity/Q205276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muntazar_el-Zeyd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q205360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirkirina_hik%C3%BBmetan_ji_aliy%C3%AA_siyon%C3%AEstan_ve_(teoriya_komploy%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q205364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goktirk http://www.wikidata.org/entity/Q205466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Campagne,_Oise http://www.wikidata.org/entity/Q205559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Purgerot http://www.wikidata.org/entity/Q205626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deraz%C3%AEnka_xizaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q205660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Norm_(civaknas%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q205665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parazoa http://www.wikidata.org/entity/Q205716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_misir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q205740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biennale_di_Venezia http://www.wikidata.org/entity/Q205751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aedilis http://www.wikidata.org/entity/Q205757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/RNAy%C3%AA_hander http://www.wikidata.org/entity/Q205858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-ziman http://www.wikidata.org/entity/Q206577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurs%C3%AEpalek http://www.wikidata.org/entity/Q1847455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qisas http://www.wikidata.org/entity/Q1852258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9F%C3%AEngeha_hik%C3%BBmet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1901835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alay%C3%AAn_%C3%8Emperatoriya_Osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1907209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_ziman%C3%AA_bengal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1975418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AEpi%C5%9Fta_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q1979420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Protozooloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1980387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qas%C3%AEta http://www.wikidata.org/entity/Q1982665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7beriya_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1983893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Donetsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2012050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akalat http://www.wikidata.org/entity/Q2050255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shreya_Ghoshal http://www.wikidata.org/entity/Q2050788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Patty_Frank http://www.wikidata.org/entity/Q2058358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fvan http://www.wikidata.org/entity/Q2066131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Star_TV http://www.wikidata.org/entity/Q2067812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spong%C3%AEoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18392412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct/bajar http://www.wikidata.org/entity/Q18402213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siba_%C5%9E%C3%AAx_Xidir http://www.wikidata.org/entity/Q18412880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_Ernest_Butler http://www.wikidata.org/entity/Q18508031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Stembol http://www.wikidata.org/entity/Q19795306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_diq-4 http://www.wikidata.org/entity/Q19815550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eveng%C3%AAn_kurdan_%C3%AAn_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19817851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zexeriyan http://www.wikidata.org/entity/Q19818171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Afghan_Girl http://www.wikidata.org/entity/Q19819228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Husamudewle_Ebul%C5%9Fewq http://www.wikidata.org/entity/Q20100722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_Re%C5%9F%C3%AEdxan_Xorasan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20110298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Demokrat%C3%AEk_a_Yaresan http://www.wikidata.org/entity/Q20110378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_Wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q20161175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garo_Paylan http://www.wikidata.org/entity/Q20164837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Elifbay_Kirma%C5%9Fan%C3%AE_(Xwar%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q20170168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hvovi http://www.wikidata.org/entity/Q20466336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aytekin_Ata%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20471187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_gerok http://www.wikidata.org/entity/Q20472614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AAn_7%27%C3%AA_hez%C3%AErana_2015%27an_li_D%C3%AElok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20473131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Ald%C3%BB%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20473427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_pep%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20474612 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEm_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q20477271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zlatko_Hasanbegovi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q20525725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/box-header http://www.wikidata.org/entity/Q20667139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_siyas%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20669520 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBksemb%C3%BBrg_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q1842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katol%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaduz http://www.wikidata.org/entity/Q1844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar%C3%AA_Ho_Chi_Minh http://www.wikidata.org/entity/Q1854 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEev http://www.wikidata.org/entity/Q1899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q1904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Prens_Edward http://www.wikidata.org/entity/Q1978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yukon http://www.wikidata.org/entity/Q2009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/New_England http://www.wikidata.org/entity/Q18389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brooklyn http://www.wikidata.org/entity/Q18419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Bronx http://www.wikidata.org/entity/Q18426 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Queens http://www.wikidata.org/entity/Q18424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gur http://www.wikidata.org/entity/Q18498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alegor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18535 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komjiyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gog http://www.wikidata.org/entity/Q18545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eukaryot http://www.wikidata.org/entity/Q19088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welat%C3%AAn_t%C3%AArb%C3%BBna_berhem%C3%AAn_hundur%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q19093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neh http://www.wikidata.org/entity/Q19108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezpezok http://www.wikidata.org/entity/Q19126 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBpi%C5%9Fk_(k%C3%AAz%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q19125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dulp%C3%AE_xwed%C3%AE_tajang http://www.wikidata.org/entity/Q19135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sichuan http://www.wikidata.org/entity/Q19770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirav%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q19776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Kevin http://www.wikidata.org/entity/Q19786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaxand http://www.wikidata.org/entity/Q19809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q19821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_du%C5%9Fe%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19828 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arxavk http://www.wikidata.org/entity/Q20129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heste http://www.wikidata.org/entity/Q20459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q20509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweda http://www.wikidata.org/entity/Q190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_(hejmar) http://www.wikidata.org/entity/Q201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sifir_(hejmar) http://www.wikidata.org/entity/Q204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7a_Senendrawis http://www.wikidata.org/entity/Q201960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morrissey http://www.wikidata.org/entity/Q202246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asfalt http://www.wikidata.org/entity/Q202251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_zext%C3%AA_ya_pi%C5%9Ft%C3%AE_trawmay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q202387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AE%C5%9Fesaz%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q202398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fnav http://www.wikidata.org/entity/Q202444 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormona_parat%C3%AEro%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q202476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkadiy_Gaydar http://www.wikidata.org/entity/Q202537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleurey-l%C3%A8s-Faverney http://www.wikidata.org/entity/Q202619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_realm http://www.wikidata.org/entity/Q202686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Medyaya_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q202833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Regg%C3%AEton http://www.wikidata.org/entity/Q202930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brahmagupta http://www.wikidata.org/entity/Q202943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heval%C3%AAn_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q202961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Stamford_Bridge http://www.wikidata.org/entity/Q203225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q203290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q203309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ummet http://www.wikidata.org/entity/Q205766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ter%C3%AEhejok http://www.wikidata.org/entity/Q205943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_r%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q206855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siv%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q206887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurte_vedor http://www.wikidata.org/entity/Q206907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andy_Serkis http://www.wikidata.org/entity/Q206922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cinawira_G%C3%AElay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ton%C3%AAn_alterekir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q207116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Magic:_The_Gathering http://www.wikidata.org/entity/Q207302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Param%C3%AEl%C3%AEter http://www.wikidata.org/entity/Q207320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eima_Y%C3%AEsrael http://www.wikidata.org/entity/Q207607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Kazbeg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Transkr%C3%AEpsyon_(zimannas%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q207714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAncsed http://www.wikidata.org/entity/Q207742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Darik%C3%AA_t%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giya http://www.wikidata.org/entity/Q207766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamagotchi http://www.wikidata.org/entity/Q207786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adobe_Acrobat http://www.wikidata.org/entity/Q207902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAwe http://www.wikidata.org/entity/Q207961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Instagram http://www.wikidata.org/entity/Q209330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Viyanay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q209400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAto http://www.wikidata.org/entity/Q209489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n http://www.wikidata.org/entity/Q209615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmaris http://www.wikidata.org/entity/Q209908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ank%C4%B1r%C4%B1_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q209925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%A4in%C3%B6_Aaltonen http://www.wikidata.org/entity/Q213619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pale http://www.wikidata.org/entity/Q213753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q213761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heleb_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q214064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbela_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q214104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEdrojenasyon http://www.wikidata.org/entity/Q214166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cudakariya_er%C3%AAn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q214244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anas http://www.wikidata.org/entity/Q214264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_f%C3%AEl%C3%AEp%C3%AEn%C3%AE%E2%80%93amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q214456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oliver_Siebeck http://www.wikidata.org/entity/Q2020578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xums http://www.wikidata.org/entity/Q2020670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Pergamon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2022162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yusuf_Aslan http://www.wikidata.org/entity/Q2029380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tinea_nigra http://www.wikidata.org/entity/Q2059267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AElot http://www.wikidata.org/entity/Q2095549 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Viking_Airlines http://www.wikidata.org/entity/Q2096215 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radikal_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q2098195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiroz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2139088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewram%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2142357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Xelef http://www.wikidata.org/entity/Q2142541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_%C5%9Ee%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q20242796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAko%C5%9F%C3%AEna_bel%C3%BB%C3%A7an_li_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20310973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20604825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Qelems%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20604831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Cafer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elhan_Erg%C3%AEnc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Xan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Mihemediy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apanl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q20610978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aregk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fiya_%C5%9Eewit%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ATOM http://www.wikidata.org/entity/Q20611029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekman http://www.wikidata.org/entity/Q20611052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em_%C5%9Eeref http://www.wikidata.org/entity/Q20611059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emkur http://www.wikidata.org/entity/Q20611068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eteya_Gever%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87in%C3%A7in http://www.wikidata.org/entity/Q20611155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Gewrik http://www.wikidata.org/entity/Q20611175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Mams%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20611182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oban_Ate%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ol,_Dih http://www.wikidata.org/entity/Q20611209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oxsor http://www.wikidata.org/entity/Q20611230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErokniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q20611266 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al_Beg%C3%AA_Caf http://www.wikidata.org/entity/Q20611284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alim%C3%AA_Rim_Kesk http://www.wikidata.org/entity/Q20611301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alxan http://www.wikidata.org/entity/Q20611306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q20611341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm%C3%AA_Xelat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erec_M%C3%AAhrbex%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20611397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl%C3%AA_Kuder%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezara http://www.wikidata.org/entity/Q20611442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9B%C5%9Ftin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lter_Rezan http://www.wikidata.org/entity/Q20611486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahr%C3%AE-kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eengul_Ogur http://www.wikidata.org/entity/Q20611605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eervan_H%C3%AAv%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytana http://www.wikidata.org/entity/Q20611649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AArqiya http://www.wikidata.org/entity/Q20611727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Bekir%C3%AA_Zor http://www.wikidata.org/entity/Q20611741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C5%9Eemsed%C3%AEn%C3%AA_%C5%9Eehr%C3%AEn%C3%BBh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxkend http://www.wikidata.org/entity/Q20611820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxorz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEdan http://www.wikidata.org/entity/Q20611839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEtka http://www.wikidata.org/entity/Q20611851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eatranl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q20614139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AAney%C3%AAn_bijart%C3%AE/R%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q20683683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Islam/Girteb%C3%AAjin%C3%AAn_bijart%C3%AE/R%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q20717991 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Schmidinger http://www.wikidata.org/entity/Q20740124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en/pronunciation http://www.wikidata.org/entity/Q20785014 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nihat_%C3%96zdal http://www.wikidata.org/entity/Q20794994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Color_contrast/colors http://www.wikidata.org/entity/Q20966915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn_%C3%AAn_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20968054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huseyn_Gul%C3%AE_Xan http://www.wikidata.org/entity/Q20986667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Tools http://www.wikidata.org/entity/Q20986982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q20986983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahin%C5%9Fah%C3%AA_kur%C3%AA_Mehm%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q20987644 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erebkirina_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20987749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bari%C5%9F_Sulu http://www.wikidata.org/entity/Q20988522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_W%C3%AEk%C3%AEpediyayan http://www.wikidata.org/entity/Q21010653 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEml%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21405917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mawet_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q21451685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nunavut http://www.wikidata.org/entity/Q2023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragon_Ball http://www.wikidata.org/entity/Q2020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurek http://www.wikidata.org/entity/Q2095 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_Liancourt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Martin_Charcot http://www.wikidata.org/entity/Q20710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:FR http://www.wikidata.org/entity/Q20774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ostwald,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuviller-la-Roche http://www.wikidata.org/entity/Q21355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottersthal http://www.wikidata.org/entity/Q21353 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sparsbach http://www.wikidata.org/entity/Q21356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leutenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mietesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Offwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederschaeffolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richtolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Landersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexingen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oermingen http://www.wikidata.org/entity/Q21365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salmbach http://www.wikidata.org/entity/Q21370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lampertsloch http://www.wikidata.org/entity/Q21371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Matzenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedernai http://www.wikidata.org/entity/Q21369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Osthoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q21375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ichtratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siewiller http://www.wikidata.org/entity/Q21379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Traenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reipertswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Petersbach http://www.wikidata.org/entity/Q21383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilsenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederbronn-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q21387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roppenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neugartheim-Ittlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Littenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lingolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Nabor http://www.wikidata.org/entity/Q21389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinsbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Langensoultzbach http://www.wikidata.org/entity/Q21395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schalkendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintershouse http://www.wikidata.org/entity/Q21398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ittenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Blaise-la-Roche http://www.wikidata.org/entity/Q21397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Retschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohrwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lobsann http://www.wikidata.org/entity/Q21400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jetterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mollkirch http://www.wikidata.org/entity/Q21407 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laubach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wimmenau http://www.wikidata.org/entity/Q21410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohr,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lampertheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Scharrachbergheim-Irmstett http://www.wikidata.org/entity/Q21414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Romanswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eberbach-Seltz http://www.wikidata.org/entity/Q21412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaltenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohlungen http://www.wikidata.org/entity/Q21418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Limersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixhausen http://www.wikidata.org/entity/Q21416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuwiller-l%C3%A8s-Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q21417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedermodern http://www.wikidata.org/entity/Q21422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Olwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21423 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rimsdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hipsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Witternheim http://www.wikidata.org/entity/Q21426 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaeffersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Osthouse http://www.wikidata.org/entity/Q21424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stattmatten http://www.wikidata.org/entity/Q21425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seltz http://www.wikidata.org/entity/Q21430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cleebourg http://www.wikidata.org/entity/Q21431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gambsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eichhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Scherwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21434 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenthal http://www.wikidata.org/entity/Q21435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kintzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21432 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andlau http://www.wikidata.org/entity/Q21433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Itterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blienschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergbieten http://www.wikidata.org/entity/Q21437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mertzwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schopperten http://www.wikidata.org/entity/Q21443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tenois,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nothalten http://www.wikidata.org/entity/Q21441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhlbach-sur-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stutzheim-Offenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Triembach-au-Val http://www.wikidata.org/entity/Q21444 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stotzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gunstett http://www.wikidata.org/entity/Q21450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schillersdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lochwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Natzwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhoffen-sur-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q21454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rothau http://www.wikidata.org/entity/Q21455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steinbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saasenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grassendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberlauterbach http://www.wikidata.org/entity/Q21461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar_(hejmar) http://www.wikidata.org/entity/Q202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAdaw%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Feya_%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9F%C3%AAn_%C3%AEdar%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q203323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_krowat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q203488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Necar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q203605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_zencef%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q203779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sobe http://www.wikidata.org/entity/Q203789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontormo http://www.wikidata.org/entity/Q207929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojvegera_zivistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peugeot_206 http://www.wikidata.org/entity/Q207976 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_Bandev http://www.wikidata.org/entity/Q208126 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baguette http://www.wikidata.org/entity/Q208172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q208202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stanley_Milgram http://www.wikidata.org/entity/Q208236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Athesans-%C3%89troitefontaine http://www.wikidata.org/entity/Q208244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wok http://www.wikidata.org/entity/Q208364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinetkirina_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q208373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirbest http://www.wikidata.org/entity/Q208383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir%C3%AA_sedrenc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q208440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBsemas%C3%BBlke http://www.wikidata.org/entity/Q208453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SliTaz http://www.wikidata.org/entity/Q208462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArka_sor http://www.wikidata.org/entity/Q208578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Screenshot http://www.wikidata.org/entity/Q208594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komgirava_Malezyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q208643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Parker http://www.wikidata.org/entity/Q208746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_Meninas http://www.wikidata.org/entity/Q208758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilindah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q208826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftiy%C3%AAn_pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q210392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J._Edgar_Hoover http://www.wikidata.org/entity/Q210435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_ortodoks_a_suryan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q210540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebenga_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q210918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_roj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q210953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelmsford http://www.wikidata.org/entity/Q210985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_kl%C3%AEn%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q210999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpo%C5%9Fa_zivistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q211003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%ADas_Antonio_Saca_Gonz%C3%A1lez http://www.wikidata.org/entity/Q211000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_k%C3%AAmtir%C3%AEn_metirs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q211005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kumik%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q211018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q211025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enl%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q214672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Navnetewey%C3%AE_ya_Hartsfield-Jackson_Atlanta http://www.wikidata.org/entity/Q214861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/IPod_Shuffle http://www.wikidata.org/entity/Q214950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/7-Zip http://www.wikidata.org/entity/Q215051 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emily_Greene_Balch http://www.wikidata.org/entity/Q215139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PPP http://www.wikidata.org/entity/Q215179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzaxa_Kor%C3%AEnt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q215200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q215292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cardiganshire http://www.wikidata.org/entity/Q217829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carmarthenshire http://www.wikidata.org/entity/Q217840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBda_netewey%C3%AE_ya_%C3%8Eraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyajehrk http://www.wikidata.org/entity/Q218041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ti%C5%9Fpak http://www.wikidata.org/entity/Q2037752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Zehab%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2060524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peterson_Toscano http://www.wikidata.org/entity/Q2079728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AEr%C3%AA_bawermendan http://www.wikidata.org/entity/Q2081829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2082193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87av%C3%AAn_heterokrom%C3%AE_y%C3%AAn_pis%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q2084237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C3%A7%C3%AEnika_Odd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2084566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oppo http://www.wikidata.org/entity/Q2084900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spordan http://www.wikidata.org/entity/Q2085099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ammomanes http://www.wikidata.org/entity/Q2087565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fnan http://www.wikidata.org/entity/Q2088330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pollyanna_McIntosh http://www.wikidata.org/entity/Q2102185 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2107101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEka_Koblens%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2147949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_%C3%8Awez_Xan%C3%AA_Celal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20604803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_kur%C3%AA_Muhemmed%C3%AA_Heran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20604877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_Fonet%C3%AEk_a_Navnetewey%C3%AE_ji_bo_ziman%C3%AA_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20604890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bic%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q20605124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binewre http://www.wikidata.org/entity/Q20605158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brah%C3%AEm_Ron%C3%AEz%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q20605217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByer%C3%AAn_Licey%C3%AA_2014 http://www.wikidata.org/entity/Q20605284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cesasd%C3%AEnay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cucuk http://www.wikidata.org/entity/Q20605391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhenasiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20605467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%AEmte http://www.wikidata.org/entity/Q20605494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft%C3%AE_Rew%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q20605530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Gewerg%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q20605628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebas%C3%AE_Heq%C3%AEq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulxef%C3%BBr_Hus%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q20605801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEp%C3%AEnar http://www.wikidata.org/entity/Q20605884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyneto http://www.wikidata.org/entity/Q20606092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9F%C3%AEq_el-Mutercim http://www.wikidata.org/entity/Q20606125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Far%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20606144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewra http://www.wikidata.org/entity/Q20606283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gozel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20606343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesmeel%C3%AEos%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20606687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koleksiyona_Aleksander_Jaba http://www.wikidata.org/entity/Q20606719 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q20606808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%27sere http://www.wikidata.org/entity/Q20606986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Memund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20607120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merdan_Neway%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20607143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mid%C3%AAba_Bi%C3%A7%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q20607259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mid%C3%AAba_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q20607267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_Eta http://www.wikidata.org/entity/Q20607293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizg%C3%AEn_Ronak http://www.wikidata.org/entity/Q20607355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nevin_G%C3%BCng%C3%B6r_Re%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q20607523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niyazi_Tatl%C4%B1c%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q20607581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Elh%C3%BCseyni http://www.wikidata.org/entity/Q20607593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Yek%C3%AEt%C3%AE_ya_Demokrat_a_Kurd_li_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20607705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%AAwend http://www.wikidata.org/entity/Q20607762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Keliya http://www.wikidata.org/entity/Q20607772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qarpalo http://www.wikidata.org/entity/Q20607975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerever%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20608151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirxal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20608273 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qonaxa_Cem%C3%AEl_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q20608328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AAsim http://www.wikidata.org/entity/Q20608403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAd%C3%BBr_D%C3%AEjle http://www.wikidata.org/entity/Q20608532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAnas_Serhed http://www.wikidata.org/entity/Q20608552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinikan http://www.wikidata.org/entity/Q20608794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Susik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20608914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAxi%C5%9Ftiy%C3%AAn_Modern http://www.wikidata.org/entity/Q20608950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyrik%C3%AA_garan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tilebirc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_%C3%8Azd%C3%AEn%C5%9F%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q20611334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eilb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivan_Ar http://www.wikidata.org/entity/Q20611689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiwan http://www.wikidata.org/entity/Q20611692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gilorik%C3%AA_ya_D%C3%AElok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611702 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeguh http://www.wikidata.org/entity/Q20611700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_ke%C5%9Fk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_laz%C3%BBta_kutay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_savar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_s%C3%AEnemiliyan http://www.wikidata.org/entity/Q20611716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Omar_Dedix%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20613925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pisaxa http://www.wikidata.org/entity/Q20613945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerz%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q20823352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Andorra http://www.wikidata.org/entity/Q20855639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Angola http://www.wikidata.org/entity/Q20855643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Azerbaycan http://www.wikidata.org/entity/Q20855663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q20855661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bel%C3%AEze http://www.wikidata.org/entity/Q20855686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bahama http://www.wikidata.org/entity/Q20855684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Behreyn http://www.wikidata.org/entity/Q20855685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/B%C3%AAn%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20855688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/B%C3%BBtan http://www.wikidata.org/entity/Q20855692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bol%C3%AEvya http://www.wikidata.org/entity/Q20855698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bosniya_%C3%BB_Herzegov%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q20855704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Botswana http://www.wikidata.org/entity/Q20855705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bulgaristan http://www.wikidata.org/entity/Q20855710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Burund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20855714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Burk%C3%AEna_Faso http://www.wikidata.org/entity/Q20855712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/California http://www.wikidata.org/entity/Q20855719 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C5%9E%C3%AEle http://www.wikidata.org/entity/Q20855724 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Emirtiy%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Ereb http://www.wikidata.org/entity/Q20855794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Afr%C3%AEkaya_Navend http://www.wikidata.org/entity/Q20855798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Kongo http://www.wikidata.org/entity/Q20855797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ekuador http://www.wikidata.org/entity/Q20855803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ewropa http://www.wikidata.org/entity/Q20855801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Etiyopya http://www.wikidata.org/entity/Q20855811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Er%C3%AEtrea http://www.wikidata.org/entity/Q20855809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Guyanaya_Frans%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20855817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belemvan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20856109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Spanya http://www.wikidata.org/entity/Q20859245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEka_Wuppertal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21036905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DBRK_Kompleksa_zanist-tekn%C3%AEk%C3%AA,_Pyongyang http://www.wikidata.org/entity/Q21037335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ely_Bannister_Soane http://www.wikidata.org/entity/Q21039059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Undertale http://www.wikidata.org/entity/Q21039924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guharto_MRNA_%C5%9Eukirana http://www.wikidata.org/entity/Q21114084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uber_Eats http://www.wikidata.org/entity/Q21462723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewt%C3%AE_%C5%9Eax http://www.wikidata.org/entity/Q21479298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_li_ser_Par%C3%AEs%C3%AA_2015 http://www.wikidata.org/entity/Q21479779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Perwerdeya_Demokrat%C3%AEk_a_Bilind_a_Enqerey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21524018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seher_Ak%C3%A7%C4%B1nar_Bayar http://www.wikidata.org/entity/Q21526923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ens%C3%AEklopediya_%C3%8Eslam%C3%AA_ya_Weqfa_Diyanet%C3%AA_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21527102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data http://www.wikidata.org/entity/Q21533287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mere%C5%9F,_Gurgum http://www.wikidata.org/entity/Q21540710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2016 http://www.wikidata.org/entity/Q21804562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q74416180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar http://www.wikidata.org/entity/Q2102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-12 http://www.wikidata.org/entity/Q2146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-11 http://www.wikidata.org/entity/Q2154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-9 http://www.wikidata.org/entity/Q2183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Torontoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_VII http://www.wikidata.org/entity/Q20875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEl%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Canellales http://www.wikidata.org/entity/Q21023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_dar%C5%9Fim%C5%9F%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q21020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_adirge,_zer%C3%AE%C5%9Fk_%C3%BB_guleb%C3%BBkiyan http://www.wikidata.org/entity/Q21021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schleithal http://www.wikidata.org/entity/Q21458 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saessolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Printzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lohr,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thanvill%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q21460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hochstett http://www.wikidata.org/entity/Q21466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosteig http://www.wikidata.org/entity/Q21467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberschaeffolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfulgriesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puberg http://www.wikidata.org/entity/Q21470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obersoultzbach http://www.wikidata.org/entity/Q21471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolschheim http://www.wikidata.org/entity/Q21468 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosenwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Scheibenhard http://www.wikidata.org/entity/Q21473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stundwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mackwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mulhausen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Holtzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steinseltz http://www.wikidata.org/entity/Q21483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marckolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thal-Drulingen http://www.wikidata.org/entity/Q21481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obersteinbach http://www.wikidata.org/entity/Q21486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grendelbruch http://www.wikidata.org/entity/Q21487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirrhein http://www.wikidata.org/entity/Q21484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Struth http://www.wikidata.org/entity/Q21485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutzenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberdorf-Spachbach http://www.wikidata.org/entity/Q21491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schnersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mackenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muttersholtz http://www.wikidata.org/entity/Q21494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuhaeusel http://www.wikidata.org/entity/Q21495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernolsheim-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zellwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Surbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rauwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hohfrankenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quatzenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zehnacker http://www.wikidata.org/entity/Q21507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zittersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeinheim http://www.wikidata.org/entity/Q21505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obermodern-Zutzendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhausbergen http://www.wikidata.org/entity/Q21511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gungwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Scherlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Preuschdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21512 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Flexbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tieffenbach http://www.wikidata.org/entity/Q21519 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hirschland http://www.wikidata.org/entity/Q21522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rossfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirrhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21520 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neewiller-pr%C3%A8s-Lauterbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21521 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfskirchen http://www.wikidata.org/entity/Q21526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhoffen-l%C3%A8s-Wissembourg http://www.wikidata.org/entity/Q21527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichsfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mussig http://www.wikidata.org/entity/Q21531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lupstein http://www.wikidata.org/entity/Q21528 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rothbach http://www.wikidata.org/entity/Q21529 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ratzwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neubois http://www.wikidata.org/entity/Q21535 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sundhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolxheim http://www.wikidata.org/entity/Q21533 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maennolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plobsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutzelhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rottelsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kleing%C5%93ft http://www.wikidata.org/entity/Q21542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Krautwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumbrechtshoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buhl,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haegen http://www.wikidata.org/entity/Q21546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtzenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouchy http://www.wikidata.org/entity/Q21544 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kogenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C5%93rsdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kn%C5%93rsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belmont,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21548 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harskirchen http://www.wikidata.org/entity/Q21549 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C5%93rlingen http://www.wikidata.org/entity/Q21553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fort-Louis http://www.wikidata.org/entity/Q21559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fessenheim-le-Bas http://www.wikidata.org/entity/Q21561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodalbe http://www.wikidata.org/entity/Q21771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arzviller http://www.wikidata.org/entity/Q21783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haut-Clocher http://www.wikidata.org/entity/Q21780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Knutange http://www.wikidata.org/entity/Q21786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Altviller http://www.wikidata.org/entity/Q21787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirschnaumen http://www.wikidata.org/entity/Q21784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charleville-sous-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q21785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBnza http://www.wikidata.org/entity/Q21790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Austrobaileyales http://www.wikidata.org/entity/Q21788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beux http://www.wikidata.org/entity/Q21789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wangen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henriville http://www.wikidata.org/entity/Q21792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberr%C5%93dern http://www.wikidata.org/entity/Q21793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldolwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weiterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldhambach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weinbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nau http://www.wikidata.org/entity/Q21800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_qaran http://www.wikidata.org/entity/Q21801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Augny http://www.wikidata.org/entity/Q21806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoheng%C5%93ft http://www.wikidata.org/entity/Q21807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Wantzenau http://www.wikidata.org/entity/Q21804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolving http://www.wikidata.org/entity/Q21810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_m%C3%AAxikan http://www.wikidata.org/entity/Q21808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Havange http://www.wikidata.org/entity/Q21809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouderdorff http://www.wikidata.org/entity/Q21814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9bling http://www.wikidata.org/entity/Q21815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hauconcourt http://www.wikidata.org/entity/Q21812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Distroff http://www.wikidata.org/entity/Q21813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9bestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9mery http://www.wikidata.org/entity/Q21819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alzing http://www.wikidata.org/entity/Q21816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Insming http://www.wikidata.org/entity/Q21817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarquimpol http://www.wikidata.org/entity/Q21823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vibersviller http://www.wikidata.org/entity/Q21821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Many,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AArej%C3%BBj http://www.wikidata.org/entity/Q21824 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zommange http://www.wikidata.org/entity/Q21825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marange-Zondrange http://www.wikidata.org/entity/Q21830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thicourt http://www.wikidata.org/entity/Q21831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Rouge http://www.wikidata.org/entity/Q21828 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fresnes-en-Saulnois http://www.wikidata.org/entity/Q21829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vatimont http://www.wikidata.org/entity/Q21835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Epvre http://www.wikidata.org/entity/Q21832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ars-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proteales http://www.wikidata.org/entity/Q21838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lidrezing http://www.wikidata.org/entity/Q21839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9terchen http://www.wikidata.org/entity/Q21836 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lindre-Haute http://www.wikidata.org/entity/Q21837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizi%C3%A8res-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q21843 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ley,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bannay,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_pelp%C3%AEltanan http://www.wikidata.org/entity/Q21846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pettoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teting-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21845 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush http://www.wikidata.org/entity/Q207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Alanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q209060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q209233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tema%C5%9Fevan http://www.wikidata.org/entity/Q211198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AAna_lezg%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q211382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_San_Franciscoy%C3%AA_1906 http://www.wikidata.org/entity/Q211386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hj%C3%A4lmaren http://www.wikidata.org/entity/Q211425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alif http://www.wikidata.org/entity/Q211439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_I_Sot%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q211488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Superego http://www.wikidata.org/entity/Q211507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Bazirgan%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE_ya_Moskoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q211560 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Sykes%E2%80%93Picot http://www.wikidata.org/entity/Q211674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herka_Atlant%C3%AEka_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q211798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Philip_Noel-Baker http://www.wikidata.org/entity/Q211856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Fadas%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q211952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q212032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmasiy%C3%AA_ava_%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q212239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bad%C3%AEn%C3%AE/%D9%83%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%86%D8%B3%D8%AA http://www.wikidata.org/entity/Q212254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAv%C3%AAn_deng http://www.wikidata.org/entity/Q215558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_kelt%C3%AE_y%C3%AAn_Ewropa http://www.wikidata.org/entity/Q215566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEqar_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q215649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Departmen%C3%AAn_Kolombiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q215655 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevalbend%C3%AAn_%C5%9Eer%C3%AA_c%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_yekem http://www.wikidata.org/entity/Q215669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tornetr%C3%A4sk http://www.wikidata.org/entity/Q215818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Max_von_Oppenheim http://www.wikidata.org/entity/Q215900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Terabersiv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q215928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karavan http://www.wikidata.org/entity/Q216040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Figaro http://www.wikidata.org/entity/Q216047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fa_t%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q216048 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q216117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rak%C3%AA%C5%9Foka_tiromb%C3%AAlan http://www.wikidata.org/entity/Q216146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpertrof%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q216211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fa_awarte http://www.wikidata.org/entity/Q216227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBleya_bay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q216346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Bahro http://www.wikidata.org/entity/Q216382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_Qedr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q216452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q218593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ara_(%C3%A7%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q219035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Filist%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q219060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_bilindtir%C3%AEn_xetereya_nemab%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q219127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axret http://www.wikidata.org/entity/Q219228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destnim%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q219466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Misyoner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q219477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Great_Expectations_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q219552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Poz%C3%AEsyona_m%C3%AEsyoneran http://www.wikidata.org/entity/Q219561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lep http://www.wikidata.org/entity/Q219588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Barselonay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q219615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_pergal%C3%AAn_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2089525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Gedim%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q2091436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eylo_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q2092297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_G%C3%B6rmez http://www.wikidata.org/entity/Q2092426 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_Kurd%C3%AE_(ke%C5%9Ft%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q2111933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Professor_Zamorra_(r%C3%AAzeroman) http://www.wikidata.org/entity/Q2111974 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurn%C3%BBf http://www.wikidata.org/entity/Q2113274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg_en_Dal_(gund) http://www.wikidata.org/entity/Q2116037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Amasyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2119319 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96t%C3%BCken http://www.wikidata.org/entity/Q2122026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robin_Kahnmeyer http://www.wikidata.org/entity/Q2159820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocky_Mountaineer http://www.wikidata.org/entity/Q2160819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roger_Lescot http://www.wikidata.org/entity/Q2161771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhan_Beken http://www.wikidata.org/entity/Q2162543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolf_Torring http://www.wikidata.org/entity/Q2163841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goga_Roma http://www.wikidata.org/entity/Q2164993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9Fere_Mube%C5%9Fere http://www.wikidata.org/entity/Q2186053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quz_(v%C3%BBlva) http://www.wikidata.org/entity/Q2192288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fayla_klas%C3%AA_ya_Java http://www.wikidata.org/entity/Q2193155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBnus_(cudakirin) http://www.wikidata.org/entity/Q20603021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelfet%C3%AE_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q20604814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirkmanc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Umm%C3%AEd_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q20609200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/W._K._Merdim%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20609237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wanadokya http://www.wikidata.org/entity/Q20609249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wanik http://www.wikidata.org/entity/Q20609261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wel%C3%AEkl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalta http://www.wikidata.org/entity/Q20609379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Almast%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanika http://www.wikidata.org/entity/Q20609448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarbec%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20609508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarmenaj http://www.wikidata.org/entity/Q20609512 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecewen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeln%C3%AAr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AElaka http://www.wikidata.org/entity/Q20609607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xemg%C3%AEn_B%C3%AErhat http://www.wikidata.org/entity/Q20609622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerab_Re%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q20609684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerz%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q20609749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewend http://www.wikidata.org/entity/Q20609761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewna_%C5%9Eewit%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezna_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q20609800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xez%C3%AEw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xe%C5%9Fter%C3%AEt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xidrekan http://www.wikidata.org/entity/Q20609850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilalka http://www.wikidata.org/entity/Q20609865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xur%C3%AAbk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweseriya_demokrat%C3%AEk_a_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q20610380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yalanqoz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yas%C3%AEn_D%C3%AArik%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20610417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaxniya_torevan%C3%AAn_S%C3%AEnemiliyan http://www.wikidata.org/entity/Q20610431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekb%C3%BBn_(hunermend) http://www.wikidata.org/entity/Q20610467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiy%C3%AAn_Jin%C3%AAn_Azad_STAR http://www.wikidata.org/entity/Q20610486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yelda_Karata%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20610493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Zarawe http://www.wikidata.org/entity/Q20610554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEna_Z%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q20610902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AErka_-_Mas%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBsif_Siltan http://www.wikidata.org/entity/Q20611452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9E%C3%AAx_Evdireh%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q20611754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer_li_gor%C3%AE_hezarsalan http://www.wikidata.org/entity/Q20900730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormona_dijem%C3%AEztin http://www.wikidata.org/entity/Q21124841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_%C3%AAzdiyan http://www.wikidata.org/entity/Q21190910 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en/data http://www.wikidata.org/entity/Q21198582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Serbistan http://www.wikidata.org/entity/Q21206580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Summer_Brielle http://www.wikidata.org/entity/Q21209088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Esra%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q21559241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Libnan http://www.wikidata.org/entity/Q21559349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Netewey%C3%AE_ya_Berxwedana_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21855080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fragnes-la-Loy%C3%A8re http://www.wikidata.org/entity/Q21948545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seksa_oral http://www.wikidata.org/entity/Q2122 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-10 http://www.wikidata.org/entity/Q2163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tacitus http://www.wikidata.org/entity/Q2161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElks%C3%AEwanan http://www.wikidata.org/entity/Q21138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tadorninae http://www.wikidata.org/entity/Q21153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosiy%C3%AA_r%C3%AEx%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vung_Tau http://www.wikidata.org/entity/Q21194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komp%C3%BBternas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAkesork http://www.wikidata.org/entity/Q21196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aruba http://www.wikidata.org/entity/Q21203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Mobile http://www.wikidata.org/entity/Q21207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_fonet%C3%AEk_a_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassemberg http://www.wikidata.org/entity/Q21210 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beinheim http://www.wikidata.org/entity/Q21211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hebei http://www.wikidata.org/entity/Q21208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischholtz http://www.wikidata.org/entity/Q21214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bissert http://www.wikidata.org/entity/Q21215 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Colroy-la-Roche http://www.wikidata.org/entity/Q21212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bitschhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Climbach http://www.wikidata.org/entity/Q21218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Crastatt http://www.wikidata.org/entity/Q21216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dahlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Artolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21222 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blaesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daubensand http://www.wikidata.org/entity/Q21226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blancherupt http://www.wikidata.org/entity/Q21227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aschbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehlingen http://www.wikidata.org/entity/Q21230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dambach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dingsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Breuschwickersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dauendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Domfessel http://www.wikidata.org/entity/Q21235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dossenheim-Kochersberg http://www.wikidata.org/entity/Q21232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Drachenbronn-Birlenbach http://www.wikidata.org/entity/Q21233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Batzendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diedendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diebolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barembach http://www.wikidata.org/entity/Q21242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bolsenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biblisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernardswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hatten,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilstett http://www.wikidata.org/entity/Q21555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hengwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heiligenberg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kauffenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21557 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Martin,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rangen http://www.wikidata.org/entity/Q21566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C5%93llerdingen http://www.wikidata.org/entity/Q21567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhouse-Marmoutier http://www.wikidata.org/entity/Q21565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21570 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amel%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q21571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lichtenberg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21568 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarre-Union http://www.wikidata.org/entity/Q21569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bellange,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nenbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Donnelay http://www.wikidata.org/entity/Q21572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fossieux http://www.wikidata.org/entity/Q21573 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bioncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomelange http://www.wikidata.org/entity/Q21576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haraucourt-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalstein http://www.wikidata.org/entity/Q21582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chenois http://www.wikidata.org/entity/Q21583 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cond%C3%A9-Northen http://www.wikidata.org/entity/Q21580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Delme,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%A9ning http://www.wikidata.org/entity/Q21586 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C5%93schwoog http://www.wikidata.org/entity/Q21587 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hampont http://www.wikidata.org/entity/Q21584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederr%C5%93dern http://www.wikidata.org/entity/Q21590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhaslach http://www.wikidata.org/entity/Q21591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valff http://www.wikidata.org/entity/Q21588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wildersbach http://www.wikidata.org/entity/Q21589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Urbeis http://www.wikidata.org/entity/Q21594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wahlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttenhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volksberg http://www.wikidata.org/entity/Q21596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Urmatt http://www.wikidata.org/entity/Q21597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Maurice,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ergersheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vill%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q21606 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Willgottheim http://www.wikidata.org/entity/Q21607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vendenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Han-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouligny http://www.wikidata.org/entity/Q21611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Walbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A9mery-les-Deux http://www.wikidata.org/entity/Q21609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Attilloncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arraincourt http://www.wikidata.org/entity/Q21612 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalhain http://www.wikidata.org/entity/Q21613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burlioncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fonteny http://www.wikidata.org/entity/Q21619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Vigneulles http://www.wikidata.org/entity/Q21616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgaltroff http://www.wikidata.org/entity/Q21617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weyersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bionville-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21620 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Francaltroff http://www.wikidata.org/entity/Q21621 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Achain http://www.wikidata.org/entity/Q21626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hannocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baudrecourt,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourdonnay http://www.wikidata.org/entity/Q21625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassing http://www.wikidata.org/entity/Q21630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9nestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Br%C3%A9hain http://www.wikidata.org/entity/Q21628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bermering http://www.wikidata.org/entity/Q21629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacourt http://www.wikidata.org/entity/Q21634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Albestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhlwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21632 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bibiche http://www.wikidata.org/entity/Q21633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haboudange http://www.wikidata.org/entity/Q21638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adaincourt http://www.wikidata.org/entity/Q21639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helstroff http://www.wikidata.org/entity/Q21636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bambiderstroff http://www.wikidata.org/entity/Q21642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaincourt-la-C%C3%B4te http://www.wikidata.org/entity/Q21643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berviller-en-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21640 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heining-l%C3%A8s-Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q21641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Br%C3%A9hain http://www.wikidata.org/entity/Q21646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Domnom-l%C3%A8s-Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q21647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adelange http://www.wikidata.org/entity/Q21644 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boucheporn http://www.wikidata.org/entity/Q21645 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balindey%C3%AAn_dir%C3%BBv%C3%AA_qazan http://www.wikidata.org/entity/Q21651 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bezange-la-Petite http://www.wikidata.org/entity/Q21648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diebling http://www.wikidata.org/entity/Q21649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lub%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q21652 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%A9bing http://www.wikidata.org/entity/Q21653 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%92ting http://www.wikidata.org/entity/Q21657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laneuveville-en-Saulnois http://www.wikidata.org/entity/Q21847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tincry http://www.wikidata.org/entity/Q21850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_sendelan http://www.wikidata.org/entity/Q21851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaxy http://www.wikidata.org/entity/Q21848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_berbiran http://www.wikidata.org/entity/Q21855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9milly http://www.wikidata.org/entity/Q21852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenteling http://www.wikidata.org/entity/Q21853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9blange-l%C3%A8s-Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q21858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dannelbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Freistroff http://www.wikidata.org/entity/Q21856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laudrefang http://www.wikidata.org/entity/Q21857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettange http://www.wikidata.org/entity/Q21862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bronvaux http://www.wikidata.org/entity/Q21861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henridorff http://www.wikidata.org/entity/Q21867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berthelming http://www.wikidata.org/entity/Q21864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89vrange http://www.wikidata.org/entity/Q21865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_germe%C5%9Foyan http://www.wikidata.org/entity/Q21870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayes,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foville http://www.wikidata.org/entity/Q21868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuntzig http://www.wikidata.org/entity/Q21869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouviller http://www.wikidata.org/entity/Q21874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kundirawayan http://www.wikidata.org/entity/Q21875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayange http://www.wikidata.org/entity/Q21872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cuvry http://www.wikidata.org/entity/Q21873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_baqilan http://www.wikidata.org/entity/Q21878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fraquelfing http://www.wikidata.org/entity/Q21879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Assenoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destry,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousbach http://www.wikidata.org/entity/Q21882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyren-l%C3%A8s-Sierck http://www.wikidata.org/entity/Q21883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hallering http://www.wikidata.org/entity/Q21880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_narewanan http://www.wikidata.org/entity/Q21881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpighiales http://www.wikidata.org/entity/Q21887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hellering-l%C3%A8s-F%C3%A9n%C3%A9trange http://www.wikidata.org/entity/Q21885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chieulles http://www.wikidata.org/entity/Q21890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_tir%C5%9Fengan http://www.wikidata.org/entity/Q21891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Danne-et-Quatre-Vents http://www.wikidata.org/entity/Q21888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frauenberg,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21889 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coin-l%C3%A8s-Cuvry http://www.wikidata.org/entity/Q21894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_rozagulan http://www.wikidata.org/entity/Q21895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azoudange http://www.wikidata.org/entity/Q21893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brettnach http://www.wikidata.org/entity/Q21898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gindorik%C3%AAn_keyan http://www.wikidata.org/entity/Q21899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Faulquemont http://www.wikidata.org/entity/Q21896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Varize-Vaudoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manhou%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q21902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouck http://www.wikidata.org/entity/Q21903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thonville http://www.wikidata.org/entity/Q21900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boust http://www.wikidata.org/entity/Q21906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Clouange http://www.wikidata.org/entity/Q21907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElkxa%C3%A7iyan http://www.wikidata.org/entity/Q21904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alsting http://www.wikidata.org/entity/Q21905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettviller http://www.wikidata.org/entity/Q21910 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Kontz http://www.wikidata.org/entity/Q21911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coin-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21909 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barchain http://www.wikidata.org/entity/Q21915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ay-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hagondange http://www.wikidata.org/entity/Q21913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abreschviller http://www.wikidata.org/entity/Q21918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheminot http://www.wikidata.org/entity/Q21919 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Audun-le-Tiche http://www.wikidata.org/entity/Q21917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rochonvillers http://www.wikidata.org/entity/Q21922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laumesfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pouilly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maxstadt http://www.wikidata.org/entity/Q21921 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Stoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Julien-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q21927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pournoy-la-Ch%C3%A9tive http://www.wikidata.org/entity/Q21924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uckange http://www.wikidata.org/entity/Q21925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jussy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Launstroff http://www.wikidata.org/entity/Q21931 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hermelange http://www.wikidata.org/entity/Q21928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9cleuves http://www.wikidata.org/entity/Q21929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hertzing http://www.wikidata.org/entity/Q21934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Silly-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttelange-l%C3%A8s-Thionville http://www.wikidata.org/entity/Q21932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttelange-aux-Lacs http://www.wikidata.org/entity/Q21933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moussey,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodemack http://www.wikidata.org/entity/Q21939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Louvigny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Folschviller http://www.wikidata.org/entity/Q21937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mouterhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Louis,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Privat-la-Montagne http://www.wikidata.org/entity/Q21940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Loutzviller http://www.wikidata.org/entity/Q21941 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Molring http://www.wikidata.org/entity/Q21946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marimont-l%C3%A8s-B%C3%A9nestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21947 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolbing http://www.wikidata.org/entity/Q21944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Loupershouse http://www.wikidata.org/entity/Q21945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelucourt http://www.wikidata.org/entity/Q21950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marthille http://www.wikidata.org/entity/Q21951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Denting http://www.wikidata.org/entity/Q21948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lagarde,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malaucourt-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tritteling-Redlach http://www.wikidata.org/entity/Q21955 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morville-l%C3%A8s-Vic http://www.wikidata.org/entity/Q21952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lindre-Basse http://www.wikidata.org/entity/Q21953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obervisse http://www.wikidata.org/entity/Q21958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Liocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A9trange http://www.wikidata.org/entity/Q21956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwerdorff http://www.wikidata.org/entity/Q21957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizi%C3%A8res-l%C3%A8s-Vic http://www.wikidata.org/entity/Q21960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lhor http://www.wikidata.org/entity/Q21961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amf%C3%AEtr%C3%AEon http://www.wikidata.org/entity/Q206214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elyesa http://www.wikidata.org/entity/Q206238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnbera_pi%C5%9Fikan http://www.wikidata.org/entity/Q206280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WLAN http://www.wikidata.org/entity/Q212607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maurice_Merleau-Ponty http://www.wikidata.org/entity/Q212639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Selam_%C3%BB_el%C3%AAkim http://www.wikidata.org/entity/Q212695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEderm%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q212743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Musena_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q212761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koh%C3%AE_N%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q212797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fistiq%C3%AAn_%C3%A7aman http://www.wikidata.org/entity/Q212933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anseranas http://www.wikidata.org/entity/Q212937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wakefield http://www.wikidata.org/entity/Q216638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merb%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q216642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Taman http://www.wikidata.org/entity/Q216664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87areniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q216774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyasyona_bijarekej http://www.wikidata.org/entity/Q216818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muqteda_sedir http://www.wikidata.org/entity/Q216826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kohezyon http://www.wikidata.org/entity/Q216828 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEroks%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q216852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Erefat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q216894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sekuler%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q216920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darg%C3%BBzan http://www.wikidata.org/entity/Q216944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konstant%C3%AEnos_Kavaf%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q216980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemer,_Antalya http://www.wikidata.org/entity/Q217047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyale_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q217075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Naruhito http://www.wikidata.org/entity/Q217096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girtiy%C3%AAn_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q217105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q217125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lure,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q217183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Chinon_(Ville) http://www.wikidata.org/entity/Q217187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapadokya http://www.wikidata.org/entity/Q217265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Global%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2167348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelto http://www.wikidata.org/entity/Q2221769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orte%C3%A7iya http://www.wikidata.org/entity/Q2222214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Senger http://www.wikidata.org/entity/Q2222392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qibixtepe http://www.wikidata.org/entity/Q2222428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurerez http://www.wikidata.org/entity/Q2222448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelegerx http://www.wikidata.org/entity/Q2222632 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBlebert http://www.wikidata.org/entity/Q2224396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zar%C3%AA_Landika_Sava http://www.wikidata.org/entity/Q20610572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikman http://www.wikidata.org/entity/Q20610725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_Ziya_G%C3%B6kalp http://www.wikidata.org/entity/Q20610750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_%C5%9Eerefxan http://www.wikidata.org/entity/Q20610754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zuqiriyan http://www.wikidata.org/entity/Q20610852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Or%C5%9Fel%C3%AEma_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q21283383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anjana_Om_Kashyap http://www.wikidata.org/entity/Q21663083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Craig_Steven_Wright http://www.wikidata.org/entity/Q21686827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/OBS_Studio http://www.wikidata.org/entity/Q21707789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancy-Dornot http://www.wikidata.org/entity/Q21979618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rives-Dervoises http://www.wikidata.org/entity/Q21979616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Val-de-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q21979620 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sommerau,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21979629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingersheim-les-Quatre-Bans http://www.wikidata.org/entity/Q21979633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Romaine,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q21979684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Oremar%C3%AA_y%C3%AA_2015an http://www.wikidata.org/entity/Q22262367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAre%C5%9F_Kevlar http://www.wikidata.org/entity/Q22278743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Favicon http://www.wikidata.org/entity/Q2130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-9:30 http://www.wikidata.org/entity/Q2171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%BBl%C3%BBs_%C3%BB_Rem%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q2197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektron http://www.wikidata.org/entity/Q2225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dossenheim-sur-Zinsel http://www.wikidata.org/entity/Q21241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dinsheim-sur-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenbach-au-Val http://www.wikidata.org/entity/Q21251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boofzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21248 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Breitenau,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baldenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Donnenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgheim http://www.wikidata.org/entity/Q21252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourg-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dimbsthal http://www.wikidata.org/entity/Q21258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21256 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hangenbieten http://www.wikidata.org/entity/Q21262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eywiller http://www.wikidata.org/entity/Q21263 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kertzfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21260 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerstheim http://www.wikidata.org/entity/Q21261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hattmatt http://www.wikidata.org/entity/Q21266 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kindwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirrberg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Handschuheim http://www.wikidata.org/entity/Q21265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolbsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Breitenbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ettendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geudertheim http://www.wikidata.org/entity/Q21269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kriegsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Krautergersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heidolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Forstheim http://www.wikidata.org/entity/Q21273 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesseldorf http://www.wikidata.org/entity/Q21279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hegeney http://www.wikidata.org/entity/Q21276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gougenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21277 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirchheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gertwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keffenach http://www.wikidata.org/entity/Q21281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kienheim http://www.wikidata.org/entity/Q21286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouday http://www.wikidata.org/entity/Q21287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heiligenstein http://www.wikidata.org/entity/Q21284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keskastel http://www.wikidata.org/entity/Q21285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riedseltz http://www.wikidata.org/entity/Q21290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morsbronn-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q21291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Forstfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q21294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwindratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Memmelshoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckartswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichshoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Trimbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meistratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mothern,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederhausbergen http://www.wikidata.org/entity/Q21303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Odratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21300 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberbronn http://www.wikidata.org/entity/Q21306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfalzweyer http://www.wikidata.org/entity/Q21307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sessenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelschaeffolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rorbach-l%C3%A8s-Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q21654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Viviers,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21655 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vittoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oriocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ommeray http://www.wikidata.org/entity/Q21662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vannecourt http://www.wikidata.org/entity/Q21660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Donjeux,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Voimhaut http://www.wikidata.org/entity/Q21664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzing http://www.wikidata.org/entity/Q21665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalhausen http://www.wikidata.org/entity/Q21670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cutting,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerprich-aux-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q21668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirsch-l%C3%A8s-Sierck http://www.wikidata.org/entity/Q21669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89blange http://www.wikidata.org/entity/Q21674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fontoy http://www.wikidata.org/entity/Q21675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aulnois-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hartzviller http://www.wikidata.org/entity/Q21673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse-Ham http://www.wikidata.org/entity/Q21678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buhl-Lorraine http://www.wikidata.org/entity/Q21679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancerville,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ham-sous-Varsberg http://www.wikidata.org/entity/Q21683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Contz-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q21681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemplich http://www.wikidata.org/entity/Q21686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gondrexange http://www.wikidata.org/entity/Q21687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9chy http://www.wikidata.org/entity/Q21684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baronville http://www.wikidata.org/entity/Q21690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanviller http://www.wikidata.org/entity/Q21691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buchy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bidestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bliesbruck http://www.wikidata.org/entity/Q21694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noqavok http://www.wikidata.org/entity/Q21695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9dange-sur-Canner http://www.wikidata.org/entity/Q21692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Loudrefing http://www.wikidata.org/entity/Q21693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belles-For%C3%AAts http://www.wikidata.org/entity/Q21699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gosselming http://www.wikidata.org/entity/Q21696 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse-Rentgen http://www.wikidata.org/entity/Q21697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harreberg http://www.wikidata.org/entity/Q21702 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Courcelles-Chaussy http://www.wikidata.org/entity/Q21703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biding http://www.wikidata.org/entity/Q21700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blies-Guersviller http://www.wikidata.org/entity/Q21701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bistroff http://www.wikidata.org/entity/Q21706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goin,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanrey http://www.wikidata.org/entity/Q21710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obreck http://www.wikidata.org/entity/Q21711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haselbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21708 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puzieux,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chambrey http://www.wikidata.org/entity/Q21714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wuisse http://www.wikidata.org/entity/Q21715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villing http://www.wikidata.org/entity/Q21712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9mecey http://www.wikidata.org/entity/Q21713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lostroff http://www.wikidata.org/entity/Q21718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmunster http://www.wikidata.org/entity/Q21719 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttigny http://www.wikidata.org/entity/Q21717 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A9vocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_dend%C3%BBre%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q21723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anzeling http://www.wikidata.org/entity/Q21721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-l%C3%A8s-B%C3%A9nestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Conthil http://www.wikidata.org/entity/Q21727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mulcey http://www.wikidata.org/entity/Q21724 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Val-de-Bride http://www.wikidata.org/entity/Q21725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElkselikan http://www.wikidata.org/entity/Q21730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-M%C3%A9dard,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Munster,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21729 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezey http://www.wikidata.org/entity/Q21962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinzeling http://www.wikidata.org/entity/Q21966 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9gange http://www.wikidata.org/entity/Q21967 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Honskirch http://www.wikidata.org/entity/Q21964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mainvillers http://www.wikidata.org/entity/Q21965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montdidier,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21970 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herny http://www.wikidata.org/entity/Q21971 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vergaville http://www.wikidata.org/entity/Q21968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jallaucourt http://www.wikidata.org/entity/Q21969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21974 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9vange http://www.wikidata.org/entity/Q21975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Insviller http://www.wikidata.org/entity/Q21972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marsal,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metting http://www.wikidata.org/entity/Q21978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarralbe http://www.wikidata.org/entity/Q21979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Narb%C3%A9fontaine http://www.wikidata.org/entity/Q21976 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Quirin http://www.wikidata.org/entity/Q21977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanry-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yutz http://www.wikidata.org/entity/Q21983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rombas http://www.wikidata.org/entity/Q21981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9tairies-Saint-Quirin http://www.wikidata.org/entity/Q21986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luppy http://www.wikidata.org/entity/Q21987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzeresche http://www.wikidata.org/entity/Q21984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xouaxange http://www.wikidata.org/entity/Q21985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-l%C3%A8s-Faulquemont http://www.wikidata.org/entity/Q21990 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C5%93lfling-l%C3%A8s-Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q21991 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorbey,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanry-l%C3%A8s-Vigy http://www.wikidata.org/entity/Q21989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nov%C3%A9ant-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pomm%C3%A9rieux http://www.wikidata.org/entity/Q22218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintersbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldweistroff http://www.wikidata.org/entity/Q22217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Secourt http://www.wikidata.org/entity/Q22223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontoy http://www.wikidata.org/entity/Q22220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vieux-Lixheim http://www.wikidata.org/entity/Q22227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Troisfontaines http://www.wikidata.org/entity/Q22224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marieulles http://www.wikidata.org/entity/Q22225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9ming http://www.wikidata.org/entity/Q22230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guntzviller http://www.wikidata.org/entity/Q22231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Landroff http://www.wikidata.org/entity/Q22228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Flastroff http://www.wikidata.org/entity/Q22229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Walscheid http://www.wikidata.org/entity/Q22234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Servigny-l%C3%A8s-Sainte-Barbe http://www.wikidata.org/entity/Q22235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrebourg http://www.wikidata.org/entity/Q22233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%A9mange-Erzange http://www.wikidata.org/entity/Q22238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laneuveville-l%C3%A8s-Lorquin http://www.wikidata.org/entity/Q22239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Langatte http://www.wikidata.org/entity/Q22236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plaine-de-Walsch http://www.wikidata.org/entity/Q22242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lommerange http://www.wikidata.org/entity/Q22243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Languimberg http://www.wikidata.org/entity/Q22240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vigny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montenach http://www.wikidata.org/entity/Q22246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Inglange http://www.wikidata.org/entity/Q22244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rettel http://www.wikidata.org/entity/Q22245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marsilly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montois-la-Montagne http://www.wikidata.org/entity/Q22248 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C5%93lfling-l%C3%A8s-Sarreguemines http://www.wikidata.org/entity/Q22249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhodes,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waltembourg http://www.wikidata.org/entity/Q22255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richeling http://www.wikidata.org/entity/Q22252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fixem http://www.wikidata.org/entity/Q22253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Marie-aux-Ch%C3%AAnes http://www.wikidata.org/entity/Q22258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Longeville-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Landange http://www.wikidata.org/entity/Q22256 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontpierre,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ippling http://www.wikidata.org/entity/Q22262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiesviller http://www.wikidata.org/entity/Q22261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittring http://www.wikidata.org/entity/Q22267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Ruffine http://www.wikidata.org/entity/Q22264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Willerwald http://www.wikidata.org/entity/Q22265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixing-l%C3%A8s-Saint-Avold http://www.wikidata.org/entity/Q22270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plappeville http://www.wikidata.org/entity/Q22268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Imling http://www.wikidata.org/entity/Q22274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixing-l%C3%A8s-Rouhling http://www.wikidata.org/entity/Q22277 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nemerge http://www.wikidata.org/entity/Q213165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meysan_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q213170 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewl%C3%AAr_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q213189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hechecik%C3%AA_zinaran http://www.wikidata.org/entity/Q213216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chardonnay http://www.wikidata.org/entity/Q213332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pembrokeshire http://www.wikidata.org/entity/Q213361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Sr%C3%AE_Lankay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q213394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarin http://www.wikidata.org/entity/Q213449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelgo%C5%9Faran http://www.wikidata.org/entity/Q213453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Street_View http://www.wikidata.org/entity/Q213602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bell_Labs http://www.wikidata.org/entity/Q217365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siljan http://www.wikidata.org/entity/Q217430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demon%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q217438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yez%C3%AEd_I http://www.wikidata.org/entity/Q217442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_%C5%9Eiharay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Sakaryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaza_q%C3%AEj%C3%AEner http://www.wikidata.org/entity/Q217484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Enns%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Oklahomay%C3%AA_1995 http://www.wikidata.org/entity/Q217528 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guanche http://www.wikidata.org/entity/Q219995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEze http://www.wikidata.org/entity/Q220016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bihok%C3%AAn_hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q220025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eir%C3%AEnhefte http://www.wikidata.org/entity/Q220161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kursiya_otomob%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q220223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Netewey%C3%AE_ya_Kanyona_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q220289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navniv%C3%AEska_telefonan http://www.wikidata.org/entity/Q220393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hat%C3%BB%C3%A7%C3%BBna_rast%C3%AA_%C3%BB_%C3%A7ep%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q220656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec_(s%C3%BBre) http://www.wikidata.org/entity/Q220770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_t%C3%AEtanan http://www.wikidata.org/entity/Q220878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Sosyal%C3%AEst%C3%AAn_Ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q220945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack-o%E2%80%99-lantern http://www.wikidata.org/entity/Q221009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_II_Teos http://www.wikidata.org/entity/Q222930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumankeriya_ser_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q223200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bakter%C3%AEwest%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q223417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q223569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berk%C3%AA%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q223575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_netewey%C3%AE_ya_Virungay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q223589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eno http://www.wikidata.org/entity/Q223690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al_(biyoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q227936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abaucourt-Hautecourt http://www.wikidata.org/entity/Q228231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Felis http://www.wikidata.org/entity/Q228283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suzanne_Collins http://www.wikidata.org/entity/Q228624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Legal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q238344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Simon_Pegg http://www.wikidata.org/entity/Q238464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berb%C3%BBda http://www.wikidata.org/entity/Q238752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Not http://www.wikidata.org/entity/Q239346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_li_sir%C3%BB%C5%9Ft%C3%AA_nemab%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q239509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_IT_Crowd http://www.wikidata.org/entity/Q239672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bangevan http://www.wikidata.org/entity/Q239718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thesaurus_Linguae_Graecae http://www.wikidata.org/entity/Q2131030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Az%C3%AEmua http://www.wikidata.org/entity/Q2133718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eab%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q2203528 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ishtar_TV http://www.wikidata.org/entity/Q2208702 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabahat_Akkiraz http://www.wikidata.org/entity/Q2209390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilora_ba%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q2284646 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Er%C3%AEtreay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2285196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guevar%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2287593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q2383211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2384201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Global%C3%AEzasyona_alternat%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q2385364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bochotnica http://www.wikidata.org/entity/Q2386011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katalin_Nov%C3%A1k http://www.wikidata.org/entity/Q21995345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan24 http://www.wikidata.org/entity/Q22026556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ATP_sentaz http://www.wikidata.org/entity/Q22327117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koriyon http://www.wikidata.org/entity/Q22328086 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADriam_Nogueras http://www.wikidata.org/entity/Q22337925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22338331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Pakistan http://www.wikidata.org/entity/Q22810443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tirkmenistan http://www.wikidata.org/entity/Q22833368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Malezya http://www.wikidata.org/entity/Q22833491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Urdun http://www.wikidata.org/entity/Q23826634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endustr%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q23829710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aryn_Baker http://www.wikidata.org/entity/Q23884154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_%C3%87anda_Filist%C3%AEn%C3%AE_ya_Corinne_Mamane http://www.wikidata.org/entity/Q23894294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Panev%C4%97%C5%BEys http://www.wikidata.org/entity/Q23894576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qo%C5%9Fme_(aleta_muz%C3%AEk%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q23902102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-8 http://www.wikidata.org/entity/Q2204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft http://www.wikidata.org/entity/Q2283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEnsk http://www.wikidata.org/entity/Q2280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintzenheim-Kochersberg http://www.wikidata.org/entity/Q21310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solbach http://www.wikidata.org/entity/Q21311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reutenbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rittershoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mommenheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21312 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwobsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Innenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herrlisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ringendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lembach http://www.wikidata.org/entity/Q21323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Epfig http://www.wikidata.org/entity/Q21320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reinhardsmunster http://www.wikidata.org/entity/Q21321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Offendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erckartswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaffhouse-pr%C3%A8s-Seltz http://www.wikidata.org/entity/Q21324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedersteinbach http://www.wikidata.org/entity/Q21325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederlauterbach http://www.wikidata.org/entity/Q21330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Friesenheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elsenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedersoultzbach http://www.wikidata.org/entity/Q21334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohnenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Furchhausen http://www.wikidata.org/entity/Q21332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckwersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hurtigheim http://www.wikidata.org/entity/Q21339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbitzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiwersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinsingen http://www.wikidata.org/entity/Q21340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wisches http://www.wikidata.org/entity/Q21341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichstett http://www.wikidata.org/entity/Q21346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckbolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintzenbach http://www.wikidata.org/entity/Q21344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarrewerden http://www.wikidata.org/entity/Q21345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windstein http://www.wikidata.org/entity/Q21350 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulxures,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merkwiller-Pechelbronn http://www.wikidata.org/entity/Q21359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Engwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Juvelize http://www.wikidata.org/entity/Q21734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Angevillers http://www.wikidata.org/entity/Q21735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morville-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Budling http://www.wikidata.org/entity/Q21738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosbruck http://www.wikidata.org/entity/Q21739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gezika_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q21742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merten http://www.wikidata.org/entity/Q21743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Virming http://www.wikidata.org/entity/Q21740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sotzeling http://www.wikidata.org/entity/Q21741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarbeling http://www.wikidata.org/entity/Q21747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oron,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buding http://www.wikidata.org/entity/Q21750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arriance http://www.wikidata.org/entity/Q21751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyenvic http://www.wikidata.org/entity/Q21748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bining http://www.wikidata.org/entity/Q21749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElktehlan http://www.wikidata.org/entity/Q21754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bisten-en-Lorraine http://www.wikidata.org/entity/Q21752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Courcelles-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Craincourt http://www.wikidata.org/entity/Q21758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Ban-Saint-Martin http://www.wikidata.org/entity/Q21756 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burtoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Colmen http://www.wikidata.org/entity/Q21762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Creutzwald http://www.wikidata.org/entity/Q21763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hargarten-aux-Mines http://www.wikidata.org/entity/Q21760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garryales http://www.wikidata.org/entity/Q21761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerling-l%C3%A8s-Sierck http://www.wikidata.org/entity/Q21766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Corny-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hangviller http://www.wikidata.org/entity/Q21765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cattenom http://www.wikidata.org/entity/Q21770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorze http://www.wikidata.org/entity/Q21768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_guh%C3%BB%C5%9Fk_%C3%BB_gihanavinciyan http://www.wikidata.org/entity/Q21769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gulehingiv%C3%AEn_%C3%BB_adoksasiyan http://www.wikidata.org/entity/Q21774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Juville http://www.wikidata.org/entity/Q21775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Holacourt http://www.wikidata.org/entity/Q21772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9bing http://www.wikidata.org/entity/Q21773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charly-Oradour http://www.wikidata.org/entity/Q21778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_holan http://www.wikidata.org/entity/Q21779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89bersviller http://www.wikidata.org/entity/Q21776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behren-l%C3%A8s-Forbach http://www.wikidata.org/entity/Q21777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salonnes http://www.wikidata.org/entity/Q21994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luttange http://www.wikidata.org/entity/Q21995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A9vy http://www.wikidata.org/entity/Q21992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pournoy-la-Grasse http://www.wikidata.org/entity/Q21998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilling http://www.wikidata.org/entity/Q21999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merschweiller http://www.wikidata.org/entity/Q21996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Louis-l%C3%A8s-Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q21997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vantoux http://www.wikidata.org/entity/Q22002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinckange http://www.wikidata.org/entity/Q22003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyeuvre-Petite http://www.wikidata.org/entity/Q22000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soucht http://www.wikidata.org/entity/Q22001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vilsberg http://www.wikidata.org/entity/Q22006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Entrange http://www.wikidata.org/entity/Q22007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roppeviller http://www.wikidata.org/entity/Q22004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vallerange http://www.wikidata.org/entity/Q22005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottange http://www.wikidata.org/entity/Q22010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zoufftgen http://www.wikidata.org/entity/Q22011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gravelotte http://www.wikidata.org/entity/Q22008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grindorff-Bizing http://www.wikidata.org/entity/Q22009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menskirch http://www.wikidata.org/entity/Q22014 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hestroff http://www.wikidata.org/entity/Q22015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enchenberg http://www.wikidata.org/entity/Q22013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rahling http://www.wikidata.org/entity/Q22018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranguevaux http://www.wikidata.org/entity/Q22019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbesheim http://www.wikidata.org/entity/Q22016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Folkling http://www.wikidata.org/entity/Q22017 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemud http://www.wikidata.org/entity/Q22022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Romelfing http://www.wikidata.org/entity/Q22023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyeuvre-Grande http://www.wikidata.org/entity/Q22020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmont,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zetting http://www.wikidata.org/entity/Q22027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vitry-sur-Orne http://www.wikidata.org/entity/Q22024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89guelshardt http://www.wikidata.org/entity/Q22025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Les_%C3%89tangs http://www.wikidata.org/entity/Q22031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohrbach-l%C3%A8s-Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q22028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmestroff http://www.wikidata.org/entity/Q22029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vany,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmunster http://www.wikidata.org/entity/Q22035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grostenquin http://www.wikidata.org/entity/Q22032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oudrenne http://www.wikidata.org/entity/Q22033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9chicourt-le-Ch%C3%A2teau http://www.wikidata.org/entity/Q22038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suisse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chanville http://www.wikidata.org/entity/Q22037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarraltroff http://www.wikidata.org/entity/Q22042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9dange http://www.wikidata.org/entity/Q22043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rouhling http://www.wikidata.org/entity/Q22040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufchef http://www.wikidata.org/entity/Q22041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzervisse http://www.wikidata.org/entity/Q22046 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pagny-l%C3%A8s-Goin http://www.wikidata.org/entity/Q22047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarreinsming http://www.wikidata.org/entity/Q22044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thimonville http://www.wikidata.org/entity/Q22050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sailly-Ach%C3%A2tel http://www.wikidata.org/entity/Q22051 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Escherange http://www.wikidata.org/entity/Q22049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufgrange http://www.wikidata.org/entity/Q22054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22055 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hommarting http://www.wikidata.org/entity/Q22053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldhouse http://www.wikidata.org/entity/Q22058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mondorff http://www.wikidata.org/entity/Q22059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lafrimbolle http://www.wikidata.org/entity/Q22062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Raville http://www.wikidata.org/entity/Q22063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederstinzel http://www.wikidata.org/entity/Q22060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grundviller http://www.wikidata.org/entity/Q22061 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manom http://www.wikidata.org/entity/Q22064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulny http://www.wikidata.org/entity/Q22065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veckring http://www.wikidata.org/entity/Q22071 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Russange http://www.wikidata.org/entity/Q22068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schneckenbusch http://www.wikidata.org/entity/Q22069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Freybouse http://www.wikidata.org/entity/Q22074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veckersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ibigny http://www.wikidata.org/entity/Q22076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schmittviller http://www.wikidata.org/entity/Q22077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vern%C3%A9ville http://www.wikidata.org/entity/Q22083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hultehouse http://www.wikidata.org/entity/Q22080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mondelange http://www.wikidata.org/entity/Q22081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schweyen http://www.wikidata.org/entity/Q22086 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chesny http://www.wikidata.org/entity/Q22087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fameck http://www.wikidata.org/entity/Q22084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Talange http://www.wikidata.org/entity/Q22085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hazembourg http://www.wikidata.org/entity/Q22090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Achen,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22094 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabo,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boulange http://www.wikidata.org/entity/Q22093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A9risey http://www.wikidata.org/entity/Q22096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Etzling http://www.wikidata.org/entity/Q22097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boustroff http://www.wikidata.org/entity/Q22103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marange-Silvange http://www.wikidata.org/entity/Q22269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tragny http://www.wikidata.org/entity/Q22275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Norroy-le-Veneur http://www.wikidata.org/entity/Q22273 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-de-Bassel http://www.wikidata.org/entity/Q22276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixheim http://www.wikidata.org/entity/Q22282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fribourg,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9mery http://www.wikidata.org/entity/Q22280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sem%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q22281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richemont,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jure http://www.wikidata.org/entity/Q22287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Woustviller http://www.wikidata.org/entity/Q22291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richeval http://www.wikidata.org/entity/Q22288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleisheim http://www.wikidata.org/entity/Q22289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Viller http://www.wikidata.org/entity/Q22294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9range http://www.wikidata.org/entity/Q22295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rimling http://www.wikidata.org/entity/Q22292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Kourtzerode http://www.wikidata.org/entity/Q22293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorquin http://www.wikidata.org/entity/Q22298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sierck-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q22299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Porcelette http://www.wikidata.org/entity/Q22296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Turquestein-Blancrupt http://www.wikidata.org/entity/Q22297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorry-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Woippy http://www.wikidata.org/entity/Q22300 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jouy-aux-Arches http://www.wikidata.org/entity/Q22301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Postroff http://www.wikidata.org/entity/Q22306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siersthal http://www.wikidata.org/entity/Q22307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obergailbach http://www.wikidata.org/entity/Q22304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberstinzel http://www.wikidata.org/entity/Q22305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laquenexy http://www.wikidata.org/entity/Q22310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elzange http://www.wikidata.org/entity/Q22311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Verny,_France http://www.wikidata.org/entity/Q22308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vry http://www.wikidata.org/entity/Q22309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyviller http://www.wikidata.org/entity/Q22315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peltre http://www.wikidata.org/entity/Q22312 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erching http://www.wikidata.org/entity/Q22313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Macheren http://www.wikidata.org/entity/Q22318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Petit-Tenquin http://www.wikidata.org/entity/Q22319 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nousseviller-l%C3%A8s-Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q22317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guermange http://www.wikidata.org/entity/Q22322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorry-Mardigny http://www.wikidata.org/entity/Q22323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilsprich http://www.wikidata.org/entity/Q22320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ormersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-Ebersing http://www.wikidata.org/entity/Q22326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mey,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9n%C3%A9trange http://www.wikidata.org/entity/Q22330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Val-de-Gu%C3%A9blange http://www.wikidata.org/entity/Q22331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stuckange http://www.wikidata.org/entity/Q22328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Georges,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9mering-l%C3%A8s-Puttelange http://www.wikidata.org/entity/Q22334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sturzelbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jury,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eincheville http://www.wikidata.org/entity/Q22339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Philippsbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seingbouse http://www.wikidata.org/entity/Q22337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solgne http://www.wikidata.org/entity/Q22342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Etting http://www.wikidata.org/entity/Q22343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gandrange http://www.wikidata.org/entity/Q22340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9nange http://www.wikidata.org/entity/Q22341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Falck,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Givrycourt http://www.wikidata.org/entity/Q22347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lessy http://www.wikidata.org/entity/Q22344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinkirchen http://www.wikidata.org/entity/Q22345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Torcheville http://www.wikidata.org/entity/Q22350 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vic-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q22351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guerstling http://www.wikidata.org/entity/Q22348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Holling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Fran%C3%A7ois-Lacroix http://www.wikidata.org/entity/Q22355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufvillage http://www.wikidata.org/entity/Q22352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morhange http://www.wikidata.org/entity/Q22353 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerb%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q22358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmerange-l%C3%A8s-Boulay http://www.wikidata.org/entity/Q22359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lesse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimming http://www.wikidata.org/entity/Q22357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Farschviller http://www.wikidata.org/entity/Q22362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Velving http://www.wikidata.org/entity/Q22363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nousseviller-Saint-Nabor http://www.wikidata.org/entity/Q22361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Filstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roupeldange http://www.wikidata.org/entity/Q22367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9melfang http://www.wikidata.org/entity/Q22365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9ning http://www.wikidata.org/entity/Q22370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Momerstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Piblange http://www.wikidata.org/entity/Q22369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottonville http://www.wikidata.org/entity/Q22374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9mering http://www.wikidata.org/entity/Q22375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riche http://www.wikidata.org/entity/Q22372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neunkirchen-l%C3%A8s-Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q22373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Varsberg http://www.wikidata.org/entity/Q22376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bosselshausen http://www.wikidata.org/entity/Q22783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Broque http://www.wikidata.org/entity/Q22790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Durrenbach http://www.wikidata.org/entity/Q22788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenbach-l%C3%A8s-W%C5%93rth http://www.wikidata.org/entity/Q22789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Drulingen http://www.wikidata.org/entity/Q22795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baerendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C5%93rsch http://www.wikidata.org/entity/Q22798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bellefosse http://www.wikidata.org/entity/Q22799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berstett http://www.wikidata.org/entity/Q22797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alteckendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Durningen http://www.wikidata.org/entity/Q22800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Altorf http://www.wikidata.org/entity/Q22801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Duntzenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cosswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bust,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorlisheim http://www.wikidata.org/entity/Q22810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Butten http://www.wikidata.org/entity/Q22811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cr%C5%93ttwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Altwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dettwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C5%93senbiesen http://www.wikidata.org/entity/Q22817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbilav%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mundolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weyer,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunspach http://www.wikidata.org/entity/Q22869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingen-sur-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q22875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stiring-Wendel http://www.wikidata.org/entity/Q22879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erlenda_(girav) http://www.wikidata.org/entity/Q22890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschau,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frohmuhl http://www.wikidata.org/entity/Q22892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Mir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegfried_Bernfeld http://www.wikidata.org/entity/Q23914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Englistan http://www.wikidata.org/entity/Q21 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEn_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q221588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AEk%C3%AEna_piroklast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q221616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kudurru http://www.wikidata.org/entity/Q221662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sad_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q221802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dad_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q221893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boult,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q221906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheamus http://www.wikidata.org/entity/Q222039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ITAR-TASS http://www.wikidata.org/entity/Q223799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Selkirk http://www.wikidata.org/entity/Q223797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tabula_rasa http://www.wikidata.org/entity/Q223802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AElaya_neynok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q223807 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehr%C3%AEman http://www.wikidata.org/entity/Q223805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_James http://www.wikidata.org/entity/Q223810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heram http://www.wikidata.org/entity/Q223862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q223981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charcenne http://www.wikidata.org/entity/Q224379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AEre%C5%9Fk%C3%AA_bi%C3%A7%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q229408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cindy_Sherman http://www.wikidata.org/entity/Q229455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelsea_Clinton http://www.wikidata.org/entity/Q229671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karoka_p%C3%BB%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q229814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nax%C3%A7ivan_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q230104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villafans http://www.wikidata.org/entity/Q239799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEr%C3%AEl_%C3%BB_Metodiyos http://www.wikidata.org/entity/Q239925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uejima_Onitsura http://www.wikidata.org/entity/Q240176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haluk_Levent http://www.wikidata.org/entity/Q240368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEray%C3%AA_s%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q240468 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Gel_a_Korey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q240670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_cotyaran http://www.wikidata.org/entity/Q240801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEqalka_ciluq http://www.wikidata.org/entity/Q245181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konurbasyon http://www.wikidata.org/entity/Q245260 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucy http://www.wikidata.org/entity/Q245388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAlhenek http://www.wikidata.org/entity/Q245414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelgerden%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q245426 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coka_Menua http://www.wikidata.org/entity/Q2217177 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar%C3%AAn_ax%C3%AA_C%C3%AEhana_Kevn http://www.wikidata.org/entity/Q2220578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marihuana http://www.wikidata.org/entity/Q2289565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bront%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q2291710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_R%C3%BBsyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2300774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinc%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q2397485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destdir%C3%AAj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2408310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2452823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%BBn%C3%A7%C3%AE,_Aragatsotn http://www.wikidata.org/entity/Q2453025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q2453469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hind_%C3%BB_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2453813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Mijar http://www.wikidata.org/entity/Q22105280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tecno_Mobile http://www.wikidata.org/entity/Q22909292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wek%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q22909693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Yemen http://www.wikidata.org/entity/Q22910691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hemay%C3%AA_1175 http://www.wikidata.org/entity/Q22935722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahciwana_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22948415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gurcistan http://www.wikidata.org/entity/Q22956732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Osmanbeg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22969097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Br%C3%BBney http://www.wikidata.org/entity/Q22994881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tillmann_Damrau http://www.wikidata.org/entity/Q23000558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jwan_Yosef http://www.wikidata.org/entity/Q23984535 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Trappist-1 http://www.wikidata.org/entity/Q23986556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Testud%C3%AEnoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24002214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr%C3%AEm_%C3%87eleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24054473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Auvergne http://www.wikidata.org/entity/Q24082791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAv%C3%A7%C3%BBn%C3%AAn_li_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_(2016-niha) http://www.wikidata.org/entity/Q24083390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neha_Dixit http://www.wikidata.org/entity/Q24534128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/box-footer http://www.wikidata.org/entity/Q24548906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_av%C3%AA_y%C3%AA_Awistraliyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24557484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Romanya http://www.wikidata.org/entity/Q24559948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/%C3%87and_%C3%BB_Huner http://www.wikidata.org/entity/Q24562814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Naveroka_taybet%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24574740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane2 http://www.wikidata.org/entity/Q24575438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/N%C3%BB%C3%A7e/W%C3%AEk%C3%AEnews http://www.wikidata.org/entity/Q24575911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/W%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q24576066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/1 http://www.wikidata.org/entity/Q24576069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/4 http://www.wikidata.org/entity/Q24576074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/5 http://www.wikidata.org/entity/Q24576075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/2 http://www.wikidata.org/entity/Q24576072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/3 http://www.wikidata.org/entity/Q24576073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/W%C3%AAne_R%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q24576077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AEk%C3%AEproje http://www.wikidata.org/entity/Q24579550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-7 http://www.wikidata.org/entity/Q2212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proton http://www.wikidata.org/entity/Q2294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Klang,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chailly-l%C3%A8s-Ennery http://www.wikidata.org/entity/Q22104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avricourt,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22110 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amn%C3%A9ville http://www.wikidata.org/entity/Q22108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chicourt http://www.wikidata.org/entity/Q22109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amanvillers http://www.wikidata.org/entity/Q22114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ars-Laquenexy http://www.wikidata.org/entity/Q22115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hattigny http://www.wikidata.org/entity/Q22112 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foulcrey http://www.wikidata.org/entity/Q22118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tel-Saint-Germain http://www.wikidata.org/entity/Q22119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Desseling http://www.wikidata.org/entity/Q22117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousseviller http://www.wikidata.org/entity/Q22122 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hagen,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aube,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22126 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kappelkinger http://www.wikidata.org/entity/Q22127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cappel,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arry,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bickenholtz http://www.wikidata.org/entity/Q22128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harprich http://www.wikidata.org/entity/Q22134 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blies-%C3%89bersing http://www.wikidata.org/entity/Q22132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antilly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22133 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Halstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaux,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbach http://www.wikidata.org/entity/Q22136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schorbach http://www.wikidata.org/entity/Q22143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niderhoff http://www.wikidata.org/entity/Q22141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9ding http://www.wikidata.org/entity/Q22146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C5%93nigsmacker http://www.wikidata.org/entity/Q22147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Petit-R%C3%A9derching http://www.wikidata.org/entity/Q22144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9ning-l%C3%A8s-Saint-Avold http://www.wikidata.org/entity/Q22150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muse_(kom) http://www.wikidata.org/entity/Q22151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nilvange http://www.wikidata.org/entity/Q22148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moncheux http://www.wikidata.org/entity/Q22154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hombourg-Budange http://www.wikidata.org/entity/Q22152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Barbe,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufmoulins http://www.wikidata.org/entity/Q22159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Liederschiedt http://www.wikidata.org/entity/Q22156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldwisse http://www.wikidata.org/entity/Q22157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoste,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Phalsbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Terville http://www.wikidata.org/entity/Q22166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monneren http://www.wikidata.org/entity/Q22167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rustroff http://www.wikidata.org/entity/Q22164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosselange http://www.wikidata.org/entity/Q22171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9meling http://www.wikidata.org/entity/Q22168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Voyer,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vasperviller http://www.wikidata.org/entity/Q22172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nitting http://www.wikidata.org/entity/Q22178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Far%C3%A9bersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guebenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q22177 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunting,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aspach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malroy http://www.wikidata.org/entity/Q22186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizeroy http://www.wikidata.org/entity/Q22187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirviller http://www.wikidata.org/entity/Q22184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9melfing http://www.wikidata.org/entity/Q22190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vulmont http://www.wikidata.org/entity/Q22188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hommert http://www.wikidata.org/entity/Q22195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roz%C3%A9rieulles http://www.wikidata.org/entity/Q22193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Walschbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hundling http://www.wikidata.org/entity/Q22199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93neck http://www.wikidata.org/entity/Q22196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Maxe http://www.wikidata.org/entity/Q22202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schalbach http://www.wikidata.org/entity/Q22200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Retonfey http://www.wikidata.org/entity/Q22206 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rurange-l%C3%A8s-Thionville http://www.wikidata.org/entity/Q22204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niderviller http://www.wikidata.org/entity/Q22205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Servigny-l%C3%A8s-Raville http://www.wikidata.org/entity/Q22210 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gavisse http://www.wikidata.org/entity/Q22211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roussy-le-Village http://www.wikidata.org/entity/Q22208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Li%C3%A9hon http://www.wikidata.org/entity/Q22209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A8ves http://www.wikidata.org/entity/Q22215 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elvange,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinglange http://www.wikidata.org/entity/Q22379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaudreching http://www.wikidata.org/entity/Q22377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guerting http://www.wikidata.org/entity/Q22382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Petite-Rosselle http://www.wikidata.org/entity/Q22383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%A9hange http://www.wikidata.org/entity/Q22380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9ding http://www.wikidata.org/entity/Q22381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutzelbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lipsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Betschdorf http://www.wikidata.org/entity/Q22384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morsbach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutzig http://www.wikidata.org/entity/Q22390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hambach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Vou%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q22388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Petite-Pierre http://www.wikidata.org/entity/Q22389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemberg,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grosbliederstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diemeringen http://www.wikidata.org/entity/Q22392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhinau http://www.wikidata.org/entity/Q22393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guessling-H%C3%A9mering http://www.wikidata.org/entity/Q22398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9ning http://www.wikidata.org/entity/Q22399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moulins-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vigy http://www.wikidata.org/entity/Q22397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gros-R%C3%A9derching http://www.wikidata.org/entity/Q22402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Flocourt http://www.wikidata.org/entity/Q22403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guenviller http://www.wikidata.org/entity/Q22400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lengelsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Racrange http://www.wikidata.org/entity/Q22407 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lachambre http://www.wikidata.org/entity/Q22405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Rohrbach http://www.wikidata.org/entity/Q22410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lelling http://www.wikidata.org/entity/Q22411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundershoffen http://www.wikidata.org/entity/Q22414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tromborn http://www.wikidata.org/entity/Q22412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasselonne http://www.wikidata.org/entity/Q22413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schweighouse-sur-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q22418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grandfontaine,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Vancelle http://www.wikidata.org/entity/Q22416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberdorff http://www.wikidata.org/entity/Q22417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C5%93nheim http://www.wikidata.org/entity/Q22422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22423 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C5%93schwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saales http://www.wikidata.org/entity/Q22421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cocheren http://www.wikidata.org/entity/Q22427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedervisse http://www.wikidata.org/entity/Q22428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmerange-les-Mines http://www.wikidata.org/entity/Q22429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottrott http://www.wikidata.org/entity/Q22434 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lauterbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Freyming-Merlebach http://www.wikidata.org/entity/Q22433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Entzheim http://www.wikidata.org/entity/Q22438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Breidenbach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelbergheim http://www.wikidata.org/entity/Q22436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soufflenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barst http://www.wikidata.org/entity/Q22442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9rig-Vintrange http://www.wikidata.org/entity/Q22443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertrange,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goetzenbruck http://www.wikidata.org/entity/Q22441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettelainville http://www.wikidata.org/entity/Q22447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Failly http://www.wikidata.org/entity/Q22444 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brulange http://www.wikidata.org/entity/Q22445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haspelschiedt http://www.wikidata.org/entity/Q22451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Altrippe http://www.wikidata.org/entity/Q22448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Breistroff-la-Grande http://www.wikidata.org/entity/Q22449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diesen http://www.wikidata.org/entity/Q22455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Glatigny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diffembach-l%C3%A8s-Hellimer http://www.wikidata.org/entity/Q22453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coincy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hellimer http://www.wikidata.org/entity/Q22456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Betting,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sand,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vittersbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhrwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Munchhausen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waltenheim-sur-Zorn http://www.wikidata.org/entity/Q22895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Hohwald http://www.wikidata.org/entity/Q22893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weislingen http://www.wikidata.org/entity/Q22898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuve-%C3%89glise http://www.wikidata.org/entity/Q22896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C5%93rdt http://www.wikidata.org/entity/Q22902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Still,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleury,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirrwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldersbach http://www.wikidata.org/entity/Q22907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weitbruch http://www.wikidata.org/entity/Q22904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hottviller http://www.wikidata.org/entity/Q22911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErxane http://www.wikidata.org/entity/Q22908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22909 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noisseville http://www.wikidata.org/entity/Q22914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meisenthal http://www.wikidata.org/entity/Q22915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9milly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vescheim http://www.wikidata.org/entity/Q22913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reyersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lambach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22919 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plaine,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nelling http://www.wikidata.org/entity/Q22917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Illange http://www.wikidata.org/entity/Q22922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierrevillers http://www.wikidata.org/entity/Q22923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diane-Capelle http://www.wikidata.org/entity/Q22921 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hombourg-Haut http://www.wikidata.org/entity/Q22926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourscheid,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Silly-en-Saulnois http://www.wikidata.org/entity/Q22924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sillegny http://www.wikidata.org/entity/Q22925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Hubert,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plesnois http://www.wikidata.org/entity/Q22934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9y,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q22933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pange http://www.wikidata.org/entity/Q22936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laning http://www.wikidata.org/entity/Q22940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ennery,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Epping,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%27H%C3%B4pital,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernestviller http://www.wikidata.org/entity/Q22948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosheim http://www.wikidata.org/entity/Q22990 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Argancy http://www.wikidata.org/entity/Q22994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tressange http://www.wikidata.org/entity/Q22993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Holving http://www.wikidata.org/entity/Q22999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9mestroff http://www.wikidata.org/entity/Q22997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coume http://www.wikidata.org/entity/Q23001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Skotlenda http://www.wikidata.org/entity/Q22 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%AEnlenda http://www.wikidata.org/entity/Q223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bruksel http://www.wikidata.org/entity/Q239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_vala http://www.wikidata.org/entity/Q226183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/BIOS http://www.wikidata.org/entity/Q226264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Samantha_Morton http://www.wikidata.org/entity/Q230190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_(cudakirin) http://www.wikidata.org/entity/Q230261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zervan http://www.wikidata.org/entity/Q230478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_vegera_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q230576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hul%C3%AE%C3%A7al http://www.wikidata.org/entity/Q230837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orkut http://www.wikidata.org/entity/Q231396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sei_Sh%C5%8Dnagon http://www.wikidata.org/entity/Q231603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Armanc http://www.wikidata.org/entity/Q231823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yoani_S%C3%A1nchez http://www.wikidata.org/entity/Q241106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mortal_Kombat http://www.wikidata.org/entity/Q241163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEna_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q241588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwestek http://www.wikidata.org/entity/Q241625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serwa_Abarkuh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q245835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtogenet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q246128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lewes http://www.wikidata.org/entity/Q246884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%BBp http://www.wikidata.org/entity/Q248242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErav%C3%AAtin http://www.wikidata.org/entity/Q2252077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyab%C3%AErovk http://www.wikidata.org/entity/Q2253527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Kolombiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2258527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deqsor http://www.wikidata.org/entity/Q2258881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Simbila_Mezopotamyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2260259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_f%C3%AEn%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2261763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Derbend%C3%AExan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2261799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Lozan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2261995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grindr http://www.wikidata.org/entity/Q2302402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elwend http://www.wikidata.org/entity/Q2302910 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan_Airlines http://www.wikidata.org/entity/Q2305160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q2305258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknas http://www.wikidata.org/entity/Q2306091 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elegez http://www.wikidata.org/entity/Q2311537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elfub%C3%AAy_Tac%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2311554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ermenistana_rojava http://www.wikidata.org/entity/Q2311567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanton http://www.wikidata.org/entity/Q2311958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%A0kofja_Loka http://www.wikidata.org/entity/Q2318898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solo_performance http://www.wikidata.org/entity/Q2319401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Komara_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2415129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAvan http://www.wikidata.org/entity/Q2460422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEran%C3%AA_P%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q2472762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destan_(w%C3%AAje) http://www.wikidata.org/entity/Q2477865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Genov%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2479433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Jonava http://www.wikidata.org/entity/Q2480155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tengr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2481517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yuval_Noah_Harari http://www.wikidata.org/entity/Q2484404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mecaristan http://www.wikidata.org/entity/Q22572518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Venezuela http://www.wikidata.org/entity/Q22573710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kor%C3%AAya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q22583654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Belar%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q22632639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katherine_Maher http://www.wikidata.org/entity/Q23034479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AE%C5%9Fok http://www.wikidata.org/entity/Q23041430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tac%C3%AEkistan http://www.wikidata.org/entity/Q23067694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%9Bzb%C3%AAkistan http://www.wikidata.org/entity/Q23072010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Laos http://www.wikidata.org/entity/Q23072424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vuejs http://www.wikidata.org/entity/Q24589705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebnem_Korur_Fincanc%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q24703165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pink_Floyd http://www.wikidata.org/entity/Q2306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%B3w http://www.wikidata.org/entity/Q2316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEda_h%C3%AEdroklor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanaa http://www.wikidata.org/entity/Q2471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22474 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Russ,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soultz-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q22476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fegersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebersheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gries,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebersmunster http://www.wikidata.org/entity/Q22486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Furdenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Avold http://www.wikidata.org/entity/Q22485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steige http://www.wikidata.org/entity/Q22491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rott,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Griesheim-pr%C3%A8s-Molsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lalaye http://www.wikidata.org/entity/Q22495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huttenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wangenbourg-Engenthal http://www.wikidata.org/entity/Q22498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Issenhausen http://www.wikidata.org/entity/Q22499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goxwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seebach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maisonsgoutte http://www.wikidata.org/entity/Q22506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Souffelweyersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huttendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Melsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirmeck http://www.wikidata.org/entity/Q22509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menchhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q22514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gresswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuttolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Minversheim http://www.wikidata.org/entity/Q22519 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erstein http://www.wikidata.org/entity/Q22517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmoutier http://www.wikidata.org/entity/Q22523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederhaslach http://www.wikidata.org/entity/Q22520 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranrupt http://www.wikidata.org/entity/Q22521 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boulay-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Florange http://www.wikidata.org/entity/Q22540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalhunden http://www.wikidata.org/entity/Q22541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarrebourg http://www.wikidata.org/entity/Q22544 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/German http://www.wikidata.org/entity/Q22633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Schiltigheim http://www.wikidata.org/entity/Q22639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brumath http://www.wikidata.org/entity/Q22637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thionville http://www.wikidata.org/entity/Q22640 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheshire http://www.wikidata.org/entity/Q23064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Northumberland http://www.wikidata.org/entity/Q23079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lancashire http://www.wikidata.org/entity/Q23077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/County_Durham http://www.wikidata.org/entity/Q23082 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lincolnshire http://www.wikidata.org/entity/Q23090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nottinghamshire http://www.wikidata.org/entity/Q23092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbyshire http://www.wikidata.org/entity/Q23098 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shropshire http://www.wikidata.org/entity/Q23103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leicestershire http://www.wikidata.org/entity/Q23106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rutland http://www.wikidata.org/entity/Q23107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Staffordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suffolk http://www.wikidata.org/entity/Q23111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Norfolk http://www.wikidata.org/entity/Q23109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Northamptonshire http://www.wikidata.org/entity/Q23115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cambridgeshire http://www.wikidata.org/entity/Q23112 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/LSD http://www.wikidata.org/entity/Q23118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herefordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Worcestershire http://www.wikidata.org/entity/Q23135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedfordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Warwickshire http://www.wikidata.org/entity/Q23140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cornwall http://www.wikidata.org/entity/Q23148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorset http://www.wikidata.org/entity/Q23159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devon http://www.wikidata.org/entity/Q23156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Somerset http://www.wikidata.org/entity/Q23157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gloucestershire http://www.wikidata.org/entity/Q23165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oxfordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiltshire http://www.wikidata.org/entity/Q23183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hampshire http://www.wikidata.org/entity/Q23204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/God_is_not_great_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q24596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_siyas%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boqijeya_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baqil%C3%AA_xat%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Walonya http://www.wikidata.org/entity/Q231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkswagen http://www.wikidata.org/entity/Q246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zoro_Met%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q226787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kewmar http://www.wikidata.org/entity/Q226788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noh http://www.wikidata.org/entity/Q226887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fan%C3%AAle http://www.wikidata.org/entity/Q232191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevir http://www.wikidata.org/entity/Q232254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Zor%C3%AA_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q232387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sard%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q232615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fecr http://www.wikidata.org/entity/Q233123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Edlib_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q233218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Bahriyan http://www.wikidata.org/entity/Q248786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengez%C3%BBr,_Qerebax http://www.wikidata.org/entity/Q249226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boykota_otobus%C3%AA_ya_Montgomery http://www.wikidata.org/entity/Q249367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lee_Ryan http://www.wikidata.org/entity/Q252469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanagawa_Oki_Nami_Ura http://www.wikidata.org/entity/Q252485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Away%C3%AA_curey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q252730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C4%B1k_Veysel http://www.wikidata.org/entity/Q252734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nax http://www.wikidata.org/entity/Q2267244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dam%C3%AAzrandin http://www.wikidata.org/entity/Q2324975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_pesendkir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2329189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shrikhand http://www.wikidata.org/entity/Q2341683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dil%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q2419844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AE%C5%9Fmok http://www.wikidata.org/entity/Q2421547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xonc_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2422264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEraz_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2422280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpan,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2424581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_telev%C3%AEzyon%C3%AA_ya_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2495614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_mirovan_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2495699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewlekar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2526135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/N%C3%AEjerya http://www.wikidata.org/entity/Q22661880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Senegal http://www.wikidata.org/entity/Q22661891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adiyat http://www.wikidata.org/entity/Q233673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q233762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Panchatantra http://www.wikidata.org/entity/Q233780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hes%C3%AE%C3%A7e_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q233914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerbot_k%C3%AAfal http://www.wikidata.org/entity/Q234014 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bosch http://www.wikidata.org/entity/Q234021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erasmus_Darwin http://www.wikidata.org/entity/Q234050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_japon http://www.wikidata.org/entity/Q234138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diam%27s http://www.wikidata.org/entity/Q242005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAnc_Xanedan%C3%AE_%C3%BB_Deh_Keyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q242115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nesr%C3%AEn_Sut%C3%BBde http://www.wikidata.org/entity/Q242124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seferber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q242412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEndaugas http://www.wikidata.org/entity/Q242436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Endonezya http://www.wikidata.org/entity/Q22672810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Erlenda http://www.wikidata.org/entity/Q22673193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qirgizistan http://www.wikidata.org/entity/Q22673215 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Erebistana_Siy%C3%BBd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22675857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sw%C3%AEsre http://www.wikidata.org/entity/Q22675905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Taylenda http://www.wikidata.org/entity/Q22675954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tanzanya http://www.wikidata.org/entity/Q22676242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kenya http://www.wikidata.org/entity/Q22676593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Nuceba http://www.wikidata.org/entity/Q22676770 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fransa_%C3%8Ele-de-France http://www.wikidata.org/entity/Q22679723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_%C3%87ek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22695594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qazaxistan http://www.wikidata.org/entity/Q23215496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anshuman_Tiwari http://www.wikidata.org/entity/Q23409817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer_li_gor%C3%AE_kronolojiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24206335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qerebaxa_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q24238562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/CrowdStrike http://www.wikidata.org/entity/Q24890758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Dostaniy%C3%AA_ya_Kurdistan_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24898502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Colligny-Maizery http://www.wikidata.org/entity/Q24938615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_p%C3%AE%C5%9Fesaziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_S%C3%AEh_Salan http://www.wikidata.org/entity/Q2487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kompresyona_daney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wissembourg http://www.wikidata.org/entity/Q22636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarreguemines http://www.wikidata.org/entity/Q22642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geispolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Troya http://www.wikidata.org/entity/Q22647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEsem%C3%AEt%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q22649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apach http://www.wikidata.org/entity/Q22659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neft http://www.wikidata.org/entity/Q22656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beton http://www.wikidata.org/entity/Q22657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Illkirch-Graffenstaden http://www.wikidata.org/entity/Q22660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhesin http://www.wikidata.org/entity/Q22667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_koord%C3%AEnat%C3%AAn_erdn%C3%AEgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAlav http://www.wikidata.org/entity/Q22676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalem,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutzenhausen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blanche-%C3%89glise http://www.wikidata.org/entity/Q22681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bank http://www.wikidata.org/entity/Q22687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelhausbergen http://www.wikidata.org/entity/Q22684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q22695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Molsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Forbach http://www.wikidata.org/entity/Q22703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoffen http://www.wikidata.org/entity/Q22700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plakeya_tiromb%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bindernheim http://www.wikidata.org/entity/Q22704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berkshire http://www.wikidata.org/entity/Q23220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buckinghamshire http://www.wikidata.org/entity/Q23229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amtrak http://www.wikidata.org/entity/Q23239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Essex http://www.wikidata.org/entity/Q23240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Surrey http://www.wikidata.org/entity/Q23276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kent http://www.wikidata.org/entity/Q23298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Audi http://www.wikidata.org/entity/Q23317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Westmorland http://www.wikidata.org/entity/Q23326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huntingdonshire http://www.wikidata.org/entity/Q23330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sussex http://www.wikidata.org/entity/Q23346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft http://www.wikidata.org/entity/Q23350 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q23355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abraham_Maslow http://www.wikidata.org/entity/Q23357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cumberland http://www.wikidata.org/entity/Q23360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_kogn%C3%AEt%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q23373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Auguste_Dominique_Ingres http://www.wikidata.org/entity/Q23380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bav%C3%AA_me http://www.wikidata.org/entity/Q23393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gol http://www.wikidata.org/entity/Q23397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Orsay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q23402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Alanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q23427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Honaka_zanist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Watt http://www.wikidata.org/entity/Q25236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Volt http://www.wikidata.org/entity/Q25250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nixte http://www.wikidata.org/entity/Q25257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ca_Mau http://www.wikidata.org/entity/Q25262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meteoroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pileya_Celsius http://www.wikidata.org/entity/Q25267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pis%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q25265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pri%C5%9Ft%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q25270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Estgeha_Valageh%C3%AA_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_ziman%C3%AAn_afr%C3%AEkay%C3%AE_%C3%BB_asyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_kod%C3%AAn_ISO_y%C3%AAn_dewletan http://www.wikidata.org/entity/Q25275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_gewr http://www.wikidata.org/entity/Q25273 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezotop http://www.wikidata.org/entity/Q25276 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Da_Nang http://www.wikidata.org/entity/Q25282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Da_Lat http://www.wikidata.org/entity/Q25281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAjnak http://www.wikidata.org/entity/Q25284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_ziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/2_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q25298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sih_%C3%BB_%C5%9Fe%C5%9F_D%C3%AEmen%C3%AAn_%C3%87iyay%C3%AA_Fuji http://www.wikidata.org/entity/Q227494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alessandro_Nesta http://www.wikidata.org/entity/Q227892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yanni http://www.wikidata.org/entity/Q234716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Rizgariya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q234738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinet http://www.wikidata.org/entity/Q234764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellah http://www.wikidata.org/entity/Q234801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%BBr_II http://www.wikidata.org/entity/Q234860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gasor http://www.wikidata.org/entity/Q235052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fir%C3%AE%C5%9Fte http://www.wikidata.org/entity/Q235113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkdana_%C5%9Earistanan http://www.wikidata.org/entity/Q235193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilary_Hahn http://www.wikidata.org/entity/Q235406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ikurri%C3%B1a http://www.wikidata.org/entity/Q235475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEparxiya http://www.wikidata.org/entity/Q235494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reqa_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q235563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sal%C3%AAn_hevpar_y%C3%AAn_bi_roja_s%C3%AA%C5%9Fem%C3%AA_dest_p%C3%AA_kiriye http://www.wikidata.org/entity/Q235684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEst%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q235757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henter%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q235783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi_xatir%C3%AA_s%C3%AElehan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q235795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Natacha_Atlas http://www.wikidata.org/entity/Q235896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hadise http://www.wikidata.org/entity/Q236047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emrah_Erdo%C4%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q236920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ealhswith http://www.wikidata.org/entity/Q242670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WinRAR http://www.wikidata.org/entity/Q242747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng%C3%AA_sekin%C3%AE_y%C3%AA_dul%C3%AAv%C3%AE_y%C3%AA_bilerz http://www.wikidata.org/entity/Q242797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rast http://www.wikidata.org/entity/Q242863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar%C3%AA_Tr%C3%AEn%C3%AEdad_%C3%BB_Tobago http://www.wikidata.org/entity/Q242890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q243135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zebray%C3%AA_%C3%A7iyayan http://www.wikidata.org/entity/Q243213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q250090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kir%C3%AAc http://www.wikidata.org/entity/Q250423 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Selax http://www.wikidata.org/entity/Q250504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9moins http://www.wikidata.org/entity/Q250666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q253143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Kade%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q253155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Servet_Kocakaya http://www.wikidata.org/entity/Q2274151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A7eb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q2274559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WebMoney http://www.wikidata.org/entity/Q2344958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_sumeran http://www.wikidata.org/entity/Q2345840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedre http://www.wikidata.org/entity/Q2349675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2351863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorasan http://www.wikidata.org/entity/Q2352322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewac%C3%AAn_Muhemmed http://www.wikidata.org/entity/Q2354223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aiden_Ashley http://www.wikidata.org/entity/Q2355026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehkam http://www.wikidata.org/entity/Q2357930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_Tilzeter%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2359563 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Har%C3%AEvarman http://www.wikidata.org/entity/Q2359577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Elah%C3%BBekber http://www.wikidata.org/entity/Q2359589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Todd_Fuller http://www.wikidata.org/entity/Q2359600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mox http://www.wikidata.org/entity/Q2360881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2361612 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sar%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q2364235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezgistan http://www.wikidata.org/entity/Q2365056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sumernas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2365225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erl%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q2366098 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAman_Heleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2425997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ariyawerte http://www.wikidata.org/entity/Q2428240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cam%C3%BB%C5%9Fvan http://www.wikidata.org/entity/Q2429250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_mo%C5%9Fek%C3%AAn_S-500 http://www.wikidata.org/entity/Q2502230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/U%C4%9Fur_%C5%9Eahin http://www.wikidata.org/entity/Q2505089 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azadistan http://www.wikidata.org/entity/Q2506068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Ke%C3%A7a_Qir%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q2506536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gugalanna http://www.wikidata.org/entity/Q2532233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Scootera_elektr%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23504115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebza_av%C3%AA_ya_helandin%C3%AA_1B http://www.wikidata.org/entity/Q23581841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Natalie_Minko http://www.wikidata.org/entity/Q23661783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garnik_Asatrian http://www.wikidata.org/entity/Q23697725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Minbic%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q23701421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_%C5%9Eukr%C3%AE_Baban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24289734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_balafirgeha_Ataturk_a_Stembol%C3%AA_ya_2016an http://www.wikidata.org/entity/Q25007917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:2017_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25075464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avah%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan_%C3%BB_cureyan http://www.wikidata.org/entity/Q25319674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_cot_%C3%BB_kit http://www.wikidata.org/entity/Q25625006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Golgul%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEvron http://www.wikidata.org/entity/Q25625012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C4%B1rdaran http://www.wikidata.org/entity/Q25625023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q25625031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt%C3%BBnova http://www.wikidata.org/entity/Q25625036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%95%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C http://www.wikidata.org/entity/Q25625047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArg%C3%AAt http://www.wikidata.org/entity/Q25625054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fira_Dorika http://www.wikidata.org/entity/Q25625058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fan_Erba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25625065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diljen_Ron%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beluka_%C5%9E%C3%AEvareza http://www.wikidata.org/entity/Q25625139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_Axay%C3%AA_Ew%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Histrek http://www.wikidata.org/entity/Q25625140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Ebay http://www.wikidata.org/entity/Q25625162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Aday http://www.wikidata.org/entity/Q25625161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed%C3%AA_D%C3%AEnewer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelheya_Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByer%C3%AAn_Giyad%C3%AEn%C3%AA_2015 http://www.wikidata.org/entity/Q25625224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekin_Wan http://www.wikidata.org/entity/Q25625231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AAn_7%27%C3%AA_hez%C3%AErana_2015%27an_li_Rihay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hudutk%C3%B6y http://www.wikidata.org/entity/Q25625247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ey_Ni%C5%9Ft%C3%AEman http://www.wikidata.org/entity/Q25625255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez%C3%AEziye http://www.wikidata.org/entity/Q25625256 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhadvan_John http://www.wikidata.org/entity/Q25625257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensar_Beyt_el-Meqd%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25625266 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cund_el-X%C3%AElefe http://www.wikidata.org/entity/Q25625269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gul%C3%AA_%C3%A7iqer http://www.wikidata.org/entity/Q25625291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ikram_O%C4%9Fuz http://www.wikidata.org/entity/Q25625295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Germay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawercan http://www.wikidata.org/entity/Q25625315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berxwedana_S%C3%BBr%C3%AA,_2015-2016 http://www.wikidata.org/entity/Q25625318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAmxo http://www.wikidata.org/entity/Q25625343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed%C3%AA_Merwan http://www.wikidata.org/entity/Q25625340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fantast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25625346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hus%C3%AAn_ibn_El%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez_a%C5%9Fiq%C3%AA_ke%C3%A7ika_Barzan%C3%AE_me! http://www.wikidata.org/entity/Q25625368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_Parlemen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Husamed%C3%AEn%C3%AA_%C3%87eleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Bir%C3%BBsk_Tugan http://www.wikidata.org/entity/Q25625399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birc_(st%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdeha_(mar) http://www.wikidata.org/entity/Q25625440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_ziman%C3%AA_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25630436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Notron http://www.wikidata.org/entity/Q2348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Schr%C3%B6der http://www.wikidata.org/entity/Q2530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obernai http://www.wikidata.org/entity/Q22727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haguenau http://www.wikidata.org/entity/Q22730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hettange-Grande http://www.wikidata.org/entity/Q22739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanfen http://www.wikidata.org/entity/Q22743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouxwiller,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q22741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nouilly http://www.wikidata.org/entity/Q22747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Salins http://www.wikidata.org/entity/Q22745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Algrange http://www.wikidata.org/entity/Q22751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorentzen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q22754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montigny-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barr,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Spicheren http://www.wikidata.org/entity/Q22756 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Scy-Chazelles http://www.wikidata.org/entity/Q22757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C5%93rth http://www.wikidata.org/entity/Q22762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q22766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Altenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischoffsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Duttlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adamswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dachstein,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernardvill%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q22772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dangolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Drusenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Duppigheim http://www.wikidata.org/entity/Q22779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Benfeld http://www.wikidata.org/entity/Q22776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bootzheim http://www.wikidata.org/entity/Q22777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Durstel http://www.wikidata.org/entity/Q22782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bossendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Achenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyar http://www.wikidata.org/entity/Q23425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fgabad http://www.wikidata.org/entity/Q23438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav http://www.wikidata.org/entity/Q23442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEvaz http://www.wikidata.org/entity/Q23485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%9F%C3%A7ena http://www.wikidata.org/entity/Q23495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkeoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacansork http://www.wikidata.org/entity/Q23501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balkan http://www.wikidata.org/entity/Q23522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekvator http://www.wikidata.org/entity/Q23538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/NASA http://www.wikidata.org/entity/Q23548 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini http://www.wikidata.org/entity/Q23559 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Podgorica http://www.wikidata.org/entity/Q23564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferheng http://www.wikidata.org/entity/Q23622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berm%C3%BBda http://www.wikidata.org/entity/Q23635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tev%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q25294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesp http://www.wikidata.org/entity/Q25292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_kelt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaq http://www.wikidata.org/entity/Q25307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_V%C3%AErj%C3%AEn_%C3%AAn_Br%C3%AEtanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzik%C3%AA_nas http://www.wikidata.org/entity/Q25311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_kul%C3%AElkdar http://www.wikidata.org/entity/Q25314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Phan_Thiet http://www.wikidata.org/entity/Q25315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik_(Canidae) http://www.wikidata.org/entity/Q25324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bersorik http://www.wikidata.org/entity/Q25334 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyan_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q25342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Romay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q237480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenk%C3%AA_sekin%C3%AE_y%C3%AA_dul%C3%AAv%C3%AE_y%C3%AA_bilerz http://www.wikidata.org/entity/Q237623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ga_(nivi%C5%9F) http://www.wikidata.org/entity/Q237993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEmyaya_nukleer http://www.wikidata.org/entity/Q243545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bucaramanga http://www.wikidata.org/entity/Q243766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kindirl%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q244158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Artsax http://www.wikidata.org/entity/Q244165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Griesheim-sur-Souffel http://www.wikidata.org/entity/Q244203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guadix http://www.wikidata.org/entity/Q244324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_Misir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q244377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenolkey%C3%AA_gur%C3%A7ik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q251011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q251395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Halloween http://www.wikidata.org/entity/Q251868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FIFA http://www.wikidata.org/entity/Q253414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beaumont,_Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q253903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_Qureqela http://www.wikidata.org/entity/Q254103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lieucourt http://www.wikidata.org/entity/Q254268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ivana_Brli%C4%87-Ma%C5%BEurani%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q254383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andelarre http://www.wikidata.org/entity/Q254847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fesal%C3%AE_(kilor) http://www.wikidata.org/entity/Q254979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost http://www.wikidata.org/entity/Q255096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_%C3%8Enan http://www.wikidata.org/entity/Q2376131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C3%BBr_rojava http://www.wikidata.org/entity/Q2381698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tintenfisch http://www.wikidata.org/entity/Q2435944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taleqan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2438558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D-pad http://www.wikidata.org/entity/Q2445850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AEm%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q2510835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Arkada%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q2511286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajirao_I http://www.wikidata.org/entity/Q2514706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Semyon_K%C3%AErsanov http://www.wikidata.org/entity/Q2519739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87obanmez http://www.wikidata.org/entity/Q2535293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_berbiran http://www.wikidata.org/entity/Q2543932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_S%C3%BBriya_Demokrat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q23701409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_nex%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q23706330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eervan%C3%AA_edaleta_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23719438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Sey%C3%AEd_Mehm%C3%BBd_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q25163409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Li_Din%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25343382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otokar_Ural http://www.wikidata.org/entity/Q25344872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qelere%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q25345384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komele_R%C3%AAxistina_Kurdistan%C3%AA_ya_Partiya_Kom%C3%BBn%C3%AEst_a_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25352438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Astab%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25379732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C5%9F%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25426358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charkh http://www.wikidata.org/entity/Q25433579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henri_J._Barkey http://www.wikidata.org/entity/Q25473195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25473951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parastina_gelek%C3%AE_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25475757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E-Dewlet http://www.wikidata.org/entity/Q25478688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ismail_%C3%96zen http://www.wikidata.org/entity/Q25480157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DFK_Dainava http://www.wikidata.org/entity/Q25497952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsbar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624866 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEndowsa_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Aram http://www.wikidata.org/entity/Q25624865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AAn_sem%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25624870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_S%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAnesaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Min_%C5%9Eahtamar%C3%AA_Min http://www.wikidata.org/entity/Q25624879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Rew%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q25624883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_P%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AE%C3%A7avkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Payizok http://www.wikidata.org/entity/Q25624885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Ro%C5%9Fna http://www.wikidata.org/entity/Q25624889 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Roja_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q25624892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAney%C3%AAn_B%C3%AEran%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25624897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxane http://www.wikidata.org/entity/Q25624902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerika http://www.wikidata.org/entity/Q25624905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_siru%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEdon http://www.wikidata.org/entity/Q25624918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_L%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25624926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Sewad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nikil%C3%AA_balindeyan http://www.wikidata.org/entity/Q25624935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fenb%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_AVA http://www.wikidata.org/entity/Q25624949 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurunc http://www.wikidata.org/entity/Q25624953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pestop%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q25624962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Belk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_J%26J http://www.wikidata.org/entity/Q25624966 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEna_azad http://www.wikidata.org/entity/Q25624970 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBviya_st%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q25624968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Fay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Doy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Resen_Revendi http://www.wikidata.org/entity/Q25624986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojar_Wenda http://www.wikidata.org/entity/Q25624984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xadim http://www.wikidata.org/entity/Q25624988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_boz_a_%C3%A7ol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oset%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xawenkar http://www.wikidata.org/entity/Q25624995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pele%C3%A7emk http://www.wikidata.org/entity/Q25624992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sand%C3%BBlke http://www.wikidata.org/entity/Q25624993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebez_Hem%C3%AA_Re%C5%9F%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q25624996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl%C3%AEstok%C3%AAn_seks%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojan_Haz%C4%B1m http://www.wikidata.org/entity/Q25625002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurett%C3%AEn_zaza http://www.wikidata.org/entity/Q25625003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tihok http://www.wikidata.org/entity/Q25625000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C5%9Fxane http://www.wikidata.org/entity/Q25625010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyar%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/Q25625011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Medreseya_Axtepey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker_%C3%BB_Kulik http://www.wikidata.org/entity/Q25625015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fketak http://www.wikidata.org/entity/Q25625013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Foy%C3%AA_Silo http://www.wikidata.org/entity/Q25625016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpera_Felsefevan http://www.wikidata.org/entity/Q25625022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keysun http://www.wikidata.org/entity/Q25625020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Midya.ru http://www.wikidata.org/entity/Q25625027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/NewsN%C3%BB%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q25625024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEp%C3%AAn_kurd%C3%AE_y%C3%AAn_dema_h%C3%BBriyan http://www.wikidata.org/entity/Q25625028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEl_da%C4%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25625034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Personal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q25625037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Topon%C3%AEmiya_kurd%C3%AE_li_dervey%C3%AE_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Kovara_Ronah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625051 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ronay%C3%AE_Onen http://www.wikidata.org/entity/Q25625049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Memundi http://www.wikidata.org/entity/Q25625052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_t%C3%AAkiliy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serkuran http://www.wikidata.org/entity/Q25625107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_L%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_ya_%C4%B0smail_Be%C5%9Fik%C3%A7i http://www.wikidata.org/entity/Q25625104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veniyas%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25625109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyl_%C3%BB_Mecn%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q25625112 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Kodo_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25625117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmogon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AEney%C3%AAn_Elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25625143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahmut_Oz%C3%A7elik http://www.wikidata.org/entity/Q25625144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyoya_Bexday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtingeh http://www.wikidata.org/entity/Q25625164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutesewif http://www.wikidata.org/entity/Q25625169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parz%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q25625187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kurd%C3%AEyi_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdish_Cultural_Center_of_Illinois http://www.wikidata.org/entity/Q25625226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Xebat%C3%AAn_Kurdolojiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kawa_%C5%9E%C3%AAx%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jesper_S%C3%B6der http://www.wikidata.org/entity/Q25625234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAngava_%C5%9Eeh%C3%AEd_Fermandar_R%C3%BBbar_Qami%C5%9Flo http://www.wikidata.org/entity/Q25625240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Gel_a_Demokrat%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Melet%C3%AE_Kevn http://www.wikidata.org/entity/Q25625254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AArd%C3%AAs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kawa_Onatli http://www.wikidata.org/entity/Q25625265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%AEbane http://www.wikidata.org/entity/Q25625279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEjadperestiya_tirkan_li_dij%C3%AE_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q25625294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Der%27a http://www.wikidata.org/entity/Q25625326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Qin%C3%AAtra http://www.wikidata.org/entity/Q25625335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AElka_N%C3%AEsan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Newala_Qoriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kof%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%AA_R%C3%AE%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25625373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmediye http://www.wikidata.org/entity/Q25625397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBn%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25625403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Operasyona_Reqay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(st%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Westan_(qeza) http://www.wikidata.org/entity/Q25625421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soran%C3%AEzm_(ziman) http://www.wikidata.org/entity/Q25625425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tabloya_dengd%C3%AAr%C3%AAn_AFN_(IPA) http://www.wikidata.org/entity/Q25625438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojava_(Xerq) http://www.wikidata.org/entity/Q25625474 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merz_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q25625492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fahir%C3%AE_Kurd_%C3%BB_Kurdistan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCrtler_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyan_%C3%BB_Felsefeya_Mens%C3%BBr%C3%AA_Hallac_%E2%80%98Enel_Heq%E2%80%99_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeredax_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q25630515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:ISO_639_nav%C3%AA_tl http://www.wikidata.org/entity/Q26093397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eabaz http://www.wikidata.org/entity/Q137474876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Visual_Basic http://www.wikidata.org/entity/Q2378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teleskopa_Fezay%C3%AA_ya_Hubble http://www.wikidata.org/entity/Q2513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyk http://www.wikidata.org/entity/Q2537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rowan_Atkinson http://www.wikidata.org/entity/Q23760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_Vegas http://www.wikidata.org/entity/Q23768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Filist%C3%AEn_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q23792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deh http://www.wikidata.org/entity/Q23806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_atom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ee http://www.wikidata.org/entity/Q23834 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demsal http://www.wikidata.org/entity/Q24384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bokm%C3%A5l http://www.wikidata.org/entity/Q25167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_nynorsk http://www.wikidata.org/entity/Q25164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Titanic http://www.wikidata.org/entity/Q25173 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEkar http://www.wikidata.org/entity/Q25341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Banevank http://www.wikidata.org/entity/Q25345 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBrek http://www.wikidata.org/entity/Q25354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leglega_sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%AEndar http://www.wikidata.org/entity/Q25356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirgurg http://www.wikidata.org/entity/Q25357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qalikdar http://www.wikidata.org/entity/Q25364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Drama http://www.wikidata.org/entity/Q25372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoname http://www.wikidata.org/entity/Q25379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fbe%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%AEban http://www.wikidata.org/entity/Q25381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirika_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_%C5%9Faxdar http://www.wikidata.org/entity/Q25384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerd%C3%AAle http://www.wikidata.org/entity/Q25388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Newark,_N%C3%BB_Jersey http://www.wikidata.org/entity/Q25395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilbil_(balinde) http://www.wikidata.org/entity/Q25393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leglega_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBya_lal http://www.wikidata.org/entity/Q25402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Narewan http://www.wikidata.org/entity/Q25403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_st%C3%AAregulan http://www.wikidata.org/entity/Q25400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiraka_bikumik http://www.wikidata.org/entity/Q25405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAj%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q25408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4ster%C3%A5s http://www.wikidata.org/entity/Q25412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Darkutok http://www.wikidata.org/entity/Q25439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBze http://www.wikidata.org/entity/Q25437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirmiraviya_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Holosen http://www.wikidata.org/entity/Q25445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_amazigh http://www.wikidata.org/entity/Q25448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q25469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serre%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaj http://www.wikidata.org/entity/Q25618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevz http://www.wikidata.org/entity/Q29993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vat%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Eiffel http://www.wikidata.org/entity/Q243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Java_(ziman%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart http://www.wikidata.org/entity/Q254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBre http://www.wikidata.org/entity/Q245005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolyef http://www.wikidata.org/entity/Q245117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Aeoliyan http://www.wikidata.org/entity/Q255331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurrem_Siltan http://www.wikidata.org/entity/Q255809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%A7eya_Liezen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q255834 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amalocichla http://www.wikidata.org/entity/Q256016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Egn%C3%AEmbr%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q256438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBs_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q257106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aigen_im_Ennstal http://www.wikidata.org/entity/Q257539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_federal_%C3%AAn_Awistiryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q261543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_%C4%B0nan%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q269216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_ceredaran http://www.wikidata.org/entity/Q269303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Hallett_Carr http://www.wikidata.org/entity/Q274764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_Mezin_a_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q274918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q274988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Hood http://www.wikidata.org/entity/Q275662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belavb%C3%BBna_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q275918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sara_Teasdale http://www.wikidata.org/entity/Q276013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarokat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q276258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesc%C3%AEda_Quba http://www.wikidata.org/entity/Q276569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojava,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q2559188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojhilat,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q2559220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Bakur,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q2559686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azady.nl http://www.wikidata.org/entity/Q2568003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBstan http://www.wikidata.org/entity/Q2569925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Senato http://www.wikidata.org/entity/Q2570643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Delal http://www.wikidata.org/entity/Q2571655 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fars_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2571688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2572849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rinkeby http://www.wikidata.org/entity/Q2575195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadweriya_%C5%9Firketan http://www.wikidata.org/entity/Q2609670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87igin%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2610703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_kar%C3%AAn_dervey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2612487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telb%C3%AEye http://www.wikidata.org/entity/Q2616942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guram_Zaxarov%C3%AE%C3%A7_Acoyev http://www.wikidata.org/entity/Q2619729 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_Nazca http://www.wikidata.org/entity/Q2620036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftina_nam%C3%BBs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2691275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAaramiy%C3%AAn_hest%C3%AE_y%C3%AAn_zarokatiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2692145 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maher_Zain http://www.wikidata.org/entity/Q2750368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnemaya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2750761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sportske_novosti http://www.wikidata.org/entity/Q2750982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2751223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fa_ferd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2755547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuntaur http://www.wikidata.org/entity/Q2756380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Ftaran http://www.wikidata.org/entity/Q2756466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerewan http://www.wikidata.org/entity/Q2756511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mansa_Konko http://www.wikidata.org/entity/Q2756523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkosyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q2762100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakka http://www.wikidata.org/entity/Q2762648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kunc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2763698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belwa http://www.wikidata.org/entity/Q25544664 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_ke%C3%A7elok_3_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Homoseksuel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25631289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boz%C3%AA_S%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q25649435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/N%C3%AEhat_%C3%87irr http://www.wikidata.org/entity/Q25664152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/M%C3%AEraz_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q25664297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB http://www.wikidata.org/entity/Q25714577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xil%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q25624868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_%C3%AAz%C3%AEd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_mas%C3%AE_sorat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eara_Toksin http://www.wikidata.org/entity/Q25624876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Dalton http://www.wikidata.org/entity/Q25624882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q25624880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87g http://www.wikidata.org/entity/Q25624881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_Deniz http://www.wikidata.org/entity/Q25624886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_B%C3%AEra_Welat http://www.wikidata.org/entity/Q25624891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerbik http://www.wikidata.org/entity/Q25624888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEroka_Du_Ez%C3%AEzan http://www.wikidata.org/entity/Q25624894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekitiya_Jin%C3%AAn_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q25624895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Demokrat%C3%AEk_a_Gel%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q25624898 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ed http://www.wikidata.org/entity/Q25624896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tudes_kurdes http://www.wikidata.org/entity/Q25624901 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivirar http://www.wikidata.org/entity/Q25624912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zindek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_sem%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25624917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xo%C5%9Fnav http://www.wikidata.org/entity/Q25624922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyareta_Bamusk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eilediz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624931 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87afa http://www.wikidata.org/entity/Q25624928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirx%C3%AEtik http://www.wikidata.org/entity/Q25624934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahya_Menek%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25624932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Mamostey%C3%AAn_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q25624938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zad http://www.wikidata.org/entity/Q25624936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeketiya_Q%C3%BBtabiy%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fema_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25624944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xuristan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAwa_%C3%AAlim http://www.wikidata.org/entity/Q25624955 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Meley%C3%AAn_Welatpar%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q25624952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25624956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeh%C3%AEdan_-_Gir%C3%AA_Bes%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25624969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Harvard http://www.wikidata.org/entity/Q25624979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyasvend http://www.wikidata.org/entity/Q25624980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ingo http://www.wikidata.org/entity/Q25624991 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alasko http://www.wikidata.org/entity/Q25625018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaretgeha_Uz%C3%AAr_P%C3%AAxember,_Besre http://www.wikidata.org/entity/Q25625026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx%C3%AA_zirav http://www.wikidata.org/entity/Q25625148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emp%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEna_ziman http://www.wikidata.org/entity/Q25625174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerka_zera http://www.wikidata.org/entity/Q25625172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_dewleta_Tirk%C3%AE_li_dij%C3%AE_kurdan_2015 http://www.wikidata.org/entity/Q25625227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannasiya_teor%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25625238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEreta_Se%C3%AEd%C3%AA_N%C3%BBrs%C3%AE_li_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q25625271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Momina_Mirada http://www.wikidata.org/entity/Q25625272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivistan_%C3%BB_baweriy%C3%AAn_kurd%C3%AAn_Xorasan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fema_Sor_li_nav_kurd%C3%AAn_Xorasan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Zergan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Easwar_Mame http://www.wikidata.org/entity/Q25625369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_(%C3%AAzd%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q25625419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aliy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Azad_(malper) http://www.wikidata.org/entity/Q25625423 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehmaran_(ajal) http://www.wikidata.org/entity/Q25625420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEro_(qeza) http://www.wikidata.org/entity/Q25625424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xencer_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE_(pirt%C3%BBk,_2009) http://www.wikidata.org/entity/Q25625428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElan_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q25625429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ze_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q25625434 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ahardowal%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25625436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eedad%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25625437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEreta_Qaz%C3%AE_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q25625441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataKoord http://www.wikidata.org/entity/Q26905440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirkeriya_dewleta_tirk_li_bakur%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q27628424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEtan_(heyv) http://www.wikidata.org/entity/Q2565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund http://www.wikidata.org/entity/Q25222 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serok%C3%AA_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25223 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sterl%C3%AEna_ingl%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guernsey http://www.wikidata.org/entity/Q25230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Angu%C3%AEla http://www.wikidata.org/entity/Q25228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Benetice http://www.wikidata.org/entity/Q25232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qijak http://www.wikidata.org/entity/Q25565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ume%C3%A5 http://www.wikidata.org/entity/Q25579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_b%C3%AAguh http://www.wikidata.org/entity/Q25587 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevrist http://www.wikidata.org/entity/Q25662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96rebro http://www.wikidata.org/entity/Q25732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBte http://www.wikidata.org/entity/Q25740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_%C5%9Fev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25756 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erana_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q25763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Werdeka_golan http://www.wikidata.org/entity/Q25761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_goran http://www.wikidata.org/entity/Q25769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boqije http://www.wikidata.org/entity/Q25777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q26106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4xj%C3%B6 http://www.wikidata.org/entity/Q26152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q27468 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q27496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q27509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmaroka_d%C3%AEwaran http://www.wikidata.org/entity/Q27532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehing http://www.wikidata.org/entity/Q27589 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiat http://www.wikidata.org/entity/Q27597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amer%C3%AEkaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q27611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven http://www.wikidata.org/entity/Q255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Graie http://www.wikidata.org/entity/Q257768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Sor_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q257785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bextiyar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q257829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewlekariya_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q258307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Motorola http://www.wikidata.org/entity/Q259011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alopochen http://www.wikidata.org/entity/Q259050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnbrom%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q259311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErhebok http://www.wikidata.org/entity/Q259745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Westinghouse http://www.wikidata.org/entity/Q262367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEma_Semer http://www.wikidata.org/entity/Q262364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEnom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q262759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Totem http://www.wikidata.org/entity/Q263443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nota http://www.wikidata.org/entity/Q263478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Astara,_Azerbaycan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q269680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ei%C3%AEtiya_dozdeh_%C3%AEmaman http://www.wikidata.org/entity/Q269785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEnnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q269915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lenkeran_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q269986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEney%C3%AAn_Parastina_Gel http://www.wikidata.org/entity/Q277036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanifing http://www.wikidata.org/entity/Q277397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azadiya_raman%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q277569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%26W_Restaurants http://www.wikidata.org/entity/Q277641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_b%C3%AAparastin http://www.wikidata.org/entity/Q278113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEr%C3%AA_bej%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q278515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andran%C3%AEk_Ozanyan http://www.wikidata.org/entity/Q278864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Crispus_Attucks http://www.wikidata.org/entity/Q288241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Thomas_Stead http://www.wikidata.org/entity/Q288301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chenevrey-et-Morogne http://www.wikidata.org/entity/Q289697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hubel http://www.wikidata.org/entity/Q289933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Akta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q289950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumoka_Qefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2586143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohra_Sil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q2594210 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Alexis_Ponson_du_Terrail http://www.wikidata.org/entity/Q2595750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rich_Skrenta http://www.wikidata.org/entity/Q2622648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayd%C4%B1nl%C4%B1k_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q2623367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeladiz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2625858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakuk http://www.wikidata.org/entity/Q2625867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeraneq http://www.wikidata.org/entity/Q2626865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Raver http://www.wikidata.org/entity/Q2628801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Irini_Merkouri http://www.wikidata.org/entity/Q2629014 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzkend http://www.wikidata.org/entity/Q2630092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heko http://www.wikidata.org/entity/Q2630142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bay%C3%AAsis http://www.wikidata.org/entity/Q2630445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEkek http://www.wikidata.org/entity/Q2630625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_radyoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2635894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Etnoarkeoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2638294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tekn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q2695280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbe%C5%9F%C3%AA_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q2700500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aepypodius http://www.wikidata.org/entity/Q2700549 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Filet-O-Fish http://www.wikidata.org/entity/Q2705946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_aktor%C3%AAn_f%C3%AElm%C3%AAn_pornograf%C3%AEk_%C3%AAn_gey http://www.wikidata.org/entity/Q2774274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemwelatiya_c%C3%AEhan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2785021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baran_Rizgar http://www.wikidata.org/entity/Q2883809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%9Fe_Barazan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2893194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewldana_p%C3%AAkan%C3%AEna_derbeya_le%C5%9Fker%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA_2016 http://www.wikidata.org/entity/Q25906338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konseya_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Serbaz%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25906530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tijen_Kara%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25909292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengsaziya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25954185 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Per%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q27051293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adel_Bakawan http://www.wikidata.org/entity/Q27067370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezeba_Firat%C3%AA_2016-2017 http://www.wikidata.org/entity/Q27761867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Z%C3%AArzewan http://www.wikidata.org/entity/Q28806346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane http://www.wikidata.org/entity/Q28813009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hestiy%C3%AAn_mil_%C3%BB_dest http://www.wikidata.org/entity/Q28828068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gabon http://www.wikidata.org/entity/Q28832562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PlayerUnknown%27s_Battlegrounds http://www.wikidata.org/entity/Q28937399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28967067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qeter http://www.wikidata.org/entity/Q28967079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sudan http://www.wikidata.org/entity/Q28967086 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diana_Nammi http://www.wikidata.org/entity/Q28973035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kamer%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q28975390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/C%C3%AEb%C3%BBt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28975657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ta%C5%9Fkend http://www.wikidata.org/entity/Q269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_(oblast) http://www.wikidata.org/entity/Q2702 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Santiago_de_Chile http://www.wikidata.org/entity/Q2887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Belar%C3%BBs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_tovdar http://www.wikidata.org/entity/Q25814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhandar%C3%AA_rast http://www.wikidata.org/entity/Q25833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEvanok http://www.wikidata.org/entity/Q25909 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q25916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_dahlan http://www.wikidata.org/entity/Q25968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_%C3%A7avmarkan http://www.wikidata.org/entity/Q26229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acar_(gel) http://www.wikidata.org/entity/Q26291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q26297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAcanik http://www.wikidata.org/entity/Q26302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Cook http://www.wikidata.org/entity/Q26988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp_(cins) http://www.wikidata.org/entity/Q27022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shaka_Zulu http://www.wikidata.org/entity/Q27695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:BR http://www.wikidata.org/entity/Q27798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xr%C3%AEstadelf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q27827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%BBmker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_ko%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q28922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erlendaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q26 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar%C3%AA_ax%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q259945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hessenheim http://www.wikidata.org/entity/Q259952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Gusenbauer http://www.wikidata.org/entity/Q260037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEzalok http://www.wikidata.org/entity/Q260482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Megan_Rapinoe http://www.wikidata.org/entity/Q260725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navg%C3%AEn%C3%AAn_hilber%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q260747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ampelion http://www.wikidata.org/entity/Q260768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Amsterdam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q260870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_mecar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q264327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Romanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q265309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gray,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q265332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q265868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Olivia http://www.wikidata.org/entity/Q270700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorothy_Parker http://www.wikidata.org/entity/Q270707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mickie_James http://www.wikidata.org/entity/Q270712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C4%9Bra_Posp%C3%AD%C5%A1ilov%C3%A1-Cechlov%C3%A1 http://www.wikidata.org/entity/Q270721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anne_Sexton http://www.wikidata.org/entity/Q270728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jillian_Hall http://www.wikidata.org/entity/Q270733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puma_(cins) http://www.wikidata.org/entity/Q270748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Janet_Montgomery http://www.wikidata.org/entity/Q271121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fkok http://www.wikidata.org/entity/Q271400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bsiv%C3%AA_Aramat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q271474 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asteyax http://www.wikidata.org/entity/Q271527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Magnoray http://www.wikidata.org/entity/Q279355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alman%C3%AAn_Nam%C3%AEbyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q279595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Half-Life http://www.wikidata.org/entity/Q279744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/IMessage http://www.wikidata.org/entity/Q290267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_komel%C3%AEnayan http://www.wikidata.org/entity/Q290349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tobon http://www.wikidata.org/entity/Q290357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chassey-l%C3%A8s-Montbozon http://www.wikidata.org/entity/Q290556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedrik http://www.wikidata.org/entity/Q290691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89trelles-et-la-Montbleuse http://www.wikidata.org/entity/Q290835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erra http://www.wikidata.org/entity/Q290861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heftd%C3%AAr_(Wan) http://www.wikidata.org/entity/Q291045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tuz http://www.wikidata.org/entity/Q291094 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethia http://www.wikidata.org/entity/Q292956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%93scar_Berger http://www.wikidata.org/entity/Q293194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reha_Erdem http://www.wikidata.org/entity/Q2598575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzimana_faris%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2598965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_dergeh%C3%AE_ya_kezeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2604520 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Goktirkan_a_rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q2607292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Fer%C5%9F%C3%A7iyan http://www.wikidata.org/entity/Q2638857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qami%C5%9Flo,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2639831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arp%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q2640158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Fika_mirov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2640512 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Hi%C5%9Fyarb%C3%BBna_Netewey%C3%AE_ya_Azerbaycana_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q2642355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geh%C3%AEnkeya_k%C3%AEmyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2643251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cudab%C3%BBna_nijad%C3%AE_li_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2652357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Ker%C3%A7%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2652980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEc http://www.wikidata.org/entity/Q2658115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhammed_Hiyabani http://www.wikidata.org/entity/Q2658388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fbaziya_bedew%C3%AEtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2658935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burxan%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2659042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babek%C5%9Fehr http://www.wikidata.org/entity/Q2659162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikesteka_rojhilat%C3%AA_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2711902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Pervaniyan http://www.wikidata.org/entity/Q2713047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayelet_%C5%9Eaked http://www.wikidata.org/entity/Q2791686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Esel%C3%BBye_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2902500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Perestgeh%C3%AA_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2909160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cih%C3%BBy%C3%AAn_Rihay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2912280 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boks http://www.wikidata.org/entity/Q2913550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soupy_Sales http://www.wikidata.org/entity/Q2915318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Canbolad http://www.wikidata.org/entity/Q2915792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_DYA_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2916054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plana_p%C3%AAnc_salan http://www.wikidata.org/entity/Q2916326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezeb%C3%AAn_Kar%C3%AAn_%C5%9Eore%C5%9F%C3%AA_y%C3%AAn_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA_li_%C3%8Esra%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q2916616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Erz%C3%AErom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2916636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hall_for_Memorial_National_For_Fall_Falling_Israel http://www.wikidata.org/entity/Q2920806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaseta_rast-%C3%A7ep http://www.wikidata.org/entity/Q2921172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reda_wijdan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2930613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dobelanan_(Terfeziaceae) http://www.wikidata.org/entity/Q2932328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiftan http://www.wikidata.org/entity/Q2932927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:EditAtWikidata http://www.wikidata.org/entity/Q27061799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serstr%C3%AEk%C3%AA_kesk http://www.wikidata.org/entity/Q27075785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEqz%C3%AEqe http://www.wikidata.org/entity/Q27075852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serstr%C3%AEk%C3%AA_zer http://www.wikidata.org/entity/Q27075864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Servance-Miellin http://www.wikidata.org/entity/Q27139963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gi%C5%9Ftpirsiya_Serxweb%C3%BBna_Ketelonyay%C3%AA_ya_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q27145747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AA_Erebtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q27919117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Virginia_Northern http://www.wikidata.org/entity/Q27919420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alice_Weidel http://www.wikidata.org/entity/Q27975838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Netewey%C3%AE_ya_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29025768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Amer%C3%AEkaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q29043059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/DYA_Washington http://www.wikidata.org/entity/Q29046953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Barbados http://www.wikidata.org/entity/Q29047035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ant%C3%AEgua_%C3%BB_Berb%C3%BBda http://www.wikidata.org/entity/Q29047146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ertu%C4%9Frul_Edirne http://www.wikidata.org/entity/Q29092335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_Gelin http://www.wikidata.org/entity/Q29121773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kor%C3%AAya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q29128351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Okyan%C3%BBsa_Arkt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q29129633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayenda_biyoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornograf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telev%C3%AEzyon http://www.wikidata.org/entity/Q289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_McCartney http://www.wikidata.org/entity/Q2599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Grimm http://www.wikidata.org/entity/Q2793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quito http://www.wikidata.org/entity/Q2900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hechecik%C3%AA_malan http://www.wikidata.org/entity/Q26055 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sundsvall http://www.wikidata.org/entity/Q26476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q26490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96stersund http://www.wikidata.org/entity/Q26515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_qaran http://www.wikidata.org/entity/Q26538 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyk_(teknoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q26540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C5%9F%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q26578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBkink http://www.wikidata.org/entity/Q26582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurebe%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q27066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dodan_%C3%BB_darspiyan http://www.wikidata.org/entity/Q27147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:DE http://www.wikidata.org/entity/Q27895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas_(deng) http://www.wikidata.org/entity/Q27911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenor http://www.wikidata.org/entity/Q27914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kup%C3%AEnoz http://www.wikidata.org/entity/Q27981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco http://www.wikidata.org/entity/Q29179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBya_Willis http://www.wikidata.org/entity/Q29294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Canterbury http://www.wikidata.org/entity/Q29303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epn%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q266371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bater%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q267298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devrimci_Karargah http://www.wikidata.org/entity/Q267361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAya_Panamer%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q271839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevz%C3%AAn_kesk http://www.wikidata.org/entity/Q271844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Curzon http://www.wikidata.org/entity/Q271878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qu%C5%9Fxaneya_hilm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q271997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Snake http://www.wikidata.org/entity/Q272074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelfrith http://www.wikidata.org/entity/Q272196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelred_I_%C5%9Fah%C3%AA_Wessex%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelwulf_%C5%9Fah%C3%AA_Wessex%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enanna http://www.wikidata.org/entity/Q272523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daddy_Yankee http://www.wikidata.org/entity/Q272591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fber_(futbol) http://www.wikidata.org/entity/Q280658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lolan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q280726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C3%9Brmiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q280972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebas_III http://www.wikidata.org/entity/Q281336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Samuel_J._Tilden http://www.wikidata.org/entity/Q281566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Granges-le-Bourg http://www.wikidata.org/entity/Q281732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komal%C3%AAn_Ciwanan http://www.wikidata.org/entity/Q281845 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_st%C3%AArawayan http://www.wikidata.org/entity/Q282324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEm_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q293461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBn_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q293887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AAl_Pselos http://www.wikidata.org/entity/Q294109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Waw_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q294274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q294574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Leguizamo http://www.wikidata.org/entity/Q295233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEdas http://www.wikidata.org/entity/Q308398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herzog_%26_de_Meuron http://www.wikidata.org/entity/Q308776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Claude_Van_Damme http://www.wikidata.org/entity/Q308840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEsoj%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q308857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAvebirina_Desteya_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q308905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A_Tale_of_Two_Cities_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q308918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_miriyan http://www.wikidata.org/entity/Q309256 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G._Stanley_Hall http://www.wikidata.org/entity/Q309675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fat_Joe http://www.wikidata.org/entity/Q309888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Malory http://www.wikidata.org/entity/Q309907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEsp%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q310095 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinen%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q310459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecxecok_(Neurergus) http://www.wikidata.org/entity/Q310461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacillus_thuringiensis http://www.wikidata.org/entity/Q310467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEzv%C3%AEzik http://www.wikidata.org/entity/Q310465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amborella_trichopoda http://www.wikidata.org/entity/Q310470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wesme http://www.wikidata.org/entity/Q310648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erbe%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q310740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8At%C3%AEmok%C3%AA_kur%C3%AEdir%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q310850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ik%C3%A7ike http://www.wikidata.org/entity/Q310859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aegolius http://www.wikidata.org/entity/Q310862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexden%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q310933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heptan http://www.wikidata.org/entity/Q310957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_be%C5%9Fdar http://www.wikidata.org/entity/Q310988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beta-lactamase http://www.wikidata.org/entity/Q311379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Garcilaso_de_la_Vega http://www.wikidata.org/entity/Q311405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%B3nio_Guterres http://www.wikidata.org/entity/Q311440 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Escallonia http://www.wikidata.org/entity/Q311780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmarok http://www.wikidata.org/entity/Q312232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eam%C3%AEram,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2667068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avtune,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2668099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emir%C3%AA_Teze http://www.wikidata.org/entity/Q2669153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bridgette_B http://www.wikidata.org/entity/Q2669628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Teze http://www.wikidata.org/entity/Q2670556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babegurgur http://www.wikidata.org/entity/Q2671176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_%C3%87ariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2672628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthipes http://www.wikidata.org/entity/Q2715984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolana_Pudding%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2716065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Fkoj%C3%AAn_p%C3%AAl%C3%AAkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2720040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Georges_Aleka_Damas http://www.wikidata.org/entity/Q2720046 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siti_Nurhaliza http://www.wikidata.org/entity/Q2725555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Urf http://www.wikidata.org/entity/Q2804929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Levent_T%C3%BCzel http://www.wikidata.org/entity/Q2821437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cahit_S%C4%B1tk%C4%B1_Taranc%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q2933169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanreq http://www.wikidata.org/entity/Q2944038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pezmijokan http://www.wikidata.org/entity/Q3082684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_S%C3%BBr%C3%AE_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3083462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3087607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnor%C3%AA_Iraq_%C3%BB_Tirkiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3088788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnh%C3%AAnera_spil%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3091615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gep%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3095254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rapora_tekn%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3099732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Be%27s%C3%AE_ya_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3108185 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guardian_Industries http://www.wikidata.org/entity/Q3118790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Bartolomeyo http://www.wikidata.org/entity/Q3119445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_%C3%87ixatan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3119451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Urakhil http://www.wikidata.org/entity/Q3120850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdullah_Misbahed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q26678246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mens%C3%BBr_Sel%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q26702626 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fox_HD http://www.wikidata.org/entity/Q26703472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurana_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26703518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qraliyeta_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q26703656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berat http://www.wikidata.org/entity/Q26703713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmin_M%C3%BBkr%C3%AEyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26706789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilor http://www.wikidata.org/entity/Q26706802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%A7an http://www.wikidata.org/entity/Q26706805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdish_House_Project http://www.wikidata.org/entity/Q26707594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0%C3%A7erde http://www.wikidata.org/entity/Q27184760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2017 http://www.wikidata.org/entity/Q28025478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rafal_Zwierz http://www.wikidata.org/entity/Q28057590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Expo_Line http://www.wikidata.org/entity/Q28084089 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkot%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q28086552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilxil http://www.wikidata.org/entity/Q28106902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erkez_Hafiz_Mehmed_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q28113912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ogy-Montoy-Flanville http://www.wikidata.org/entity/Q28124744 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AE_Sewz%C3%AE_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q28126264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_N%C3%BB%C3%A7eyan_a_Hawar http://www.wikidata.org/entity/Q28127435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barank%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28134486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jineoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28136245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAveberiya_xweser_a_rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28169739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Konsolxaneya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28196005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_serdem_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q28197468 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_sedsal_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q28197469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAydav%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q29401539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab http://www.wikidata.org/entity/Q29562495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aegotheles http://www.wikidata.org/entity/Q30913065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Talentless_Nana http://www.wikidata.org/entity/Q30929752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslama_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30970737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam%C5%9Fehr_Axgol http://www.wikidata.org/entity/Q31067254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C5%9Fme_Sera_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q31067788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarox_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q31070926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_kalek%C3%AE_rind_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31190926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serpil_Kemalbay http://www.wikidata.org/entity/Q31192483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristana_P%C3%A8re-Lachaise http://www.wikidata.org/entity/Q311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coca_Cola http://www.wikidata.org/entity/Q2813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bizin http://www.wikidata.org/entity/Q2934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapela_S%C3%AEkst%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ain http://www.wikidata.org/entity/Q3083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aisne http://www.wikidata.org/entity/Q3093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Salvador http://www.wikidata.org/entity/Q3110 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanberra http://www.wikidata.org/entity/Q3114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Allier http://www.wikidata.org/entity/Q3113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazirgan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Turdus_torquatus http://www.wikidata.org/entity/Q26641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErkot http://www.wikidata.org/entity/Q26671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivanxap%C3%AEnok http://www.wikidata.org/entity/Q26717 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAxek http://www.wikidata.org/entity/Q26736 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_f%C3%AEn%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_manolyayan http://www.wikidata.org/entity/Q27187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asyaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q27231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:US http://www.wikidata.org/entity/Q28056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%AE_zay%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goryeo http://www.wikidata.org/entity/Q28208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mexrib http://www.wikidata.org/entity/Q28227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAlpeydakirin http://www.wikidata.org/entity/Q29358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Augusto_De_Luca http://www.wikidata.org/entity/Q29419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezhak_Mordexay http://www.wikidata.org/entity/Q29427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelemperiya_navper%C3%AAn_asta_jorin http://www.wikidata.org/entity/Q29469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_siru%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q29524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q29539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pagan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q29536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorew%C3%AElk http://www.wikidata.org/entity/Q30847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Blog http://www.wikidata.org/entity/Q30849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navikok http://www.wikidata.org/entity/Q30869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dell http://www.wikidata.org/entity/Q30873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soprano http://www.wikidata.org/entity/Q30903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tatula http://www.wikidata.org/entity/Q30959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wer%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q31029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellie_Goulding http://www.wikidata.org/entity/Q31164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_ramana_abor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q268194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperator%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q268218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Citers http://www.wikidata.org/entity/Q268228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berevan%C3%AA_hundir http://www.wikidata.org/entity/Q268258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fan_G%C3%BCzel http://www.wikidata.org/entity/Q268285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Aspe%C5%9F%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelles,_Seine-et-Marne http://www.wikidata.org/entity/Q272916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesnachrichtendienst http://www.wikidata.org/entity/Q272969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_%C3%87ildar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBpa http://www.wikidata.org/entity/Q273062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chavanne http://www.wikidata.org/entity/Q273333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenans-sous-Mont-Vaudois http://www.wikidata.org/entity/Q273359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenoz-la-M%C3%A9line http://www.wikidata.org/entity/Q273374 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenoz-le-Sec http://www.wikidata.org/entity/Q273378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q273603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kitaro http://www.wikidata.org/entity/Q273652 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89cromagny http://www.wikidata.org/entity/Q273713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89cuelle http://www.wikidata.org/entity/Q273738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/CDA http://www.wikidata.org/entity/Q273749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceza_(rapvan) http://www.wikidata.org/entity/Q282782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vy-l%C3%A8s-Filain http://www.wikidata.org/entity/Q283080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q283159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DNAy%C3%AA_temamker http://www.wikidata.org/entity/Q283478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Turkcell http://www.wikidata.org/entity/Q283852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wel%C3%AEd_I http://www.wikidata.org/entity/Q284003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_cih%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q284288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tom_Hiddleston http://www.wikidata.org/entity/Q295803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sam_Cooke http://www.wikidata.org/entity/Q295919 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAm%C3%AAtrios_I_Sot%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q296304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ur-Namma http://www.wikidata.org/entity/Q297417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedanios_Diosk%C3%BBr%C3%AEd%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q297776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiyaksar http://www.wikidata.org/entity/Q297855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sezen_Aksu http://www.wikidata.org/entity/Q298139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Candan_Er%C3%A7etin http://www.wikidata.org/entity/Q298146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yasmin_Levy http://www.wikidata.org/entity/Q298202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tahmasp_I http://www.wikidata.org/entity/Q298410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_V_Eupator http://www.wikidata.org/entity/Q298628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lloyd_Banks http://www.wikidata.org/entity/Q298668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E._E._Cummings http://www.wikidata.org/entity/Q298703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaston_Leroux http://www.wikidata.org/entity/Q298827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEon http://www.wikidata.org/entity/Q312422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nirx%C3%AA_notay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q312457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeff_Bezos http://www.wikidata.org/entity/Q312556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harold_Holt http://www.wikidata.org/entity/Q312722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEp%C3%AEas http://www.wikidata.org/entity/Q313467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Takeshi_Obata http://www.wikidata.org/entity/Q313703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Kr%C3%AEkalev http://www.wikidata.org/entity/Q313815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnklor%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q314036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aleksandros_II_Zab%C3%AEnas http://www.wikidata.org/entity/Q315006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Oliveira http://www.wikidata.org/entity/Q315079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Boyd_Orr http://www.wikidata.org/entity/Q315143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andrey_Platonov http://www.wikidata.org/entity/Q315147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eulg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q315893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Genco_G%C3%BClan http://www.wikidata.org/entity/Q315897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fak_I http://www.wikidata.org/entity/Q315913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BApac_Amaru_II http://www.wikidata.org/entity/Q315937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Langdon_Down http://www.wikidata.org/entity/Q315940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdewan_IV http://www.wikidata.org/entity/Q316067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Akif_Ersoy http://www.wikidata.org/entity/Q316443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Sutherland_Neill http://www.wikidata.org/entity/Q316792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_dans%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q316930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dambach-la-Ville http://www.wikidata.org/entity/Q317287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCrriyet http://www.wikidata.org/entity/Q327147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirberd%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q327541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belavok http://www.wikidata.org/entity/Q327611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_A%C5%9Ftiya_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q327632 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAncw%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q2625878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michiel_Leezenberg http://www.wikidata.org/entity/Q2677569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q2825493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gosartmetiya_Susurluk%C3%AA_1996 http://www.wikidata.org/entity/Q2825895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_G%C3%BClabi_Dere http://www.wikidata.org/entity/Q2827695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xo%C5%9Fnaw http://www.wikidata.org/entity/Q2836350 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ambazoniya http://www.wikidata.org/entity/Q2842000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cloverdale,_Kolumbiya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2979739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Qonyey%C3%AA_1832 http://www.wikidata.org/entity/Q2981297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3125978 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_d%C3%AEj%C3%AEtal_a_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3130399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hopala http://www.wikidata.org/entity/Q3140348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyad_Cemaled%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3156438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Joseph_Sanfourche http://www.wikidata.org/entity/Q3166534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_rexnak http://www.wikidata.org/entity/Q3269441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_L%C3%AAl%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q3274184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kifr%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q26840183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_Zeki_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q28358517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_Rojavay%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28405654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q28427634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_casa_de_papel_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q29647346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Kapadokyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29654286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebxazya http://www.wikidata.org/entity/Q31354462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAwana_Bazara_Moabit http://www.wikidata.org/entity/Q32654564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerab http://www.wikidata.org/entity/Q282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Av http://www.wikidata.org/entity/Q283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman http://www.wikidata.org/entity/Q315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelaw%C3%AAj_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ev%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_II http://www.wikidata.org/entity/Q2677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbol http://www.wikidata.org/entity/Q2736 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyisok http://www.wikidata.org/entity/Q2835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1 http://www.wikidata.org/entity/Q2841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Notre_Dame_ya_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hautes-Alpes http://www.wikidata.org/entity/Q3125 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alpes-de-Haute-Provence http://www.wikidata.org/entity/Q3131 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alpes-Maritimes http://www.wikidata.org/entity/Q3139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ard%C3%A8che http://www.wikidata.org/entity/Q3148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ardennes_(department) http://www.wikidata.org/entity/Q3164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q26771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jaj http://www.wikidata.org/entity/Q26811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Othello http://www.wikidata.org/entity/Q26833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_fi%C5%9Fek http://www.wikidata.org/entity/Q27257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AE%C5%9Ft%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q27264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%A7%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q27282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Piperales http://www.wikidata.org/entity/Q27287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q27302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_pelkev%C3%A7iyan http://www.wikidata.org/entity/Q27341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bokenge http://www.wikidata.org/entity/Q27366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Laurasiatheria http://www.wikidata.org/entity/Q27379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_amhar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%BBj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eddie_Redmayne http://www.wikidata.org/entity/Q28288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirs%C3%BBsik http://www.wikidata.org/entity/Q28358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilig http://www.wikidata.org/entity/Q28367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7emk http://www.wikidata.org/entity/Q28425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Sillay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_xwezay%C3%AE_%C3%BB_qan%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q29677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pocket_PC http://www.wikidata.org/entity/Q29758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Torxe http://www.wikidata.org/entity/Q29858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eswan http://www.wikidata.org/entity/Q29888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanala_Mezin_a_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendavik http://www.wikidata.org/entity/Q31615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Yesen%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q31628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEton http://www.wikidata.org/entity/Q31687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolmabah%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q274141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kloramfen%C3%AEkol http://www.wikidata.org/entity/Q274515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azerbaycan_(%C3%8Eran) http://www.wikidata.org/entity/Q274536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Loreena_McKennitt http://www.wikidata.org/entity/Q274562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Inter-Services_Intelligence http://www.wikidata.org/entity/Q274564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89huns http://www.wikidata.org/entity/Q274571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baerenthal http://www.wikidata.org/entity/Q284762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Rizgariya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q285041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Imelda_Marcos http://www.wikidata.org/entity/Q285536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nikil%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q286072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamara_Tunie http://www.wikidata.org/entity/Q299689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Howard_Aykin http://www.wikidata.org/entity/Q299723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FileZilla http://www.wikidata.org/entity/Q300662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elon_Musk http://www.wikidata.org/entity/Q317521 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Viva_World_Cup http://www.wikidata.org/entity/Q318443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abelcourt http://www.wikidata.org/entity/Q318570 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%A7av,_Du%C3%A7av,_S%C3%AA%C3%A7av http://www.wikidata.org/entity/Q318740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Romatoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q327657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endeksa_a%C5%9Ftiya_gerd%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q327901 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mill%C3%AE_Gazete http://www.wikidata.org/entity/Q328388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_hawirdor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q328798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicholas_Rowe http://www.wikidata.org/entity/Q329160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meqb%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q330190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Dean_Morgan http://www.wikidata.org/entity/Q342665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Kaypakkaya http://www.wikidata.org/entity/Q343327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lkay_Akkaya http://www.wikidata.org/entity/Q343766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_%C5%9Eebister%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2738287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhy%C3%AE-i_G%C3%BCl%C5%9Fen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2742017 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Istanbul_Pride http://www.wikidata.org/entity/Q2744160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2745298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antropote%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2853073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmark http://www.wikidata.org/entity/Q2853420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peter_New http://www.wikidata.org/entity/Q3176414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnh%C3%AAnera_r%C3%BBviyan_a_j%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3176575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Lang http://www.wikidata.org/entity/Q3176711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bowl%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q3177899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sharon_Olds http://www.wikidata.org/entity/Q3180469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr_%C3%BB_Roj http://www.wikidata.org/entity/Q3182327 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Wan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3187042 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_sloven%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3277325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_n%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3281534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElm%C3%A7%C3%AAker http://www.wikidata.org/entity/Q3282637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teror%C3%AEzma_xiristiyan http://www.wikidata.org/entity/Q3284328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAkhateya_xaneya_bakteriyan http://www.wikidata.org/entity/Q3293735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3302527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3303039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Red_Dead http://www.wikidata.org/entity/Q3422689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Temb%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q3424319 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%98yungen http://www.wikidata.org/entity/Q3430682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_chicas_del_cable_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q27443124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Truchtersheim http://www.wikidata.org/entity/Q28464499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_Kurd_li_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28498765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB%C3%A7ey%C3%AAn_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q28549308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Onder http://www.wikidata.org/entity/Q28598451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Dema_derbasb%C3%BBn/core http://www.wikidata.org/entity/Q29999881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojeva_Medya http://www.wikidata.org/entity/Q30013822 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dharius http://www.wikidata.org/entity/Q30069064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBd%C3%AAran http://www.wikidata.org/entity/Q31790610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alikan http://www.wikidata.org/entity/Q31790614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_Parlamena_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadir_Ker%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790632 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_Yezdanpena http://www.wikidata.org/entity/Q31790649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzed%C3%AEroka_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEza_Mirgewer http://www.wikidata.org/entity/Q31790663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roza_Er%C3%AEz%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q31790679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azad_Dildar http://www.wikidata.org/entity/Q31790677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_B%C3%AErdariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkorman http://www.wikidata.org/entity/Q31790693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Sumer%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Ko%C5%9F%C3%BByol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Turgay http://www.wikidata.org/entity/Q31790701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Hafiz_Akdemir http://www.wikidata.org/entity/Q31790711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Hrant_D%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q31790709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9F%C3%AEn%C3%AAn_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q31790715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElok%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q31790735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed%C3%AA_Siloy%C3%AA_Bava http://www.wikidata.org/entity/Q31790741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAman%C3%AA_Hac%C3%AE_Bedriya http://www.wikidata.org/entity/Q31790755 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AE_Bedriya http://www.wikidata.org/entity/Q31790753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyoya_Sw%C3%AAd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemal_Batun http://www.wikidata.org/entity/Q31790776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAr%C3%AAn_Madalyay%C3%AAn_Olemp%C3%AEka_2020%27an http://www.wikidata.org/entity/Q31790790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezerva_Maden%C3%AAn_Z%C3%AAran_Ya_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lekkeya_Scooter http://www.wikidata.org/entity/Q31790798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Margaret_Heafiel_Hamilton http://www.wikidata.org/entity/Q31790802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEna_barana_kr%C3%AEstal%C3%AAn_almasan http://www.wikidata.org/entity/Q31790810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akvary%C3%BBma_Golden_Nugget_Las_Vegas http://www.wikidata.org/entity/Q31790811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pasewan%C3%AA_Bak%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q31790818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vikinga_1 http://www.wikidata.org/entity/Q31790816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veguhestina_ber_bi_sor_a_kehke%C5%9Fanan http://www.wikidata.org/entity/Q31790817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leza_ronahiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil%C3%AAn_fezageran http://www.wikidata.org/entity/Q31790825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Golcig http://www.wikidata.org/entity/Q31790842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirko_%C5%9E%C3%AAx_Cund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rabbi_Zecharia_Barashi http://www.wikidata.org/entity/Q31790848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdhac%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereki%C5%9Fleq http://www.wikidata.org/entity/Q31790857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkoy http://www.wikidata.org/entity/Q31790864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgeftok http://www.wikidata.org/entity/Q31790865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790869 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bat%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Halokan%C3%AE_Zagros http://www.wikidata.org/entity/Q31790879 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cehfer_Sadiq http://www.wikidata.org/entity/Q31790876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AEya_Demokrat_a_Kurdistan_%E2%80%93_Xoybun http://www.wikidata.org/entity/Q31790884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%A2wend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafir%C3%AAn_Hybrid-_Electric http://www.wikidata.org/entity/Q31790926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/YJ%C5%9E http://www.wikidata.org/entity/Q31790925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnkol%C3%AEner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzo http://www.wikidata.org/entity/Q31790943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziving,_Dihok http://www.wikidata.org/entity/Q31790940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790947 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AElo http://www.wikidata.org/entity/Q31790948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAfikan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q31791439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodan_(hunermend) http://www.wikidata.org/entity/Q31791442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pehle_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q31791450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt%C4%B1_Katl%C4%B1_%C4%B0nsan_Kulesi_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31791464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kafda%C4%9F%C4%B1%27n%C4%B1n_G%C3%B6lgesinde_Alem-i_Su%C4%9Fra_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31791471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navname_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31791472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_Europe_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31794019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Korpusa_deq%C3%AAn_bi_kurdiya_soran%C3%AE_ya_Asosoft%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31794083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Awbare http://www.wikidata.org/entity/Q31794080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewramiya_l%C3%BBhon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31819518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Nex%C5%9Feya_cihan_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q32981823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gever http://www.wikidata.org/entity/Q33040378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_en http://www.wikidata.org/entity/Q33040376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Anatolyaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q33040386 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon_(Wikimedia) http://www.wikidata.org/entity/Q33040412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gund%C3%AAn_D%C3%AElok%C3%AA_(navend) http://www.wikidata.org/entity/Q33040450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_de http://www.wikidata.org/entity/Q33040774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktator%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEngil%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nermalava_azad http://www.wikidata.org/entity/Q341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perth,_Awistralya http://www.wikidata.org/entity/Q3183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vega http://www.wikidata.org/entity/Q3427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aerodramus http://www.wikidata.org/entity/Q27412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_n%C3%AEl%C3%BBferan http://www.wikidata.org/entity/Q27421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AA%C3%A7%C3%AErvan_%C3%BB_komker http://www.wikidata.org/entity/Q27443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monasterio_de_El_Escorial http://www.wikidata.org/entity/Q28471 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Por_(anatom%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q28472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_genim_%C3%BB_kurt%C3%AEjan http://www.wikidata.org/entity/Q28502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzgirtin http://www.wikidata.org/entity/Q28510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Buyeoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earistan http://www.wikidata.org/entity/Q28575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mast%C3%AArk http://www.wikidata.org/entity/Q29957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Leeward%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29971 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzey%C3%AA_av%C3%AE_y%C3%AA_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BBkahiya_erdk%C3%AA%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerst%C3%AArka_derve http://www.wikidata.org/entity/Q30014 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAzer http://www.wikidata.org/entity/Q30056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anar%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dinya_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q2 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valery_Leontiev http://www.wikidata.org/entity/Q32927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Linus_Torvalds http://www.wikidata.org/entity/Q34253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzyrzec_Podlaski http://www.wikidata.org/entity/Q34267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_waray%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Graham_Bell http://www.wikidata.org/entity/Q34286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Doctor_Who http://www.wikidata.org/entity/Q34316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBr%C3%AAn_muz%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azam_Ali http://www.wikidata.org/entity/Q287059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Velleclaire http://www.wikidata.org/entity/Q287231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89quevilley http://www.wikidata.org/entity/Q287630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCl%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q288019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7emka_xw%C3%AEnmij http://www.wikidata.org/entity/Q300981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirt%C3%AE%C5%9F%C3%AA_mirar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q301084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bartolomeo_Cristofori http://www.wikidata.org/entity/Q301597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ActiveX http://www.wikidata.org/entity/Q302022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Molokan http://www.wikidata.org/entity/Q303985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Puliduxter_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q304295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vallerois-le-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q304328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaux-le-Moncelot http://www.wikidata.org/entity/Q304996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeng_(Puccinia) http://www.wikidata.org/entity/Q305162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sey%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q305198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Conflans-sur-Lanterne http://www.wikidata.org/entity/Q305365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Van_%C3%87%C3%BBng http://www.wikidata.org/entity/Q319329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboriya_Japon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q319831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q319972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AEgir%C3%AA_belek http://www.wikidata.org/entity/Q320043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abgar_V http://www.wikidata.org/entity/Q320168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_str%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q320665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenz%C3%AEmat http://www.wikidata.org/entity/Q330961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serboriy%C3%AAn_Doray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q331031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C5%9Fandin http://www.wikidata.org/entity/Q332030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%A7%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q332062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Penda http://www.wikidata.org/entity/Q332123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q332154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eama%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q332188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zulk%C3%AEfl http://www.wikidata.org/entity/Q332574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Will_Durant http://www.wikidata.org/entity/Q333911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fasciola_hepatica http://www.wikidata.org/entity/Q334149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0skilipli_Mehmed_At%C4%B1f_Hoca http://www.wikidata.org/entity/Q344077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad-Aware http://www.wikidata.org/entity/Q345174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edeba_%C3%AEslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q346410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tatar http://www.wikidata.org/entity/Q346417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ew%C3%AA%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q348726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sah%C3%AAw http://www.wikidata.org/entity/Q348985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metrobus http://www.wikidata.org/entity/Q2878855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kefalos http://www.wikidata.org/entity/Q3010239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Mich%C3%B4d http://www.wikidata.org/entity/Q3018459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyona_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3024068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilnar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3028001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jessica_Lynn_(pornost%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q3036253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3041595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBsiy%C3%AAn_Yemen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3042087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Weled http://www.wikidata.org/entity/Q3043486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmanuel_Macron http://www.wikidata.org/entity/Q3052772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_mes%C3%AEh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3200529 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Ezer http://www.wikidata.org/entity/Q3211485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nisab http://www.wikidata.org/entity/Q3304877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Klon http://www.wikidata.org/entity/Q3308178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michel_Sogny http://www.wikidata.org/entity/Q3310873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdava http://www.wikidata.org/entity/Q3312791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C3%A7o_Kende%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3317359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bukomansimbi_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buvuma_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalungu_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEd%C3%AEntu-B%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q3321618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Butambala_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buikwe_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomba_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moos_(stranb%C3%AAj) http://www.wikidata.org/entity/Q3323615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Mizur http://www.wikidata.org/entity/Q3327955 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Bora_Boray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3446152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Guardian_Weekly http://www.wikidata.org/entity/Q3446306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Saint-Maloy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3456417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Revo_Uninstaller http://www.wikidata.org/entity/Q3488011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Organop%C3%B3nicos http://www.wikidata.org/entity/Q3491124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/MySpell http://www.wikidata.org/entity/Q3494159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Atabeg%C3%AAn_Meraxey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3499734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelasticus http://www.wikidata.org/entity/Q3499880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Font%C3%AAn_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3666594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Celal%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q3667001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destor http://www.wikidata.org/entity/Q3667136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEbonco http://www.wikidata.org/entity/Q3667902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzel_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q3668437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/One_Piece http://www.wikidata.org/entity/Q28667972 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hochfelden,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q28726656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%AEza_d%C3%AEplomat%C3%AEk_a_Qeter%C3%AA_2017 http://www.wikidata.org/entity/Q30130610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Knyaz_Hasanov http://www.wikidata.org/entity/Q30131111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_%C3%8Ebn%C3%AE_Ru%C5%9Fd-Goethe http://www.wikidata.org/entity/Q30447692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_Q http://www.wikidata.org/entity/Q33429959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Kol%C3%AEbaba http://www.wikidata.org/entity/Q34872751 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEma http://www.wikidata.org/entity/Q2868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q3031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_Hudson%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3040 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q3044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foton http://www.wikidata.org/entity/Q3198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agir http://www.wikidata.org/entity/Q3196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cin http://www.wikidata.org/entity/Q3465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nukleot%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q28745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zovi http://www.wikidata.org/entity/Q30092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindikay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/GMT http://www.wikidata.org/entity/Q30192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irav http://www.wikidata.org/entity/Q30198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEzang http://www.wikidata.org/entity/Q30258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokkomar http://www.wikidata.org/entity/Q30461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BB%C5%9Fm http://www.wikidata.org/entity/Q30515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behmen_Qubad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Sor_a_IUCN http://www.wikidata.org/entity/Q32059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q32063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beran_(birc) http://www.wikidata.org/entity/Q32067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axtamar http://www.wikidata.org/entity/Q32083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muey%C3%AEde http://www.wikidata.org/entity/Q32098 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceres http://www.wikidata.org/entity/Q32102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ozelot http://www.wikidata.org/entity/Q33261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Moxol_a_Hindistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q33296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_luganda http://www.wikidata.org/entity/Q33368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarava http://www.wikidata.org/entity/Q33384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lev_Trotsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q34396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/New_Orleans http://www.wikidata.org/entity/Q34404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%A1ovce http://www.wikidata.org/entity/Q34409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Ehmed%C3%AEnejad http://www.wikidata.org/entity/Q34448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Compact_disc http://www.wikidata.org/entity/Q34467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hel%C3%AEkopter http://www.wikidata.org/entity/Q34486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Motorsiklet http://www.wikidata.org/entity/Q34493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_II http://www.wikidata.org/entity/Q34503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp%C3%AA_%C3%A7em%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEdeyo http://www.wikidata.org/entity/Q34508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Egey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anastacia http://www.wikidata.org/entity/Q34584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_L%C3%AEbyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre_%C3%BB_Miquelon http://www.wikidata.org/entity/Q34617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emr%C3%AAn_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q34623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewra http://www.wikidata.org/entity/Q34627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gustav_Klimt http://www.wikidata.org/entity/Q34661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rengd%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q34698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Piling_(Panthera_pardus) http://www.wikidata.org/entity/Q34706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_yewnan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanist%C3%AAn_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Somal%C3%AElenda http://www.wikidata.org/entity/Q34754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirav http://www.wikidata.org/entity/Q34763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinjiang http://www.wikidata.org/entity/Q34800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh http://www.wikidata.org/entity/Q34876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demjim%C3%AAra_hav%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q36669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_G%C3%BCndem http://www.wikidata.org/entity/Q307838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirkiya_paqij http://www.wikidata.org/entity/Q307953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdi_%C4%B0pek%C3%A7i http://www.wikidata.org/entity/Q308154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ulisse_Aldrovandi http://www.wikidata.org/entity/Q321358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daewoo http://www.wikidata.org/entity/Q321772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_M%C3%AEksol%C3%AEdyan http://www.wikidata.org/entity/Q321814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Cezayir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q321865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt-Gesincourt http://www.wikidata.org/entity/Q322844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Til%C3%AEper http://www.wikidata.org/entity/Q322994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAcana_%C3%8Alektray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijber%C3%AAn_h%C3%AEstam%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324089 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Feya_hav%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kila_ron http://www.wikidata.org/entity/Q324120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz_Klasa_E http://www.wikidata.org/entity/Q324127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azureus http://www.wikidata.org/entity/Q324279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemera_Oryon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324312 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_Kuftaro http://www.wikidata.org/entity/Q324491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Weqfa_Konrad_Adenauer http://www.wikidata.org/entity/Q324555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEda_akr%C3%AEl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q324628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rijen%C3%AA_kor http://www.wikidata.org/entity/Q324663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArka_Lauray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q325069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kratos http://www.wikidata.org/entity/Q334447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ducaniya_c%C3%AEgir http://www.wikidata.org/entity/Q334645 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_kevok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q334697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hong_Xiuquan http://www.wikidata.org/entity/Q334732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEndana_Eb%C3%BBxir%C3%AAb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q334740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abu http://www.wikidata.org/entity/Q334749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Yaz%C4%B1c%C4%B1o%C4%9Flu http://www.wikidata.org/entity/Q334860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayatollah_Hosseini_Nassab http://www.wikidata.org/entity/Q334894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Grey http://www.wikidata.org/entity/Q335187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sultan_K%C3%B6sen http://www.wikidata.org/entity/Q335428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rizgar_Mihemed_Em%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q335433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AErxan_Lepz%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q335485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_Sj%C3%B6gren http://www.wikidata.org/entity/Q335555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paqijiya_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q336113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berevan http://www.wikidata.org/entity/Q336286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilovan http://www.wikidata.org/entity/Q336392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ariyaramna http://www.wikidata.org/entity/Q336436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/James_Parkinson http://www.wikidata.org/entity/Q336489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijele%C5%9F%C3%AA_hander http://www.wikidata.org/entity/Q336782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragqueen http://www.wikidata.org/entity/Q337084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qap%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q337481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Sencer http://www.wikidata.org/entity/Q337506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeton_Kelmendi http://www.wikidata.org/entity/Q337614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acarosporaceae http://www.wikidata.org/entity/Q338085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komitas_Vardapet http://www.wikidata.org/entity/Q351670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amar-S%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q351679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antoine-Louis-Claude http://www.wikidata.org/entity/Q351691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Santiago_Cabrera http://www.wikidata.org/entity/Q352021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bira%C5%9Fka_Edeney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q352253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aq%C5%9Femsed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q353068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_Bern%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q353813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adelans-et-le-Val-de-Bithaine http://www.wikidata.org/entity/Q354088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q354341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ndor_K%C5%91r%C3%B6si_Csoma http://www.wikidata.org/entity/Q355291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robar http://www.wikidata.org/entity/Q355304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fama http://www.wikidata.org/entity/Q355799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Gel%C3%AA_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q356478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Zir%C3%AAbar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3058006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaga http://www.wikidata.org/entity/Q3063681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhat_G%C3%B6%C3%A7er http://www.wikidata.org/entity/Q3068783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Cabourg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3070475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bad%C3%AEn%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q3217507 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Projeya_Roja_Pi%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3223682 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Guherandin%C3%AAn_daw%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3234746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdana_Hybrid http://www.wikidata.org/entity/Q3241606 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kildan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3242107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lisa_Thornhill http://www.wikidata.org/entity/Q3242451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil_%C3%BB_berg%C3%AAn_beysbol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3244029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fairuz http://www.wikidata.org/entity/Q3247658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Sal http://www.wikidata.org/entity/Q3247958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heb%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9Fl%C3%AAgirtina_ducaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3344800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Om%C3%AEd_Kurdistan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3352033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhesina_Bakurwelat%C3%AA_Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q3352823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkirin http://www.wikidata.org/entity/Q3357856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEr%C3%AAzniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q3359051 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiskelausvatnet_(Grane) http://www.wikidata.org/entity/Q3365960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Panteon http://www.wikidata.org/entity/Q3376141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hespik%C3%AA_Av%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3377200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erkk%C3%AA%C5%9Fan%C3%AA_z%C3%AEndek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3500367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Gabon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3503114 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Martiya http://www.wikidata.org/entity/Q3503760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rajnath_Singh http://www.wikidata.org/entity/Q3506475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taher_Movassaghian http://www.wikidata.org/entity/Q3513901 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Artropodoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3520855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kabale_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3526470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fehristniv%C3%AEs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3535655 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gald%C3%AEr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q3536286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Subh%C3%AE_Berekat http://www.wikidata.org/entity/Q3545202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesen_Tehs%C3%AEn_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q3556730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyla_Qasim http://www.wikidata.org/entity/Q3666330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefa_H%C3%AEcr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3667032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lahar http://www.wikidata.org/entity/Q3667331 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karacao%C4%9Flan http://www.wikidata.org/entity/Q3667328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomillyan http://www.wikidata.org/entity/Q3667338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEse,_Tatos http://www.wikidata.org/entity/Q3668561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_Berat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6505620 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hal%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q30648004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch http://www.wikidata.org/entity/Q322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teq%C3%AEna_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kadiz http://www.wikidata.org/entity/Q321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanist http://www.wikidata.org/entity/Q336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Netewey%C3%AE_ya_Yellowston%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q351 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Facebook http://www.wikidata.org/entity/Q355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAlsa_Ba%C5%9F%C3%BBr_a_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEton_(peyk) http://www.wikidata.org/entity/Q3359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_IV_Ep%C3%AEfan%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q3356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_IV_F%C3%AElopator http://www.wikidata.org/entity/Q3362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_III_Megas http://www.wikidata.org/entity/Q3365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_III_Sot%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q3371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_II_Kal%C3%AEn%C3%AEkos http://www.wikidata.org/entity/Q3373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cezayir_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q3561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%A7ukuo http://www.wikidata.org/entity/Q30623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q32489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q33466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazik http://www.wikidata.org/entity/Q33482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Homofob%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEsark http://www.wikidata.org/entity/Q33504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErav http://www.wikidata.org/entity/Q33525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_639 http://www.wikidata.org/entity/Q33547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedrich_II_y%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q33550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C3%A7in http://www.wikidata.org/entity/Q33554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Grunwald%C3%AA_1410 http://www.wikidata.org/entity/Q33570 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_hind_%C3%BB_ar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Karay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q33629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_%C3%AEzolekir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Pelopon%C3%AAs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest http://www.wikidata.org/entity/Q33767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaledonyaya_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q33788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhe http://www.wikidata.org/entity/Q33829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_n%C3%AEjer%C3%AE_%C3%BB_kongoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komgirav http://www.wikidata.org/entity/Q33837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tirk%C3%AE_y%C3%AA_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q34988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_ortodoks http://www.wikidata.org/entity/Q35032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelem http://www.wikidata.org/entity/Q35051 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Serok%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geleb%C3%BBr%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q35076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AArformans http://www.wikidata.org/entity/Q35140 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grover_Cleveland http://www.wikidata.org/entity/Q35171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aw%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q35197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Farisiya_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q35225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytan http://www.wikidata.org/entity/Q35230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAjenas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBgar http://www.wikidata.org/entity/Q35255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Warren_G._Harding http://www.wikidata.org/entity/Q35286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEk%C3%AEta_Kr%C3%BB%C5%9F%C3%A7ev http://www.wikidata.org/entity/Q35314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/WWE http://www.wikidata.org/entity/Q35339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_ast%C3%BBrleon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Jerusalem_Post http://www.wikidata.org/entity/Q35438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pencere http://www.wikidata.org/entity/Q35473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Almat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yewnaniya_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q35497 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Komeley%C3%AAn_Futbol%C3%AA_y%C3%AAn_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokkaid%C5%8D http://www.wikidata.org/entity/Q35581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_%C3%9Bral%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_sw%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zencef%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q35625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henrik_Ibsen http://www.wikidata.org/entity/Q36661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azeotrop http://www.wikidata.org/entity/Q325401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Ebxazyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q325493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Katiyon http://www.wikidata.org/entity/Q326277 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfalz_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q326359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tango http://www.wikidata.org/entity/Q338450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merge_(traffic) http://www.wikidata.org/entity/Q338722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9d%C3%A9ric-Fontaine http://www.wikidata.org/entity/Q339558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_xelatgir%C3%AAn_Nobel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q339619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wickersheim-Wilshausen http://www.wikidata.org/entity/Q339998 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Albert_Edelfelt http://www.wikidata.org/entity/Q356644 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajala_Selahed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q358209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adolph_Zukor http://www.wikidata.org/entity/Q361208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xander_Berkeley http://www.wikidata.org/entity/Q361610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erade http://www.wikidata.org/entity/Q364340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zotika_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q3258546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirpol%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3384798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:HotCat http://www.wikidata.org/entity/Q3396208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Bob_Morane http://www.wikidata.org/entity/Q3404405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tramway http://www.wikidata.org/entity/Q3407658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkanal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q3410028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dumari http://www.wikidata.org/entity/Q3412271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Budhi http://www.wikidata.org/entity/Q3412490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Netewe_%C3%A7i_ye%3F_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q3412537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bansbari http://www.wikidata.org/entity/Q3414939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3565069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xcas http://www.wikidata.org/entity/Q3570844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistana_Danrin http://www.wikidata.org/entity/Q3577663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehram_%C5%9Eok%C3%BBh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3583165 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyv_%C3%BB_st%C3%AArk http://www.wikidata.org/entity/Q3592503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%A0iprage http://www.wikidata.org/entity/Q3594268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Story_of_Civilization_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q3595765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacinda_Ardern http://www.wikidata.org/entity/Q3606816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alca_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q3608921 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lehiya_Zankl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3612703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erebnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3621186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Obsesyon http://www.wikidata.org/entity/Q3666588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Naz%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q3666595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErosa http://www.wikidata.org/entity/Q3667930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorxon http://www.wikidata.org/entity/Q3672529 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87evik_Bir http://www.wikidata.org/entity/Q3674367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87uke%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3674598 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anbab%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3674614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%BBpa http://www.wikidata.org/entity/Q3674648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewqo http://www.wikidata.org/entity/Q3674663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avyar%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q3674688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBva%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3674699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiximp%C3%AA%C5%9Fte http://www.wikidata.org/entity/Q3674724 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeqaq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yezdan%C3%AAn_Kass%C3%AEtan http://www.wikidata.org/entity/Q3675343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%BB%C3%A7an http://www.wikidata.org/entity/Q3675425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AE%C3%A7ataxma http://www.wikidata.org/entity/Q3675450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amadeo_Preziosi http://www.wikidata.org/entity/Q3675462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alxasl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3675469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AEne_Kakebawe http://www.wikidata.org/entity/Q3675519 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q3675523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q3675850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaferanl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3676488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ewirme,_Tatos http://www.wikidata.org/entity/Q3677588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3677900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avn%C3%AEg http://www.wikidata.org/entity/Q3677927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElanl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_kurd%C3%AE_ya_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3678406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aksiyon http://www.wikidata.org/entity/Q3678445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerd%C3%BBnnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google%2B http://www.wikidata.org/entity/Q356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_Duyem http://www.wikidata.org/entity/Q362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%AAyem http://www.wikidata.org/entity/Q363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_Yekem http://www.wikidata.org/entity/Q361 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fglockner http://www.wikidata.org/entity/Q3388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hertfordshire http://www.wikidata.org/entity/Q3410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurix http://www.wikidata.org/entity/Q3409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBnis_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q3572 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEb%C3%BBt%C3%AE_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q3604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cakarta http://www.wikidata.org/entity/Q3630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asmara http://www.wikidata.org/entity/Q3642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tomografiya_komp%C3%BBter%C3%AA_(CT) http://www.wikidata.org/entity/Q32566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%AEgya http://www.wikidata.org/entity/Q32579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Domain http://www.wikidata.org/entity/Q32635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_sariqol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pel http://www.wikidata.org/entity/Q33971 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valpara%C3%ADso http://www.wikidata.org/entity/Q33986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstikvan http://www.wikidata.org/entity/Q33999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hollywood http://www.wikidata.org/entity/Q34006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fistiqa_kaj%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q34007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%BBe http://www.wikidata.org/entity/Q34020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl%C3%AEpan http://www.wikidata.org/entity/Q34027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_sam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34049 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tagalog%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tigr%C3%AEnya http://www.wikidata.org/entity/Q34124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_%C5%9Felh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tok_pisin http://www.wikidata.org/entity/Q34159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AE%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q34172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elahiyat http://www.wikidata.org/entity/Q34178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mossad http://www.wikidata.org/entity/Q34216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C5%9Fara_Niagara http://www.wikidata.org/entity/Q34221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Howard_Taft http://www.wikidata.org/entity/Q35648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet%C3%AAn_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Harrison http://www.wikidata.org/entity/Q35678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lada http://www.wikidata.org/entity/Q35676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jimarx%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q35689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Made_(k%C3%AEmya) http://www.wikidata.org/entity/Q35758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceriban_(w%C3%AAje) http://www.wikidata.org/entity/Q35760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baruch_Spinoza http://www.wikidata.org/entity/Q35802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Wright http://www.wikidata.org/entity/Q35820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xew http://www.wikidata.org/entity/Q35831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noqkirin http://www.wikidata.org/entity/Q35856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bot http://www.wikidata.org/entity/Q35872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%AEnezya http://www.wikidata.org/entity/Q35942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Estet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q35986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AE_(dar) http://www.wikidata.org/entity/Q36050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Minneapolis http://www.wikidata.org/entity/Q36091 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7olek http://www.wikidata.org/entity/Q36101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax http://www.wikidata.org/entity/Q36133 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_koro http://www.wikidata.org/entity/Q36162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kom http://www.wikidata.org/entity/Q36161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bridgetown http://www.wikidata.org/entity/Q36168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mark_Zuckerberg http://www.wikidata.org/entity/Q36215 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEnav http://www.wikidata.org/entity/Q36224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengd%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q36244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%AAjah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint_John%27s http://www.wikidata.org/entity/Q36262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEnen%C3%AEgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Hevr%C3%AE%C5%9Fim%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q36288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giordano_Bruno http://www.wikidata.org/entity/Q36330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewn http://www.wikidata.org/entity/Q36348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamurab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_%C3%8Esewiyan http://www.wikidata.org/entity/Q36380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taekwondo http://www.wikidata.org/entity/Q36389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cird http://www.wikidata.org/entity/Q36396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Urduna_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q36678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q36747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_sumer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36790 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q36810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_de_Betancur http://www.wikidata.org/entity/Q365420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adrammelek http://www.wikidata.org/entity/Q366515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawar_Mela_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q368870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alethe http://www.wikidata.org/entity/Q369242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xefr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q371283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erde%C5%9F%C3%AAr%C3%AA_Yek%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q371319 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yen%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q371762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aulx-l%C3%A8s-Cromary http://www.wikidata.org/entity/Q384399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehl%C3%AA_Beyt http://www.wikidata.org/entity/Q385139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sping http://www.wikidata.org/entity/Q385259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dominique_Strauss-Kahn http://www.wikidata.org/entity/Q385437 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaj%C3%AEnaya_%C3%A7%C3%AAkir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q385811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezinb%C3%BBna_gelhe http://www.wikidata.org/entity/Q386191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fvebirina_Web%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q386275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q386284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_tifok http://www.wikidata.org/entity/Q386619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6lemen_Abdullah_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q3656768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mis%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3658666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlo_Masi http://www.wikidata.org/entity/Q3659599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekgirtiya_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3666358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asxanakeran http://www.wikidata.org/entity/Q3666991 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacelan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3666995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balbo http://www.wikidata.org/entity/Q3666997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengine http://www.wikidata.org/entity/Q3667038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birs%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q3667152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Azar%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3667164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Oremar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3667840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ilkotan http://www.wikidata.org/entity/Q3668315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3670771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaxan_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q3671627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buxiye http://www.wikidata.org/entity/Q3672421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fp%C3%AEnar http://www.wikidata.org/entity/Q3673608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fkiya_devk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_%C5%9Eahin http://www.wikidata.org/entity/Q3674291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ennug%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bejan_Matur http://www.wikidata.org/entity/Q3674412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9F%C3%AEr%C3%AAn_Mill%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Durriye http://www.wikidata.org/entity/Q3674658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekbermehle http://www.wikidata.org/entity/Q3674706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diqo http://www.wikidata.org/entity/Q3674710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAl%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q3674954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7iq http://www.wikidata.org/entity/Q3675193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charlotte_Whitton http://www.wikidata.org/entity/Q3675340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Badil%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q3675359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cengiz_%C3%87andar http://www.wikidata.org/entity/Q3675375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAsiman http://www.wikidata.org/entity/Q3675381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Druaga http://www.wikidata.org/entity/Q3675436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eme%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3675447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enten http://www.wikidata.org/entity/Q3675444 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_28%C3%AA_sibat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3675479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bala_%C5%9Eahaxac http://www.wikidata.org/entity/Q3675482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_Wan%C3%AA_Mijdar_2011 http://www.wikidata.org/entity/Q3675514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilba http://www.wikidata.org/entity/Q3675515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse http://www.wikidata.org/entity/Q3676070 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brikama http://www.wikidata.org/entity/Q3676074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3676087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEo http://www.wikidata.org/entity/Q3676101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berb%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3676629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bob_Truel http://www.wikidata.org/entity/Q3677903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEnabey http://www.wikidata.org/entity/Q3678004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birzibend http://www.wikidata.org/entity/Q3678010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dol%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3678338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Er%C3%A7%C3%AEvan http://www.wikidata.org/entity/Q3678342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AErim http://www.wikidata.org/entity/Q3702944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner%C3%AAn_l%C3%AAdan%C3%AA_y%C3%AAn_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3705105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkotrop http://www.wikidata.org/entity/Q3706669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Selc%C3%BBq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3708255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karesat http://www.wikidata.org/entity/Q3839081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Madevan http://www.wikidata.org/entity/Q3842266 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Detekt%C3%AEv_Conan http://www.wikidata.org/entity/Q3853685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michela_Noonan http://www.wikidata.org/entity/Q3856414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morbus_K http://www.wikidata.org/entity/Q3862847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Wagner http://www.wikidata.org/entity/Q36597284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpirt%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEgotin http://www.wikidata.org/entity/Q369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Skopye http://www.wikidata.org/entity/Q384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%27Djamena http://www.wikidata.org/entity/Q3659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuak%C5%9Fot http://www.wikidata.org/entity/Q3688 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bamako http://www.wikidata.org/entity/Q3703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA_(yekeya_p%C3%AEvan%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q3710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belgrad http://www.wikidata.org/entity/Q3711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brazzaville http://www.wikidata.org/entity/Q3844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bujumbura http://www.wikidata.org/entity/Q3854 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkosya http://www.wikidata.org/entity/Q3856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Astero%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q3863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Doha http://www.wikidata.org/entity/Q3861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodoma http://www.wikidata.org/entity/Q3866 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyasetnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_med%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36461 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl%C3%AElar http://www.wikidata.org/entity/Q36477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gihanek http://www.wikidata.org/entity/Q36484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Francis_Drake http://www.wikidata.org/entity/Q36517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q36539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ru http://www.wikidata.org/entity/Q36541 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ad http://www.wikidata.org/entity/Q36552 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre http://www.wikidata.org/entity/Q36635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Ffiro%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navkirina_dumend http://www.wikidata.org/entity/Q36642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulmelik http://www.wikidata.org/entity/Q36788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AA%C3%A7%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q36963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jackie_Chan http://www.wikidata.org/entity/Q36970 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarfat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q36994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kakule_%C3%BB_zerde%C3%A7alan http://www.wikidata.org/entity/Q37021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reklam http://www.wikidata.org/entity/Q37038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_n%C3%AE%C5%9Fankirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q37045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_pop http://www.wikidata.org/entity/Q37073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mix http://www.wikidata.org/entity/Q37077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeyt%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q37083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAyaneya_P%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q37090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahoo! http://www.wikidata.org/entity/Q37093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dirust http://www.wikidata.org/entity/Q37105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AErewn http://www.wikidata.org/entity/Q37110 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metan http://www.wikidata.org/entity/Q37129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yazdeh http://www.wikidata.org/entity/Q37136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kontralto http://www.wikidata.org/entity/Q37137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAzdeh http://www.wikidata.org/entity/Q37141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navok http://www.wikidata.org/entity/Q37147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lana_Del_Rey http://www.wikidata.org/entity/Q37150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.fi http://www.wikidata.org/entity/Q37164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q37172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luiz_In%C3%A1cio_Lula_da_Silva http://www.wikidata.org/entity/Q37181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ot%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q38404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.az http://www.wikidata.org/entity/Q38414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyon http://www.wikidata.org/entity/Q38526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik%C3%AA_%C5%9Fivaniy%C3%AA_y%C3%AA_Qefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devanagar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q38592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_Z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q367484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Credit_Suisse http://www.wikidata.org/entity/Q372657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Granma http://www.wikidata.org/entity/Q372672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cils%C3%AApahn http://www.wikidata.org/entity/Q372852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Courtesoult-et-Gatey http://www.wikidata.org/entity/Q373062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q373506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaxo_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q374816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_j%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q375928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEndana_Ev%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q387503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_bulgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q387580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Efr%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q387842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eal_%C3%BB_%C5%9Fapik http://www.wikidata.org/entity/Q388133 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ergenekon http://www.wikidata.org/entity/Q388577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Qazaxistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q388672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Ef%C5%9Faran http://www.wikidata.org/entity/Q388739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eener_%C5%9Een http://www.wikidata.org/entity/Q388823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aftenposten http://www.wikidata.org/entity/Q388841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E7 http://www.wikidata.org/entity/Q388884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_G%C3%BCne%C5%9Ftekin http://www.wikidata.org/entity/Q401858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kot%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3671393 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karagedik http://www.wikidata.org/entity/Q3671582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lale_Muldur http://www.wikidata.org/entity/Q3671618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7elan http://www.wikidata.org/entity/Q3672513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kembis http://www.wikidata.org/entity/Q3672835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/En%C5%9Fag http://www.wikidata.org/entity/Q3672903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakawen_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3672940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirma%C5%9Fan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enb%C3%AElulu http://www.wikidata.org/entity/Q3673766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulan_Avci http://www.wikidata.org/entity/Q3674337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Korkut_Eken http://www.wikidata.org/entity/Q3674385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hes%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3674692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEle%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q3674697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Klinb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEjoba http://www.wikidata.org/entity/Q3674715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C5%9Ftu http://www.wikidata.org/entity/Q3674936 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Henbane_Bor%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q3675186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hurmizgan_(helbest) http://www.wikidata.org/entity/Q3675414 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heg%C3%AEr-Nuna http://www.wikidata.org/entity/Q3675439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gotina_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3675536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Masiyan http://www.wikidata.org/entity/Q3675845 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Janjanbureh http://www.wikidata.org/entity/Q3676493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heb%C3%AEbullah_Let%C3%AEf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3676500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gan%C3%AE_M%C3%AErzo http://www.wikidata.org/entity/Q3676684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Galikan,_Yunak http://www.wikidata.org/entity/Q3677639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinzorik http://www.wikidata.org/entity/Q3677654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haki_Karer http://www.wikidata.org/entity/Q3677868 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordon_Johndroe http://www.wikidata.org/entity/Q3677908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AA%C5%9Ftirek http://www.wikidata.org/entity/Q3678092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEleparqo http://www.wikidata.org/entity/Q3678347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamo%C5%9Fam http://www.wikidata.org/entity/Q3678344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerra http://www.wikidata.org/entity/Q3678352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Federica_Tommasi http://www.wikidata.org/entity/Q3741580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pars_(welat) http://www.wikidata.org/entity/Q3746183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devmezin http://www.wikidata.org/entity/Q3757325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q3757343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Galateia http://www.wikidata.org/entity/Q3757460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agropsar http://www.wikidata.org/entity/Q3759722 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avakirin http://www.wikidata.org/entity/Q3875186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deklerasyona_yekal%C3%AE_ya_serxweb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3884316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr%C3%AA_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3887135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nan%C3%AA_tar%C3%AEgan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3893120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ur%C5%9Fanab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4006518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bide_d%C3%BB_dil%C3%AA_xwe_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q4007116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohammad-Javad_Azari_Jahromi http://www.wikidata.org/entity/Q37423274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mec%C3%AEd_(nav) http://www.wikidata.org/entity/Q37454752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baroveya_%C3%8Ermay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38685186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gendel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEger http://www.wikidata.org/entity/Q373 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Linux http://www.wikidata.org/entity/Q388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakar http://www.wikidata.org/entity/Q3718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Banjul http://www.wikidata.org/entity/Q3726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Konakr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bissau http://www.wikidata.org/entity/Q3739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monrovia http://www.wikidata.org/entity/Q3748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cava http://www.wikidata.org/entity/Q3757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazon_(kompan%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q3884 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kampala http://www.wikidata.org/entity/Q3894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyan http://www.wikidata.org/entity/Q3 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q36715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_proto-hind_%C3%BB_ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q37178 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEram%C3%AEda_Keops http://www.wikidata.org/entity/Q37200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamoste http://www.wikidata.org/entity/Q37226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_Navend%C3%AE_ya_Saloxgeriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q37230 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ae http://www.wikidata.org/entity/Q37239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.am http://www.wikidata.org/entity/Q37245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.de http://www.wikidata.org/entity/Q37251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.fr http://www.wikidata.org/entity/Q37271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramayana http://www.wikidata.org/entity/Q37293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/IMDb http://www.wikidata.org/entity/Q37312 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cleveland http://www.wikidata.org/entity/Q37320 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalai_Lama http://www.wikidata.org/entity/Q37349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Francis_Bacon http://www.wikidata.org/entity/Q37388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Melanezya http://www.wikidata.org/entity/Q37394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.af http://www.wikidata.org/entity/Q37407 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.au http://www.wikidata.org/entity/Q37420 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_4217 http://www.wikidata.org/entity/Q37431 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Yon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q37495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avik http://www.wikidata.org/entity/Q37501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Glukoz http://www.wikidata.org/entity/Q37525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cz http://www.wikidata.org/entity/Q37531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ag http://www.wikidata.org/entity/Q37539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirgo%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q37555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Calvin http://www.wikidata.org/entity/Q37577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pazdeh http://www.wikidata.org/entity/Q38701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejde http://www.wikidata.org/entity/Q38712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parastina_Stal%C3%AEngrad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montgomeryshire http://www.wikidata.org/entity/Q38825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heavy_Metal_(muz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q38848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rihan http://www.wikidata.org/entity/Q38859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lazer http://www.wikidata.org/entity/Q38867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_T%C3%AEren%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cn http://www.wikidata.org/entity/Q38900 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_rom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q38918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/4_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q38944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ftiya_gerandin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q39804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/3_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBrj%C3%AEnewer http://www.wikidata.org/entity/Q39833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radio_Studio_54_Network http://www.wikidata.org/entity/Q39841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nozdeh http://www.wikidata.org/entity/Q39850 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%81greda http://www.wikidata.org/entity/Q39856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvmeqesk http://www.wikidata.org/entity/Q39861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.by http://www.wikidata.org/entity/Q39870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.fj http://www.wikidata.org/entity/Q39878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cl http://www.wikidata.org/entity/Q39885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.br http://www.wikidata.org/entity/Q39889 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.is http://www.wikidata.org/entity/Q39896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bz http://www.wikidata.org/entity/Q39903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cg http://www.wikidata.org/entity/Q39906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eal http://www.wikidata.org/entity/Q39908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.pt http://www.wikidata.org/entity/Q39959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cannes http://www.wikidata.org/entity/Q39984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bh http://www.wikidata.org/entity/Q39993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bt http://www.wikidata.org/entity/Q40001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAza_tav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sylvester_Stallone http://www.wikidata.org/entity/Q40026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vexurik http://www.wikidata.org/entity/Q40050 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/34_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Ftp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Whataburger http://www.wikidata.org/entity/Q376627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welatan_ji_h%C3%AAla_hilber%C3%AEna_pola http://www.wikidata.org/entity/Q377885 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Xweser_a_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Acaristan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q378203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alauda http://www.wikidata.org/entity/Q378278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassigney http://www.wikidata.org/entity/Q378359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_w%C3%AAjey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q378427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Advance-Rumely http://www.wikidata.org/entity/Q379112 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kokot http://www.wikidata.org/entity/Q379443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Masaget%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q379821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam_(matemat%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q379825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AE%C5%9Ftaspa http://www.wikidata.org/entity/Q379863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emre_Taner http://www.wikidata.org/entity/Q379861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Utu-hengel http://www.wikidata.org/entity/Q379880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Reverdy http://www.wikidata.org/entity/Q379931 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoker http://www.wikidata.org/entity/Q380057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar_Hebraeus http://www.wikidata.org/entity/Q380295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aryo_Barzan%C3%AA_yek%C3%AA_y%C3%AA_Kapadokyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q380371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Age%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q390727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakka http://www.wikidata.org/entity/Q390957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_%C5%9E%C4%B1k http://www.wikidata.org/entity/Q402020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balora_K%C3%BBru%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q405008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aillevans http://www.wikidata.org/entity/Q405233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aillevillers-et-Lyaumont http://www.wikidata.org/entity/Q405237 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeranix http://www.wikidata.org/entity/Q3671457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Balbay http://www.wikidata.org/entity/Q3671598 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SBS_Radio http://www.wikidata.org/entity/Q3671633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal%C3%AEn_Pekgul http://www.wikidata.org/entity/Q3672886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnsutu http://www.wikidata.org/entity/Q3672893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Omera http://www.wikidata.org/entity/Q3673067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%87oman%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q3673817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEr%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q3674301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahmut_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m http://www.wikidata.org/entity/Q3674362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Olcay_Gul%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q3674593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpiyepart http://www.wikidata.org/entity/Q3674604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Motolayataq http://www.wikidata.org/entity/Q3674711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q3674720 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeley%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674738 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mika%C3%AEla http://www.wikidata.org/entity/Q3674801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%AA%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q3675394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9Fdamma http://www.wikidata.org/entity/Q3675441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_sed%C3%BBp%C3%AAnciyan http://www.wikidata.org/entity/Q3675458 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd_Mafruzl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3675470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Motikan http://www.wikidata.org/entity/Q3675475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukriyan_(Her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q3675486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nali%C5%9Fk%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q3675500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Behram http://www.wikidata.org/entity/Q3675542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3675584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Gabriel http://www.wikidata.org/entity/Q3675835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qami%C5%9Foba http://www.wikidata.org/entity/Q3676083 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marzese http://www.wikidata.org/entity/Q3676092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/KSAF http://www.wikidata.org/entity/Q3676142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C3%A7il%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Kirkham http://www.wikidata.org/entity/Q3677882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd_Eldarbeyl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noyab%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q3677986 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AElanl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpiyyed http://www.wikidata.org/entity/Q3678341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirgewer_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q3678415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menenj%C3%AEta_bakteriyal http://www.wikidata.org/entity/Q3678510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gherardo_Nerucci http://www.wikidata.org/entity/Q3761616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gianni_Vernetti http://www.wikidata.org/entity/Q3763661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferehabad http://www.wikidata.org/entity/Q3778271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mastan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3785174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Entroversiyon http://www.wikidata.org/entity/Q3800808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/YPG http://www.wikidata.org/entity/Q4022147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sakaroz http://www.wikidata.org/entity/Q4027534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Crocus_City_Hall http://www.wikidata.org/entity/Q4036690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solomon_Gordon http://www.wikidata.org/entity/Q37795179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Atomwaffen_Division http://www.wikidata.org/entity/Q39056878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_S%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q39058306 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fata_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q39060899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/You_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q39082126 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saet_(yeke) http://www.wikidata.org/entity/Q376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsa_m%C3%AEx%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q401 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akra http://www.wikidata.org/entity/Q3761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yamussukro http://www.wikidata.org/entity/Q3768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guyanaya_Frans%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazon http://www.wikidata.org/entity/Q3783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Freetown http://www.wikidata.org/entity/Q3780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abuja http://www.wikidata.org/entity/Q3787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lom%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q3792 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luanda http://www.wikidata.org/entity/Q3897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em http://www.wikidata.org/entity/Q4022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_S%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q36755 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAgeh_(%C3%AEnternet) http://www.wikidata.org/entity/Q36774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_ev%C3%AEndaran http://www.wikidata.org/entity/Q37587 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_I http://www.wikidata.org/entity/Q37594 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEpik http://www.wikidata.org/entity/Q37602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes http://www.wikidata.org/entity/Q37621 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Kendav%C3%AA_1991 http://www.wikidata.org/entity/Q37643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87%C3%AEna_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q37660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Campora_San_Giovanni http://www.wikidata.org/entity/Q37672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%AEse http://www.wikidata.org/entity/Q37686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haik%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q37707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.at http://www.wikidata.org/entity/Q37715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q37726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhenas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q37732 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Feodal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q37739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromozom http://www.wikidata.org/entity/Q37748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarinc_(alav) http://www.wikidata.org/entity/Q37828 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Milwaukee http://www.wikidata.org/entity/Q37836 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barok http://www.wikidata.org/entity/Q37853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.us http://www.wikidata.org/entity/Q37861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.es http://www.wikidata.org/entity/Q37883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.gr http://www.wikidata.org/entity/Q37893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.pl http://www.wikidata.org/entity/Q37907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.uk http://www.wikidata.org/entity/Q37913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q37930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Zer http://www.wikidata.org/entity/Q37960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St._Louis http://www.wikidata.org/entity/Q38022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ao http://www.wikidata.org/entity/Q39006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bg http://www.wikidata.org/entity/Q39029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leeds http://www.wikidata.org/entity/Q39121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neandertal http://www.wikidata.org/entity/Q40171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paleol%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q40203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antalya_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q40249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eazdeh http://www.wikidata.org/entity/Q40254 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navik http://www.wikidata.org/entity/Q40260 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Porto_Alegre http://www.wikidata.org/entity/Q40269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q40292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.md http://www.wikidata.org/entity/Q40324 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ci http://www.wikidata.org/entity/Q40333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzer http://www.wikidata.org/entity/Q40348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AEgeh http://www.wikidata.org/entity/Q40357 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.et http://www.wikidata.org/entity/Q40363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.eg http://www.wikidata.org/entity/Q40381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/5_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/23_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.se http://www.wikidata.org/entity/Q40442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ax http://www.wikidata.org/entity/Q40449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cy http://www.wikidata.org/entity/Q40459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.il http://www.wikidata.org/entity/Q40467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Associated_Press http://www.wikidata.org/entity/Q40469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bo http://www.wikidata.org/entity/Q40510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bs http://www.wikidata.org/entity/Q40514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shin_Bet http://www.wikidata.org/entity/Q380238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kartikeya http://www.wikidata.org/entity/Q380817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aelo http://www.wikidata.org/entity/Q380832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sond http://www.wikidata.org/entity/Q381045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q381155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zana http://www.wikidata.org/entity/Q381160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esra_%C3%BB_M%C3%AErac http://www.wikidata.org/entity/Q381240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q381459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aerogel http://www.wikidata.org/entity/Q381490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mano_Xel%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q381539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thal-Marmoutier http://www.wikidata.org/entity/Q381613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soultz-sous-For%C3%AAts http://www.wikidata.org/entity/Q381659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8A%C5%9Fma http://www.wikidata.org/entity/Q381878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_efxan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q383096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurkur%C3%AA_zikre%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q383182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_%C3%AEran%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q391015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axeloos http://www.wikidata.org/entity/Q391379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jo_Jung-suk http://www.wikidata.org/entity/Q391965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEsteos http://www.wikidata.org/entity/Q392435 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_mezin_a_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q392564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Senceq http://www.wikidata.org/entity/Q392907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ailloncourt http://www.wikidata.org/entity/Q405287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ainvelle,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q406245 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sody%C3%BBm_h%C3%AEpoklor%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q407204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vanad%C3%AEn%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q407251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Air_Liquide http://www.wikidata.org/entity/Q407448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akata%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q416349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akebiya http://www.wikidata.org/entity/Q417068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q417175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ek%C3%AEto http://www.wikidata.org/entity/Q419358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Projeya_GAP%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q430573 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vile%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q3674609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyak%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3674621 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Textekeran http://www.wikidata.org/entity/Q3674627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vileparqo http://www.wikidata.org/entity/Q3674637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vital_Cuinet http://www.wikidata.org/entity/Q3675197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ukur http://www.wikidata.org/entity/Q3675840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sihekeran http://www.wikidata.org/entity/Q3676096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirgewer_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q3677546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vene%C5%9F%C3%AEke%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3677996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serjimariya_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Mirov_%C3%BB_Malan_a_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3678170 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3678192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Solu http://www.wikidata.org/entity/Q3678335 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyar_kromozom http://www.wikidata.org/entity/Q3817120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pel%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q3914781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam_%C3%BB_zanist http://www.wikidata.org/entity/Q3918392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAjeya_sedsala_20an http://www.wikidata.org/entity/Q3919811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocket_eBook http://www.wikidata.org/entity/Q4048380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Germiyan http://www.wikidata.org/entity/Q4145610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hroza http://www.wikidata.org/entity/Q4150063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_bin_Yez%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q4165518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eemsu%27l-mearifu%27l-kubra_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q4166495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kategor%C3%AEkirin http://www.wikidata.org/entity/Q4167836 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4167865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_sar_(t%C3%AAgeha_gi%C5%9Ft%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q4176199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdurehman_Zeb%C3%AEh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4182465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEra_bergiriy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q38103695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unicode_data/scripts http://www.wikidata.org/entity/Q41707491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vanessa_Busse http://www.wikidata.org/entity/Q41709179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebat_%C3%8Eslamb%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41834942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meta_Platforms http://www.wikidata.org/entity/Q380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyv http://www.wikidata.org/entity/Q405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telekomun%C3%AEkasyon http://www.wikidata.org/entity/Q418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnezor http://www.wikidata.org/entity/Q430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emman http://www.wikidata.org/entity/Q3805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaound%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q3808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malabo http://www.wikidata.org/entity/Q3818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q3820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Libreville http://www.wikidata.org/entity/Q3825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_d%C3%AErok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3829 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistan http://www.wikidata.org/entity/Q3914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeh http://www.wikidata.org/entity/Q3918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pretoria http://www.wikidata.org/entity/Q3926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ten%C3%AEsa_sermasey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengdar http://www.wikidata.org/entity/Q38035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Galya http://www.wikidata.org/entity/Q38060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Egz%C3%AEstansiyal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q38066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/McDonald%E2%80%99s http://www.wikidata.org/entity/Q38076 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Nobel%C3%AA_ya_Fiz%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Lucas http://www.wikidata.org/entity/Q38222 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.al http://www.wikidata.org/entity/Q38291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ar http://www.wikidata.org/entity/Q38300 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.jp http://www.wikidata.org/entity/Q39132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bd http://www.wikidata.org/entity/Q39144 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.it http://www.wikidata.org/entity/Q39155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/8_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bohemya http://www.wikidata.org/entity/Q39193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.in http://www.wikidata.org/entity/Q39218 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Fuji http://www.wikidata.org/entity/Q39231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Entomoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q39286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeware http://www.wikidata.org/entity/Q39297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Naftali_Bennett http://www.wikidata.org/entity/Q39318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Slav http://www.wikidata.org/entity/Q40477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qo%C3%A7%C3%AA_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q40574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gipsy_Kings http://www.wikidata.org/entity/Q40586 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%AEfestoya_Komun%C3%AEst%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_f%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40606 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kopi%C5%9Fkara_Mezin_a_Hadron%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.kz http://www.wikidata.org/entity/Q40619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.hu http://www.wikidata.org/entity/Q40622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Myspace http://www.wikidata.org/entity/Q40629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Jitomir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ua http://www.wikidata.org/entity/Q40656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cd http://www.wikidata.org/entity/Q40673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ge http://www.wikidata.org/entity/Q40683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ai http://www.wikidata.org/entity/Q40689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cm http://www.wikidata.org/entity/Q40698 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kons%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q40779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/29_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cawbir http://www.wikidata.org/entity/Q40847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.gy http://www.wikidata.org/entity/Q41448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokiya_ser_cemed%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeh http://www.wikidata.org/entity/Q41487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q41493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Blake http://www.wikidata.org/entity/Q41513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl_Gustav_Jung http://www.wikidata.org/entity/Q41532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/An_die_Freude http://www.wikidata.org/entity/Q41545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Antonio_Banderas http://www.wikidata.org/entity/Q41548 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Offenbach http://www.wikidata.org/entity/Q41555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamlet http://www.wikidata.org/entity/Q41567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEleps%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alkan http://www.wikidata.org/entity/Q41581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_Ohm http://www.wikidata.org/entity/Q41591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awinouj%C5%9Bcie http://www.wikidata.org/entity/Q41599 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Oxotsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEwan http://www.wikidata.org/entity/Q41607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gijn%C3%AEj http://www.wikidata.org/entity/Q41611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pad%C3%AE%C5%9Fahiya_dest%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoanal%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q41630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.gh http://www.wikidata.org/entity/Q41634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.mm http://www.wikidata.org/entity/Q41636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_lat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Webmaster http://www.wikidata.org/entity/Q41674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_Hindistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qantir http://www.wikidata.org/entity/Q41692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fujian http://www.wikidata.org/entity/Q41705 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_etn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q41710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emiliano_Zapata http://www.wikidata.org/entity/Q41718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.as http://www.wikidata.org/entity/Q41731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.gm http://www.wikidata.org/entity/Q41758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.gn http://www.wikidata.org/entity/Q41761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.iq http://www.wikidata.org/entity/Q41768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ir http://www.wikidata.org/entity/Q41774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.gt http://www.wikidata.org/entity/Q41781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.lu http://www.wikidata.org/entity/Q41795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kansas_City,_Missouri http://www.wikidata.org/entity/Q41819 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehadet http://www.wikidata.org/entity/Q41831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.lb http://www.wikidata.org/entity/Q41835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.zm http://www.wikidata.org/entity/Q41842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ph http://www.wikidata.org/entity/Q41840 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.uz http://www.wikidata.org/entity/Q41846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.sg http://www.wikidata.org/entity/Q41851 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.uy http://www.wikidata.org/entity/Q41848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.kr http://www.wikidata.org/entity/Q41853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pestoya_bilind_a_xw%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41861 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yodel http://www.wikidata.org/entity/Q41923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.la http://www.wikidata.org/entity/Q41926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.pa http://www.wikidata.org/entity/Q41948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.pe http://www.wikidata.org/entity/Q41954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bi http://www.wikidata.org/entity/Q41988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.mc http://www.wikidata.org/entity/Q42020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ly http://www.wikidata.org/entity/Q42035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serv%C3%AEsa_peyama_kurt http://www.wikidata.org/entity/Q43024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodos http://www.wikidata.org/entity/Q43048 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Demarexane http://www.wikidata.org/entity/Q43054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Ferdinand http://www.wikidata.org/entity/Q43063 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Donetsk http://www.wikidata.org/entity/Q43070 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.td http://www.wikidata.org/entity/Q43081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEbera_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q43084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaq%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q43088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fm%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q43100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.tt http://www.wikidata.org/entity/Q43118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.qa http://www.wikidata.org/entity/Q43117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ug http://www.wikidata.org/entity/Q43122 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.my http://www.wikidata.org/entity/Q43127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q394067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agos http://www.wikidata.org/entity/Q395477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Indian_Premier_League http://www.wikidata.org/entity/Q396412 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Borough%C3%AAn_New_York_City http://www.wikidata.org/entity/Q408804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C3%AEryanem_Vaeceh http://www.wikidata.org/entity/Q409438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aisey-et-Richecourt http://www.wikidata.org/entity/Q409777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eson http://www.wikidata.org/entity/Q410082 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%AAs_(k%C3%AEklop) http://www.wikidata.org/entity/Q420269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q421302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagir%C3%AAn_coy%C3%AAn_kalsiy%C3%BBm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q421700 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragir%C3%AAn_tirimpey%C3%AAn_protonan http://www.wikidata.org/entity/Q421704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnsulfat http://www.wikidata.org/entity/Q421857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eso-Pentan http://www.wikidata.org/entity/Q422703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Singeb%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q431168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bau http://www.wikidata.org/entity/Q431958 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q434553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_azer%C3%AE_y%C3%AA_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q434697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Funda_Arar http://www.wikidata.org/entity/Q434912 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meral_Ak%C5%9Fener http://www.wikidata.org/entity/Q434923 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexnekirina_%C3%AEnc%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q435174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Radcliffe http://www.wikidata.org/entity/Q457592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Edwards http://www.wikidata.org/entity/Q457737 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emilio_Palma http://www.wikidata.org/entity/Q458427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Renato_Rosaldo http://www.wikidata.org/entity/Q3932777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBm_(kes) http://www.wikidata.org/entity/Q3943294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArsimk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3944007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Hesen_Vez%C3%AErov http://www.wikidata.org/entity/Q4105928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamed_%C3%8Eskenderov http://www.wikidata.org/entity/Q4203846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_%C3%AEslam http://www.wikidata.org/entity/Q4204060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nefeqe http://www.wikidata.org/entity/Q4314617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelb_El%C3%AExan_Nex%C5%9F%C3%AEwan http://www.wikidata.org/entity/Q4314694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicholas_Awde http://www.wikidata.org/entity/Q4331317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Omerxal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4334550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Depresyon http://www.wikidata.org/entity/Q4340209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Kerk%C3%BBk%C3%AA_y%C3%AA_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q42103453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/MeToo http://www.wikidata.org/entity/Q42133786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Iraq-Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_y%C3%AA_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q42161041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Osman_Kavala http://www.wikidata.org/entity/Q42281686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taban_%C5%9Eore%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q43231055 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/ISO_639_synonyms http://www.wikidata.org/entity/Q45832768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sao_Tome http://www.wikidata.org/entity/Q3932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neptunus http://www.wikidata.org/entity/Q3954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajarok http://www.wikidata.org/entity/Q3957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amonyak http://www.wikidata.org/entity/Q4087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Makekart http://www.wikidata.org/entity/Q4321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plana_Marshall http://www.wikidata.org/entity/Q4576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anne_Frank http://www.wikidata.org/entity/Q4583 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ie http://www.wikidata.org/entity/Q39382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Surreal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q39427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Traktor http://www.wikidata.org/entity/Q39495 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bb http://www.wikidata.org/entity/Q39539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ptolema%C3%AEos_II_F%C3%AEladelfos http://www.wikidata.org/entity/Q39576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ca http://www.wikidata.org/entity/Q39582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ptolema%C3%AEos_III_Everget%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q39602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristan http://www.wikidata.org/entity/Q39614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivira_ked%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q39624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q39631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicolas_Appert http://www.wikidata.org/entity/Q39637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.co http://www.wikidata.org/entity/Q39657 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ba http://www.wikidata.org/entity/Q39661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stonehenge http://www.wikidata.org/entity/Q39671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ch http://www.wikidata.org/entity/Q39676 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/14_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/27_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_Balt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q39731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eir%C3%AEta_Xezey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q39760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.be http://www.wikidata.org/entity/Q39773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9Fterger%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAkenok http://www.wikidata.org/entity/Q40831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q40843 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenerife http://www.wikidata.org/entity/Q40846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Jenner http://www.wikidata.org/entity/Q40852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaza_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jehr http://www.wikidata.org/entity/Q40867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/7_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/9_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q40924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Esx%C3%AElos http://www.wikidata.org/entity/Q40939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dia http://www.wikidata.org/entity/Q40953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anhui http://www.wikidata.org/entity/Q40956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cr http://www.wikidata.org/entity/Q40973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.mx http://www.wikidata.org/entity/Q40979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Skype http://www.wikidata.org/entity/Q40984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bw http://www.wikidata.org/entity/Q40989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mors http://www.wikidata.org/entity/Q40994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.do http://www.wikidata.org/entity/Q41002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cu http://www.wikidata.org/entity/Q41006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.hr http://www.wikidata.org/entity/Q41008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.dj http://www.wikidata.org/entity/Q41012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.aq http://www.wikidata.org/entity/Q41016 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cv http://www.wikidata.org/entity/Q41022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bm http://www.wikidata.org/entity/Q41028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.lk http://www.wikidata.org/entity/Q41035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.dm http://www.wikidata.org/entity/Q41032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.dz http://www.wikidata.org/entity/Q41039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.kh http://www.wikidata.org/entity/Q41047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEm%C3%AAte%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q41054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_welat%C3%AAn_navper%C3%AAn_asta_bilind http://www.wikidata.org/entity/Q42032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keftar http://www.wikidata.org/entity/Q42046 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevwate http://www.wikidata.org/entity/Q42106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q42177 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cc http://www.wikidata.org/entity/Q42190 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman http://www.wikidata.org/entity/Q42188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Got http://www.wikidata.org/entity/Q42193 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Silav_li_te_Meryem http://www.wikidata.org/entity/Q42203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hainan http://www.wikidata.org/entity/Q42200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Indie_(muz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q42201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vandal_(gel) http://www.wikidata.org/entity/Q42211 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q42213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilata_D%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q42225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Das http://www.wikidata.org/entity/Q42233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkol%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q42240 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ck http://www.wikidata.org/entity/Q42270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Earth http://www.wikidata.org/entity/Q42274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/FTP http://www.wikidata.org/entity/Q42283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pileya_Fahrenheit http://www.wikidata.org/entity/Q42289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_I http://www.wikidata.org/entity/Q42305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xark%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q42308 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87il http://www.wikidata.org/entity/Q42317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kew%C3%AA_h%C3%AA%C5%9Fin http://www.wikidata.org/entity/Q42326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42329 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Portable_Document_Format http://www.wikidata.org/entity/Q42332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebuloz http://www.wikidata.org/entity/Q42372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_Werzi%C5%9F%C3%AA_ya_Galatasaray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43134 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevin_Rudd http://www.wikidata.org/entity/Q43135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.om http://www.wikidata.org/entity/Q43132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.th http://www.wikidata.org/entity/Q43133 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cx http://www.wikidata.org/entity/Q43138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giurtelecu_%C5%9Eimleului http://www.wikidata.org/entity/Q43136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.pk http://www.wikidata.org/entity/Q43150 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ng http://www.wikidata.org/entity/Q43151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.sz http://www.wikidata.org/entity/Q43149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ne http://www.wikidata.org/entity/Q43158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.tz http://www.wikidata.org/entity/Q43159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.tn http://www.wikidata.org/entity/Q43163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.py http://www.wikidata.org/entity/Q43161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mitbex http://www.wikidata.org/entity/Q43164 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cirn%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q43169 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_Japon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Juanes http://www.wikidata.org/entity/Q43189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yunnan http://www.wikidata.org/entity/Q43194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Omaha,_Nebraska http://www.wikidata.org/entity/Q43199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cincinnati http://www.wikidata.org/entity/Q43196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Delta_(erdn%C3%AEgar%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q43197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEseksuel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistin http://www.wikidata.org/entity/Q43229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_genim_%C3%BB_kurt%C3%AEjan http://www.wikidata.org/entity/Q43238 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_%C3%87iray%C3%AA_ya_%C3%8Eskenderiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Morfem http://www.wikidata.org/entity/Q43249 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aso http://www.wikidata.org/entity/Q43261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_III http://www.wikidata.org/entity/Q43274 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan http://www.wikidata.org/entity/Q43292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Wake http://www.wikidata.org/entity/Q43296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExe%C3%AEl_Saaka%C5%9Fv%C3%AEl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEstofan%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q43353 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shandong http://www.wikidata.org/entity/Q43407 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEmnast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q43450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87al http://www.wikidata.org/entity/Q43483 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eimqar http://www.wikidata.org/entity/Q43489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erasmus http://www.wikidata.org/entity/Q43499 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodo http://www.wikidata.org/entity/Q43502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rizyane http://www.wikidata.org/entity/Q43511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gay%C3%AA_R%C3%BBni%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunan http://www.wikidata.org/entity/Q45761 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Barents http://www.wikidata.org/entity/Q45823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qinghai http://www.wikidata.org/entity/Q45833 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Feya_yeksan http://www.wikidata.org/entity/Q45867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aivar_Rehemaa http://www.wikidata.org/entity/Q411102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/RNAy%C3%AA_dijhest http://www.wikidata.org/entity/Q423832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rez%C3%AA_cango%C3%A7k%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q424385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ak%C3%A7aabat http://www.wikidata.org/entity/Q424661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAt%C3%AEnol http://www.wikidata.org/entity/Q424976 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Humbaba http://www.wikidata.org/entity/Q425449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tag%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q425489 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaincourt,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q425766 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Auxon,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q425892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Dublin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q436994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_L%C3%B3pez_(kujer%C3%AA_r%C3%AAz%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q459307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBc%C3%AA_nefret%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q459409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBka_Mormon http://www.wikidata.org/entity/Q459842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAja_%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q460453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asenat_Barzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q460640 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heterokrom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q461486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cizyet http://www.wikidata.org/entity/Q461786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berdest%C3%AEtiya_biyoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q461809 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sofyaya_Rom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q462596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harpagos http://www.wikidata.org/entity/Q462684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bask%C4%B1n_Oran http://www.wikidata.org/entity/Q462699 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_M%C3%AEnorsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q462697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfonso_Reyes http://www.wikidata.org/entity/Q462721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Cullen http://www.wikidata.org/entity/Q462762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_I_Teos http://www.wikidata.org/entity/Q462768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fk%C3%B6yl%C3%BC_Adem http://www.wikidata.org/entity/Q471339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Miso http://www.wikidata.org/entity/Q471866 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henase http://www.wikidata.org/entity/Q472287 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reh%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q4114982 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derya%C3%A7eya_D%C3%BBkan http://www.wikidata.org/entity/Q4115003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qetb%C3%BBna_heyv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4115053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Richest_Man_in_Babylon_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q4115108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AEvana_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4115161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Dihok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4115454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Mehabad_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4115455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEfan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4115457 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C5%9Fara_Geliy%C3%AA_El%C3%AE_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q4115462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%BBlmuezem http://www.wikidata.org/entity/Q4115517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_ziman%C3%AA_pehlev%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4115549 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muheymin http://www.wikidata.org/entity/Q4115661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4116473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_duyem_ya_%C5%9Eore%C5%9Fa_%C3%8Elon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4116897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_His%C3%AAn%C3%AA_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4117075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Iraq_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4117911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alare%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q4118862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebn_Hemze_Mexreb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4119124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ket%C3%AEbey%C3%AAn_%C3%8Eraq%C3%AA_y%C3%AAn_H%C3%AEzbullah%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4119382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Efr%C3%AEn_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q4120569 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4121783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelaterzan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4121791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Xwendekar%C3%AAn_Kurd_%C3%AAn_Norw%C3%AAc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4122041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Mongolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4128339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdal%C3%A6gon http://www.wikidata.org/entity/Q4248148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tix%C3%BBjiqo_Qizbe%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q4250615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexornis http://www.wikidata.org/entity/Q4254960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAro http://www.wikidata.org/entity/Q4359056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AEvana http://www.wikidata.org/entity/Q4359872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEtab http://www.wikidata.org/entity/Q4360547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arshak_Poladian http://www.wikidata.org/entity/Q4369520 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_axiver%C3%AAn_daw%C3%AE_y%C3%AAn_naskir%C3%AE_zimanan http://www.wikidata.org/entity/Q4373763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Model http://www.wikidata.org/entity/Q4610556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:W%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q4618557 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beg%C3%A7ilyar http://www.wikidata.org/entity/Q4619332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejo http://www.wikidata.org/entity/Q4619342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AElekeran http://www.wikidata.org/entity/Q4619391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dylmady http://www.wikidata.org/entity/Q4619428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulyatan http://www.wikidata.org/entity/Q4619462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam%C3%AAn_zayend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4620674 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gird%C9%99 http://www.wikidata.org/entity/Q4620842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Farixkanl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4720378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Saip_Ursava%C5%9F_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q4725180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AE%C5%9Ferwan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4725221 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArsim_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q4728314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevbendiya_ji_bo_Rizgarkirina_%C5%9Earistaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4732482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xulgeh http://www.wikidata.org/entity/Q4130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Louis_Aragon http://www.wikidata.org/entity/Q4128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Feroe http://www.wikidata.org/entity/Q4628 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.no http://www.wikidata.org/entity/Q41060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pevratiya_welat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mongolya_Hundir http://www.wikidata.org/entity/Q41079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.id http://www.wikidata.org/entity/Q41102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bj http://www.wikidata.org/entity/Q41100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.tr http://www.wikidata.org/entity/Q41104 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ec http://www.wikidata.org/entity/Q41113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q41116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_As%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q41137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/48_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/26_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41145 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Avah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyloy%C3%AA_z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q41181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.cf http://www.wikidata.org/entity/Q41191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bf http://www.wikidata.org/entity/Q41195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.bn http://www.wikidata.org/entity/Q41199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Bab%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DMOZ http://www.wikidata.org/entity/Q41226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/16_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/35_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Opera_(gerok) http://www.wikidata.org/entity/Q41242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roket http://www.wikidata.org/entity/Q41291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Weimar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Liszt http://www.wikidata.org/entity/Q41309 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.mk http://www.wikidata.org/entity/Q41319 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbola_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41323 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steiermark http://www.wikidata.org/entity/Q41358 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAldir%C3%AAjah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41364 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/24_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giraniya_atom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Luis_Rodr%C3%ADguez_Zapatero http://www.wikidata.org/entity/Q41395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teletab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41403 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbe http://www.wikidata.org/entity/Q41415 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Jordan http://www.wikidata.org/entity/Q41421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro_(stan) http://www.wikidata.org/entity/Q41428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.sa http://www.wikidata.org/entity/Q41433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ma http://www.wikidata.org/entity/Q41439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.aw http://www.wikidata.org/entity/Q41442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Ziman%C3%AA_Zikmak%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.va http://www.wikidata.org/entity/Q42381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakao http://www.wikidata.org/entity/Q42385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyon%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q42388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gansu http://www.wikidata.org/entity/Q42392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andrea_Bocelli http://www.wikidata.org/entity/Q42402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tal%C3%AEban http://www.wikidata.org/entity/Q42418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheffield http://www.wikidata.org/entity/Q42448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perl http://www.wikidata.org/entity/Q42478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gule%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q42486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biharat http://www.wikidata.org/entity/Q42527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q42537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerde%C3%A7al http://www.wikidata.org/entity/Q42562 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Felinae http://www.wikidata.org/entity/Q42602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q42603 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.jo http://www.wikidata.org/entity/Q42634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_kov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.np http://www.wikidata.org/entity/Q43582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.rw http://www.wikidata.org/entity/Q43592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ah_Mobarek http://www.wikidata.org/entity/Q43593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Od%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q43610 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEngeha_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mac_OS http://www.wikidata.org/entity/Q43627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apollo_11 http://www.wikidata.org/entity/Q43653 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gore http://www.wikidata.org/entity/Q43663 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Henan http://www.wikidata.org/entity/Q43684 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Netanyahu http://www.wikidata.org/entity/Q43723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wahe http://www.wikidata.org/entity/Q43742 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(%C3%A7ek) http://www.wikidata.org/entity/Q45922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_advers http://www.wikidata.org/entity/Q45959 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEst%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q45996 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Frankfurt_Main http://www.wikidata.org/entity/Q46033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anders_Fogh_Rasmussen http://www.wikidata.org/entity/Q46052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Human%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q46158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Asensiyon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beraz%C3%AA_erd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyker%C3%AA_Zeus_%C3%AA_Ol%C3%AEmpiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46239 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yajurveda http://www.wikidata.org/entity/Q47142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Atakama http://www.wikidata.org/entity/Q47141 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%A7ey%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47168 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Warren_Buffett http://www.wikidata.org/entity/Q47213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Condoleezza_Rice http://www.wikidata.org/entity/Q47216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berendam%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47232 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.pr http://www.wikidata.org/entity/Q47241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirm http://www.wikidata.org/entity/Q47253 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto http://www.wikidata.org/entity/Q427827 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Regulation http://www.wikidata.org/entity/Q428148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Lincoln_Rockwell http://www.wikidata.org/entity/Q440145 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Werara_r%C3%AAber%C3%AEkir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q440681 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Austin_Nichols http://www.wikidata.org/entity/Q441283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pird%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q441380 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Albin_Kurti http://www.wikidata.org/entity/Q441633 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q473969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amont-et-Effreney http://www.wikidata.org/entity/Q473992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dancehall http://www.wikidata.org/entity/Q474027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barges,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q474767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Actophilornis http://www.wikidata.org/entity/Q482057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zemah%C5%9Fer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q482451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEet http://www.wikidata.org/entity/Q482752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giresun http://www.wikidata.org/entity/Q482779 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yard http://www.wikidata.org/entity/Q482798 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%AEkatur http://www.wikidata.org/entity/Q482919 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gladyator http://www.wikidata.org/entity/Q482999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rasyonal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q483024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robinson_Crusoe_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q483034 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Kor%C3%AAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q483134 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enk%C3%AEd%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q463220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9odule-Armand_Ribot http://www.wikidata.org/entity/Q463441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_Cote_Neh http://www.wikidata.org/entity/Q463754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chimmi http://www.wikidata.org/entity/Q464545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peron%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q464555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_enzer%C3%BBtan http://www.wikidata.org/entity/Q464561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirb%C3%BBna_vejetay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q464666 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_zayend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q465467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teknolojiya_bilind http://www.wikidata.org/entity/Q466410 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Edith_S%C3%B6dergran http://www.wikidata.org/entity/Q466595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charlie_%C3%BB_febr%C3%AEqeya_%C3%A7%C3%AEkolatan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q466605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Germain,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q473283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paramore http://www.wikidata.org/entity/Q473466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkosomat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q473867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarde http://www.wikidata.org/entity/Q483247 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Planoise http://www.wikidata.org/entity/Q483296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazirgan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4270037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meyan_Xat%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q4275187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Ketelonyay%C3%AA_(prov%C3%ADncia) http://www.wikidata.org/entity/Q4379648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiro_Matsushita http://www.wikidata.org/entity/Q4387781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rededey http://www.wikidata.org/entity/Q4392103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhertina_nav%C3%AAn_cograf%C3%AE_y%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4411706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Republic_Records http://www.wikidata.org/entity/Q4413456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guillermo_Lasso http://www.wikidata.org/entity/Q4414537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ego http://www.wikidata.org/entity/Q4426116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%87iyay%C3%AA_Hendrin%C3%AA_1966 http://www.wikidata.org/entity/Q4438375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Surov%C3%AEk%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q4446583 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paola_Foka http://www.wikidata.org/entity/Q4473023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Archibald_Milne_Hamilton http://www.wikidata.org/entity/Q4648123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7k http://www.wikidata.org/entity/Q4655519 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebasqele http://www.wikidata.org/entity/Q4663787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdelmes%C3%AEh http://www.wikidata.org/entity/Q4664523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulker%C3%AEm_el-Cund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4664558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar_Ebdi%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q4665006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdul_Aziz_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q4665281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Or http://www.wikidata.org/entity/Q4736214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Armerde http://www.wikidata.org/entity/Q4737577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AAd%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4739052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBran_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q4741450 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEvro%C5%9Fka_Amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4745525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%A7ehan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4814692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarziyana_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q4814704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerame_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4814729 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Soma_Biradost_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815498 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_T%C3%AEkab%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815774 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Text%C3%AA_Sil%C3%AAman_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_%C5%9Eot%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezn%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816368 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Selmas_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefaiye_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Xoy_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Serde%C5%9Ft%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_P%C3%AEran%C5%9Far_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816620 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinan_Ak%C3%A7%C4%B1l http://www.wikidata.org/entity/Q4821591 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qald%C3%AErim http://www.wikidata.org/entity/Q4822430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundik,_M%C3%AArd%C3%AEnik http://www.wikidata.org/entity/Q4825081 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eksena_Berxwedan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4830622 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayvaliq http://www.wikidata.org/entity/Q4831859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Botaliyan http://www.wikidata.org/entity/Q4831953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alapala http://www.wikidata.org/entity/Q4833220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl_Nehammer http://www.wikidata.org/entity/Q42860944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_suppressed_scripts http://www.wikidata.org/entity/Q46483328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eirin_Payz%C4%B1n http://www.wikidata.org/entity/Q47451363 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7o,_%C5%9Eingal http://www.wikidata.org/entity/Q47463459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telgraf_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q47466989 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sezai_Temelli http://www.wikidata.org/entity/Q48223310 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxe http://www.wikidata.org/entity/Q446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rh%C3%B4ne-Alpes http://www.wikidata.org/entity/Q463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helbest http://www.wikidata.org/entity/Q482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl%C3%AAn_radyoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4262 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derav%C3%AA_Rojhilat%C3%AA_ya_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daristan http://www.wikidata.org/entity/Q4421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hard_d%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q4439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emily_Dickinson http://www.wikidata.org/entity/Q4441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jup%C3%AEter http://www.wikidata.org/entity/Q4649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sherlock_Holmes http://www.wikidata.org/entity/Q4653 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_pars http://www.wikidata.org/entity/Q42627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ro http://www.wikidata.org/entity/Q42677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.vn http://www.wikidata.org/entity/Q42683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ke http://www.wikidata.org/entity/Q42695 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.vu http://www.wikidata.org/entity/Q42701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gam%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q42710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.za http://www.wikidata.org/entity/Q42754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ve http://www.wikidata.org/entity/Q42760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Euskadi_Ta_Askatasuna http://www.wikidata.org/entity/Q42814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_L%C3%AEguryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42820 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Bering http://www.wikidata.org/entity/Q44725 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heinz-Christian_Strache http://www.wikidata.org/entity/Q44733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_rozagulan http://www.wikidata.org/entity/Q46299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevan http://www.wikidata.org/entity/Q46311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q46360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkrofon http://www.wikidata.org/entity/Q46384 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Leif_Erikson http://www.wikidata.org/entity/Q42838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ye http://www.wikidata.org/entity/Q42842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Depresyona_kl%C3%AEn%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q42844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Da%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Birh http://www.wikidata.org/entity/Q43748 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.mv http://www.wikidata.org/entity/Q43753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.sd http://www.wikidata.org/entity/Q43762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elok http://www.wikidata.org/entity/Q43794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.tw http://www.wikidata.org/entity/Q43824 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karsaz http://www.wikidata.org/entity/Q43845 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ps http://www.wikidata.org/entity/Q43908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Liaoning http://www.wikidata.org/entity/Q43934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Yunus http://www.wikidata.org/entity/Q43969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arsima_balindeyan http://www.wikidata.org/entity/Q43987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kombretan http://www.wikidata.org/entity/Q44002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Theodor_Herzl http://www.wikidata.org/entity/Q44003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_Klee http://www.wikidata.org/entity/Q44007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeff_Hardy http://www.wikidata.org/entity/Q44137 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezol%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q44155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rey_Mysterio http://www.wikidata.org/entity/Q44152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dave_Batista http://www.wikidata.org/entity/Q44158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maximilien_Robespierre http://www.wikidata.org/entity/Q44197 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helmuth_Karl_Bernhard_von_Moltke http://www.wikidata.org/entity/Q44205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad http://www.wikidata.org/entity/Q44311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/GNOME http://www.wikidata.org/entity/Q44316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q44405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Stovank http://www.wikidata.org/entity/Q44416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vince_McMahon http://www.wikidata.org/entity/Q44430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAhn_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q44432 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_baqilan http://www.wikidata.org/entity/Q44448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Randy_Orton http://www.wikidata.org/entity/Q44449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rim http://www.wikidata.org/entity/Q44475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F_(am%C3%BBr) http://www.wikidata.org/entity/Q44494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axa_Sozday%C3%AE_(d%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q44536 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Triple_H http://www.wikidata.org/entity/Q44567 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/GNU http://www.wikidata.org/entity/Q44571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Nobel%C3%AA_ya_K%C3%AEmyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q44585 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q44623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Orn%C3%AEtoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q44703 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Protokola_Kyotoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marie_Antoinette http://www.wikidata.org/entity/Q47365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_bi_alman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q48183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komele http://www.wikidata.org/entity/Q48204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilata_N%C3%AAz%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q48214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ralph_Waldo_Emerson http://www.wikidata.org/entity/Q48226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kard%C3%AE_%C3%BB_z%C3%AElgurzan http://www.wikidata.org/entity/Q48227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektroforeza_bijel http://www.wikidata.org/entity/Q48255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasnameya_zayend%C3%AE_ya_neb%C3%AEnar http://www.wikidata.org/entity/Q48270 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Medell%C3%ADn http://www.wikidata.org/entity/Q48278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eur%C3%AEp%C3%AEd%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q48305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahyazdata http://www.wikidata.org/entity/Q428454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vadans,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q428643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_komputer%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q428691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_helen%C3%AEst%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q428995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q429059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q429685 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEmpemekug http://www.wikidata.org/entity/Q430023 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87av%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q430024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keny_Arkana http://www.wikidata.org/entity/Q430158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AEm%C3%BBl%C3%BBs_-_respons http://www.wikidata.org/entity/Q448916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amadina http://www.wikidata.org/entity/Q452054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amage,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q452448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amance,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q453606 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Gewr http://www.wikidata.org/entity/Q454456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernolsheim-l%C3%A8s-Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q455526 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkodrama http://www.wikidata.org/entity/Q466952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_xort%C3%AAn_razay%C3%AE_y%C3%AAn_Efes%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q466973 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Isatou_Njie-Saidy http://www.wikidata.org/entity/Q467531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Dahomey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q468814 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emel_Mathlouthi http://www.wikidata.org/entity/Q469256 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biljana_Krstic http://www.wikidata.org/entity/Q469265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_s%C3%AA_serdem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q475234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q475689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilatnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q476294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Dixtau http://www.wikidata.org/entity/Q476313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Banga_weh%C5%9Fet%C3%AA_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q476871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Toqad_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q483195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taq%C3%AEgeh http://www.wikidata.org/entity/Q483242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunermend http://www.wikidata.org/entity/Q483501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozilla_Thunderbird http://www.wikidata.org/entity/Q483604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deqaq http://www.wikidata.org/entity/Q483634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocka_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q483740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_2000 http://www.wikidata.org/entity/Q483881 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBka_berf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q483985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafira_b%C3%AAmirov http://www.wikidata.org/entity/Q484000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweser%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q484105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komun%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q484170 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiqih http://www.wikidata.org/entity/Q484181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anah%C3%AEta http://www.wikidata.org/entity/Q484278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/James_Hetfield http://www.wikidata.org/entity/Q484302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buday%C3%AAn_Bamiyan http://www.wikidata.org/entity/Q484458 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Prol%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q484583 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Klas%C3%AEko http://www.wikidata.org/entity/Q484736 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marbella http://www.wikidata.org/entity/Q484799 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben_Sombogaart http://www.wikidata.org/entity/Q484882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chun_Jung-myung http://www.wikidata.org/entity/Q484942 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League_2011/2012 http://www.wikidata.org/entity/Q485002 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirx http://www.wikidata.org/entity/Q485027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Analfabet%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q485100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyo_Azad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q485500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Song_Joong-ki http://www.wikidata.org/entity/Q485517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarkan http://www.wikidata.org/entity/Q485771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha_Seok-jin http://www.wikidata.org/entity/Q485784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ulux_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q486088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_NT http://www.wikidata.org/entity/Q486487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Travest%C3%AEt%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q486680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reus http://www.wikidata.org/entity/Q487096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/TOEFL http://www.wikidata.org/entity/Q487425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatima_Mecr%C3%AEtiye http://www.wikidata.org/entity/Q4481452 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerandiqo_Berzeg http://www.wikidata.org/entity/Q4494539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AE%C3%A7al http://www.wikidata.org/entity/Q4515355 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uta_Schneiderbanger http://www.wikidata.org/entity/Q4525793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al http://www.wikidata.org/entity/Q4531422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akialoa http://www.wikidata.org/entity/Q4540417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%AAn_Xwed%C3%AA_di_zerde%C5%9Ftiy%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q4546314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Twitch http://www.wikidata.org/entity/Q4555537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zebr%C3%AA_nezindek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4667893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4673336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAza_xwar_(xalbend%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q4684340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdonlo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q4692302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axbelaq%C3%AA_Mexor,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q4692408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karnameya_Erde%C5%9F%C3%AAr%C3%AA_Babekan http://www.wikidata.org/entity/Q4752730 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhertina_nav%C3%AAn_heywanan_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4764957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAbar http://www.wikidata.org/entity/Q4831985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cinceroba_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q4833396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_duyem_a_Goktirkan http://www.wikidata.org/entity/Q4833446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Da%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q4833830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B4U http://www.wikidata.org/entity/Q4834438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4837565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%BDeljko_Reiner http://www.wikidata.org/entity/Q4846291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balua,_Ghazipur http://www.wikidata.org/entity/Q4853029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBd%C3%BBna http://www.wikidata.org/entity/Q4853227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbara_Walsh http://www.wikidata.org/entity/Q4859388 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBstan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4866907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4866908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4867740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bat%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q4869269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Batrakoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4869597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Bayengan http://www.wikidata.org/entity/Q4874299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazidpur http://www.wikidata.org/entity/Q4875184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87imaxil%C3%AE_Vusta http://www.wikidata.org/entity/Q4875375 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_variants http://www.wikidata.org/entity/Q42895812 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Qelrex http://www.wikidata.org/entity/Q42896810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cooper_Andrews http://www.wikidata.org/entity/Q42939425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ukur_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q45504593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Motadel http://www.wikidata.org/entity/Q46929899 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geiswiller-Z%C5%93bersdorf http://www.wikidata.org/entity/Q47488004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehrar_e%C5%9F-%C5%9Eerqiye http://www.wikidata.org/entity/Q48549870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Solarisbank http://www.wikidata.org/entity/Q48741156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q454 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web http://www.wikidata.org/entity/Q466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jin http://www.wikidata.org/entity/Q467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AErus_(komputer) http://www.wikidata.org/entity/Q485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_Komodoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotayk http://www.wikidata.org/entity/Q4511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Saint_Helens http://www.wikidata.org/entity/Q4675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ronesans http://www.wikidata.org/entity/Q4692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quling http://www.wikidata.org/entity/Q4764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q44 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEfedar http://www.wikidata.org/entity/Q42841 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.vc http://www.wikidata.org/entity/Q42863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.ws http://www.wikidata.org/entity/Q42864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.mn http://www.wikidata.org/entity/Q42873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErol http://www.wikidata.org/entity/Q42880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kub%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q42934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/CERN http://www.wikidata.org/entity/Q42944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar http://www.wikidata.org/entity/Q42948 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deq http://www.wikidata.org/entity/Q43006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEro http://www.wikidata.org/entity/Q43012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perestgeha_Artem%C3%AEs%C3%AA_ya_Efesos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_elektr%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Voyvod%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q44749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bender http://www.wikidata.org/entity/Q44782 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.wf http://www.wikidata.org/entity/Q44932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.tc http://www.wikidata.org/entity/Q44969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Entrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q45003 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oswald_von_Wolkenstein http://www.wikidata.org/entity/Q45105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Loke http://www.wikidata.org/entity/Q45108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.rs http://www.wikidata.org/entity/Q45155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coldplay http://www.wikidata.org/entity/Q45188 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jilin http://www.wikidata.org/entity/Q45208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amaz%C3%AEx_(gel) http://www.wikidata.org/entity/Q45315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Herat,_Efxanistan http://www.wikidata.org/entity/Q45313 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87%C3%AEna_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q45341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meya http://www.wikidata.org/entity/Q45422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/RSS http://www.wikidata.org/entity/Q45432 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar http://www.wikidata.org/entity/Q45556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Darf%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q46733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valerian http://www.wikidata.org/entity/Q46750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.re http://www.wikidata.org/entity/Q46775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Hooke http://www.wikidata.org/entity/Q46830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Awistiryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46835 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbat%C3%AAn_keskesor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gust%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q46847 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hubei http://www.wikidata.org/entity/Q46862 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Gloverand%C3%AE_ya_Peywendiy%C3%AAn_Gerok http://www.wikidata.org/entity/Q46904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shanxi http://www.wikidata.org/entity/Q46913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeha_Cezay%C3%AA_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47488 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeze http://www.wikidata.org/entity/Q47492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_dayik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47502 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Norw%C3%AAc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokatiy%C3%AA_ya_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47566 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Bask%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/SQL http://www.wikidata.org/entity/Q47607 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/MS-DOS http://www.wikidata.org/entity/Q47604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Efesos http://www.wikidata.org/entity/Q47611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amp%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q47616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_alman http://www.wikidata.org/entity/Q47629 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Venus_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q47652 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%AEl_(dewlet) http://www.wikidata.org/entity/Q47690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48336 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperator%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q48349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokdewlet http://www.wikidata.org/entity/Q48352 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Minare http://www.wikidata.org/entity/Q48356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48366 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Albanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48409 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balindey%C3%AAn_dirende http://www.wikidata.org/entity/Q48428 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curiosity_(am%C3%BBra_kef%C5%9F%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q48485 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir%C3%AA_Rosettay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarkofag http://www.wikidata.org/entity/Q48634 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazilia http://www.wikidata.org/entity/Q455997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Su%C3%AEqesta_li_Restorana_Mykonos_a_Berl%C3%AEn%C3%AA,_1992 http://www.wikidata.org/entity/Q456343 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazona http://www.wikidata.org/entity/Q456513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ambi%C3%A9villers http://www.wikidata.org/entity/Q457690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblans-et-Velotte http://www.wikidata.org/entity/Q457769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roya_T%C3%BBloy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q469763 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gabrielle-Suzanne_Barbot_de_Villeneuve http://www.wikidata.org/entity/Q469944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_z%C3%AAr%C3%AEn_(%C3%A7%C3%AErok) http://www.wikidata.org/entity/Q470012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Nav%C3%AEn_a_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q470088 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBni%C5%9Ftek_(kes%C3%AAn_zagon) http://www.wikidata.org/entity/Q470540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_%C3%A7ar_%C3%AEmperatoran http://www.wikidata.org/entity/Q470596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_navnetewey%C3%AE_ya_li_dij%C3%AE_zordariya_li_ser_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q470642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bere%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q470853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beorhtric%C3%AA_Wessex%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q470860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Real%C3%AEzm_(siyaset) http://www.wikidata.org/entity/Q471183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q476824 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Yewnanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q477089 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela%C5%9F%C3%AEnka_Bengal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q477133 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amposta http://www.wikidata.org/entity/Q477311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasnameya_Xiristiyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q477317 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9Fandina_v%C3%AErusan http://www.wikidata.org/entity/Q478216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saziya_S%C3%AExuriy%C3%AA_ya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q478481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/To http://www.wikidata.org/entity/Q478654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBra_kevir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q479257 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Olivenza http://www.wikidata.org/entity/Q488052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornost%C3%AArk http://www.wikidata.org/entity/Q488111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyber http://www.wikidata.org/entity/Q488383 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Welat%C3%AA_Dayik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q488511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anchenoncourt-et-Chazel http://www.wikidata.org/entity/Q489093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancier http://www.wikidata.org/entity/Q489370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_nuwazey%C3%AAn_c%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q489772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andelarrot http://www.wikidata.org/entity/Q490136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Testkirina_Ziman%C3%AA_%C3%8Engil%C3%AEz%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q490396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckernf%C3%B6rde http://www.wikidata.org/entity/Q490453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mekn%C3%A8s-Tafilalet http://www.wikidata.org/entity/Q497006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andreas_Gabalier http://www.wikidata.org/entity/Q497370 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Simmons http://www.wikidata.org/entity/Q498019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ale_(kommun) http://www.wikidata.org/entity/Q498470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboriya_Koreya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q499208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Bruksel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q506298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tor_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q506470 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Patoz http://www.wikidata.org/entity/Q506839 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmett_Till http://www.wikidata.org/entity/Q506878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Barzan%C3%AE_1943 http://www.wikidata.org/entity/Q4565206 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_1967%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4572721 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_%C5%9E%C3%AAx_Ehmed%C3%AA_Barzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4695762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendera_Faw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4702392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_Cox http://www.wikidata.org/entity/Q4706436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alban%C3%AAn_Yewnanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4709194 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qel%C5%9Fa_Albert%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4711888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AA_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4782556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Xebata_Ereb%C3%AE_ji_bo_Azadiya_Ahwaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4783252 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aras_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4784293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_kurd_%C3%BB_ermenan http://www.wikidata.org/entity/Q4793342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bewek http://www.wikidata.org/entity/Q4878427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behari http://www.wikidata.org/entity/Q4880670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Belgachhi http://www.wikidata.org/entity/Q4882398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Phone http://www.wikidata.org/entity/Q4885200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vict%C3%B2ria_Camps_i_Cervera http://www.wikidata.org/entity/Q4891072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serser%C3%AE_Eb%C3%BBs%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q4892993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Joan_Elies_Adell http://www.wikidata.org/entity/Q4893927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA%C5%9Fdere http://www.wikidata.org/entity/Q4896225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Faret http://www.wikidata.org/entity/Q4896241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEdrube http://www.wikidata.org/entity/Q4904229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sara_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q4967767 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokwez%C3%AEr%C3%AAn_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4970706 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Le%C5%9Fker http://www.wikidata.org/entity/Q4991371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Ba%C5%9Ft%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Buw%C3%AAr_Ehmed_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%87aypare_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C5%9Earistana_Dena_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5060777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eehabad%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_K%C3%BBg%C3%AEluy%C3%AE_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Mak%C3%BB_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060883 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Nexede_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060905 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Pulde%C5%9Ft_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sine_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceren http://www.wikidata.org/entity/Q5064175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chainides http://www.wikidata.org/entity/Q5067987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87exmaq http://www.wikidata.org/entity/Q5068330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em_Pelek http://www.wikidata.org/entity/Q5069251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%A7emal_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5069715 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohamed_al-Halbousi http://www.wikidata.org/entity/Q47008930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Singap%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q50648436 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha%C5%9Fim%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Can%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q45614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Casus_belli http://www.wikidata.org/entity/Q45635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coco_Chanel http://www.wikidata.org/entity/Q45661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Okal%C3%AEptus http://www.wikidata.org/entity/Q45669 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Round_Maple http://www.wikidata.org/entity/Q45675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acaristan http://www.wikidata.org/entity/Q45693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEtan_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q45713 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q47038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zorb%C3%BBna_jiyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47041 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AA_binge http://www.wikidata.org/entity/Q47072 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guizhou http://www.wikidata.org/entity/Q47097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enrique_Iglesias http://www.wikidata.org/entity/Q47122 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hu_Shi http://www.wikidata.org/entity/Q47667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zhuangzi http://www.wikidata.org/entity/Q47739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Postmodern%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q47783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pratibha_Patil http://www.wikidata.org/entity/Q47854 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjan http://www.wikidata.org/entity/Q47859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xizmeta_%C3%AEst%C3%AExbarat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%AEpso http://www.wikidata.org/entity/Q48961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ta_(bestir) http://www.wikidata.org/entity/Q49007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perde http://www.wikidata.org/entity/Q49005 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_h%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Vened%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lopa_Fuzzy_ya_Amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49690 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoobastank http://www.wikidata.org/entity/Q49724 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Minecraft http://www.wikidata.org/entity/Q49740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Helbestvan http://www.wikidata.org/entity/Q49757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_n%C3%AEvserokatiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_serokatiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktatoriya_le%C5%9Fker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_yekpartiy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q50686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Abroscopus http://www.wikidata.org/entity/Q480826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q481427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acanthiza http://www.wikidata.org/entity/Q481671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acanthorhynchus http://www.wikidata.org/entity/Q481686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAm%C3%BB%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q491517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugo_Boss http://www.wikidata.org/entity/Q491627 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Subcomandante_Marcos http://www.wikidata.org/entity/Q491635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AEslend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q492236 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A._Hicri_%C4%B0zg%C3%B6ren http://www.wikidata.org/entity/Q492290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Andornay http://www.wikidata.org/entity/Q492477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.nl http://www.wikidata.org/entity/Q493202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S_Club_7 http://www.wikidata.org/entity/Q500759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_loganyayan http://www.wikidata.org/entity/Q500842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Organon http://www.wikidata.org/entity/Q500930 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_%C3%87ekdar_%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q501053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarok%C3%AAn_ku%C3%A7e_%C3%BB_kolanan http://www.wikidata.org/entity/Q501846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aechmophorus http://www.wikidata.org/entity/Q507184 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-le-Sec,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q507191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Oiselay-et-Grachaux http://www.wikidata.org/entity/Q507759 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleurey-l%C3%A8s-Saint-Loup http://www.wikidata.org/entity/Q508030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethopyga http://www.wikidata.org/entity/Q508859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Wilson http://www.wikidata.org/entity/Q516671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aglaeactis http://www.wikidata.org/entity/Q516945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aglaiocercus http://www.wikidata.org/entity/Q516980 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceh http://www.wikidata.org/entity/Q518044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agriornis http://www.wikidata.org/entity/Q518600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arnold_Wilson http://www.wikidata.org/entity/Q4795314 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_P%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q4809107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/M%C3%AErawe http://www.wikidata.org/entity/Q4810120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_as%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4810455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fena_girt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4810754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%9Brmiye_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuhsar_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816017 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C5%9Eot%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lacan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftek_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Miyanduaw_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816068 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baroq_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eah%C3%AEndij_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotol_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eino_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElar_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fawerz_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Avoxl%C3%AE_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816966 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merhemetabad_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemedyar_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4817021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal%C3%BBs_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4817044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%87aldiran_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4817053 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelac%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4906894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bob_Parsons http://www.wikidata.org/entity/Q4933600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByr%C3%BBx_(%C5%9Eebek) http://www.wikidata.org/entity/Q5003395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/By-pass http://www.wikidata.org/entity/Q5004192 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kengur http://www.wikidata.org/entity/Q5070208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5073911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahban%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5076793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Apapika_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5079992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komputera_dest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5082128 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%BBsa_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5086985 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Neteweyan_ji_bo_%C3%8Erana_Federal http://www.wikidata.org/entity/Q5160880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Namilke http://www.wikidata.org/entity/Q5173771 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Ming http://www.wikidata.org/entity/Q5185064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suoloj%C3%A1vri_(Kautokeino) http://www.wikidata.org/entity/Q49312333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/documentor_tool http://www.wikidata.org/entity/Q50034417 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:LinkCatIfExists2 http://www.wikidata.org/entity/Q50118859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/N%C3%AEjer http://www.wikidata.org/entity/Q50809015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sierra_Leone http://www.wikidata.org/entity/Q50809013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mor%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q50824943 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gambiya http://www.wikidata.org/entity/Q50839259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/G%C3%AEne-Bissau http://www.wikidata.org/entity/Q50839265 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Guyana http://www.wikidata.org/entity/Q50839269 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Kongoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q50839275 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/L%C3%AEberya http://www.wikidata.org/entity/Q50839279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Van%C3%BBat%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q50839302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pepik%C3%AAn_Hir%C3%A7%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q50859379 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/Referanskirin http://www.wikidata.org/entity/Q51773641 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevalt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q491 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AErkan http://www.wikidata.org/entity/Q492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEmon http://www.wikidata.org/entity/Q500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q4918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5086 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riz http://www.wikidata.org/entity/Q5090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baltimore http://www.wikidata.org/entity/Q5092 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87e%C3%A7enistan http://www.wikidata.org/entity/Q5187 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin http://www.wikidata.org/entity/Q4 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salford http://www.wikidata.org/entity/Q47952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Shaanxi http://www.wikidata.org/entity/Q47974 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasname http://www.wikidata.org/entity/Q47988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Momenta_zivir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menenj%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q48143 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahkobra http://www.wikidata.org/entity/Q48186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C5%9Ee%C5%9F_Rojan http://www.wikidata.org/entity/Q49077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurte%C3%A7%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q49084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Libnan%C3%AA_1982 http://www.wikidata.org/entity/Q49103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeyrana_Suez%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Virginia_Beach,_Virginia http://www.wikidata.org/entity/Q49259 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Pa%C3%ADs http://www.wikidata.org/entity/Q50009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Stuart_Mill http://www.wikidata.org/entity/Q50020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q50716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_yekem http://www.wikidata.org/entity/Q51649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_duyem http://www.wikidata.org/entity/Q51654 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_%C3%A7arem http://www.wikidata.org/entity/Q51656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArod%C3%AAs%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q51672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lee_Seo_Jin http://www.wikidata.org/entity/Q494097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEpa_Zeyt%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q494102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirk%C3%AAn_oxiz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q494462 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bludenz http://www.wikidata.org/entity/Q494504 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pak_Pong-ju http://www.wikidata.org/entity/Q494800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mianhada,_saranghanda_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q495650 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Im_Ho http://www.wikidata.org/entity/Q495659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Houston_County,_Alabama http://www.wikidata.org/entity/Q496292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/My_Girl_(r%C3%AAzef%C3%AElma_TVy%C3%AA_ji_2005%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q496555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bron%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q502704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Friq http://www.wikidata.org/entity/Q503282 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEfr%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q503288 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelt%C3%AErikan http://www.wikidata.org/entity/Q503296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Salton http://www.wikidata.org/entity/Q503301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/William_McDougall http://www.wikidata.org/entity/Q503315 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Jenev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q503473 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Norman_Reedus http://www.wikidata.org/entity/Q503545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumoka_gawiran http://www.wikidata.org/entity/Q510067 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Velesmes-%C3%89chevanne http://www.wikidata.org/entity/Q510856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Wessex http://www.wikidata.org/entity/Q511482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Verlans http://www.wikidata.org/entity/Q511514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Pont%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q519263 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Denver%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q519427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chaumercenne http://www.wikidata.org/entity/Q519754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kulax http://www.wikidata.org/entity/Q526863 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vellefrie http://www.wikidata.org/entity/Q528618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheila_Burnford http://www.wikidata.org/entity/Q4941286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bonnie_MacBird http://www.wikidata.org/entity/Q4942398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElozof http://www.wikidata.org/entity/Q4964182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elita_L%C3%B6fblad http://www.wikidata.org/entity/Q4964517 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chobani http://www.wikidata.org/entity/Q5103456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oman_Herd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5104416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexnekirina_Hed%C3%AEsan http://www.wikidata.org/entity/Q5186804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9F%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5192961 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5201007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijminat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5275945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AE%C5%9Fmok_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5282220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarbekr_(her%C3%AAma_d%C3%AErok%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q5285024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubeyt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5285888 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dihok_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5288579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wild_Fire http://www.wikidata.org/entity/Q49598445 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ensul%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q50265665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Holenda http://www.wikidata.org/entity/Q50987250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:HTML_lists http://www.wikidata.org/entity/Q51047381 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ole_Brandt http://www.wikidata.org/entity/Q51102503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/R%C3%BBsya_(Ewropa) http://www.wikidata.org/entity/Q51885161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1:_Julian%E2%80%93Gregorian_uncertainty http://www.wikidata.org/entity/Q51954849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Korta_Marianay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Esman http://www.wikidata.org/entity/Q527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwana_Edalet%C3%AA_ya_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4951 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parzem%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5107 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9line_Dion http://www.wikidata.org/entity/Q5105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balinde http://www.wikidata.org/entity/Q5113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Grosn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Almaz%C3%A1n http://www.wikidata.org/entity/Q5202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yandex http://www.wikidata.org/entity/Q5281 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bill_Gates http://www.wikidata.org/entity/Q5284 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q49391 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eka_r%C3%BBxandina_girsey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49394 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_s%C3%AEr_%C3%BB_p%C3%AEvazan http://www.wikidata.org/entity/Q49392 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aseton http://www.wikidata.org/entity/Q49546 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cali http://www.wikidata.org/entity/Q51103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_Bechterew http://www.wikidata.org/entity/Q52849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Atan http://www.wikidata.org/entity/Q52858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sollentuna http://www.wikidata.org/entity/Q503746 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/OpenOffice.org http://www.wikidata.org/entity/Q511977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Colombe-l%C3%A8s-Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q512556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_bask%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q521179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bresilley http://www.wikidata.org/entity/Q521539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijmalaryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q521616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolores_Moran http://www.wikidata.org/entity/Q529209 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neb%C3%AE_Hur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q536924 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Montigny-l%C3%A8s-Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q537132 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_Yemen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q537497 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sigurd http://www.wikidata.org/entity/Q537554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Falset http://www.wikidata.org/entity/Q537604 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemwelatno,_bi_tirk%C3%AE_bipeyivin! http://www.wikidata.org/entity/Q5122606 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daqdar http://www.wikidata.org/entity/Q5208558 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_hajotin%C3%AA_ya_haydariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5308001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAka_Dema_N%C3%BBjen http://www.wikidata.org/entity/Q5308718 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gana http://www.wikidata.org/entity/Q50378467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Togo http://www.wikidata.org/entity/Q50378477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q50379382 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Maroko http://www.wikidata.org/entity/Q50379395 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gr%C3%AEnlenda http://www.wikidata.org/entity/Q50379418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Somaliya http://www.wikidata.org/entity/Q50417687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/T%C3%BBnis http://www.wikidata.org/entity/Q50459305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA/data http://www.wikidata.org/entity/Q51252727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dom%C3%AEn%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q51307785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEgir%C3%AA_Serokkomar%C3%AA_Tirkiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q52137988 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Compare_image_with_Wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q52195255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elite_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q53000974 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fizyoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q521 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxistan http://www.wikidata.org/entity/Q5118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Paytext http://www.wikidata.org/entity/Q5119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Monz%C3%B3n http://www.wikidata.org/entity/Q5123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Huang_Xianfan http://www.wikidata.org/entity/Q5208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEmender http://www.wikidata.org/entity/Q5290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/DVD http://www.wikidata.org/entity/Q5294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/RAM http://www.wikidata.org/entity/Q5295 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ens%C3%AEkloped%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkroprosesor http://www.wikidata.org/entity/Q5297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_p%C3%AAvajoy%C3%AA_ya_navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5300 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Basketbol http://www.wikidata.org/entity/Q5372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Golf http://www.wikidata.org/entity/Q5377 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-6 http://www.wikidata.org/entity/Q5385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burjuvaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q52090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeomorfoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q52109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Klimatoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q52139 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyiv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q52946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C3%A7erxesiwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q53121 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Xin http://www.wikidata.org/entity/Q504769 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derm%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q505531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEn_(b%C3%AAaqil) http://www.wikidata.org/entity/Q505619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Padanya http://www.wikidata.org/entity/Q505632 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Wendt http://www.wikidata.org/entity/Q505969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Luze,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q513279 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anous http://www.wikidata.org/entity/Q513741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Flagy,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q522021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chambornay-l%C3%A8s-Pin http://www.wikidata.org/entity/Q522611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Georfans http://www.wikidata.org/entity/Q531963 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Ankoley%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q538636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Angirey http://www.wikidata.org/entity/Q539937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cecil_J._Edmonds http://www.wikidata.org/entity/Q5056153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_tirk%C3%AE_ya_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q5058305 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Earistana_Behme%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5060745 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Earistana_Baney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5060749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060768 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Dilfu http://www.wikidata.org/entity/Q5060789 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C3%A7saran_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060810 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Eehristana_Pawe http://www.wikidata.org/entity/Q5060916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coco_Martin http://www.wikidata.org/entity/Q5139743 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_Qi%C5%9Flax http://www.wikidata.org/entity/Q5222174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q5222172 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbend%C3%AExan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5222183 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Devne%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q5315680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sileh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5316229 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewre,_Hafik http://www.wikidata.org/entity/Q5316797 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eric_Bauza http://www.wikidata.org/entity/Q5386105 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkurra http://www.wikidata.org/entity/Q5391692 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamabad,Bacg%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q5398235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzef%C3%AElma_telev%C3%AEzyon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5398426 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/L%C3%AEbya http://www.wikidata.org/entity/Q50544894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn_li_gor%C3%AE_cure_%C3%BB_sal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51378456 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Par%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q51396576 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Dom%C3%AEn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q51397162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q51397934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Filist%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q51398339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kolombiyaya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q51398707 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Amer%C3%AEkaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q51399158 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Feroe http://www.wikidata.org/entity/Q51399175 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Vancouver http://www.wikidata.org/entity/Q51399360 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Hindistan_Gujarat http://www.wikidata.org/entity/Q51399455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Manitoba http://www.wikidata.org/entity/Q51399906 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Makedonyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q51400581 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Atlant%C3%AEka_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q51401475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%87ekiya http://www.wikidata.org/entity/Q51401680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Toronto http://www.wikidata.org/entity/Q51401946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sao_Tome_%C3%BB_Pr%C3%AEns%C3%AEpe http://www.wikidata.org/entity/Q51402103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Qenariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51402212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WPBannerDoc/assessment http://www.wikidata.org/entity/Q51491359 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Transclude_lead_excerpt http://www.wikidata.org/entity/Q52428052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Transclude_random_excerpt http://www.wikidata.org/entity/Q52428208 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Lua_sidebar http://www.wikidata.org/entity/Q53236908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_t%C3%AEr%C3%AAj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kondansator http://www.wikidata.org/entity/Q5322 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q5321 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enduktor http://www.wikidata.org/entity/Q5325 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-5 http://www.wikidata.org/entity/Q5390 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_Ol%C3%AEmpiyad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manchester_City http://www.wikidata.org/entity/Q50602 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Stonewall%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meha_serbilindiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fa_R%C3%BBmet%C3%AA_(LGBT) http://www.wikidata.org/entity/Q51404 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Pearl_Harbor http://www.wikidata.org/entity/Q52418 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agapornis http://www.wikidata.org/entity/Q515217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelastes http://www.wikidata.org/entity/Q515968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Rooker http://www.wikidata.org/entity/Q525065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anupama_Chopra http://www.wikidata.org/entity/Q526008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jam-e_Jam_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q532925 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEsext http://www.wikidata.org/entity/Q533476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutz_AG http://www.wikidata.org/entity/Q533617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anabathmis http://www.wikidata.org/entity/Q533630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C5%9Fev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q533874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vandelans http://www.wikidata.org/entity/Q540421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Thieffrans http://www.wikidata.org/entity/Q541574 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elana_Eliya http://www.wikidata.org/entity/Q541734 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEvro%C5%9Fka_Angora http://www.wikidata.org/entity/Q542500 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rigny http://www.wikidata.org/entity/Q546981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_%C3%A7ek%C3%AAn_k%C3%AEmyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q547896 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_S%C3%AEmir http://www.wikidata.org/entity/Q548119 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C5%9Fk%C3%AAn_kor http://www.wikidata.org/entity/Q557935 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fayton_(ko%C3%A7k) http://www.wikidata.org/entity/Q557992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sam%C3%AE_Yusuf http://www.wikidata.org/entity/Q558226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deh%C3%AE%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5252241 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Denbighshire http://www.wikidata.org/entity/Q5256625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatomiya_diran%C3%AAn_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q5259398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erm%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q5259911 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Departmen%C3%AAn_Per%C3%BBy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5260575 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derrick_Davenport http://www.wikidata.org/entity/Q5263001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eddie_Holman http://www.wikidata.org/entity/Q5336134 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Evergreen_(SkyTrain) http://www.wikidata.org/entity/Q5417226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernamesaz http://www.wikidata.org/entity/Q5482740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBh%C3%AAncan http://www.wikidata.org/entity/Q5583493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Ucat http://www.wikidata.org/entity/Q52505712 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ate%C5%9F_G%C3%BCrpinar http://www.wikidata.org/entity/Q54821874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AAn_Sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q54873796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Claire-Louise_Bennett http://www.wikidata.org/entity/Q55828246 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar http://www.wikidata.org/entity/Q515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj_(st%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q525 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh http://www.wikidata.org/entity/Q5151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Trans%C3%AEstor http://www.wikidata.org/entity/Q5339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yangts%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5413 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Missouriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Qefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5477 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teteristan http://www.wikidata.org/entity/Q5481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Qezw%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5484 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vincent_van_Gogh http://www.wikidata.org/entity/Q5582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokusai http://www.wikidata.org/entity/Q5586 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frida_Kahlo http://www.wikidata.org/entity/Q5588 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatolya http://www.wikidata.org/entity/Q51614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiv%C3%AElk http://www.wikidata.org/entity/Q54696 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amf%C3%AEtiyatro http://www.wikidata.org/entity/Q54831 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem_Adrian http://www.wikidata.org/entity/Q534514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Marcel,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q536085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA%C3%A7erxe http://www.wikidata.org/entity/Q536135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Authoison http://www.wikidata.org/entity/Q544073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBjen http://www.wikidata.org/entity/Q544736 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fisegur http://www.wikidata.org/entity/Q545130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sosyal%C3%AEst_a_Federat%C3%AEv_a_Sovyet_a_Pi%C5%9Ftqefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q545205 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q545449 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Cantat http://www.wikidata.org/entity/Q545516 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dampierre-l%C3%A8s-Conflans http://www.wikidata.org/entity/Q545521 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Auguste_Dupin http://www.wikidata.org/entity/Q549047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouhans-l%C3%A8s-Montbozon http://www.wikidata.org/entity/Q549273 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gut%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q549531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tem%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q549619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hel%C3%AEme http://www.wikidata.org/entity/Q549793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Velorcey http://www.wikidata.org/entity/Q550278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Firefox_OS http://www.wikidata.org/entity/Q550303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Besnans http://www.wikidata.org/entity/Q550496 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tsugumi_Oba http://www.wikidata.org/entity/Q558858 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_asta_nizm_%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q558937 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_berdar http://www.wikidata.org/entity/Q559186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Annalena_Baerbock http://www.wikidata.org/entity/Q564328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehbaz http://www.wikidata.org/entity/Q565396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fasiq http://www.wikidata.org/entity/Q5436817 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatima_Fatima_ye_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q5437446 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdey%C3%AAn_dervey%C3%AE_embriyoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5445907 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dims http://www.wikidata.org/entity/Q5506416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_Elebad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5639013 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Haluk_K%C4%B1rc%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q5643694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Han%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5648155 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87andgeha_%C3%A7ay%C3%AA_ya_Happy_Valley http://www.wikidata.org/entity/Q5653142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBliya_Navalnaya http://www.wikidata.org/entity/Q53520997 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethomyias http://www.wikidata.org/entity/Q54974349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AArwan%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q55085030 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Encodefirst http://www.wikidata.org/entity/Q55939679 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:If_then_show http://www.wikidata.org/entity/Q55944207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Infobox/Columns http://www.wikidata.org/entity/Q56447438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Burning_Series http://www.wikidata.org/entity/Q56527678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Atlet%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sens%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q543 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Roj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q544 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dojeh http://www.wikidata.org/entity/Q564 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyzbol http://www.wikidata.org/entity/Q5369 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Erie http://www.wikidata.org/entity/Q5492 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B-Ban http://www.wikidata.org/entity/Q5503 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Viktoria http://www.wikidata.org/entity/Q5505 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Michelangelo http://www.wikidata.org/entity/Q5592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pablo_Picasso http://www.wikidata.org/entity/Q5593 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Raffaello_Sanzio http://www.wikidata.org/entity/Q5597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Otobus http://www.wikidata.org/entity/Q5638 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Troleybus http://www.wikidata.org/entity/Q5639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_mecar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q53464 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelkerengan http://www.wikidata.org/entity/Q53475 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_l%C3%AEliyan http://www.wikidata.org/entity/Q53478 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gezika_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q53476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_l%C3%AEliyan http://www.wikidata.org/entity/Q53480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beq http://www.wikidata.org/entity/Q53636 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Skellefte%C3%A5 http://www.wikidata.org/entity/Q54344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Valensiya_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q54939 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistana_amadey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q55043 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eansolyey%C3%AA_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q56022 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_goidel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Feyl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56587 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aliyenasyon http://www.wikidata.org/entity/Q545825 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdoka_tiromb%C3%AAlan http://www.wikidata.org/entity/Q545837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q546010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roche-et-Raucourt http://www.wikidata.org/entity/Q546058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Megisti_Lavra http://www.wikidata.org/entity/Q546516 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mox%C3%AA_hest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q546523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brecknockshire http://www.wikidata.org/entity/Q547052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anjeux http://www.wikidata.org/entity/Q551433 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steven_Yeun http://www.wikidata.org/entity/Q552176 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manan http://www.wikidata.org/entity/Q552328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AEvan http://www.wikidata.org/entity/Q552378 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Na%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q560342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pasaporta_alman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q566777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sad%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q5507613 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gendab http://www.wikidata.org/entity/Q5520571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalan,_Keleyber http://www.wikidata.org/entity/Q5608660 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fab http://www.wikidata.org/entity/Q5662001 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baxlar http://www.wikidata.org/entity/Q5662225 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cend http://www.wikidata.org/entity/Q5662389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cexnab_Sofla http://www.wikidata.org/entity/Q5662757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzay%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5662824 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aq%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q5662838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzend%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q5662919 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balasenig http://www.wikidata.org/entity/Q5662917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%AE_B%C3%AAgl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5663015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cexnab_Olya http://www.wikidata.org/entity/Q5663501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aykend%C3%AE,_Keleyber http://www.wikidata.org/entity/Q5663977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elherd,_Xoda_Afer%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5663981 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%A7e_Qi%C5%9Flaq_Olya http://www.wikidata.org/entity/Q5664117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/At%C3%AE_Kend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5667056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAcrand%C3%BBst http://www.wikidata.org/entity/Q5668532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewheran_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5672694 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mixor,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706008 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiyas%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706586 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meleklo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706668 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenkend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707026 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Semedyord%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Korebelaq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qere_Aqac,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707557 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7aloy%C3%AA_J%C3%AAr%C3%AEn,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707647 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7aloy%C3%AA_Jor%C3%AEn,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707904 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Express_Entry http://www.wikidata.org/entity/Q55137548 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugo_L%C3%B3pez-Gatell_Ram%C3%ADrez http://www.wikidata.org/entity/Q55190783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-bef/filter http://www.wikidata.org/entity/Q55215656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q55216416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Agah%C3%AEdank_welat2/status_text http://www.wikidata.org/entity/Q56071929 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fazil_M%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56654791 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Balt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q545 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Champs-%C3%89lys%C3%A9es http://www.wikidata.org/entity/Q550 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikimedia_Commons http://www.wikidata.org/entity/Q565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87uva%C5%9Fistan http://www.wikidata.org/entity/Q5466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Hindok%C3%BB%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Tangany%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q5511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEmar_S%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q5600 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eminem http://www.wikidata.org/entity/Q5608 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Ayanis%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q54571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berl%C3%AEna_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q56036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berl%C3%AEna_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q56037 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Coen http://www.wikidata.org/entity/Q56095 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ailuroedus http://www.wikidata.org/entity/Q553009 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aimophila http://www.wikidata.org/entity/Q553031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_Sagat http://www.wikidata.org/entity/Q561686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Polioz http://www.wikidata.org/entity/Q567852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Milliyet http://www.wikidata.org/entity/Q568226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quenoche http://www.wikidata.org/entity/Q572704 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutschlandsberg http://www.wikidata.org/entity/Q573106 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tecawiz_li_d%C3%AAra_katol%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q573565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dissen-Striesow http://www.wikidata.org/entity/Q574757 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaemon http://www.wikidata.org/entity/Q575045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Martin_Lees http://www.wikidata.org/entity/Q5542182 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AEpis%C3%AEk%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5614960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gunara http://www.wikidata.org/entity/Q5618501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balan,_Abi%C5%9Fehmed http://www.wikidata.org/entity/Q5621350 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanm%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5675267 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Somaya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5676234 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezerlo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenc%C3%AEre http://www.wikidata.org/entity/Q5707159 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorablo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707156 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Balolan http://www.wikidata.org/entity/Q5708596 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Harvey_Alter http://www.wikidata.org/entity/Q5677307 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErsiqa http://www.wikidata.org/entity/Q5677618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqam%C3%AErl%C3%BB,_Keleyber http://www.wikidata.org/entity/Q5677741 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87atqeye http://www.wikidata.org/entity/Q5677821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bextiyarl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5677864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%BBye http://www.wikidata.org/entity/Q5678093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emamzade_Ebdolah http://www.wikidata.org/entity/Q5678160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenawat http://www.wikidata.org/entity/Q5678406 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alat%C3%AAym%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q5678568 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AErvan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5679019 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babayl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5679425 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereba%C5%9Flo_(dehistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5679444 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/As_Qed%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q5679915 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/As_Ced%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q5679913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Can%C3%AEb%C3%AAgl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5680263 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdere_Ced%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q5680261 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdere_Qed%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q5680292 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Telatepe_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680590 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680686 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzela_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680822 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dena_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680844 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BB%C3%A7ay_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5681079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C3%87enar http://www.wikidata.org/entity/Q5681123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BBya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5681353 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ger%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q5681501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kabgiyan http://www.wikidata.org/entity/Q5681518 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Patave http://www.wikidata.org/entity/Q5681658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzec_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5681811 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kef%C5%9Fkenan http://www.wikidata.org/entity/Q5681957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babuy%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682481 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C3%87%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5682614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Sedat_Mehm%C3%BBd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5682618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682616 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AE%C5%9Fter_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682803 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Acem_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Rak http://www.wikidata.org/entity/Q5682964 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elxe%C3%A7%C3%AEn_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683181 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AE_Teyb_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683271 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dol_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Lodab http://www.wikidata.org/entity/Q5683353 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuh_Mere_Xam%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683411 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Somaya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683463 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Marg%C3%BBn_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5683661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Turkeman_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683778 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElay%C3%AE_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5683816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fqela_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C5%9Fmenzeyar%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Roze%C3%A7ay_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirxbilax,_Serab http://www.wikidata.org/entity/Q5683979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bek%C5%9Fl%C3%BB%C3%A7ay_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Ser%C3%BBd_Cen%C3%BBb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5684075 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emamzade_Cefer_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684079 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Ser%C3%BBd_%C5%9Eomal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5684077 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BBya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684367 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Giv%C3%AEce_Soltan http://www.wikidata.org/entity/Q5684438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Behme%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q5684735 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz%C3%A7aya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz%C3%A7aya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehde%C5%9Ft_Rojhilat%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685337 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEb%C3%AE_Hek%C3%AEme_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685365 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Bakur%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEabad,_Kirman http://www.wikidata.org/entity/Q5710387 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%AElavend http://www.wikidata.org/entity/Q5710932 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBrs_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5729347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bestam_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5729605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebeqde http://www.wikidata.org/entity/Q5739399 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sep%C3%AEdar_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5747278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdelan http://www.wikidata.org/entity/Q5749480 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Purge_link_portals http://www.wikidata.org/entity/Q55272341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ariadn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q55294136 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Cemsera_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q55331678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Key%C3%AA_Romay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q55375123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Agah%C3%AEdank_xwedawend/reng http://www.wikidata.org/entity/Q55394957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WikiProject_assessment_progression http://www.wikidata.org/entity/Q55405962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Osama_Hilal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56824788 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Sergioy%C3%AA_ya_2018an http://www.wikidata.org/entity/Q57084940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diran http://www.wikidata.org/entity/Q553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fk%C3%AErya http://www.wikidata.org/entity/Q5710 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Palm%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q5747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Semerkand http://www.wikidata.org/entity/Q5753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAbe http://www.wikidata.org/entity/Q5760 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqa_bej%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q55372 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayao_Miyazak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q55400 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erich_Fromm http://www.wikidata.org/entity/Q57085 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fangeha_Pirt%C3%BBkan_ya_Frankfurt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q57293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahya_Jammah http://www.wikidata.org/entity/Q57356 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ningxia http://www.wikidata.org/entity/Q57448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg http://www.wikidata.org/entity/Q57554 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohammed_VI http://www.wikidata.org/entity/Q57553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q57598 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mosab_Hassan_Yousef http://www.wikidata.org/entity/Q555301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheomseongdae http://www.wikidata.org/entity/Q562765 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gourgeon http://www.wikidata.org/entity/Q568795 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensarul%C3%AEslam http://www.wikidata.org/entity/Q568914 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serpentoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q577555 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Merionethshire http://www.wikidata.org/entity/Q577711 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Les_Magny http://www.wikidata.org/entity/Q578493 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristana_Karacaahmet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q578506 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_german%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1009917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gez http://www.wikidata.org/entity/Q5555033 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jessicka http://www.wikidata.org/entity/Q5556623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xolaman http://www.wikidata.org/entity/Q5556882 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereng http://www.wikidata.org/entity/Q5560059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gillian_Tett http://www.wikidata.org/entity/Q5562297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEng%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q5563109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aydin_Orak http://www.wikidata.org/entity/Q5563149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AExc%C3%AEx http://www.wikidata.org/entity/Q5622892 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fkelan http://www.wikidata.org/entity/Q5625537 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qi%C5%9Flaq_Qiraxanl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5626201 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8As%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5626542 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ac%C3%BBdanabad http://www.wikidata.org/entity/Q5626784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabqare http://www.wikidata.org/entity/Q5627162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErman http://www.wikidata.org/entity/Q5627217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyb%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_%C5%9Eomal%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684513 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Po%C5%9Fte_Z%C3%AElay%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684580 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyb%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojava_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684631 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Teyb%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5684632 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serasyab%C3%AE_Yusef%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685039 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayasum http://www.wikidata.org/entity/Q5686074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serfaryab_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5686167 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Hezret%C3%AE_Sil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q5688442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arm%C3%BBdaq http://www.wikidata.org/entity/Q5691074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_De%C5%9Ft%C3%AE_R%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q5691747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehal_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5700196 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Behme%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q5700826 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Tut%C3%AE_Nede http://www.wikidata.org/entity/Q5701004 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElara_Bakur_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5702340 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Norabad http://www.wikidata.org/entity/Q5709556 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEyaber http://www.wikidata.org/entity/Q5709754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tazekend,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5710179 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lern%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5710656 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Biyare http://www.wikidata.org/entity/Q5765189 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex http://www.wikidata.org/entity/Q5769227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Claudia_Sheinbaum http://www.wikidata.org/entity/Q5771800 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebl http://www.wikidata.org/entity/Q5778074 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8A%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5780945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan_(Pawe) http://www.wikidata.org/entity/Q5782714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Geday,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5783346 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalanper http://www.wikidata.org/entity/Q5784459 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cixal http://www.wikidata.org/entity/Q5786147 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kepkan http://www.wikidata.org/entity/Q5786151 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Quzliq http://www.wikidata.org/entity/Q5786149 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nezm%C3%AEkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5786736 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bened%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q5788129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelec%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5790311 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sugild%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5790836 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelec%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q5791113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Farx%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5791116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babor%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q5791592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babor%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5792430 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Infobox_mapframe http://www.wikidata.org/entity/Q55594044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q55625115 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurcan_Baysal http://www.wikidata.org/entity/Q55627130 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokkomariya_Tirkiyey%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q55636316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Realme http://www.wikidata.org/entity/Q56275466 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Modul_kategoriy%C3%AA_bi_kar_t%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q56289056 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dan_Patlansky http://www.wikidata.org/entity/Q56292348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Last_Girl_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q56886127 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Myan%C5%9Fehr http://www.wikidata.org/entity/Q122929455 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diran%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q561 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sedsal http://www.wikidata.org/entity/Q578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sal http://www.wikidata.org/entity/Q577 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%85lenda http://www.wikidata.org/entity/Q5689 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-4 http://www.wikidata.org/entity/Q5762 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buxara http://www.wikidata.org/entity/Q5764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bethlehem http://www.wikidata.org/entity/Q5776 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Kayman%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5785 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferzan_%C3%96zpetek http://www.wikidata.org/entity/Q55460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nov%C3%AE_Sad http://www.wikidata.org/entity/Q55630 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Steve_Coast http://www.wikidata.org/entity/Q56200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tup%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56944 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiangxi http://www.wikidata.org/entity/Q57052 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottlieb_Daimler http://www.wikidata.org/entity/Q57098 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Josef_Mengele http://www.wikidata.org/entity/Q57109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Transgender_Day_of_Remembrance http://www.wikidata.org/entity/Q57116 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jens_Stoltenberg http://www.wikidata.org/entity/Q57665 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yingluck_Shinawatra http://www.wikidata.org/entity/Q57670 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Boyko_Bor%C3%AEsov http://www.wikidata.org/entity/Q57775 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amama_Mbabazi http://www.wikidata.org/entity/Q57873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enkawa http://www.wikidata.org/entity/Q556617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ota_Benga http://www.wikidata.org/entity/Q557565 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Alexander http://www.wikidata.org/entity/Q557605 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomada http://www.wikidata.org/entity/Q557609 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karder http://www.wikidata.org/entity/Q557619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_Siltan_Evdal http://www.wikidata.org/entity/Q557642 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q579316 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewandiz http://www.wikidata.org/entity/Q579438 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Recologne-l%C3%A8s-Rioz http://www.wikidata.org/entity/Q579568 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dukat%C3%AA_Steiermark%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q580447 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijta http://www.wikidata.org/entity/Q582687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouch%C3%A9court,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q586108 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Glary_Utilities http://www.wikidata.org/entity/Q5566691 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Social_50 http://www.wikidata.org/entity/Q5576228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorxe_Kemran http://www.wikidata.org/entity/Q5630453 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hahanu http://www.wikidata.org/entity/Q5638872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dozaqol,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706821 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fgeso,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxselo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707154 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Danabilaq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707328 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eamos%C3%AAlab%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707645 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fkehr%C3%AEz,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Elbelaq%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEr%C3%BBzabad,_Erdeb%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q5712864 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hendursaga http://www.wikidata.org/entity/Q5714073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElara_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5715539 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AErsa http://www.wikidata.org/entity/Q5792118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereaqa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q5792185 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seneq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5792427 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%AErxan,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5793661 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzec%C3%AA_Tevil http://www.wikidata.org/entity/Q5795402 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez%C3%AEmkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5796326 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avgon,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5798683 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qere%C3%A7orl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5800007 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5800163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEna_(Xorasana_Rezew%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q5800166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qureqela http://www.wikidata.org/entity/Q5800922 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_J%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q5801093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Benyan%C3%A7oliya_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5801875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vermezyar http://www.wikidata.org/entity/Q5801877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezvan,_Simnan http://www.wikidata.org/entity/Q5802330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuneqele http://www.wikidata.org/entity/Q5802933 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qabaxbelaq http://www.wikidata.org/entity/Q5803299 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arpaliq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5803301 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mela_Ehmed http://www.wikidata.org/entity/Q5803635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordolderen%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q5806290 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordolderen%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5806289 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bayramkend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5825203 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeke_Se%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q5827089 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mergan%C3%AA_Esmayilkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5828984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_%C3%87il_%C5%9Eeh%C3%AEdan,_M%C3%AArd%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5857908 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AExan_Ab%C3%A7or%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5860534 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Derp%C3%AAbend http://www.wikidata.org/entity/Q56343623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Crowdsource http://www.wikidata.org/entity/Q56346787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilfan http://www.wikidata.org/entity/Q56357984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Meyanro_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q56359293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Suq_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q56364501 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Daniel_Gabriel_Fahrenheit http://www.wikidata.org/entity/Q57073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Canaris http://www.wikidata.org/entity/Q57129 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erich_von_Manstein http://www.wikidata.org/entity/Q57135 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/August_Horch http://www.wikidata.org/entity/Q58035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_azer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58255 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chad_Coleman http://www.wikidata.org/entity/Q572618 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Quarte http://www.wikidata.org/entity/Q581469 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Palante http://www.wikidata.org/entity/Q581509 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewap%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q583028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEreketiya_Eretna http://www.wikidata.org/entity/Q583057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alcedo http://www.wikidata.org/entity/Q583551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alcippe http://www.wikidata.org/entity/Q583659 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E10 http://www.wikidata.org/entity/Q586592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElgirtina_Tehran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q589673 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyen-Ogoou%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q590802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnema http://www.wikidata.org/entity/Q590870 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_L%C3%AEwan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q590891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Netewey%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5725648 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuawat_%C3%8Aspiyan http://www.wikidata.org/entity/Q5805494 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tepeba%C5%9F%C3%AEnemaz http://www.wikidata.org/entity/Q5805837 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerezamin,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5808065 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevre,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5809717 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aliyar,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5811071 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehmetabad_Fars http://www.wikidata.org/entity/Q5811124 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqbelaq%C3%AA_Soqar,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5812467 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bayan%C3%A7oliya_Kurd,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5812465 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Samsung_Galaxy_S4 http://www.wikidata.org/entity/Q5812783 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Temoxe http://www.wikidata.org/entity/Q5813111 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kandal,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5813248 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBstan_Ba%C5%9Fit http://www.wikidata.org/entity/Q5830233 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%AElabad http://www.wikidata.org/entity/Q5831344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_ku-0 http://www.wikidata.org/entity/Q5832965 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEbilax%C3%AE,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5833794 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_ckb http://www.wikidata.org/entity/Q5835174 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axbilax,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5835451 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zar%C3%AE_(%C3%8Asferayin) http://www.wikidata.org/entity/Q5856362 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenawa,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5866917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Karzan_Qadir http://www.wikidata.org/entity/Q5896780 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamawa,_Serde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5898419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Euleabad%C3%AE_Elya http://www.wikidata.org/entity/Q5899029 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tepel%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q5913781 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beh%C3%AE_Feyzula_Beg_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5915028 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Kayus http://www.wikidata.org/entity/Q5915082 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%AAla_P%C3%AA%C5%9Feroj_a_Kurd%C3%AE_li_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5923342 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Carbon_Copy http://www.wikidata.org/entity/Q59164214 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tas http://www.wikidata.org/entity/Q57216 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taywan_(Komara_Gel_a_%C3%87%C3%AEn%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q57251 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ivo_Josipovi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q57258 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pastor%C3%AEzasyon http://www.wikidata.org/entity/Q58148 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEsko http://www.wikidata.org/entity/Q58339 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Busa_dibistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q58678 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Beraz%C3%AA_kov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58697 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adem_%C3%BB_Hewa http://www.wikidata.org/entity/Q58701 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Parastina_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q58967 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fenb%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q58968 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_perwerdey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q59157 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyojen%C3%AA_S%C3%AEnop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q59180 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Babil_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q59202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabiaceae http://www.wikidata.org/entity/Q581490 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_London%C3%AA_(1913) http://www.wikidata.org/entity/Q584617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Prognoz_(ps%C3%AEkoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q592442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Charmes-Saint-Valbert http://www.wikidata.org/entity/Q592623 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Ti%C5%9Fr%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q594024 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eurovision http://www.wikidata.org/entity/Q594073 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEbzer http://www.wikidata.org/entity/Q604716 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/10Base-T http://www.wikidata.org/entity/Q605045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Donbas http://www.wikidata.org/entity/Q605714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sof%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5814098 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qelen%C3%BB_Olya http://www.wikidata.org/entity/Q5817523 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/His%C3%AAnel%C3%AEkendiy%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5818487 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezatabad,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5818890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezra,_Serde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5819637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerekahriz,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5820344 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teymorabad,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5821442 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AEyamde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5822397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEfkend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5822508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzela_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5822786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qele_Memb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5842398 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serasyab%C3%AA_Y%C3%BBs%C3%AAf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5845658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nizamawa,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5867371 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Maj%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5868397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lor%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q5929330 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_Pilemor%C3%AA_1967 http://www.wikidata.org/entity/Q5932096 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Ebas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5933860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Binp%C3%AAkirina_maf%C3%AAn_kurdan_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5938547 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bender_Pol http://www.wikidata.org/entity/Q5945195 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Ehmed_Pa%C5%9Fay%C3%AA_Baban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6038474 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Togg http://www.wikidata.org/entity/Q6039733 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Canbehan http://www.wikidata.org/entity/Q6041012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Boyner http://www.wikidata.org/entity/Q6041867 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Oremar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6045479 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedriye_Tahir_G%C3%B6kmen http://www.wikidata.org/entity/Q6046472 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C4%B1%C5%9F_Atay http://www.wikidata.org/entity/Q6046649 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Ebdurehman_Pa%C5%9Fay%C3%AA_Baban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6047764 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q6049624 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hernep%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6051054 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerza http://www.wikidata.org/entity/Q6053061 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dayik%C3%AAn_%C5%9Eemiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6054672 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moxanser http://www.wikidata.org/entity/Q6055977 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AE_Baba_%C3%BB_%C3%A7il_diz http://www.wikidata.org/entity/Q58190302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Formatkirin http://www.wikidata.org/entity/Q58220894 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fougerolles-Saint-Valbert http://www.wikidata.org/entity/Q58841408 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAveberiya_awerte_ya_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q59213553 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Isidre_Mart%C3%ADnez http://www.wikidata.org/entity/Q59347272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Joker http://www.wikidata.org/entity/Q60429595 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gey http://www.wikidata.org/entity/Q592 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kordoba http://www.wikidata.org/entity/Q5818 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceuta http://www.wikidata.org/entity/Q5823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kab%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q5838 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Toledo,_Spanya http://www.wikidata.org/entity/Q5836 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seks http://www.wikidata.org/entity/Q5873 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5880 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Lavrov http://www.wikidata.org/entity/Q58217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Robinho http://www.wikidata.org/entity/Q58441 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.si http://www.wikidata.org/entity/Q58723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Ft%C3%AExwaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58848 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/C._V._Raman http://www.wikidata.org/entity/Q60429 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEskop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q60527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q588796 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anton_Wilhelm_Amo http://www.wikidata.org/entity/Q595486 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heron http://www.wikidata.org/entity/Q595582 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C5%9Fanikdar http://www.wikidata.org/entity/Q595983 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brussey http://www.wikidata.org/entity/Q596514 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouvent-Saint-Andoche http://www.wikidata.org/entity/Q606658 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mailleroncourt-Charette http://www.wikidata.org/entity/Q606805 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvsorik http://www.wikidata.org/entity/Q607027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Membrey http://www.wikidata.org/entity/Q607476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Velle-le-Ch%C3%A2tel http://www.wikidata.org/entity/Q607522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Minafiq http://www.wikidata.org/entity/Q614723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zu http://www.wikidata.org/entity/Q614747 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chibi,_Hubei http://www.wikidata.org/entity/Q615021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Plancher-les-Mines http://www.wikidata.org/entity/Q615163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brotte-l%C3%A8s-Luxeuil http://www.wikidata.org/entity/Q615448 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aogashima http://www.wikidata.org/entity/Q615578 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anabazenops http://www.wikidata.org/entity/Q623522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serfaryab http://www.wikidata.org/entity/Q5846675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fethabad,_%C3%8Esfehan http://www.wikidata.org/entity/Q5847421 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerman http://www.wikidata.org/entity/Q5848671 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerz_Qi%C5%9Flaq http://www.wikidata.org/entity/Q5848950 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEran%C3%AE,_Serde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5849709 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilekeya_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5849727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Axda%C5%9F,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5850006 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BBvdan%C3%AA_%C3%A7iv%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q5856078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hosting http://www.wikidata.org/entity/Q5892272 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ravend http://www.wikidata.org/entity/Q5944228 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kakan http://www.wikidata.org/entity/Q5946957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Buw%C3%AArehmed%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5948531 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Salih_%C5%9Eehr http://www.wikidata.org/entity/Q5949443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eolistan http://www.wikidata.org/entity/Q5951515 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_%C5%9Ealiyar http://www.wikidata.org/entity/Q5952443 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%AAsen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5952886 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Uraman http://www.wikidata.org/entity/Q5957064 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menaqibu%27l-%27arif%C3%AEn_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q5957385 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/West_Kelowna http://www.wikidata.org/entity/Q5958093 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Erte http://www.wikidata.org/entity/Q5959348 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Dimil%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5963045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarponiya_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q6063816 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Amed_Dicle http://www.wikidata.org/entity/Q6064341 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_%C5%9Eakir_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q6064619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mer%C3%AEfetname http://www.wikidata.org/entity/Q6065643 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarponiya_Jor http://www.wikidata.org/entity/Q6065793 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Xweseriy%C3%AA_1970 http://www.wikidata.org/entity/Q6067940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_Parlamena_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA,_1992 http://www.wikidata.org/entity/Q6068032 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_Parlamena_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA,_2005 http://www.wikidata.org/entity/Q6068036 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Erdo%C4%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q6068220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ece_%C3%9Cner http://www.wikidata.org/entity/Q6069109 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alemda%C4%9F,_%C3%87ekmek%C3%B6y http://www.wikidata.org/entity/Q6071231 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyal_(balinde) http://www.wikidata.org/entity/Q6072584 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kan,_Esp%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q6072979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BCht%C3%BC_Arslan http://www.wikidata.org/entity/Q6074171 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mer%C3%BBf http://www.wikidata.org/entity/Q6074266 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Barak_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q6075727 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zdemir_Erdo%C4%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q6076397 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Coga_heris%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6151460 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Manderen-Ritzing http://www.wikidata.org/entity/Q59484318 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rountzenheim-Auenheim http://www.wikidata.org/entity/Q59488802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB/nolinks http://www.wikidata.org/entity/Q60618000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MusicBrainz_work http://www.wikidata.org/entity/Q60675802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Curlie http://www.wikidata.org/entity/Q60715723 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mewl%C3%BBdname http://www.wikidata.org/entity/Q60721047 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gop%C3%AEte http://www.wikidata.org/entity/Q61383332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Eliyawey_Xwar%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q61383349 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Baweg%C3%AAld%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61383405 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawem%C3%AErdey_Ser%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q61383419 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirge http://www.wikidata.org/entity/Q61384304 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q61390090 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vexwe%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5887 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefe http://www.wikidata.org/entity/Q5891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/50_Cent http://www.wikidata.org/entity/Q6060 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Neteweperwer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6235 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexneya_w%C3%AAjey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58854 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Transfob%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q59677 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E3 http://www.wikidata.org/entity/Q585439 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirkirina_%C5%9Eeytan http://www.wikidata.org/entity/Q585619 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Attack_on_Titan http://www.wikidata.org/entity/Q586025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Operaya_Misr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q597617 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknas%C3%AEya_bajar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q597680 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevzayend%C3%AEt%C3%AE_di_c%C3%AEhana_ajalan_de http://www.wikidata.org/entity/Q598540 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q598687 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_T%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q598889 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_na_aql%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q607728 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir%C3%AE%C5%9Fkburger http://www.wikidata.org/entity/Q607754 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Moffans-et-Vacheresse http://www.wikidata.org/entity/Q607753 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q608910 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taleqan http://www.wikidata.org/entity/Q609422 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lamassu http://www.wikidata.org/entity/Q616332 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromat%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q623749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebeseran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q623813 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_ereb http://www.wikidata.org/entity/Q623970 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ol%C3%AA_Erebistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q624170 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilekeya_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5850212 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tah%C3%AAr_G%C3%BBrab http://www.wikidata.org/entity/Q5854969 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seyd_Sadiq_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5988984 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_Hewl%C3%AAr%C3%AA_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5989031 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewandiz_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5989095 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qizler,_Sil%C3%AAman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5989160 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5989508 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%AElan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5989530 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xebat_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5990080 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Reh%C3%AEm_Luqman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5990191 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AArgesor_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5990298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5990389 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ilabrat http://www.wikidata.org/entity/Q5996903 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elancix http://www.wikidata.org/entity/Q5997142 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Adnan_Demircan http://www.wikidata.org/entity/Q6076786 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAwik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6077035 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%9Fd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6077286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenasor http://www.wikidata.org/entity/Q6080000 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qob http://www.wikidata.org/entity/Q6081890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceylan_Ertem http://www.wikidata.org/entity/Q6083224 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brader http://www.wikidata.org/entity/Q6083945 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCjde_Arslan http://www.wikidata.org/entity/Q6084511 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatih_Erbakan http://www.wikidata.org/entity/Q6085044 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ardeh_Mas%C3%BBm%C3%AA_Pak http://www.wikidata.org/entity/Q6085291 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6087714 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ed%C3%AEb_Harab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6088066 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C4%B1_Tolga http://www.wikidata.org/entity/Q6088244 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esti%C5%9Fhad http://www.wikidata.org/entity/Q6088927 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurudo_no_Hoshi http://www.wikidata.org/entity/Q6089152 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Sunal http://www.wikidata.org/entity/Q6089876 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mufes%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q6090396 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermiyan_M%C3%AEdyat http://www.wikidata.org/entity/Q6090416 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Goma_Qaso http://www.wikidata.org/entity/Q6090731 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87imaxila_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q6091693 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Etalya_%C3%BB_T%C3%BBnis%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6093902 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Niran_%C3%9Cnsal http://www.wikidata.org/entity/Q6094285 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hacim_%C3%87ar%C4%B1kl%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q6094860 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_bestir http://www.wikidata.org/entity/Q6095934 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87er%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6096946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Jared_Fogle http://www.wikidata.org/entity/Q6159960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2019 http://www.wikidata.org/entity/Q59784750 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa http://www.wikidata.org/entity/Q59785200 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alina_S%C3%A1nchez http://www.wikidata.org/entity/Q60826113 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEzbon http://www.wikidata.org/entity/Q597 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Ragb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5849 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Lih%C3%AAf http://www.wikidata.org/entity/Q5852 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chichen_Itza http://www.wikidata.org/entity/Q5859 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Piyano http://www.wikidata.org/entity/Q5994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ursula_von_der_Leyen http://www.wikidata.org/entity/Q60772 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegfried_%26_Roy http://www.wikidata.org/entity/Q60806 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Johann_Joachim_Becher http://www.wikidata.org/entity/Q60808 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AElan_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q60853 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvik http://www.wikidata.org/entity/Q60960 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Vauconcourt-Nervezain http://www.wikidata.org/entity/Q599918 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ava_H%C3%AAzil http://www.wikidata.org/entity/Q599956 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Okinaway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q600614 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pont-du-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q600739 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Noidans-l%C3%A8s-Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q600920 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pesmes http://www.wikidata.org/entity/Q601099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Georges_Politzer http://www.wikidata.org/entity/Q601482 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourguignon-l%C3%A8s-la-Charit%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q601524 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Encow http://www.wikidata.org/entity/Q601532 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Deezer http://www.wikidata.org/entity/Q602243 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Frahier-et-Chatebier http://www.wikidata.org/entity/Q617625 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_derdor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q618752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesk_%C3%BB_Sp%C3%AE_%C3%BB_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q618926 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkopatoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q624758 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hafiz http://www.wikidata.org/entity/Q625163 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_a%C5%9Ftiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q625298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q625510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aram_(nav) http://www.wikidata.org/entity/Q625667 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q629219 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Storsj%C3%B6n http://www.wikidata.org/entity/Q629354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewr%C3%AAn_erdnasiy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q630830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErokb%C3%AAj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q755070 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirmanciye http://www.wikidata.org/entity/Q6001087 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bmm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6001846 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBteh_M%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q6002726 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Medreseya_Zehra http://www.wikidata.org/entity/Q6009283 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%A7ekehl_Zeman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6012226 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAng%C3%AEkend_Xan%C3%AAberq http://www.wikidata.org/entity/Q6016752 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_%C3%9Clke http://www.wikidata.org/entity/Q6017302 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Artos http://www.wikidata.org/entity/Q6018069 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxt,_Bayb%C3%BBrd http://www.wikidata.org/entity/Q6097198 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C4%B1d%C4%B1ka_Avar http://www.wikidata.org/entity/Q6097476 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Kural http://www.wikidata.org/entity/Q6097675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Forty_Rules_of_Love_(roman) http://www.wikidata.org/entity/Q6097842 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kazanc%C4%B1_Bedih http://www.wikidata.org/entity/Q6099815 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tuncer_Necmio%C4%9Flu http://www.wikidata.org/entity/Q6100635 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zlem_G%C3%BCrses http://www.wikidata.org/entity/Q6101424 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Menderes_Samanc%C4%B1lar http://www.wikidata.org/entity/Q6101510 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pin%C3%A7irke http://www.wikidata.org/entity/Q6102740 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Yakub_Cem%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q6102940 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serjim%C3%AAriya_Tirkiyey%C3%AA_(1965) http://www.wikidata.org/entity/Q6103117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Mirov http://www.wikidata.org/entity/Q6173639 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Tar%C3%AEx http://www.wikidata.org/entity/Q6173773 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorasan_(%C3%8Eran) http://www.wikidata.org/entity/Q6178890 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellat http://www.wikidata.org/entity/Q6183204 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Brusk_Zanganeh http://www.wikidata.org/entity/Q6251162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Seveux-Motey http://www.wikidata.org/entity/Q60032804 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezonville-Vionville http://www.wikidata.org/entity/Q60042784 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Zerik http://www.wikidata.org/entity/Q61054011 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eavak http://www.wikidata.org/entity/Q61068910 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61068992 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Asiyan http://www.wikidata.org/entity/Q61069522 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeh http://www.wikidata.org/entity/Q61069855 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bacid_Kendal http://www.wikidata.org/entity/Q61069856 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Derker_Ecem http://www.wikidata.org/entity/Q61069871 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_B%C3%AArs%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069877 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87emkurk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069891 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bakirm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069895 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_D%C3%AAreb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069893 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_B%C3%AAguva http://www.wikidata.org/entity/Q61069913 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Azad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069916 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_D%C3%AArel%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069917 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bawerd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069954 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q61069957 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Azad%C3%AE_1 http://www.wikidata.org/entity/Q61069975 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87oman http://www.wikidata.org/entity/Q61069979 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bineslawa http://www.wikidata.org/entity/Q61069995 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Cejnikan http://www.wikidata.org/entity/Q61069999 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Behirk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61070015 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Berhu%C5%9Ft%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q61070018 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Xerzan http://www.wikidata.org/entity/Q61070020 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Diyana http://www.wikidata.org/entity/Q61070021 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bestore http://www.wikidata.org/entity/Q61070038 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Ced%C3%AEdeya_ser_Z%C3%AAy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eaxolan http://www.wikidata.org/entity/Q61070057 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eikerte http://www.wikidata.org/entity/Q61070078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bestes%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q61070082 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bariyke http://www.wikidata.org/entity/Q61070097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_Esr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070102 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Aleh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070103 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Erbet http://www.wikidata.org/entity/Q61070100 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_1 http://www.wikidata.org/entity/Q61070118 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_2 http://www.wikidata.org/entity/Q61070120 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eaneder%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070138 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Beyncan http://www.wikidata.org/entity/Q61070145 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelas%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61070162 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Earu%C5%9Fiyan http://www.wikidata.org/entity/Q61070161 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eore%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q61070166 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/OnlyFans http://www.wikidata.org/entity/Q61707579 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rap http://www.wikidata.org/entity/Q6010 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ay_(vexwarin) http://www.wikidata.org/entity/Q6097 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Marco_Polo http://www.wikidata.org/entity/Q6101 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komun%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q6186 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sahraya_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q6250 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hillary_Clinton http://www.wikidata.org/entity/Q6294 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirov http://www.wikidata.org/entity/Q5 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/PHP http://www.wikidata.org/entity/Q59 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Francisco http://www.wikidata.org/entity/Q62 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt http://www.wikidata.org/entity/Q60025 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Albertus_Magnus http://www.wikidata.org/entity/Q60059 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ristem%C3%AA_Zal http://www.wikidata.org/entity/Q60062 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/.sn http://www.wikidata.org/entity/Q60117 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Chiapas http://www.wikidata.org/entity/Q60123 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teof%C3%AElos http://www.wikidata.org/entity/Q60199 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Aeneis http://www.wikidata.org/entity/Q60220 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Guneh http://www.wikidata.org/entity/Q60227 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Extiyoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q60242 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_tawis http://www.wikidata.org/entity/Q61865 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%9Fragihandina_ney%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q62527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadisiye_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q62987 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kezwan http://www.wikidata.org/entity/Q63045 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Meryema_Mejdelan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q63070 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya-Eniya_Rizgariya_Gel_a_%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q611202 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferri%C3%A8res-l%C3%A8s-Scey http://www.wikidata.org/entity/Q611268 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Omer_Sil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q619303 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_PKK_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q619749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q620207 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alectroenas http://www.wikidata.org/entity/Q620213 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Alectrurus http://www.wikidata.org/entity/Q620217 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Hereketa_%C3%8Eslamiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q620611 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sepan%C3%AAn_mob%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q620615 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Dogma http://www.wikidata.org/entity/Q620749 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eyonya http://www.wikidata.org/entity/Q620874 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anserinae http://www.wikidata.org/entity/Q620938 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ryan_Hurst http://www.wikidata.org/entity/Q621099 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_kevjalxwer http://www.wikidata.org/entity/Q626027 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByera_Kerbelay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q626058 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildan%C3%AAn_Agiriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q626264 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arbecey http://www.wikidata.org/entity/Q626962 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA%C5%9Fhingiva_karker http://www.wikidata.org/entity/Q627153 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Arc-l%C3%A8s-Gray http://www.wikidata.org/entity/Q630946 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Num%C3%AEzmat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q631286 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Anodorhynchus http://www.wikidata.org/entity/Q635333 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefe_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q6023878 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Esat_Canan http://www.wikidata.org/entity/Q6024897 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_Sewr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6025084 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Celal_G%C3%BCzelses http://www.wikidata.org/entity/Q6025836 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_ko%C3%A7eran http://www.wikidata.org/entity/Q6027777 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Canda%C5%9F_Tolga_I%C5%9F%C4%B1k http://www.wikidata.org/entity/Q6027801 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Butak%C4%B1n http://www.wikidata.org/entity/Q6032551 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sedef_Kaba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6032675 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AAr%C3%AEna_zikmak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6035278 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategor%C3%AE_li_gor%C3%AE_departement%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6203802 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Kemal_%C3%96zcan http://www.wikidata.org/entity/Q6258347 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:1994_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6263637 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElmografiya_Johnny_Depp http://www.wikidata.org/entity/Q6266571 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Curey%C3%AAn_%C3%A7and%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6312078 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_p%C3%AE%C5%9Fesaziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6314146 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sencab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61068823 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sariya http://www.wikidata.org/entity/Q61068866 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sadiq http://www.wikidata.org/entity/Q61068928 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Veysel_%C3%96ng%C3%B6ren http://www.wikidata.org/entity/Q61068952 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Sakar http://www.wikidata.org/entity/Q61068953 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Selahed%C3%AEn_Behad%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61068994 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61068993 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAbwar_Taleban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069012 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Risteya_merc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069293 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_11%C3%AA_Adar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069298 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_%C3%8Eraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069296 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBsan http://www.wikidata.org/entity/Q61069297 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefa_Elhesen%C3%AE_Munbic%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069338 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Misk%C3%AA_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61069354 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Rifey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069376 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Parepara_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61069527 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Yeq%C3%BBb%C3%AA_Zirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069544 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalabazar http://www.wikidata.org/entity/Q61069662 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerikan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q61069787 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Wal%C3%AE_Bedelp%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q61069830 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyahp%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q61069832 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexo%C5%9Fxana_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Am%C3%AAdiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069857 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Girik%C3%AA_Sind%C3%AE_y%C3%AA_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61069875 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_H%C3%AEzawa http://www.wikidata.org/entity/Q61069872 |-/n# https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Tilkeber%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069876 |-/n# |-/n# |-/n# |} |-/n# mjzebb7hh612ib119p2u5sutv0dfdag 2034425 2034422 2026-05-31T10:13:17Z Wikihez 39702 2034425 wikitext text/x-wiki # # sitelink item # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_kel%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1003183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burmanniaceae http://www.wikidata.org/entity/Q1016710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/HamedFard http://www.wikidata.org/entity/Q112057517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr%C3%AAj%C3%AAn_alfay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q103517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7oka_beta http://www.wikidata.org/entity/Q103531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sem%C3%AEram%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q103960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oks%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q104285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula http://www.wikidata.org/entity/Q1028642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mode_Gakuen_Cocoon_Tower http://www.wikidata.org/entity/Q1030463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaset_li_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1031246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1031997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmay%C3%AAn_netewey%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1032135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heteroseksuel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1035954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjalk_(fam%C3%AEle) http://www.wikidata.org/entity/Q1038113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlemanniaceae http://www.wikidata.org/entity/Q1041665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carl%27s_Jr. http://www.wikidata.org/entity/Q1043486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gram_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1044686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qijn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q10304508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Candelariaceae http://www.wikidata.org/entity/Q10441420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenga_pel%C3%AAn_geniman http://www.wikidata.org/entity/Q100683084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbar/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q104066604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Clubhouse http://www.wikidata.org/entity/Q104101703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AAdera_tali%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q104527072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xizan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr%C3%AEnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nokleon http://www.wikidata.org/entity/Q102165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyva_tij%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q104641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serheng http://www.wikidata.org/entity/Q104680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plebs http://www.wikidata.org/entity/Q104687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koremi%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q104825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rev http://www.wikidata.org/entity/Q105674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Azonof%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q107238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melh%C3%AAb http://www.wikidata.org/entity/Q107293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Casino_-_No_Limit http://www.wikidata.org/entity/Q1047623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1047931 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_Zivistan%C3%AA_y%C3%AAn_Universiadey%C3%AA_ya_sala_2011%27an http://www.wikidata.org/entity/Q1054455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mikurhatina_serbest http://www.wikidata.org/entity/Q1054460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarker http://www.wikidata.org/entity/Q1056832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WestJet http://www.wikidata.org/entity/Q1059770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valletot http://www.wikidata.org/entity/Q1072670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunera_Mezopotamyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1072751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayele http://www.wikidata.org/entity/Q10724268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelaioides http://www.wikidata.org/entity/Q10730964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Analisoma http://www.wikidata.org/entity/Q10733470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mparo http://www.wikidata.org/entity/Q38249616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_teror%C3%AEst%C3%AE_li_Viyanay%C3%AA_2020 http://www.wikidata.org/entity/Q101095813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokatiya_DYAy%C3%AA_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q101110072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_El%C3%AE_Elyas http://www.wikidata.org/entity/Q102230981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Line http://www.wikidata.org/entity/Q104772074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E1_Tower http://www.wikidata.org/entity/Q104843682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Postman_(nermalav) http://www.wikidata.org/entity/Q105538901 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergeliya http://www.wikidata.org/entity/Q105582036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhan_Erdal http://www.wikidata.org/entity/Q105702132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pamukkale http://www.wikidata.org/entity/Q105893254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Sidebar/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q105981884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Sernav http://www.wikidata.org/entity/Q107225253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q107225305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs-box2 http://www.wikidata.org/entity/Q107225455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs-box http://www.wikidata.org/entity/Q107225518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/P%C3%AA%C5%9Fk%C3%AA%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107225692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_RISM http://www.wikidata.org/entity/Q107294481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Young_Royals http://www.wikidata.org/entity/Q107300488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazof%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q107988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AA_cam http://www.wikidata.org/entity/Q1048886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WhatsApp http://www.wikidata.org/entity/Q1049511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koenz%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q1050086 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyarder http://www.wikidata.org/entity/Q1062083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%AA_m%C3%AAvandar http://www.wikidata.org/entity/Q1073408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_erdn%C3%AEgariya_H%C3%A9rault%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10139325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthocephala http://www.wikidata.org/entity/Q10734253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dencik http://www.wikidata.org/entity/Q10734999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanika_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q10736766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/MV_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q104880404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valheim http://www.wikidata.org/entity/Q105100327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_Kurdish_Wikimedians_User_Group http://www.wikidata.org/entity/Q106174850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/R%C3%AAzkerdi%C5%9F%C3%AA_%C3%A7imokan http://www.wikidata.org/entity/Q108068746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fve%C3%A7%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q1063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweku%C5%9Ftin http://www.wikidata.org/entity/Q10737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taz%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q10791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEldo http://www.wikidata.org/entity/Q10801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_11%C3%AA_%C3%8Elon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermansaz http://www.wikidata.org/entity/Q105186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q105210 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bindehlok http://www.wikidata.org/entity/Q105415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpokondriya http://www.wikidata.org/entity/Q105434 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anhidrit http://www.wikidata.org/entity/Q105439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166 http://www.wikidata.org/entity/Q106487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Brah%C3%AEm_Seyder http://www.wikidata.org/entity/Q106749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Schulz http://www.wikidata.org/entity/Q107520 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welat%C3%AAn_t%C3%AArb%C3%BBna_berhem%C3%AAn_hundur%C3%AEn_her_ser%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q108977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adapa http://www.wikidata.org/entity/Q1051459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezinb%C3%BBna_lojist%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1052379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem http://www.wikidata.org/entity/Q1053254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemxane http://www.wikidata.org/entity/Q1053332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest%C3%AA_b%C3%AAhnkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1054094 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendera_t%C3%AAketin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1075664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1088099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEsaba http://www.wikidata.org/entity/Q1088417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1088421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ioann%C3%AAs_Aksux http://www.wikidata.org/entity/Q1089423 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%BB%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1090081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forma_dadr%C3%AAs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10541491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danzot http://www.wikidata.org/entity/Q10754363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezra_Fer%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q10754869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Fransa http://www.wikidata.org/entity/Q10816832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_DYA http://www.wikidata.org/entity/Q10816993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cefan http://www.wikidata.org/entity/Q10829993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brasenia_schreberi http://www.wikidata.org/entity/Q10913294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kimsoran_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q11015000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grev%C3%AAn_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBn%C3%AA_y%C3%AAn_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q11015855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Umer_Sultan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11018741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kes%C3%AAn_ku_di_2022an_de_mirine http://www.wikidata.org/entity/Q107528356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boj%C3%AE_(ku%C3%A7ik) http://www.wikidata.org/entity/Q108853286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Honkai:_Star_Rail http://www.wikidata.org/entity/Q108896777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karduk http://www.wikidata.org/entity/Q110196443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keskesor http://www.wikidata.org/entity/Q1052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brabanta_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar http://www.wikidata.org/entity/Q10884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%BBnpi%C5%9Ftdar_(fil%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q10915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robot http://www.wikidata.org/entity/Q11012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q11019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBka_bideng http://www.wikidata.org/entity/Q106833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q107626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eksekinandin http://www.wikidata.org/entity/Q107706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirkuj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Sip%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1068139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AErlend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1068545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAmkilox http://www.wikidata.org/entity/Q1068553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%AE%C3%A7eya_r%C3%BBviy%C3%AA_baday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1068559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salvadoraceae http://www.wikidata.org/entity/Q1068569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_kontrol%C3%AA_ya_%C3%A7erxa_xaney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1068809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_Ewlekariya_Komara_%C3%87%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1068951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lahamu http://www.wikidata.org/entity/Q1094932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arnavutk%C3%B6y http://www.wikidata.org/entity/Q1095321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar%C3%AA_kanaday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1104069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perey%C3%AA_d%C3%AEj%C3%AEtal http://www.wikidata.org/entity/Q10836209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesaba_spartin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10948641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:GEO http://www.wikidata.org/entity/Q10948883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evdalan http://www.wikidata.org/entity/Q10949578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_Omeran_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q10950852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elhediyet_elhem%C3%AEdiye http://www.wikidata.org/entity/Q11033568 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AElvank_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q11041499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bardaha http://www.wikidata.org/entity/Q107639330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Homo_bodoensis http://www.wikidata.org/entity/Q109302884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Talbe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q109383703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Fransa/box-header http://www.wikidata.org/entity/Q109391467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_B%C3%AEracik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q109393443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rah%C3%AEm_Re%C5%9F%C3%AEd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110210466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxwaznameya_Boushaki_ji_bo_maf%C3%AAn_siyas%C3%AE_y%C3%AAn_Cezay%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110233804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_%C5%9Feytanok http://www.wikidata.org/entity/Q110257504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reng http://www.wikidata.org/entity/Q1075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Limburg,_Holenda http://www.wikidata.org/entity/Q1093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ripoll%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q10930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrotxa http://www.wikidata.org/entity/Q10932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q10943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAragihandin http://www.wikidata.org/entity/Q11024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojnameger%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefon http://www.wikidata.org/entity/Q11035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojname http://www.wikidata.org/entity/Q11032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apemen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Rolling_Stones http://www.wikidata.org/entity/Q11036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87and http://www.wikidata.org/entity/Q11042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Os%C3%AAt http://www.wikidata.org/entity/Q106955 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rea http://www.wikidata.org/entity/Q108419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Berxwedana_Xudan http://www.wikidata.org/entity/Q108462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kim_Yong-nam http://www.wikidata.org/entity/Q110456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1072012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutha http://www.wikidata.org/entity/Q1096108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wal%C3%AEereb http://www.wikidata.org/entity/Q10778077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekan http://www.wikidata.org/entity/Q10778272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxy%C3%BBsif http://www.wikidata.org/entity/Q10842806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heqv%C3%AArd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10844024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meyab http://www.wikidata.org/entity/Q10859035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eng%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10860839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ageray%C3%AEs_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q10961271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ortan http://www.wikidata.org/entity/Q10963761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBtikan http://www.wikidata.org/entity/Q10968053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar http://www.wikidata.org/entity/Q10968373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tilko%C3%A7er http://www.wikidata.org/entity/Q10971503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenneth_Robert_Scott http://www.wikidata.org/entity/Q106982362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q107721276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En%C3%AEsiyat%C3%AEva_Zarok%C3%AAn_Agir http://www.wikidata.org/entity/Q107804942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esa_Zarep%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q108516960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/@ http://www.wikidata.org/entity/Q10714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kojeran http://www.wikidata.org/entity/Q10850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Spanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevok http://www.wikidata.org/entity/Q10856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEga_r%C3%BBgbiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_german%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q108662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bil%C3%BBrvan%C3%AA_gund%C3%AA_mi%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q111502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_giraniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yezdan%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1107103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commelinidae http://www.wikidata.org/entity/Q1115272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex%C5%9F%C3%AEna_h%C3%AAkexane http://www.wikidata.org/entity/Q1115376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Cih%C3%BByan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1141090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Yemen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1141249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Microsoft_Windows%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1141703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Howto http://www.wikidata.org/entity/Q1142825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezg%C3%AEnka http://www.wikidata.org/entity/Q1142848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBna_tiromb%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1142905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEbetnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1143760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PDFCreator http://www.wikidata.org/entity/Q1143775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cumhuriyet_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q1143794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dutar http://www.wikidata.org/entity/Q1143814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Ciwan%C3%AAn_Azad_a_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10861978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Gel%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10861982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Azad%C3%AE_%C3%BB_Demokrasiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10861980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_Wan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10863021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10876842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAyavk http://www.wikidata.org/entity/Q10973598 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ua-Ildak http://www.wikidata.org/entity/Q10974765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxbizin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10975009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10975918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkarnunna http://www.wikidata.org/entity/Q10976369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Silo_Qiz http://www.wikidata.org/entity/Q10977430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kabta http://www.wikidata.org/entity/Q10977687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_%C5%9Een_(karsaz) http://www.wikidata.org/entity/Q10988504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uryan_Xidir http://www.wikidata.org/entity/Q10989272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Civata_W%C3%AEk%C3%AEproje http://www.wikidata.org/entity/Q11063506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q11084306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dipstick http://www.wikidata.org/entity/Q11089636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Az_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q11137996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemawend http://www.wikidata.org/entity/Q11151377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Hesenan http://www.wikidata.org/entity/Q11436152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_Batizm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q108783890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed%C3%AA_Rewad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110800048 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBlwara_Bangabandhu http://www.wikidata.org/entity/Q110814035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Eunice_(2022) http://www.wikidata.org/entity/Q110953177 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buse_Meral http://www.wikidata.org/entity/Q111368642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sauroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q111389636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luristan_(erdn%C3%AEgar%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q111392363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Merd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q111475107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dotin http://www.wikidata.org/entity/Q111516624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdayetiya_%C3%AEslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q111590572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAvekirina_Ba%C5%9F%C3%BBr_%C3%BB_Rojhilat%C3%AA_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114096220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertek%C3%AAn_li_ser_ku%C5%9Ftina_J%C3%AEna_Em%C3%AEn%C3%AE_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114151812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Ian http://www.wikidata.org/entity/Q114160017 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_le%C5%9Fker%C3%AE_ya_%C3%AElona_2022an_li_Burk%C3%AEna_Fasoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114341504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elsas http://www.wikidata.org/entity/Q1142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q10874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEatlon http://www.wikidata.org/entity/Q10980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hingiv http://www.wikidata.org/entity/Q10987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArnas http://www.wikidata.org/entity/Q11063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_gera_xw%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amnez%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_hormonan http://www.wikidata.org/entity/Q11078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_parkinson%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87olyak http://www.wikidata.org/entity/Q11088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navn%C3%AE%C5%9Fana_IP http://www.wikidata.org/entity/Q11135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q11158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik http://www.wikidata.org/entity/Q11410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nerd http://www.wikidata.org/entity/Q11411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rak%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q11412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karate http://www.wikidata.org/entity/Q11419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyzok http://www.wikidata.org/entity/Q11422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bariste http://www.wikidata.org/entity/Q11423 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C5%9Fanek http://www.wikidata.org/entity/Q11421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanza http://www.wikidata.org/entity/Q11426 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElm http://www.wikidata.org/entity/Q11424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eile http://www.wikidata.org/entity/Q11435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaz http://www.wikidata.org/entity/Q11432 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-bulgar http://www.wikidata.org/entity/Q110117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner%C3%AAn_l%C3%AAdan%C3%AA_y%C3%AAn_hevedudan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q114466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirgeh http://www.wikidata.org/entity/Q115278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bm_Kuls%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q1110560 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjala_avjen%C3%AEker_a_gewr http://www.wikidata.org/entity/Q1110676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qul%C3%AEbeg,_Armav%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q1144641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C5%9F%C3%AEley%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1145205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suk%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q1145541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%BBgorkirina_gaz%C3%AAn_henasedan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1146120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_%C3%8Az%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q1147008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Mahmut_%C3%9Cnl%C3%BC http://www.wikidata.org/entity/Q1151080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1152210 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Wolfram http://www.wikidata.org/entity/Q1153641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesayetiya_pas%C3%AEv-agres%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q1153809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirvan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1154336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C4%B1v%C4%B1kl%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q10999707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mewlida_Neb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11008913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelale_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q11184143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_etnod%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11197007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tubemate http://www.wikidata.org/entity/Q110064316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ZBMATH http://www.wikidata.org/entity/Q111044348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q111739370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_ereb_%C3%BB_misilman http://www.wikidata.org/entity/Q111939431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doza_Koban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q111952118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Micah%C3%AEd%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q111972818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Nong_Bua_Lamphu_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114435170 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teq%C3%AEna_Pira_Ker%C3%A7%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114492886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Nirx http://www.wikidata.org/entity/Q114562595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Julia_(2022) http://www.wikidata.org/entity/Q114563438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hengaw http://www.wikidata.org/entity/Q114660373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewldana_ku%C5%9Ftina_%C3%8Emran_Xan http://www.wikidata.org/entity/Q115036627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Table_TOC http://www.wikidata.org/entity/Q115245238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9F%C3%AEva_Annay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115288326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tab%C3%BBra_Turan http://www.wikidata.org/entity/Q115369646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AA_karebay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antwerpen_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q1116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merk%C3%BBr_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hector_Berlioz http://www.wikidata.org/entity/Q1151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michigan http://www.wikidata.org/entity/Q1166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Go%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q10990 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kartol http://www.wikidata.org/entity/Q10998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekir http://www.wikidata.org/entity/Q11002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soya http://www.wikidata.org/entity/Q11006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebze http://www.wikidata.org/entity/Q11004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malang_Regency http://www.wikidata.org/entity/Q11095 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_dolar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11110 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_julian%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelheya_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarayevo http://www.wikidata.org/entity/Q11194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz_(k%C3%AEmya) http://www.wikidata.org/entity/Q11193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C3%A7erxe http://www.wikidata.org/entity/Q11442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87andin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serena_Williams http://www.wikidata.org/entity/Q11459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvragihbar http://www.wikidata.org/entity/Q11456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pemb%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q11457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil http://www.wikidata.org/entity/Q11460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng http://www.wikidata.org/entity/Q11461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nanoteknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11468 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cam http://www.wikidata.org/entity/Q11469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwan%C3%AAn_%C3%87epgir_%C3%AAn_Sol%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q11514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teorema_P%C3%AEtagoras http://www.wikidata.org/entity/Q11518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behram_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_girav%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q112099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblem http://www.wikidata.org/entity/Q112110 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niagara_County,_New_York http://www.wikidata.org/entity/Q114969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eugen_Bleuler http://www.wikidata.org/entity/Q115506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hol_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q117085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourguignon-l%C3%A8s-Conflans http://www.wikidata.org/entity/Q117106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gastroenteroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q120569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colton_Ford http://www.wikidata.org/entity/Q1112161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Adams http://www.wikidata.org/entity/Q1122204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaizinkalns http://www.wikidata.org/entity/Q1122342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEzaya_Betlaneya_Xebat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1147138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1147507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelgo%C5%9Far_(kul%C3%AElk) http://www.wikidata.org/entity/Q1148029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAj%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/Q1148039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evrensel http://www.wikidata.org/entity/Q1149161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_ti%C5%9Ftan http://www.wikidata.org/entity/Q1149275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pomy,_Aude http://www.wikidata.org/entity/Q1149530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilx%C3%BBns http://www.wikidata.org/entity/Q1154857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_birakuj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1154912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiriziya_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1154934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiriziya_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1154958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xap%C3%BB%C5%9Fk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaxin http://www.wikidata.org/entity/Q1155149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgerarm%C3%BBdl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarg%C3%AEd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sindel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1155352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menge http://www.wikidata.org/entity/Q1155436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Files http://www.wikidata.org/entity/Q1155538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgertanz%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q1155582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xenege http://www.wikidata.org/entity/Q1155624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87en%C3%A7%C3%BBla_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1155634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87en%C3%A7%C3%BBla_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1155693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paxnik http://www.wikidata.org/entity/Q1155776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salih_Zeki http://www.wikidata.org/entity/Q1155931 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ard%C3%BBste http://www.wikidata.org/entity/Q1156094 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abrans,_Xart http://www.wikidata.org/entity/Q1156262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9For%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1156276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torensor http://www.wikidata.org/entity/Q1156351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erginis http://www.wikidata.org/entity/Q1156569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shari_Weiser http://www.wikidata.org/entity/Q1167640 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Iyonyan http://www.wikidata.org/entity/Q1167788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyariya_sersal%C3%AA_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1168338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_gurc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_serb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_makedon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_alban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1199173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengnasiya_bil%C3%AAvkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1200775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehak http://www.wikidata.org/entity/Q1200843 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deurne,_Bel%C3%A7%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q1201672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Point_Roberts http://www.wikidata.org/entity/Q1203794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Whitelist http://www.wikidata.org/entity/Q11679506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Suggestions http://www.wikidata.org/entity/Q11679510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Xeletiy%C3%AAn_%C3%A7avkaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12015580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12020074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_bank%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12032169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marek_%C4%8Cejka http://www.wikidata.org/entity/Q12035320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Awistralyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12060728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12060881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kel%C3%AEle_%C3%BB_Dimne_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q12064127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_CANTICN http://www.wikidata.org/entity/Q111193492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/AUA_Framework http://www.wikidata.org/entity/Q112131421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SAS http://www.wikidata.org/entity/Q112176862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Testa_%C3%8Engil%C3%AEz%C3%AE_ya_Duolingo http://www.wikidata.org/entity/Q112316754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Riedel http://www.wikidata.org/entity/Q112407628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Trop%C3%AEkal_a_Nalgae_(2022) http://www.wikidata.org/entity/Q114874666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAwirzeya_Cindaran_a_S%C3%AA%C3%BBl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114912414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_bi_bombeyan_li_Mogad%C3%AE%C5%9Fuy%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114926903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilwe%C5%9Fandina_Pira_Morb%C3%AE_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114943882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Hevkar%C3%AE_ya_Partiy%C3%AAn_Kurdistana_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114948235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ChatGPT http://www.wikidata.org/entity/Q115564437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%AEme_Evdirehman http://www.wikidata.org/entity/Q115655132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skandala_gendeliy%C3%AA_ya_Qeter%C3%AA_li_parlamena_Ewropay%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q115681322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%87ekoslovakya http://www.wikidata.org/entity/Q115705793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEjadkujiya_Tirkmen%C3%AAn_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116783960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_KANTO http://www.wikidata.org/entity/Q116938150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117084542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Vpad http://www.wikidata.org/entity/Q120175462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Threads http://www.wikidata.org/entity/Q120281745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/config http://www.wikidata.org/entity/Q120667445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Michigan http://www.wikidata.org/entity/Q1169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hessen http://www.wikidata.org/entity/Q1199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya http://www.wikidata.org/entity/Q1202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rheinland-Pfalz http://www.wikidata.org/entity/Q1200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saarland http://www.wikidata.org/entity/Q1201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Illinois http://www.wikidata.org/entity/Q1204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tur%C3%AEngiya http://www.wikidata.org/entity/Q1205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pentagon http://www.wikidata.org/entity/Q11208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevk%C3%AA%C5%9Feya_d%C3%AEferensiyel http://www.wikidata.org/entity/Q11214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Esman%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEnok http://www.wikidata.org/entity/Q11221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Vista http://www.wikidata.org/entity/Q11230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kubuntu http://www.wikidata.org/entity/Q11250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Times_Square http://www.wikidata.org/entity/Q11259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wext http://www.wikidata.org/entity/Q11471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q11474 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaxez http://www.wikidata.org/entity/Q11472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBerd http://www.wikidata.org/entity/Q11500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar http://www.wikidata.org/entity/Q11563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEgir%C3%AA_Serok%C3%AA_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokdewlet%C3%AA_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11696 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_V%C3%AErj%C3%AEn_%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwaringeh http://www.wikidata.org/entity/Q11707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senfoniya_9em_a_Beethoven http://www.wikidata.org/entity/Q11989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kylie_Minogue http://www.wikidata.org/entity/Q11998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q12004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Maps http://www.wikidata.org/entity/Q12013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_News http://www.wikidata.org/entity/Q12020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87am http://www.wikidata.org/entity/Q12024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Lor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q112745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AAdera_pileya_yekem http://www.wikidata.org/entity/Q112754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Operasyona_Xal%C3%AE%C3%A7eya_Efs%C3%BBn%C3%AE_(Yemen) http://www.wikidata.org/entity/Q113016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Josef_Christian_Aigner http://www.wikidata.org/entity/Q113028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Berner http://www.wikidata.org/entity/Q113038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/August_Aichhorn http://www.wikidata.org/entity/Q113247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senargent-Mignafans http://www.wikidata.org/entity/Q113274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belfahy http://www.wikidata.org/entity/Q113314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Magic_Kaito http://www.wikidata.org/entity/Q113329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fretigney-et-Velloreille http://www.wikidata.org/entity/Q113533 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meriv%C3%AAn_reben_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q117293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%AEgor%C3%AE_Perelman http://www.wikidata.org/entity/Q117346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalkurd_FF http://www.wikidata.org/entity/Q120705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubarekirin http://www.wikidata.org/entity/Q120877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apand%C3%AEs%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q121041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superkomputer http://www.wikidata.org/entity/Q121117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sosyaldemokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q121254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Profesor http://www.wikidata.org/entity/Q121594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raymond_Battegay http://www.wikidata.org/entity/Q123853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Royal_Society http://www.wikidata.org/entity/Q123885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radovan_Karad%C5%BEi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q123923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leza_deng%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekat http://www.wikidata.org/entity/Q124058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le%C5%9Fciwan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewteka_p%C3%AAlp%C3%AAlok%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragihbar http://www.wikidata.org/entity/Q124291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qedra_zahir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevzayend%C3%AEt%C3%AE_di_helbest%C3%AAn_ev%C3%AEn%C3%AA_y%C3%AAn_faris%C3%AE_de http://www.wikidata.org/entity/Q1126298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E8 http://www.wikidata.org/entity/Q1129207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epgir%C3%AAn_tund http://www.wikidata.org/entity/Q1129409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_Rockefeller http://www.wikidata.org/entity/Q1130469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeng http://www.wikidata.org/entity/Q1130524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hip-hop_(bin%C3%A7ande) http://www.wikidata.org/entity/Q1132127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEvaya_Tolhildan%C3%AA_ya_Tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1133450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navrasta_Erdn%C3%AEgar%C3%AE_ya_Ewropa http://www.wikidata.org/entity/Q1133467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coronaviridae http://www.wikidata.org/entity/Q1134583 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErgan http://www.wikidata.org/entity/Q1135034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q1157591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBya_b%C3%AAdengiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1157739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pizirk http://www.wikidata.org/entity/Q1172159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hed%C3%AEsvan http://www.wikidata.org/entity/Q1172458 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kayunga_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1207391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leduc,_Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q1207513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derg%C3%BB%C5%9Fa_%C5%9Faristaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1207629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eskele http://www.wikidata.org/entity/Q11723008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Self%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12068677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q12069631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamdi_Ulukaya http://www.wikidata.org/entity/Q12071778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sembola_alanasiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12152721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Cografya http://www.wikidata.org/entity/Q12153864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Huner http://www.wikidata.org/entity/Q12154011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Felsefe_%C3%BB_d%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q12154114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Civak_%C3%BB_zanist%C3%AAn_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12154199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Jiyana_rojane http://www.wikidata.org/entity/Q12154211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Biyoloj%C3%AE_%C3%BB_zanist%C3%AAn_sihet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12154283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Teknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12154377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Matemat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q12154424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Zanist%C3%AAn_fiz%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12154601 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stefania_Turkewich http://www.wikidata.org/entity/Q12162960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasabi http://www.wikidata.org/entity/Q12378304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Di_xewnan_de_j%C3%AE_ez_%C3%AA_ziman%C3%AA_xwe_winda_nekim_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q12392579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehti http://www.wikidata.org/entity/Q12434165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Ku%C5%9Fman http://www.wikidata.org/entity/Q112796337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Webb%27s_First_Deep_Field http://www.wikidata.org/entity/Q113019754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Timothy_Jones_II http://www.wikidata.org/entity/Q113130840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maratona_London%C3%AA_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q113549384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_m%C3%AAr_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q117157186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lehiya_Riha_%C3%BB_Sems%C3%BBr%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q117187770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q117193485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftina_Didem_Akay http://www.wikidata.org/entity/Q117196867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BNFdata http://www.wikidata.org/entity/Q117197805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Libris http://www.wikidata.org/entity/Q117197808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Structurae_structure http://www.wikidata.org/entity/Q117197855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_KBR http://www.wikidata.org/entity/Q117197860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Pleiades http://www.wikidata.org/entity/Q117197861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_WorldCat_Entities http://www.wikidata.org/entity/Q117197869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Emmy http://www.wikidata.org/entity/Q117197952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Transinvest http://www.wikidata.org/entity/Q117206645 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_GVP http://www.wikidata.org/entity/Q117219115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Structurae_person http://www.wikidata.org/entity/Q117219118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_EUTA_person http://www.wikidata.org/entity/Q117219123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_EUTA http://www.wikidata.org/entity/Q117219125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/templatepage http://www.wikidata.org/entity/Q120682781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/auxiliary http://www.wikidata.org/entity/Q120683254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/subst http://www.wikidata.org/entity/Q120769077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/subst http://www.wikidata.org/entity/Q121097887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9lizaire_%C3%BB_Zarok%C3%AAn_Frey http://www.wikidata.org/entity/Q121435688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin_li_Antarkt%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q123745306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q123745747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_awistir%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q123745748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pev%C3%A7%C3%BBna_PKK_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q123857391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Arjen_Ar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123865007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Qanat%C3%AA_Kurdo http://www.wikidata.org/entity/Q123865061 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endazyar%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q123877047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pu%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123934414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WikiProject_banner_related http://www.wikidata.org/entity/Q123991456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WPBannerMeta/templatepage/deduceimportance http://www.wikidata.org/entity/Q124038059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commeny http://www.wikidata.org/entity/Q124042038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Diz%C3%AAn_jin_%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124044173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Maf%C3%AAn_mirovan_li_gor%C3%AE_cihan http://www.wikidata.org/entity/Q124052599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Vital_article_count http://www.wikidata.org/entity/Q124249564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xelatgir%C3%AAn_Xelata_%C5%9Eerefnamey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124288320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Munzur_%C3%87em http://www.wikidata.org/entity/Q124289819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_tirk http://www.wikidata.org/entity/Q124305471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eervan%C3%AAn_jin_%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124326769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124330388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q124330394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q124330419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-bef/check http://www.wikidata.org/entity/Q124351612 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-aft/check http://www.wikidata.org/entity/Q124351613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Komar%C3%AAn_ber%C3%AA_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q124353504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Format_revisiontimestamp http://www.wikidata.org/entity/Q124360872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya-Anhalt http://www.wikidata.org/entity/Q1206 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakotaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakotaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brandenburg http://www.wikidata.org/entity/Q1208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bremen_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q1209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wyoming http://www.wikidata.org/entity/Q1214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montana http://www.wikidata.org/entity/Q1212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Okyan%C3%BBsa_Hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_K%C3%BBbay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fulgencio_Batista http://www.wikidata.org/entity/Q11270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sersal http://www.wikidata.org/entity/Q11269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balaxane http://www.wikidata.org/entity/Q11303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wekhev%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apache http://www.wikidata.org/entity/Q11354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoke http://www.wikidata.org/entity/Q11352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/San%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garis http://www.wikidata.org/entity/Q11575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelvin http://www.wikidata.org/entity/Q11579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ra%C3%BAl_Gonz%C3%A1lez http://www.wikidata.org/entity/Q11576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Appenzell_Ausserrhoden http://www.wikidata.org/entity/Q12079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolera http://www.wikidata.org/entity/Q12090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Dunant http://www.wikidata.org/entity/Q12091 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Appenzell_Innerrhoden http://www.wikidata.org/entity/Q12094 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eil%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q12099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Key http://www.wikidata.org/entity/Q12097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBrbaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genim http://www.wikidata.org/entity/Q12106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEhagul%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gilgil http://www.wikidata.org/entity/Q12111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dan http://www.wikidata.org/entity/Q12117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucerne_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricel http://www.wikidata.org/entity/Q12126 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betelcewza http://www.wikidata.org/entity/Q12124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bretanya http://www.wikidata.org/entity/Q12130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diransaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkopat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salname http://www.wikidata.org/entity/Q12132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_gregor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fa_saet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basel-Landschaft http://www.wikidata.org/entity/Q12146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tendurist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tutankhamun http://www.wikidata.org/entity/Q12154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_mas%C3%BBlkey%C3%AAn_dil http://www.wikidata.org/entity/Q12152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lerzeta http://www.wikidata.org/entity/Q12156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antar%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q12166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Legend_of_Zelda http://www.wikidata.org/entity/Q12393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uri_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mona_L%C3%AEza http://www.wikidata.org/entity/Q12418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEren%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwyz_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mars_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q112 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ft%C3%AA_Q%C3%A2nok http://www.wikidata.org/entity/Q116137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chemilly,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q117427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyagezk http://www.wikidata.org/entity/Q121671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akupunktur http://www.wikidata.org/entity/Q121713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAw%C3%AA_gaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eros http://www.wikidata.org/entity/Q121973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fruktoz http://www.wikidata.org/entity/Q122043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asik_(Capreolus_capreolus) http://www.wikidata.org/entity/Q122069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdeya_Hesin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil%C5%9Fok http://www.wikidata.org/entity/Q124441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCzen_Tekkal http://www.wikidata.org/entity/Q124583 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Atalan http://www.wikidata.org/entity/Q124586 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mely_Kiyak http://www.wikidata.org/entity/Q124589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernst_Aeppli http://www.wikidata.org/entity/Q124795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Misir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex%C3%A7evan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukeia http://www.wikidata.org/entity/Q1136681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Ma http://www.wikidata.org/entity/Q1137062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gul%C5%9Fimik http://www.wikidata.org/entity/Q1137428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Dad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1137809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spiyaw http://www.wikidata.org/entity/Q1160505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dav%C3%AEd_Alroy http://www.wikidata.org/entity/Q1173561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_J._Asher http://www.wikidata.org/entity/Q1174825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar%C3%AA_Dawid%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1177750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Defraggler http://www.wikidata.org/entity/Q1182754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aelius_Nicon http://www.wikidata.org/entity/Q1218142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gera_li_dor_dinyay%C3%AA_di_80_rojan_de_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1219561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Euzko_Gudarostea http://www.wikidata.org/entity/Q1244551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radnorshire http://www.wikidata.org/entity/Q1244778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monmouthshire http://www.wikidata.org/entity/Q1245075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kista http://www.wikidata.org/entity/Q1245744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Batman http://www.wikidata.org/entity/Q1247201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Nursery_%22Alice%22 http://www.wikidata.org/entity/Q1248205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistana_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q1249873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilqan http://www.wikidata.org/entity/Q4940025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teoriya_peresan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11640129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lionel_Sternberger http://www.wikidata.org/entity/Q11757638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dasn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12187201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesc%C3%AEda_Eqsa http://www.wikidata.org/entity/Q12192963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nej%C3%AEb%C3%BBd%C3%AEn_Semerqend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12194294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezol%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q12195337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiyamet http://www.wikidata.org/entity/Q12200906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9Eiwan_Sid%C3%AEq_Mehm%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q12201163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heya http://www.wikidata.org/entity/Q12209731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEfey%C3%AAn_Ra%C5%9Fid%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q12490507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_Let%C3%AEfiyan http://www.wikidata.org/entity/Q113655709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Mezin_a_Astanay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q113675887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Toraq http://www.wikidata.org/entity/Q116007203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molla_Mehmet_Karay%C4%B1lan http://www.wikidata.org/entity/Q116028767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Girav%C3%AAn_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116035911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdegirtina_kongreya_Brez%C3%AEl%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q116142348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abbas_Ismail http://www.wikidata.org/entity/Q116170068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behmen_Do%C4%9Fu http://www.wikidata.org/entity/Q116236973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Humza_Yousaf http://www.wikidata.org/entity/Q117475592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q117478132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q117600605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Prado http://www.wikidata.org/entity/Q117714510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_National_Gallery_of_Canada http://www.wikidata.org/entity/Q117714513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Mus%C3%A9e_d%27Orsay http://www.wikidata.org/entity/Q117750420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AAv%C3%AAn_z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q117781169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Atalant%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117781188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Graphs_disabled http://www.wikidata.org/entity/Q117803283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rapvan%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q117825262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Balafirgeh%C3%AAn_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117829136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Yewnanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117843924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BMLO http://www.wikidata.org/entity/Q118154117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BRAHMS_artist http://www.wikidata.org/entity/Q118154124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BRAHMS_work http://www.wikidata.org/entity/Q118154128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:K%C3%BBhpaye_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q118195904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gel%C3%AAn_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118234333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q118247609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA_li_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA_ya_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121886188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_le%C5%9Fker%C3%AE_li_gor%C3%AE_cihan http://www.wikidata.org/entity/Q124365812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mele_Evdilay%C3%AA_Timoq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124451196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Arabic http://www.wikidata.org/entity/Q124472594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Danish http://www.wikidata.org/entity/Q124472616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Dutch http://www.wikidata.org/entity/Q124472674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Citation/subst http://www.wikidata.org/entity/Q124472717 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Norwegian http://www.wikidata.org/entity/Q124472788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Portuguese http://www.wikidata.org/entity/Q124472797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Turkish http://www.wikidata.org/entity/Q124473030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/Norwegian http://www.wikidata.org/entity/Q124473068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/Italian_or_Spanish http://www.wikidata.org/entity/Q124473079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Portuguese http://www.wikidata.org/entity/Q124473109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Catalan http://www.wikidata.org/entity/Q124473138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Arabic http://www.wikidata.org/entity/Q124473151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Swedish http://www.wikidata.org/entity/Q124473158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Portuguese http://www.wikidata.org/entity/Q124473173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Polish http://www.wikidata.org/entity/Q124473183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Norwegian http://www.wikidata.org/entity/Q124473194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Italian http://www.wikidata.org/entity/Q124473205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Finnish http://www.wikidata.org/entity/Q124473224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Dutch http://www.wikidata.org/entity/Q124473228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Danish http://www.wikidata.org/entity/Q124473232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/subst http://www.wikidata.org/entity/Q124476283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hizbullaha_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124547285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Sitelink http://www.wikidata.org/entity/Q124569923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bajar_%C3%BB_bajarok%C3%AAn_Friuli-Venezia_Giulia http://www.wikidata.org/entity/Q124662958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategoriy%C3%AAn_paqijkirin%C3%AA_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124708429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124708779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Platforma_Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q124708996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124727032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAzimana_xelet_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124743728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reddit http://www.wikidata.org/entity/Q1136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorraine http://www.wikidata.org/entity/Q1137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andhra_Prade%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Prade%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burgonya http://www.wikidata.org/entity/Q1173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ak%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q1179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosova http://www.wikidata.org/entity/Q1246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Kar%C3%AEb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormon http://www.wikidata.org/entity/Q11364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Unix http://www.wikidata.org/entity/Q11368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molekul http://www.wikidata.org/entity/Q11369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wize http://www.wikidata.org/entity/Q11379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezdan_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q11376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esmanger http://www.wikidata.org/entity/Q11631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEgar http://www.wikidata.org/entity/Q11629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyker http://www.wikidata.org/entity/Q11634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eano http://www.wikidata.org/entity/Q11635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dans http://www.wikidata.org/entity/Q11639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heinz_Fischer http://www.wikidata.org/entity/Q11753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_bronz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_hesin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misira_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q11768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yewnanistana_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q11772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q11788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Adams http://www.wikidata.org/entity/Q11806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson http://www.wikidata.org/entity/Q11812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Quincy_Adams http://www.wikidata.org/entity/Q11816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedxwer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basel-Stadt http://www.wikidata.org/entity/Q12172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfaya_Kentaur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfaya_%C3%87em%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijbakter%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pandem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suheyl http://www.wikidata.org/entity/Q12189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Detroit http://www.wikidata.org/entity/Q12439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Monde http://www.wikidata.org/entity/Q12461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AErdoza_jimare http://www.wikidata.org/entity/Q12479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amar http://www.wikidata.org/entity/Q12483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Xel%C3%AEfe http://www.wikidata.org/entity/Q12495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamhejmar http://www.wikidata.org/entity/Q12503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_r%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q12505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEram%C3%AEd%C3%AAn_G%C3%AEzey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Taylenday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frasne-le-Ch%C3%A2teau http://www.wikidata.org/entity/Q116568 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Fkol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xulamt%C3%AE_li_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Death_Valley http://www.wikidata.org/entity/Q118388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanyona_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q118841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vodafone http://www.wikidata.org/entity/Q122141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelikdar http://www.wikidata.org/entity/Q122422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eau_Claire,_Wisconsin http://www.wikidata.org/entity/Q122563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q125191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_James http://www.wikidata.org/entity/Q125249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asta_deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emam http://www.wikidata.org/entity/Q125482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wawik http://www.wikidata.org/entity/Q125525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ay%C5%9Fe_Polat http://www.wikidata.org/entity/Q125735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEn%C3%AEdad http://www.wikidata.org/entity/Q128323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endra http://www.wikidata.org/entity/Q128335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barkiran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q128393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEklop http://www.wikidata.org/entity/Q128430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berfp%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q1138712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1138904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_Kaxaz%C3%AE_(Wallpaper) http://www.wikidata.org/entity/Q1139104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Iranica http://www.wikidata.org/entity/Q1139550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirim%C3%A7aq http://www.wikidata.org/entity/Q1140111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciudad_de_la_Paz http://www.wikidata.org/entity/Q1140136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fundamental%C3%AEzma_%C3%AEslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1140370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tao%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q1165430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Edesay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1165502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DejaVu http://www.wikidata.org/entity/Q1183463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teletoon http://www.wikidata.org/entity/Q1183935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soyot http://www.wikidata.org/entity/Q1185225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%BBrta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1185705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kogoro_Akechi http://www.wikidata.org/entity/Q1190010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edessa http://www.wikidata.org/entity/Q1190403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paqijkirina_ziman%C3%AA_%C3%AEngil%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1191063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Papax http://www.wikidata.org/entity/Q1191629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezheb%C3%AAn_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1192063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Snapdragon http://www.wikidata.org/entity/Q1193262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Markdown http://www.wikidata.org/entity/Q1193600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teoriya_Ziman%C3%AA_Hetav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1193977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBbay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1195125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/OSI http://www.wikidata.org/entity/Q1195395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der_Schwarm http://www.wikidata.org/entity/Q1196780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sitarkirina_traf%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1198538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Failed_States_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q1198699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dimil%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1225784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viega http://www.wikidata.org/entity/Q1250967 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehzade_Mistefa http://www.wikidata.org/entity/Q1251392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/EuroPride http://www.wikidata.org/entity/Q1255251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArnasiya_c%C3%AEhana_%C3%AEslam%C3%AE_ya_serdema_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1255366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patr%C3%AEkxane http://www.wikidata.org/entity/Q1282276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuvk http://www.wikidata.org/entity/Q1283356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjalk http://www.wikidata.org/entity/Q11827352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doug_Aarniokoski http://www.wikidata.org/entity/Q11856301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaja_Kallas http://www.wikidata.org/entity/Q11869065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/World_Geodetic_System_1984 http://www.wikidata.org/entity/Q11902211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tapur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11950886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AEma http://www.wikidata.org/entity/Q11958122 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_1979an http://www.wikidata.org/entity/Q11982546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AEgeha_S%C3%AAdnayay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12215498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaliye_Buqmiye http://www.wikidata.org/entity/Q12229384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Hewl%C3%AAr%C3%AA_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q12233160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oman_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q12233188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeqlawe_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q12233197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxok http://www.wikidata.org/entity/Q12233305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyal_Eb%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q12237722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enc%C3%BBmena_Par%C3%AAzgeha_Kerk%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12239066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_Ratib_Elnabils%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12240469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiberderxistin%C3%AAn_Quran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12249059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bl%C3%BBlemr http://www.wikidata.org/entity/Q12251236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teror%C3%AEzma_cih%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q12252330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornag_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q12844053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Swarm_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q113841230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_gur http://www.wikidata.org/entity/Q116467884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_parameter http://www.wikidata.org/entity/Q118307483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal http://www.wikidata.org/entity/Q118307486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal/arg http://www.wikidata.org/entity/Q118307490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_inline/arg http://www.wikidata.org/entity/Q118307495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_inline http://www.wikidata.org/entity/Q118307493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kontrola_otor%C3%AEtey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118455746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rudy_Tahlo http://www.wikidata.org/entity/Q118602025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolbarnews http://www.wikidata.org/entity/Q118645457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C4%9Fdem_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7g%C3%BCn_U%C3%A7ar http://www.wikidata.org/entity/Q119505780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByera_binderyaya_Titan%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q119727363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Daniel http://www.wikidata.org/entity/Q122311648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125103274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q125109051 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q125109052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Paytext%C3%AAn_her%C3%AAm%C3%AAn_%C3%8Etalyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125193769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bergir%C3%AE_ji_z%C3%AEndedij http://www.wikidata.org/entity/Q125277522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125303756 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125316906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125375231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125388080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125424335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Berhem%C3%AAn_li_ser_Kolezy%C3%BBm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125441413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Kenyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125443364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_propaganday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125444026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Airalo http://www.wikidata.org/entity/Q125470407 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Turkish http://www.wikidata.org/entity/Q125471603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125692257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_kurd_%C3%BB_tirkan http://www.wikidata.org/entity/Q125727545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBndewar http://www.wikidata.org/entity/Q125763560 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125809844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125826643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125826644 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_%C3%AEfadey%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128330673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Mahathir_Mohamad http://www.wikidata.org/entity/Q128505694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Porto_R%C3%AEko http://www.wikidata.org/entity/Q1183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahara%C5%9Ftra http://www.wikidata.org/entity/Q1191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schleswig-Holstein http://www.wikidata.org/entity/Q1194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordrhein-Westfalen http://www.wikidata.org/entity/Q1198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecklenburg-Vorpommern http://www.wikidata.org/entity/Q1196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Washington_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q1223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr%C3%AAja_karebay%C3%AE-asinrevay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brahma http://www.wikidata.org/entity/Q11389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_xetereya_nemab%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9Fandina_biyoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q11398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_rock http://www.wikidata.org/entity/Q11399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q11402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hip-hop_(muz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q11401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apartheid http://www.wikidata.org/entity/Q11409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektron%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q11650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%AAma_elektr%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q11651 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frekans http://www.wikidata.org/entity/Q11652 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diod http://www.wikidata.org/entity/Q11656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gur_%C3%BB_heft_karik http://www.wikidata.org/entity/Q11848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Henry_Harrison http://www.wikidata.org/entity/Q11869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bern_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_bulgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jenev_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glarus_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEtal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediyaya_bi_port%C3%BBgal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11921 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grisons http://www.wikidata.org/entity/Q11925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solothurn_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mickey_Mouse http://www.wikidata.org/entity/Q11934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zug_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zur%C3%AEx_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q11943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aargau http://www.wikidata.org/entity/Q11972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_S%C3%AA_Newala http://www.wikidata.org/entity/Q12514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piram%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q12516 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aztek http://www.wikidata.org/entity/Q12542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9rault http://www.wikidata.org/entity/Q12545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q12554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEk%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q12567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obwalden http://www.wikidata.org/entity/Q12573 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amer%C3%AEkaya_Lat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12585 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tortosa http://www.wikidata.org/entity/Q12812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_%C3%8Eber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Fran%C3%A7ois_Vidocq http://www.wikidata.org/entity/Q122818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeha_Maf%C3%AAn_Mirovan_a_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q122880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_Museddiq http://www.wikidata.org/entity/Q123037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_II http://www.wikidata.org/entity/Q123088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget http://www.wikidata.org/entity/Q123190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guher%C3%AEna_avheway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBrah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q126017 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q126065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Ax%C3%AAn_%C3%8Enc%C3%AEl%C3%AA_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q126130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q126415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Paine http://www.wikidata.org/entity/Q126462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.so http://www.wikidata.org/entity/Q126480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ftiya_N%C3%BBh http://www.wikidata.org/entity/Q126553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pragmat%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q126692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEn%C3%AArva http://www.wikidata.org/entity/Q126916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tal%C3%AEjar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q127134 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdn%C3%AEgariya_Behram%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q128621 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q128685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarker%C3%AAn_dijepeydaker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q128711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricky_Martin http://www.wikidata.org/entity/Q128799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elam http://www.wikidata.org/entity/Q128904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Shang http://www.wikidata.org/entity/Q128938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AEl%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q129020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erok%C3%AAz%C3%AAn_Saint-Lawrencey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q129060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Faks http://www.wikidata.org/entity/Q132744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fkence http://www.wikidata.org/entity/Q132781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medrese http://www.wikidata.org/entity/Q132834 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Ermenistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Gr%C3%AEnlenday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkirin http://www.wikidata.org/entity/Q1226939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paranoya http://www.wikidata.org/entity/Q1229994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAt%C3%AAn_Dnepropetrovsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1232949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%BEa_Toma%C5%A1i%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q1260118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_%C5%9Eingal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1261898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:ZA http://www.wikidata.org/entity/Q1263233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerec_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1264551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erridupizir http://www.wikidata.org/entity/Q1265570 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAb%C3%BBna_Ke%C5%9Ftiya_N%C3%BBh_a_Me%C5%9Far%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1267546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9Eerr%C3%AE_Kirman http://www.wikidata.org/entity/Q1268596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xoremb%C3%AEd_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deyr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genave_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deylem_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftestan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1270938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bor%C3%BBcerd_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1286028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al_Parker http://www.wikidata.org/entity/Q1286616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1287069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj%C3%AAn_sal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1328144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagir%C3%AAn_H1-wergir%C3%AAn_h%C3%AEstam%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1328275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angot http://www.wikidata.org/entity/Q4364998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cah%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6161437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hew%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q12292478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ma http://www.wikidata.org/entity/Q12594485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_An%C3%AEmasyon%C3%AA_ya_S%C3%AA%C3%BBl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12601115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_Hegelmann http://www.wikidata.org/entity/Q12654265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_D%C5%BEiugas http://www.wikidata.org/entity/Q12654311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Kauno_%C5%BDalgiris http://www.wikidata.org/entity/Q12654411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adnan_Durmaz http://www.wikidata.org/entity/Q13175476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_kurd%C3%AE_ya_lat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_%C3%AAzid%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AEno_as%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q13175489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arthur_Henry_Limpus http://www.wikidata.org/entity/Q13175495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asl%C3%AEka_Qadir http://www.wikidata.org/entity/Q13175499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aydin_Budak http://www.wikidata.org/entity/Q13175505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7ey%C3%AA_T%C3%AEpan http://www.wikidata.org/entity/Q13175515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bed%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q13175517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernameya_Kurd%C3%AE_ya_WDR http://www.wikidata.org/entity/Q13175522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besref http://www.wikidata.org/entity/Q13175527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9F%C3%AEr_Miz%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cibir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cewad%C3%AA_Merwan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%AAn_%C3%A7iyay%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demanan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q13175587 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng%C3%AA_Welat http://www.wikidata.org/entity/Q13175589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft_Rajan http://www.wikidata.org/entity/Q13175596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyalekt%C3%AEka_Hegel http://www.wikidata.org/entity/Q13175600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarbekir_(qeza) http://www.wikidata.org/entity/Q13175601 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duanoks%C3%AEda_karbon http://www.wikidata.org/entity/Q13175605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElana_d%C3%AAvan http://www.wikidata.org/entity/Q13175609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebubekir_Deniz http://www.wikidata.org/entity/Q13175615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_%C3%AAzd%C3%AEtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BBbek%C3%AEr_%C3%87eleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekstroversiyon http://www.wikidata.org/entity/Q13175622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elwanik_Az%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q13175629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_J%C3%AEn:_kurd%C3%AE-ereb%C3%AE_(Cem%C3%AEl%C3%AA_Seyda,_1987) http://www.wikidata.org/entity/Q13175666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Kam%C3%AAran_(Bot%C3%AE,_2006) http://www.wikidata.org/entity/Q13175667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Erdn%C3%AEgariy%C3%AA_(%C3%96ng%C3%B6r,_1967) http://www.wikidata.org/entity/Q13175664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Dest%C3%AE:_kurd%C3%AE_bi_kurd%C3%AE_(Dem%C3%AErhan,_2007) http://www.wikidata.org/entity/Q13175665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_kurd%C3%AE-r%C3%BBs%C3%AE_(Kurdo,_1960) http://www.wikidata.org/entity/Q13175668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frada http://www.wikidata.org/entity/Q13175669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAdor_Dostoyevsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gruba_Neqi%C5%9Fbend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hacib_Sind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hefdeh http://www.wikidata.org/entity/Q13175714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hegelvan%C3%AAn_ciwan http://www.wikidata.org/entity/Q13175713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewar_Mela_Mihamed http://www.wikidata.org/entity/Q13175726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAza_a%C5%9Ftiy%C3%AA_li_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_Ax%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13175743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyana_f%C3%AElozof%C3%AA_kurd_Feqiy%C3%AA_Teyran http://www.wikidata.org/entity/Q13175745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelbe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13175759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_telefon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Mars%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q13175772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosegel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AE%C3%A7eya_Hewl%C3%AAr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan%C3%AE_Nw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAf http://www.wikidata.org/entity/Q13175792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lam_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q13175797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_kes%C3%AAn_ku_nav%C3%AA_wan_di_Parastina_Gelek%C3%AE_de_derbas_dibe http://www.wikidata.org/entity/Q13175810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_e%C5%9F%C3%AEr%C3%AAn_%C3%AAz%C3%AEd%C3%AE_li_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_w%C3%AAnesaz%C3%AAn_alban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_serhildanan http://www.wikidata.org/entity/Q13175815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Madhat_Kake%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_w%C3%AAnesaz%C3%AAn_aw%C3%BBst%C3%BBryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Acam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErze_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q13175869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q13176679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahmeran_(pirt%C3%BBk,_1998) http://www.wikidata.org/entity/Q13176683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaglord%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakir%C3%AA_Miho http://www.wikidata.org/entity/Q13176687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eala_Kurmanc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Ehmed%C3%AA_Xan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ea%C3%AEr%C3%AA_Kurda_y%C3%AA_Efsanew%C3%AE_Evdal%C3%AA_Zeynik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Ev%C3%AEna_Welat http://www.wikidata.org/entity/Q13176693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earistaniya_sumeriyan http://www.wikidata.org/entity/Q13176698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eefik_Yakt%C4%B1n http://www.wikidata.org/entity/Q13176706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eef%C3%AEq_Qezaz http://www.wikidata.org/entity/Q13176708 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekirxa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q13176716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eingal%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13176725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerefbeyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_mezheb%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEf_Av%C5%9Far http://www.wikidata.org/entity/Q13176745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_Arman http://www.wikidata.org/entity/Q13176751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevbihurk http://www.wikidata.org/entity/Q13176748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_%C3%87aran http://www.wikidata.org/entity/Q13176749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_Y%C4%B1lmaz http://www.wikidata.org/entity/Q13176753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewata_S%C3%AEnemaya_Am%C3%BBd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_%C3%87ilst%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q13176771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivan%C3%AA_deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiwan_Osman_Mistefa http://www.wikidata.org/entity/Q13176785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyar_Perin%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q13176789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbe_(gund) http://www.wikidata.org/entity/Q13176794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbema%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13176795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_deqsor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorben%C3%AEska_bi_genim%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_bazirganan http://www.wikidata.org/entity/Q13176797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gundiyan_a_Botan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_kardiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_fringiy%C3%AA_ya_Botan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gundiyan http://www.wikidata.org/entity/Q13176801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_kartol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q13176810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9F%C3%AA_Qerep%C3%BBngal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9F_(hunermend) http://www.wikidata.org/entity/Q13176808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBrzan_Qantoz http://www.wikidata.org/entity/Q13176893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_erdn%C3%AEgariya_Loire-Atlantiquey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13269091 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garan%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q106447604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gel%C3%AAn_Asyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q122593840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tehs%C3%AEn_El%C3%AE_Ebdulez%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q122639265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_errors:_periodical_ignored http://www.wikidata.org/entity/Q122689457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_with_ketelan%C3%AE_IPA http://www.wikidata.org/entity/Q122715257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_with_plain_IPA http://www.wikidata.org/entity/Q122719855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Tor%C3%AEnoy%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q122781117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_Partiya_Wekhev%C3%AE_%C3%BB_Demokrasiya_Gelan http://www.wikidata.org/entity/Q122787510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kolber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q122837716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Heftreng http://www.wikidata.org/entity/Q122840325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arm%C3%AEta_Gerawen http://www.wikidata.org/entity/Q122924686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Hemas http://www.wikidata.org/entity/Q122962941 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_teror%C3%AEst%C3%AE_ya_Hemas%C3%AA_li_dij%C3%AE_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q122976243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Disambiguation/templates http://www.wikidata.org/entity/Q123079140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Agiriy%C3%AA_ya_s%C3%AAyem http://www.wikidata.org/entity/Q123111759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q123114921 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAp%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q123116989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sahra_Wagenknecht http://www.wikidata.org/entity/Q123178912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binun%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123191262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mart%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q123194647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Kom%C3%BBn%C3%AEst_a_%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q123235216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_jinan_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q123237660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_%C3%AElon_2021 http://www.wikidata.org/entity/Q123269574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil_%C3%BB_berg%C3%AAn_s%C3%AEstan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125886333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pol%C3%AEf%C3%AAmos http://www.wikidata.org/entity/Q125973810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_%C3%AEtal%C3%AE_li_gor%C3%AE_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q126032212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126091660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEzma http://www.wikidata.org/entity/Q126287984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126369662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_gulan_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126390889 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Amer%C3%AEk%C3%AE_li_gor%C3%AE_etn%C3%AEs%C3%AEteyan http://www.wikidata.org/entity/Q126393881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AExan http://www.wikidata.org/entity/Q126415445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Malbata_Rommel http://www.wikidata.org/entity/Q126417106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_bel%C3%A7%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q126432874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q126449966 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_Niccol%C3%B2_Machiavelli http://www.wikidata.org/entity/Q126478537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_%C3%AEngil%C3%AEz_%C3%AAn_sedsala_18an http://www.wikidata.org/entity/Q126683681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871210 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_hez%C3%AEran_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126871212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besyan http://www.wikidata.org/entity/Q126949269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q126997384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127010377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127010382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127010380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128601827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128601828 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q128601829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_efxan http://www.wikidata.org/entity/Q128833743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131760623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131760626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131760625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_y%C3%AAn_venezuelay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132723684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_venezuelay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132723849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_venezuelay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132724119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qul%C3%AEbeg,_%C5%9Eiwan http://www.wikidata.org/entity/Q132856627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memduh_Miz%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132862690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nevada http://www.wikidata.org/entity/Q1227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bruce_Springsteen http://www.wikidata.org/entity/Q1225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolorado http://www.wikidata.org/entity/Q1261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avah%C3%AEsaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qentirme http://www.wikidata.org/entity/Q12277 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pir http://www.wikidata.org/entity/Q12280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanal http://www.wikidata.org/entity/Q12284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendav http://www.wikidata.org/entity/Q12323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pal%C3%AEndrom http://www.wikidata.org/entity/Q12321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nidwalden http://www.wikidata.org/entity/Q12592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val_d%27Aran http://www.wikidata.org/entity/Q12602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maresme http://www.wikidata.org/entity/Q12600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fribourg_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12640 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwe%C5%9Fniv%C3%AEs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sort http://www.wikidata.org/entity/Q12690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaffhausen_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alta_Ribagor%C3%A7a http://www.wikidata.org/entity/Q12704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Pont_de_Suert http://www.wikidata.org/entity/Q12708 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thurgau http://www.wikidata.org/entity/Q12713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pallars_Sobir%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12719 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pallars_Juss%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Urgell http://www.wikidata.org/entity/Q12720 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ticino http://www.wikidata.org/entity/Q12724 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q12861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tank http://www.wikidata.org/entity/Q12876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antwerpen http://www.wikidata.org/entity/Q12892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hedar http://www.wikidata.org/entity/Q13175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindok http://www.wikidata.org/entity/Q13270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AE%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q13276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fem http://www.wikidata.org/entity/Q128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet_(Platon) http://www.wikidata.org/entity/Q123397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stres http://www.wikidata.org/entity/Q123414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEstokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q123432 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endem%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q123452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_hundir%C3%AEn_%C3%BB_b%C3%AA_derya http://www.wikidata.org/entity/Q123480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojveger http://www.wikidata.org/entity/Q123524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Masiy%C3%AAn_perik%C3%AAn_str%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q127282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hibir http://www.wikidata.org/entity/Q127418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perciformes http://www.wikidata.org/entity/Q127595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBnbir%C3%AA%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q127666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ensest http://www.wikidata.org/entity/Q127683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vakuol http://www.wikidata.org/entity/Q127702 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xed%C3%AEwiyeta_Misir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q127861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panthera http://www.wikidata.org/entity/Q127960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBrp%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q127995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enerjiya_jeotermal http://www.wikidata.org/entity/Q127993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEl%C3%AAn_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q128011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fneqe http://www.wikidata.org/entity/Q128015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xe%C5%9Feyer%C5%9Fa_I http://www.wikidata.org/entity/Q129165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkolay_%C3%8Evanov%C3%AE%C3%A7_Loba%C3%A7evsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q129199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rekeh http://www.wikidata.org/entity/Q129211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AAw%C3%AE_(birc) http://www.wikidata.org/entity/Q129214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzanter%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q129279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paytexta_%C3%87and%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q129372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Xurma http://www.wikidata.org/entity/Q129491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugh_Jackman http://www.wikidata.org/entity/Q129591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Senbas%C3%AEl_a_Moskoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q129846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirbesp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q129954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBmekorik http://www.wikidata.org/entity/Q129958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_jeomanyet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q130011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Denal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q130018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Eb%C3%BBlfida http://www.wikidata.org/entity/Q130161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guleb%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q130201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalkol%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q130253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAhrbaz%C3%AA_Oz%C3%AA_gewre_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q130295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Athos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tar%C3%AExa_Japon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asansor http://www.wikidata.org/entity/Q132911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ola_Taklamakan http://www.wikidata.org/entity/Q132956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_Mayakovsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antropomorf%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q132987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eota_R%C3%BBstavel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q132984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyaspora http://www.wikidata.org/entity/Q133004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gro_Harlem_Brundtland http://www.wikidata.org/entity/Q133009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q133018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Luksemb%C3%BBrg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q133022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEtograf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelenken http://www.wikidata.org/entity/Q133129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2 http://www.wikidata.org/entity/Q133153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orxan_I http://www.wikidata.org/entity/Q133168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eembel%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q133205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEfter%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Boole http://www.wikidata.org/entity/Q134661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aeronautes http://www.wikidata.org/entity/Q134695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De_humani_corporis_fabrica http://www.wikidata.org/entity/Q1233009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevir%C3%AA_bibivir http://www.wikidata.org/entity/Q1235284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhartin%C3%AA_Draf http://www.wikidata.org/entity/Q1235700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wergera_Quran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1236219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1272877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AEnde%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1272887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kengan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1272916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_petrol_%C3%BB_gaza_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1273174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nezerabad_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1274523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/EFE http://www.wikidata.org/entity/Q1274521 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sav%C3%BBcbulax_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1274555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chris_Hedges http://www.wikidata.org/entity/Q1274616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ELVO http://www.wikidata.org/entity/Q1275062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1275701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1275939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ea http://www.wikidata.org/entity/Q1276669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tengestan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1277789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dena_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C3%A7saran_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBg%C3%AEluy%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278071 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buw%C3%AAr_Ehmed_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1278733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBye%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurremabad_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dor%C3%BBd_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEg%C3%BBderz_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilfu_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1279548 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kida_Khodr_Ramadan http://www.wikidata.org/entity/Q1292000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Noel http://www.wikidata.org/entity/Q1294104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semra_Ertan http://www.wikidata.org/entity/Q1295380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AA_daneriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1297822 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tor_(komputer) http://www.wikidata.org/entity/Q1301371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sof%C3%AAn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1303676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_bor%C3%AEna_yek%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1330121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Bosniya_%C3%BB_Herzegov%C3%AEnay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1330959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alar_Karis http://www.wikidata.org/entity/Q12358575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazo%C5%9F%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q12754745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirovah%C3%AE_(xaw%C3%AAn) http://www.wikidata.org/entity/Q12767209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87enday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12769938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhed%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13175595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ismail_Hakki_Mutevelizade http://www.wikidata.org/entity/Q13175741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazhar_Akta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13175829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Mehmed_Sel%C3%AEm_Uzun http://www.wikidata.org/entity/Q13175833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q13175838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir_Multimedia http://www.wikidata.org/entity/Q13175855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mixurbiyan http://www.wikidata.org/entity/Q13175856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q13175857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misahib%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%87and_%C3%BB_Hunera_D%C3%AEcle_Firat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nihad_Sedulla http://www.wikidata.org/entity/Q13175890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oks%C3%AEda_baz%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13175903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyoner%C3%AAn_navdar_%C3%AAn_c%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orhan_Keskin http://www.wikidata.org/entity/Q13175907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ox%C3%A7iyan_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q13175911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_heway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_Heyv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pinyan%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13175930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela_mizg%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerejdax%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13175953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qir%C5%9Fax http://www.wikidata.org/entity/Q13175964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiri_Gol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13175965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qorta http://www.wikidata.org/entity/Q13175971 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ra%C5%9F%C3%AEd_Hesso http://www.wikidata.org/entity/Q13175987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Foy%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13175995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehyan_%C3%87upan http://www.wikidata.org/entity/Q13175992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Rencber_Ez%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q13175993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Welat_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q13175999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Ciwan_(malper) http://www.wikidata.org/entity/Q13176002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Welat_(1977) http://www.wikidata.org/entity/Q13176001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Rojnamegeriya_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojev_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q13176007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj%C3%AA_Wilat http://www.wikidata.org/entity/Q13176012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sema_Y%C3%BCce http://www.wikidata.org/entity/Q13176034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_pirpar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermisala_Jor http://www.wikidata.org/entity/Q13176039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhat_Ertuna http://www.wikidata.org/entity/Q13176036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%AEr%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q13176056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBsk http://www.wikidata.org/entity/Q13176069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxt http://www.wikidata.org/entity/Q13176074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxa_Kaniya_%C5%9Eor http://www.wikidata.org/entity/Q13176075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ter%C3%AEqeta_Sefew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/V%C3%AEra_Kerd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wan%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q13176109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Wenda_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q13176119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Roj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weqfa_%C3%87and_%C3%BB_L%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AE_ya_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanvaniya_kurd%C3%AE_li_ser_%C3%AEnternet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Apec http://www.wikidata.org/entity/Q13176131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_AVA http://www.wikidata.org/entity/Q13176129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Evra http://www.wikidata.org/entity/Q13176134 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Bajar http://www.wikidata.org/entity/Q13176135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Pencinar http://www.wikidata.org/entity/Q13176132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_%C3%96zge http://www.wikidata.org/entity/Q13176138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Han http://www.wikidata.org/entity/Q13176136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne_%C5%9Eahmaran http://www.wikidata.org/entity/Q13176140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAv http://www.wikidata.org/entity/Q13176317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zarawa http://www.wikidata.org/entity/Q13176372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130468952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muxabere http://www.wikidata.org/entity/Q130492458 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q134733050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noguera http://www.wikidata.org/entity/Q12726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Segri%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q12725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pla_d%27Urgell http://www.wikidata.org/entity/Q12728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urgell http://www.wikidata.org/entity/Q12729 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solson%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q12734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrigues http://www.wikidata.org/entity/Q12732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuch%C3%A2tel_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St._Gallen_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jura_(kanton) http://www.wikidata.org/entity/Q12755 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giron%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q12752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pla_de_l%27Estany http://www.wikidata.org/entity/Q12762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaud http://www.wikidata.org/entity/Q12771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Empord%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q12768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selva http://www.wikidata.org/entity/Q12778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cerdanya http://www.wikidata.org/entity/Q12787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaucluse http://www.wikidata.org/entity/Q12792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osona http://www.wikidata.org/entity/Q12793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ek_(am%C3%BBr) http://www.wikidata.org/entity/Q12796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_rast%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q12916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marine_Le_Pen http://www.wikidata.org/entity/Q12927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapela http://www.wikidata.org/entity/Q12970 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AArevan%C3%AA_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q12985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spica http://www.wikidata.org/entity/Q13008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pollux_(st%C3%AAr) http://www.wikidata.org/entity/Q13028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Castor_(st%C3%AAr) http://www.wikidata.org/entity/Q13029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehray%C3%AA_%C5%9Eam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Graz http://www.wikidata.org/entity/Q13298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_navaho http://www.wikidata.org/entity/Q13310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAnc%C5%9Fem http://www.wikidata.org/entity/Q129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C5%9Fem http://www.wikidata.org/entity/Q132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_honak%C3%AE_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q123365959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123374275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123375132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Amy_Lee http://www.wikidata.org/entity/Q123392522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Frans%C3%AE_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123470813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-ttl/check http://www.wikidata.org/entity/Q123485149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_m%C3%AAr_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q123497236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MPC http://www.wikidata.org/entity/Q123584703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_JPL_SBDB http://www.wikidata.org/entity/Q123584705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Felsefe-civak%C3%AE-%C5%9Fitil http://www.wikidata.org/entity/Q123663484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_Amer%C3%AEkaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q123678618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_jin_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_sedsalan http://www.wikidata.org/entity/Q123679776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Qeregol http://www.wikidata.org/entity/Q123694567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_alman_li_gor%C3%AE_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q123701900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127271766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127271765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_n%C3%BBkirina_kotaya_Banglade%C5%9F%C3%AA_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127378229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_t%C3%AErmeh_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q127608088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategor%C3%AE_li_gor%C3%AE_%C3%AEdeolojiyan http://www.wikidata.org/entity/Q127759589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q129128502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q129128505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sphen_%C3%BB_Magic http://www.wikidata.org/entity/Q129566311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_tebax_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130237950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130249366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130270160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAzimana_xelet_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130270184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130272085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_Nasyonal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q130287381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130289669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasa_Elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q130309781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_cezayir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q130345203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q130379861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_%C3%AElon_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130384742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tap%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q128001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sim http://www.wikidata.org/entity/Q128007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lesbos http://www.wikidata.org/entity/Q128087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E-pirt%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q128093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_sp%C3%AE_y%C3%AA_mezin http://www.wikidata.org/entity/Q130730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hal%C3%BBs%C3%AEnasyon http://www.wikidata.org/entity/Q130741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turb%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q130760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kronoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q130788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pakta_Molotov-Ribbentrop http://www.wikidata.org/entity/Q130796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Navnetewey%C3%AE_ya_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q130878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reuters http://www.wikidata.org/entity/Q130879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q130882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Han%C3%BBka http://www.wikidata.org/entity/Q130881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herka_Kendav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakund http://www.wikidata.org/entity/Q130933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBda_netewey%C3%AE_ya_Spanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwexijkirina_li_ser_berf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q130949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neoloj%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q130989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzana_Ockham%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBlhez%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sayentoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Xweser_a_Nax%C3%A7ivan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/CMS http://www.wikidata.org/entity/Q131093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tom_%C3%BB_Jerry_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q131144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dirustiya_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Web_2.0 http://www.wikidata.org/entity/Q131164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Propan http://www.wikidata.org/entity/Q131189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7a_Qewman http://www.wikidata.org/entity/Q131192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tux_(Linux) http://www.wikidata.org/entity/Q131200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q131207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futur%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q131221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q131226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aw%C3%AE%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q131224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mauna_Kea http://www.wikidata.org/entity/Q131230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Beaufort http://www.wikidata.org/entity/Q131274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soul http://www.wikidata.org/entity/Q131272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_%C3%87apik_%C3%AAn_Standard%C3%AE_y%C3%AAn_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penaber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baqil http://www.wikidata.org/entity/Q131342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezkov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pandora http://www.wikidata.org/entity/Q131346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEgon%C3%AA_(ke%C3%A7a_Ed%C3%AEpos) http://www.wikidata.org/entity/Q131351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAza_navnetewey%C3%AE_ya_guhertina_dem%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBmor http://www.wikidata.org/entity/Q133212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kreml%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q133274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q133279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Knesset http://www.wikidata.org/entity/Q133396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar-welat http://www.wikidata.org/entity/Q133442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Copyleft http://www.wikidata.org/entity/Q133475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaxam http://www.wikidata.org/entity/Q133485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Name http://www.wikidata.org/entity/Q133492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monosakar%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q133516 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banksy http://www.wikidata.org/entity/Q133600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kratera_Eb%C3%BBlfida http://www.wikidata.org/entity/Q133615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fgir http://www.wikidata.org/entity/Q134830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C3%A7wa http://www.wikidata.org/entity/Q134936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sonda_H%C3%AEpokrat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134990 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_h%C3%AA%C5%9Ftiran http://www.wikidata.org/entity/Q135022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Werger http://www.wikidata.org/entity/Q135622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Ketelonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q135630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Ketelan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q138837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xavl%C3%AAcan http://www.wikidata.org/entity/Q1281083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerem_%C3%87al%C4%B1%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q1281802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%AEdar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1306755 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1307214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kitimat http://www.wikidata.org/entity/Q1307936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navika_f%C3%AEl%C3%AA_ya_salane http://www.wikidata.org/entity/Q1308031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pers%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1333108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luis_Robles http://www.wikidata.org/entity/Q1333623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Ked%C3%AA_(Tirkiye) http://www.wikidata.org/entity/Q1335307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fix_und_Fax http://www.wikidata.org/entity/Q1351337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marumo_no_Okite http://www.wikidata.org/entity/Q1353486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Saint-Paul http://www.wikidata.org/entity/Q1389265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/TOC_navbar http://www.wikidata.org/entity/Q12808228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid%C3%AE_(ter%C3%AEqet) http://www.wikidata.org/entity/Q12809845 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtkoy%C3%AE,_Pendik http://www.wikidata.org/entity/Q12810461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_selc%C3%BBq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12811774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevd%C3%AEtin%C3%AAn_%C3%8Emraliy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12812934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12818551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurremabad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13100071 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermanxane http://www.wikidata.org/entity/Q13107184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_Sof%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176145 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_ehmed%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Del%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q13176158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaneq%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaziyana_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaziyana_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat_Ahmed http://www.wikidata.org/entity/Q13176195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat_Ehmed http://www.wikidata.org/entity/Q13176198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat%C3%AAn_Rojnamegeriy%C3%AA_ya_M%C3%BBsa_Anter_%C3%BB_%C5%9Eeh%C3%AEd%C3%AAn_%C3%87apemeniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeleka_bis%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q13176197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelt%C3%AA_%C5%9Eerq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelesin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q13176211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEkan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q13176208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEl%C3%AA_Kalko http://www.wikidata.org/entity/Q13176212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeyl http://www.wikidata.org/entity/Q13176229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinis http://www.wikidata.org/entity/Q13176243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xins http://www.wikidata.org/entity/Q13176245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xoroma_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q13176282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xuresan_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q13176302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwep%C3%AA%C5%9Fandin%C3%AAn_roja_%C3%AEniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwedanedest http://www.wikidata.org/entity/Q13176309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%BBd%C3%AA,_%C3%A7i_zatek_ehsan_e http://www.wikidata.org/entity/Q13176316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekem%C3%AEn_p%C3%BBl%C3%AA_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Ciwan%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_Politika http://www.wikidata.org/entity/Q13176338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yob%C3%AEla_Z%C3%AAr%C3%AEna_P%C3%AA%C5%9Fmergey%C3%AE_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q13176346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAleg http://www.wikidata.org/entity/Q13176353 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zargotin http://www.wikidata.org/entity/Q13176374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zazak%C3%AE.net http://www.wikidata.org/entity/Q13176383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zek%C3%AE_Kayar http://www.wikidata.org/entity/Q13176391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekiye_Alkan http://www.wikidata.org/entity/Q13176388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengeney%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zemb%C3%AElfiro%C5%9F_(destan) http://www.wikidata.org/entity/Q13176393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerka http://www.wikidata.org/entity/Q13176399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeyniye_%C3%96ner http://www.wikidata.org/entity/Q13176411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_Kemal_F%C3%BBad http://www.wikidata.org/entity/Q13176418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_F%C3%BBad_Heme_Xur%C5%9F%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q13176420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_m%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimnako http://www.wikidata.org/entity/Q13176427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BClk%C3%BCf_K%C4%B1%C5%9Fanak http://www.wikidata.org/entity/Q13176466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAw http://www.wikidata.org/entity/Q13176478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ala/dane http://www.wikidata.org/entity/Q13564374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acrux http://www.wikidata.org/entity/Q66476660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_gir%C3%AAdan%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_mir%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131106488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q131106673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane/ziman%C3%AAn_iana http://www.wikidata.org/entity/Q131189546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_ji_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131196001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erm%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q131284319 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131344230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131344229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_El_Be%C5%9F%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q131377413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyar_Kurde http://www.wikidata.org/entity/Q131389572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_adar_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q133254896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_awistir%C3%AE_y%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q133562477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Taxobox/displayed_cell http://www.wikidata.org/entity/Q133573971 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_dibistana_Graz%C3%AA_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q134821352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_t%C3%AErmeh_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q135224214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivistan http://www.wikidata.org/entity/Q1311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montevideo http://www.wikidata.org/entity/Q1335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daka http://www.wikidata.org/entity/Q1354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bengala_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q1356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhode_Island http://www.wikidata.org/entity/Q1387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eka_nukleer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q12802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Becrux http://www.wikidata.org/entity/Q13105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karta_bank%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Robert_Malthus http://www.wikidata.org/entity/Q13526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guy_Fawkes http://www.wikidata.org/entity/Q13898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En http://www.wikidata.org/entity/Q130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shania_Twain http://www.wikidata.org/entity/Q131433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aix_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q131450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazge http://www.wikidata.org/entity/Q131448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flora http://www.wikidata.org/entity/Q131449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Kongrey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dart http://www.wikidata.org/entity/Q131471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEcret http://www.wikidata.org/entity/Q131482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terapiya_elektrokomp%C3%BBls%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q131543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Endazyar%C3%AAn_Elektr%C3%AEk_%C3%BB_Elektron%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q131566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyman http://www.wikidata.org/entity/Q131569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penaber http://www.wikidata.org/entity/Q131572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medalya http://www.wikidata.org/entity/Q131647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akropol%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q131668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Embr%C3%AEoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_bend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fg%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q131696 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arket%C3%AEp http://www.wikidata.org/entity/Q131714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q131719 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Total_Nonstop_Action_Wrestling http://www.wikidata.org/entity/Q131728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Cavendish http://www.wikidata.org/entity/Q131733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cizdan http://www.wikidata.org/entity/Q131740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parf%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q131746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gormiz http://www.wikidata.org/entity/Q131748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anoreksiya_nervoza http://www.wikidata.org/entity/Q131749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_N%C3%BB_ya_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijwate http://www.wikidata.org/entity/Q131779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sik%C3%AEtyan http://www.wikidata.org/entity/Q131802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Dewey http://www.wikidata.org/entity/Q131805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oran http://www.wikidata.org/entity/Q131818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Termop%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lawrasya http://www.wikidata.org/entity/Q132033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beauty_and_a_Beat http://www.wikidata.org/entity/Q133755 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEdem%C3%AEoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEgren http://www.wikidata.org/entity/Q133823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/BitTorrent http://www.wikidata.org/entity/Q133862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kola http://www.wikidata.org/entity/Q134041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amandava http://www.wikidata.org/entity/Q135936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ZIP http://www.wikidata.org/entity/Q136218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acridotheres http://www.wikidata.org/entity/Q136358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apa_qewartin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q139106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekeriya http://www.wikidata.org/entity/Q139464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Musl%C3%AEm_bin_Hecac http://www.wikidata.org/entity/Q140124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evarcha_arcuata http://www.wikidata.org/entity/Q140629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bestir http://www.wikidata.org/entity/Q1314278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwehi%C5%9Fmend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1314553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kos%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1317924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_bi%C3%A7%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q1318437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_zinar%C3%AA_ya_zerik http://www.wikidata.org/entity/Q1318638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E9 http://www.wikidata.org/entity/Q1320233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_End_of_History_and_the_Last_Man http://www.wikidata.org/entity/Q1340341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_Perwerdehiya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1359675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erot http://www.wikidata.org/entity/Q1361380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_B%C3%B6hmermann http://www.wikidata.org/entity/Q1361675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kazem_Al-Saher http://www.wikidata.org/entity/Q1362223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Revenue_management http://www.wikidata.org/entity/Q1362536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ervad http://www.wikidata.org/entity/Q1362560 # https://ku.wikipedia.org/wiki/5G http://www.wikidata.org/entity/Q1363408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtil http://www.wikidata.org/entity/Q1364042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Niv%C3%AEskar%C3%AAn_Honaka_Zanist%C3%AE_%C3%BB_Fantaz%C3%AE_ya_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1364364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lazarus_Colloredo_%C3%BB_Joannes_Baptista_Colloredo http://www.wikidata.org/entity/Q1393097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbert_Kickl http://www.wikidata.org/entity/Q1395041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Robert_Anderson http://www.wikidata.org/entity/Q1395071 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nec%C3%AEbe_Ehmed http://www.wikidata.org/entity/Q1396705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_til%C3%AEper http://www.wikidata.org/entity/Q1396929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohsen_Namjoo http://www.wikidata.org/entity/Q1397191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fet%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1398251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Sahak http://www.wikidata.org/entity/Q1399257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Mente%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q1400572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinar http://www.wikidata.org/entity/Q1404150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karen_Elliott_House http://www.wikidata.org/entity/Q1407715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAleka_riy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1408712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spellbinder_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q1413069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_dadmendiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1413677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorij http://www.wikidata.org/entity/Q1414867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komorb%C3%AEd%C3%AEte http://www.wikidata.org/entity/Q1414874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohur http://www.wikidata.org/entity/Q1414902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ep http://www.wikidata.org/entity/Q11920728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amauna,_Araria http://www.wikidata.org/entity/Q13153107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirkan http://www.wikidata.org/entity/Q13176435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaret_(ol) http://www.wikidata.org/entity/Q13176446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaretgeha_Uz%C3%AAr_P%C3%AAxember,_Ald%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q13176448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zozana_Kanimahan http://www.wikidata.org/entity/Q13176461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_xelek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_%C3%A7orsane http://www.wikidata.org/entity/Q13176507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87elenga_Jinan_Hevala_Z%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q13176515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87elikan http://www.wikidata.org/entity/Q13176518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Kextey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Bilqil%C3%AAn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_%C3%87etel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erkez_cendirme_Hemid_kur%C3%AA_Y%C3%BBsif http://www.wikidata.org/entity/Q13176547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxa_biyogeok%C3%AEmyaw%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Bel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ir%C3%BBsk_(fanz%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q13176577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C4%9Fdem_%C3%96zg%C3%BCl http://www.wikidata.org/entity/Q13176585 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBvan http://www.wikidata.org/entity/Q13176594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_%C5%9Fevbihurkan_II_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q13176607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErvanok http://www.wikidata.org/entity/Q13176604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBka_perlezg%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Aketiya_Niv%C3%AEser%C3%AAn_Kurd_liqa_Duhok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Qertew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q13177849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Zehmetk%C3%AA%C5%9F%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13198562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadiy%C3%AA_kur%C3%AA_Merwan http://www.wikidata.org/entity/Q13379709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Satoshi_Nakamoto http://www.wikidata.org/entity/Q13382352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Go%C5%9Ft%C3%AA_ki%C5%9Fand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13400960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAzeb%C3%BByer_(vegotin) http://www.wikidata.org/entity/Q13402492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecevend http://www.wikidata.org/entity/Q13583036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jodi_Kantor http://www.wikidata.org/entity/Q13605899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajotin%C3%AA_elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13629441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_ferm%C3%AE_y%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13639115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zalb%C3%BBna_netemam http://www.wikidata.org/entity/Q19615136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Keyaniya_Burgonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131461625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_efxan_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q131481502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_CS1%C3%AA_y%C3%AAn_ne-kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131483035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131483705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_belar%C3%BBs%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q131484296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Key%C3%AAn_Ke%C5%9Fm%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131497712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ens%C3%AEkloped%C3%AEst%C3%AAn_sw%C3%AEsr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131513544 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131611224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131631851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q131657562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Erdhej%C3%AAn_2025an http://www.wikidata.org/entity/Q131674481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endam%C3%AAn_r%C3%AAxistinan_li_gor%C3%AE_curey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131748334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eanonamey%C3%AAn_li_ser_keyan http://www.wikidata.org/entity/Q131748872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:User_changed_username http://www.wikidata.org/entity/Q131749646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131825166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131825167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q131825168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eanonamey%C3%AAn_li_ser_keyban%C3%BByan http://www.wikidata.org/entity/Q131891301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q132059119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_feyl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q133848574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pay%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q1314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ek%C3%AEnoks http://www.wikidata.org/entity/Q1315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach http://www.wikidata.org/entity/Q1339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErevonk http://www.wikidata.org/entity/Q1357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamabad http://www.wikidata.org/entity/Q1362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA%C3%A7ikp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA%C5%9F_%C3%BB_m%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maryland http://www.wikidata.org/entity/Q1391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Delaware http://www.wikidata.org/entity/Q1393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niccol%C3%B2_Machiavelli http://www.wikidata.org/entity/Q1399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohio http://www.wikidata.org/entity/Q1397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pens%C3%AElvanya http://www.wikidata.org/entity/Q1400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uetersen http://www.wikidata.org/entity/Q1404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEbraltar http://www.wikidata.org/entity/Q1410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB_Jersey http://www.wikidata.org/entity/Q1408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WordPress http://www.wikidata.org/entity/Q13166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Joomla! http://www.wikidata.org/entity/Q13167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Moskoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_mero%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ele-de-France http://www.wikidata.org/entity/Q13917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Adriyat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Centre-Val_de_Loire http://www.wikidata.org/entity/Q13947 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEkard%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vall%C3%A8s_Occidental http://www.wikidata.org/entity/Q13948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kyushu http://www.wikidata.org/entity/Q13987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shikoku http://www.wikidata.org/entity/Q13991 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_Mayen http://www.wikidata.org/entity/Q14056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erwin_Rommel http://www.wikidata.org/entity/Q14060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naveroka_azad http://www.wikidata.org/entity/Q14075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kondom http://www.wikidata.org/entity/Q14076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar http://www.wikidata.org/entity/Q14083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_palmiyeyan http://www.wikidata.org/entity/Q14080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozzarella http://www.wikidata.org/entity/Q14088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Champagne-Ardenne http://www.wikidata.org/entity/Q14103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kors%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q14112 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mac_OS_X http://www.wikidata.org/entity/Q14116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%AEtang http://www.wikidata.org/entity/Q14125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q132272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_daristanan http://www.wikidata.org/entity/Q132394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dend%C3%BBre%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q134172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Truman_Capote http://www.wikidata.org/entity/Q134180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBtan_(alkan) http://www.wikidata.org/entity/Q134192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/AbiWord http://www.wikidata.org/entity/Q136775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AArl%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q136851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korozyon http://www.wikidata.org/entity/Q137056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q137108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzer%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q141672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexneya_li_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1324153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maranta http://www.wikidata.org/entity/Q1342315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puccinia_graminis http://www.wikidata.org/entity/Q1342327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SLIP http://www.wikidata.org/entity/Q1342337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil http://www.wikidata.org/entity/Q1342346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PSPad http://www.wikidata.org/entity/Q1342374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1342397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Fr%C3%AEgyen http://www.wikidata.org/entity/Q1342409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spek%C3%BBl%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q1342422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_Rojavay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1365619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/VEVAK http://www.wikidata.org/entity/Q1365657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erannas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1367176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aspell http://www.wikidata.org/entity/Q1368325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAre http://www.wikidata.org/entity/Q1369140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peryar%C3%AEker_(futbol) http://www.wikidata.org/entity/Q1369558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dev%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q1370895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jorvan_Vieira http://www.wikidata.org/entity/Q1371926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tewaf http://www.wikidata.org/entity/Q1415790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Xel%C3%AEfeyan http://www.wikidata.org/entity/Q1416228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eny%C3%BBp%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1417088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbert_Altrichter http://www.wikidata.org/entity/Q1417222 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qayix_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1417344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tenay-sur-Seine http://www.wikidata.org/entity/Q1418672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Xo%C5%9Fab%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1420248 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endeksa_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBna_gerd%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1421372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Ft%C3%BBnwal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1422634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_mir%C3%AE%C5%9Fk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1432535 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkana_Sehend%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1432738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tawis%C3%AA_Melek http://www.wikidata.org/entity/Q1433459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al%C3%AAn_M%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q13176615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alxan_Penaber http://www.wikidata.org/entity/Q13176613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm_Xel%C3%AEl_Yildiz http://www.wikidata.org/entity/Q13176626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Bilgin http://www.wikidata.org/entity/Q13176624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_Xeyat http://www.wikidata.org/entity/Q13176650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamiyet_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13176648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bral%C3%AE_%C3%BB_yukax%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_%C3%9Clke http://www.wikidata.org/entity/Q13176661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bsiv%C3%AA_Far%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Clke http://www.wikidata.org/entity/Q13176673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAn%C3%AA_Ez%C3%AEz_Ako http://www.wikidata.org/entity/Q13176819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Bila http://www.wikidata.org/entity/Q13176826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAwezar%C3%AAn_%C3%8Erana_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q13176824 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Ma%C5%9Foq%C3%AA_Xeznew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Xalid%C3%AA_Berwar%C3%AE_Gundik%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C3%9Btka http://www.wikidata.org/entity/Q13176854 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q13176861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxo http://www.wikidata.org/entity/Q13176871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEroveya_D%C3%AEwana_Melay%C3%AA_Ciz%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtlar_Vadisi http://www.wikidata.org/entity/Q13407659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13409250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aloziya_Parka_Geziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13410316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eam_(her%C3%AAma_d%C3%AErok%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q13415123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Plotter/DefaultColors http://www.wikidata.org/entity/Q13415820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apul%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q13417998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBdaw http://www.wikidata.org/entity/Q13422005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Snowden http://www.wikidata.org/entity/Q13424289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Xebata_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13424429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_%C3%87%C3%AEn%C3%AA_(1912%E2%80%931949) http://www.wikidata.org/entity/Q13426199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cax http://www.wikidata.org/entity/Q14328596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_sibat_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q132189642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_gir%C3%AAdan%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_mir%C3%AE_ji_sibat_2025 http://www.wikidata.org/entity/Q132189643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Destp%C3%AAkirin%C3%AAn_123an http://www.wikidata.org/entity/Q132190605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q134267454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antonio_Vivaldi http://www.wikidata.org/entity/Q1340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AErj%C3%AEnya http://www.wikidata.org/entity/Q1370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pere http://www.wikidata.org/entity/Q1368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Indiana http://www.wikidata.org/entity/Q1415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otomob%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q1420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/KDE http://www.wikidata.org/entity/Q1431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besten%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ne%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q13672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezoamer%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q13703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bersing http://www.wikidata.org/entity/Q13716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ll%C3%ADvia http://www.wikidata.org/entity/Q13745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokwez%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q14212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwere http://www.wikidata.org/entity/Q14334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mendel%C3%AE_(bajarok) http://www.wikidata.org/entity/Q1382440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ev%C3%AEn_%C3%87%C3%AE%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q1382450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PoEdit http://www.wikidata.org/entity/Q1422754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samuel_Reyher http://www.wikidata.org/entity/Q1422983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Mermerey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1424081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhewaya_Perav%C3%AA_ya_Pas%C3%AEf%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1427310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Oppenheimer http://www.wikidata.org/entity/Q132537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diana http://www.wikidata.org/entity/Q132543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEk%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q132564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proleter http://www.wikidata.org/entity/Q132603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adr%C3%AAnal%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q132621 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fke http://www.wikidata.org/entity/Q132624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.yt http://www.wikidata.org/entity/Q132639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbar http://www.wikidata.org/entity/Q134313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saturnus http://www.wikidata.org/entity/Q134388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBpi%C5%9Fk_(birc) http://www.wikidata.org/entity/Q134398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tao_Te_Ching http://www.wikidata.org/entity/Q134425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAzgeha_nukleer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q134447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7%C3%AA_biber%C3%A7avk http://www.wikidata.org/entity/Q137641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Sherlock http://www.wikidata.org/entity/Q138161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_vida_es_sue%C3%B1o http://www.wikidata.org/entity/Q138174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q142690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eusebios http://www.wikidata.org/entity/Q142999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Papayan http://www.wikidata.org/entity/Q143463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fermandariya_yekb%C3%BBy%C3%AE_ya_%C5%9Fervanan http://www.wikidata.org/entity/Q143467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zend_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q146593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q146665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hingiv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q146675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haw%C3%AAneya_%C3%A7av http://www.wikidata.org/entity/Q146701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qipt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q146744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Xetay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q146761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaravanas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q146893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBlitir%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q146951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBke%C5%9Fe%C5%9Faneya_henasey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1428754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Florian_Knorn http://www.wikidata.org/entity/Q1429767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lapeyr%C3%A8re http://www.wikidata.org/entity/Q1429949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alektra_(okean%C3%AEd) http://www.wikidata.org/entity/Q1438693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samhan http://www.wikidata.org/entity/Q1376093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rib%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q1376178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornografiya_%C3%AEnternet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1376252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jaime_S%C3%A1nchez_Fern%C3%A1ndez http://www.wikidata.org/entity/Q1377299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/CPT http://www.wikidata.org/entity/Q1378135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknasiya_ziman http://www.wikidata.org/entity/Q1378181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Riteriai http://www.wikidata.org/entity/Q14657783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kelep%C3%BBra_C%C3%AEhan%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132530875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:M%C3%AErateya_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_UNESCOy%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132530873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_M%C3%AErateya_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_UNESCOy%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q132530903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_Selahattin_Demirta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q132533411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_Selahattin_Demirta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q132533415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorp%C3%AA%C3%A7kirina_Bexday%C3%AA_(1821) http://www.wikidata.org/entity/Q132555025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dungeons_%26_Dragons http://www.wikidata.org/entity/Q1375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AE%C3%A7har http://www.wikidata.org/entity/Q1380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georgia http://www.wikidata.org/entity/Q1428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teksas http://www.wikidata.org/entity/Q1439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puigcerd%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q13765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Herschel http://www.wikidata.org/entity/Q14278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navpera_astbilind http://www.wikidata.org/entity/Q14296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vall%C3%A8s_Oriental http://www.wikidata.org/entity/Q14303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neoklas%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q14378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala http://www.wikidata.org/entity/Q14660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_malan http://www.wikidata.org/entity/Q14683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wer%C3%AEsban http://www.wikidata.org/entity/Q1054650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stent http://www.wikidata.org/entity/Q1325542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eleanor_Matsuura http://www.wikidata.org/entity/Q1325733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tomte http://www.wikidata.org/entity/Q1325848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BAgbrau%C3%B0 http://www.wikidata.org/entity/Q1344219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEreketiya_Qereman%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1469100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_leqat%C3%AAn_aviyan http://www.wikidata.org/entity/Q13827308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad_Baban http://www.wikidata.org/entity/Q14271575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/AFN_(IPA)_ji_bo_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q14301057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molas,_France http://www.wikidata.org/entity/Q1430060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Netewey%C3%AE_ya_Ziman_%C3%BB_%C5%9Earistaniy%C3%AAn_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q1430113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Gabr%C3%AEel http://www.wikidata.org/entity/Q1434981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyer http://www.wikidata.org/entity/Q1436115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Single http://www.wikidata.org/entity/Q134556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemer http://www.wikidata.org/entity/Q134560 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avk%C3%AA%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q134574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala%C5%9Fehir http://www.wikidata.org/entity/Q138280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeyser http://www.wikidata.org/entity/Q138340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eematok http://www.wikidata.org/entity/Q144101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEster%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q144119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragan_%C4%90okanovi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q147057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEktor_Zubkov http://www.wikidata.org/entity/Q147425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saremen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q147538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q147778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anna_Karenina http://www.wikidata.org/entity/Q147787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gijok http://www.wikidata.org/entity/Q147861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_do%C3%A7ika_t%C3%BBtiyan http://www.wikidata.org/entity/Q147867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEton http://www.wikidata.org/entity/Q148030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaro_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q148028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_nar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q148090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parsa_Owen http://www.wikidata.org/entity/Q148240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%A7%C3%AAre http://www.wikidata.org/entity/Q148463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_an%C3%A7%C3%AAreyan http://www.wikidata.org/entity/Q148479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekem_(dar) http://www.wikidata.org/entity/Q148630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulez%C3%AEz_Si%C3%BBd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q151509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Owen http://www.wikidata.org/entity/Q151556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pev%C3%A7%C3%BBna_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Filist%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q151622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferd%C3%AEnand_I_y%C3%AA_Bulgaristan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q151667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jana_Werther_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q151883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Getto http://www.wikidata.org/entity/Q152018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_%C3%89luard http://www.wikidata.org/entity/Q152176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pl%C3%BBto_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q152262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aram_Xa%C3%A7atiryan http://www.wikidata.org/entity/Q152293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87anda_taz%C3%AEtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q152311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Adler http://www.wikidata.org/entity/Q152393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Sosyal%C3%AEzma_Demokrat http://www.wikidata.org/entity/Q152554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q152553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Qereqeyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q152556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giya%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q160110 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nane http://www.wikidata.org/entity/Q160114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ai_Weiwei http://www.wikidata.org/entity/Q160115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baberketin http://www.wikidata.org/entity/Q160184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Anton_Mesmer http://www.wikidata.org/entity/Q160202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bih%C3%AEstin http://www.wikidata.org/entity/Q160289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Edinburgh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q160302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Awistriyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q160322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teofrastos http://www.wikidata.org/entity/Q160362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhana_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q160381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Fkoj http://www.wikidata.org/entity/Q160464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_gerdenmar http://www.wikidata.org/entity/Q160488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferah_Pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q164111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_serre%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q164109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEknas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q164204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Singer%C3%A7%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q164218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Megal%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q164240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binefam%C3%AEle http://www.wikidata.org/entity/Q164280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiryar_(matemat%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q164307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpotalamus http://www.wikidata.org/entity/Q164386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaseta_%C3%A7epgir http://www.wikidata.org/entity/Q164597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agir%C3%AA_Mezin_%C3%AA_London%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q164679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astrolab http://www.wikidata.org/entity/Q164992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kodon http://www.wikidata.org/entity/Q165052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holodomor http://www.wikidata.org/entity/Q165058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Tales_of_Beedle_the_Bard_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q165068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Str%C3%BBma http://www.wikidata.org/entity/Q165135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuncere http://www.wikidata.org/entity/Q165152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paulowniaceae http://www.wikidata.org/entity/Q165173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silk http://www.wikidata.org/entity/Q165191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Pr%C3%A9vert http://www.wikidata.org/entity/Q165274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kundir_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q165308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA%C5%9F%C3%AEfrekirin http://www.wikidata.org/entity/Q1345443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tragopogon_pratensis http://www.wikidata.org/entity/Q1345772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kat http://www.wikidata.org/entity/Q1385709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyaleta_Diyarbekir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1385944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berjeng http://www.wikidata.org/entity/Q1441305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikula http://www.wikidata.org/entity/Q1443230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesagentur_f%C3%BCr_Arbeit http://www.wikidata.org/entity/Q1478016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_W%C3%AAls%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1483510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_%C3%87apemeniy%C3%AA_ya_Polon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1484980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korik http://www.wikidata.org/entity/Q1485806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwana_Edalet%C3%AA_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1518827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevger%C3%AAn_l%C3%AEberal_di_%C3%8Eslam%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q1520581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBsax%C3%AEn%C3%AEliya_ber_%C3%A7iyay%C3%AA_Qilban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1521344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q1521997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gibil http://www.wikidata.org/entity/Q1522924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Cindir%C3%AAs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1524909 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest http://www.wikidata.org/entity/Q1526770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helen%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q1602782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdeya_ke%C3%A7iktiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1640627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_ajalan http://www.wikidata.org/entity/Q1643092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerg http://www.wikidata.org/entity/Q1643900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutilka_d%C3%AElan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1644022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komela_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1644886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emeya_dozdehgir%C3%AAk-r%C3%BBviya_bir%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1645412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/You_Xie http://www.wikidata.org/entity/Q1649544 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Botn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1649939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpel%C3%AAn_web_yan_d%C3%AEnam%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1650567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkol%C3%AEner http://www.wikidata.org/entity/Q1650915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/data http://www.wikidata.org/entity/Q14752638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/text http://www.wikidata.org/entity/Q14752820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmedava_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14755038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentromer http://www.wikidata.org/entity/Q14762596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ISNI http://www.wikidata.org/entity/Q14768888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q14819494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sine_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14851741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Goktirkan http://www.wikidata.org/entity/Q15146034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeddad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15178902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:%C3%87avkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15185733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coreca http://www.wikidata.org/entity/Q15220504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cagan,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q15229157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xok http://www.wikidata.org/entity/Q15238114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15239618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:P%C3%AEvana_xet%C3%AA/dane http://www.wikidata.org/entity/Q15246003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezray%C3%AA_Seyidehmed http://www.wikidata.org/entity/Q15252406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87alakvan http://www.wikidata.org/entity/Q15253558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Date_validation http://www.wikidata.org/entity/Q16017063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gol%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q16046467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pagetype/config http://www.wikidata.org/entity/Q16054168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miyoz http://www.wikidata.org/entity/Q16424695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16463359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xac%C3%AA_Cemal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16463641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FA_%C5%A0iauliai http://www.wikidata.org/entity/Q16478096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aki_Maita http://www.wikidata.org/entity/Q16508807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaz http://www.wikidata.org/entity/Q16529344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEladelfiya http://www.wikidata.org/entity/Q1345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Huron http://www.wikidata.org/entity/Q1383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_York http://www.wikidata.org/entity/Q1384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Janis_Joplin http://www.wikidata.org/entity/Q1514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BB_Zeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1519 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB_Meks%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramses_II http://www.wikidata.org/entity/Q1523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEvronek http://www.wikidata.org/entity/Q1525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oklahoma http://www.wikidata.org/entity/Q1649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mob%C3%AElya http://www.wikidata.org/entity/Q14745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mase http://www.wikidata.org/entity/Q14748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makao http://www.wikidata.org/entity/Q14773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SIL http://www.wikidata.org/entity/Q14793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guangdong http://www.wikidata.org/entity/Q15175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAv http://www.wikidata.org/entity/Q15173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simb%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q15179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guangxi http://www.wikidata.org/entity/Q15176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Komar%C3%AAn_Sovyet_%C3%AAn_Sosyal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q15180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyar http://www.wikidata.org/entity/Q16021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Decameron http://www.wikidata.org/entity/Q16438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhan http://www.wikidata.org/entity/Q16502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadger http://www.wikidata.org/entity/Q16533 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEferheng http://www.wikidata.org/entity/Q151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zak_Spears http://www.wikidata.org/entity/Q144566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gafi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q144682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gene_Robinson http://www.wikidata.org/entity/Q144687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q144713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_b%C3%BBkaniyan http://www.wikidata.org/entity/Q144723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zelmay_Xel%C3%AElzad http://www.wikidata.org/entity/Q145193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaman http://www.wikidata.org/entity/Q145400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_%C3%8Etalyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q145694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bexden%C3%BBsan http://www.wikidata.org/entity/Q145794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_rojava http://www.wikidata.org/entity/Q145852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_adirgeyan http://www.wikidata.org/entity/Q145869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misirnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q145903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Base_pair http://www.wikidata.org/entity/Q145911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanx%C3%BBnk http://www.wikidata.org/entity/Q148633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_n%C3%AEl%C3%BBferan http://www.wikidata.org/entity/Q148650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Ketelonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q148807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_bir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q149405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q149537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jose_Ortega_y_Gasset http://www.wikidata.org/entity/Q153020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_S%C3%AAal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q153122 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_Sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q153364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opera_(avah%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q153562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eros_Ramazzotti http://www.wikidata.org/entity/Q153708 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Welle http://www.wikidata.org/entity/Q153770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stasi http://www.wikidata.org/entity/Q153846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Fte http://www.wikidata.org/entity/Q153875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_Celan http://www.wikidata.org/entity/Q153905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qu%C5%9Fxane http://www.wikidata.org/entity/Q154038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayend%C3%AEtiya_mirovan http://www.wikidata.org/entity/Q154136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Bavyeray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q154195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cat_Stevens http://www.wikidata.org/entity/Q154216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sams%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q160450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SMTP http://www.wikidata.org/entity/Q160453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telnet http://www.wikidata.org/entity/Q160470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyos http://www.wikidata.org/entity/Q160483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fre%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q160575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjana_%C3%A7%C3%AEmen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q160585 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBdgir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q160590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eskender_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q160614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Russel_Wallace http://www.wikidata.org/entity/Q160627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAw%C3%AExane http://www.wikidata.org/entity/Q160645 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Fqolik http://www.wikidata.org/entity/Q160695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AEriy%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q160796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyana_hesp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q160857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinc http://www.wikidata.org/entity/Q161042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBtir%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q161040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zegerek http://www.wikidata.org/entity/Q161100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nepot%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q161165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_arguda_bej http://www.wikidata.org/entity/Q161177 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulk%C3%AEsikan http://www.wikidata.org/entity/Q161182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_begonyayan http://www.wikidata.org/entity/Q161189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gihagerdebil%C3%AAn_aviyan http://www.wikidata.org/entity/Q161195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genimok http://www.wikidata.org/entity/Q161211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBng http://www.wikidata.org/entity/Q161235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tihtavik http://www.wikidata.org/entity/Q161232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C5%9F%C3%AAfeletan http://www.wikidata.org/entity/Q161239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/1,1-D%C3%AEklor%C3%AAtan http://www.wikidata.org/entity/Q161282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/1,1-D%C3%AEmet%C3%AElh%C3%AEdras%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q161296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bask http://www.wikidata.org/entity/Q161358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miss_Universe http://www.wikidata.org/entity/Q161376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_guh%C3%BB%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q161403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_R%C3%BBsyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q161414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Okeanos http://www.wikidata.org/entity/Q161419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kefzeran http://www.wikidata.org/entity/Q161429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cewer http://www.wikidata.org/entity/Q161439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giv%C3%AEj http://www.wikidata.org/entity/Q161511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Feya_pembe http://www.wikidata.org/entity/Q165371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SourceForge http://www.wikidata.org/entity/Q165400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Assembly http://www.wikidata.org/entity/Q165436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAn%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q165447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Kolay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q165608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AAn_Balkan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q165725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Afor%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q165740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harem http://www.wikidata.org/entity/Q165853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Esman%C3%AE_y%C3%AAn_Br%C3%AEtanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q165862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xefn%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q165950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plast%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q165963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balaban http://www.wikidata.org/entity/Q165974 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dionysios_Solomos http://www.wikidata.org/entity/Q166172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Madrid-Barajas http://www.wikidata.org/entity/Q166276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBsuke http://www.wikidata.org/entity/Q1445249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ted_Ewigk http://www.wikidata.org/entity/Q1451634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perestgeha_A%C5%9Ftiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1456939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Friedrich_Gerst%C3%A4cker http://www.wikidata.org/entity/Q1457767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Aghion http://www.wikidata.org/entity/Q1488882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superh%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q1489259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avis%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1490716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCler_Duman http://www.wikidata.org/entity/Q1492533 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Quesnel http://www.wikidata.org/entity/Q1495461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giuseppe_Pellizza_da_Volpedo http://www.wikidata.org/entity/Q1528580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_Cays http://www.wikidata.org/entity/Q1531776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Millennium http://www.wikidata.org/entity/Q1534900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorlois http://www.wikidata.org/entity/Q1538364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehrez%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1542127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serk%C3%AEs_Axacan_Mamendo http://www.wikidata.org/entity/Q1542271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%BBlv%C3%AEt%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q1542466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kamer%C3%BBna_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1542471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destar http://www.wikidata.org/entity/Q1543947 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_XY_ya_diyarb%C3%BBna_zayend%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1604486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkkirina_d%C3%AEsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1612436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Cefer_Baxirov http://www.wikidata.org/entity/Q1613935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISOCARP http://www.wikidata.org/entity/Q1654649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranye http://www.wikidata.org/entity/Q1656131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_Mujika_Garmendia http://www.wikidata.org/entity/Q1659048 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Germav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1659316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannas http://www.wikidata.org/entity/Q14467526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proserpina http://www.wikidata.org/entity/Q14515330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitil%C3%AAn_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q14566841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitil%C3%AAn_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q14566849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AEng%C3%AEto http://www.wikidata.org/entity/Q14592562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telomer http://www.wikidata.org/entity/Q14872779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeres%C3%BB_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14905450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEtab_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q14907935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emkan http://www.wikidata.org/entity/Q14920288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_header http://www.wikidata.org/entity/Q14924310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Nenwer http://www.wikidata.org/entity/Q15273242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Bew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q15273243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Bevalelhesen http://www.wikidata.org/entity/Q15273246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Pi%C5%9Ft_A%C5%9Fbaba http://www.wikidata.org/entity/Q15273247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Neme_%C5%9E%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q15273244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kan%C3%AEsor http://www.wikidata.org/entity/Q15273245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baleke_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15273248 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEfabad http://www.wikidata.org/entity/Q15276967 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAmankend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q15278443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAgey%C5%9Ftin%C3%AE_Rast%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15290595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Negal_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwanro_Xerb%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelaterzan_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huseyn_Abad%C3%AA_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arendan_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serab_Qam%C3%AE%C5%9F_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neran_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299177 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ab%C3%AEder_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15299180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jost_Gippert http://www.wikidata.org/entity/Q15299239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1 http://www.wikidata.org/entity/Q15403807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Configuration http://www.wikidata.org/entity/Q15403810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Top_Aqac http://www.wikidata.org/entity/Q16046952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soltan%C5%9Fehr http://www.wikidata.org/entity/Q16050884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Se%C3%AEd_Ibadet%C3%AEyan http://www.wikidata.org/entity/Q16053064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uatsd%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q16058150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Netewey%C3%AAn_%C3%BBral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16086148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yoon_Suk-yeol http://www.wikidata.org/entity/Q16090635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemo_Reco http://www.wikidata.org/entity/Q16117951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C3%87eqel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16118572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Hemo http://www.wikidata.org/entity/Q16118748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelt%C3%AA_Xerb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16120364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_%C3%87arst%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q16124072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewarxa http://www.wikidata.org/entity/Q16124082 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewarxa_G%C3%BBzan http://www.wikidata.org/entity/Q16124093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec_%C3%8Eskender%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16125529 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Remediy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16126019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images http://www.wikidata.org/entity/Q16140831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezel%C3%AA_Neb%C3%AE_N%C3%BBh http://www.wikidata.org/entity/Q16147777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Gel_a_Donetsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16150196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerya_Z%C3%AEya http://www.wikidata.org/entity/Q16592657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karol%C3%AEnaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokiya_ser_%C3%A7%C3%AEmen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karol%C3%AEnaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q1456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Systemic_lupus_erythematosus http://www.wikidata.org/entity/Q1485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Paz http://www.wikidata.org/entity/Q1491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEs%C3%AEs%C3%AEp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minnesota http://www.wikidata.org/entity/Q1527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karakas http://www.wikidata.org/entity/Q1533 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dema_gerd%C3%BBn%C3%AE_ya_bisaz%C3%BBmankir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wisconsin http://www.wikidata.org/entity/Q1537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cicero http://www.wikidata.org/entity/Q1541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkansas http://www.wikidata.org/entity/Q1612 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbola_destan http://www.wikidata.org/entity/Q14922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aden%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q15277 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earedar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_hel%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kamera http://www.wikidata.org/entity/Q15328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pozmi%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q15343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bages http://www.wikidata.org/entity/Q15346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergued%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q15345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Llobregat http://www.wikidata.org/entity/Q15351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barcelon%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garraf http://www.wikidata.org/entity/Q15354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Pened%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anoia http://www.wikidata.org/entity/Q15352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Pened%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarragon%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q15360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Camp http://www.wikidata.org/entity/Q15361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montsi%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q15367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Ebre http://www.wikidata.org/entity/Q15364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Camp http://www.wikidata.org/entity/Q15365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Conca_de_Barber%C3%A0 http://www.wikidata.org/entity/Q15368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ribera_d%27Ebre http://www.wikidata.org/entity/Q15374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terra_Alta http://www.wikidata.org/entity/Q15376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Priorat http://www.wikidata.org/entity/Q15377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vermont http://www.wikidata.org/entity/Q16551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Houston,_Teksas http://www.wikidata.org/entity/Q16555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Diego http://www.wikidata.org/entity/Q16552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Jose,_Kal%C3%AEforniya http://www.wikidata.org/entity/Q16553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fort_Worth,_Teksas http://www.wikidata.org/entity/Q16558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dallas http://www.wikidata.org/entity/Q16557 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memphis,_Tennessee http://www.wikidata.org/entity/Q16563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derya http://www.wikidata.org/entity/Q165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_narewanan http://www.wikidata.org/entity/Q145977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEamat http://www.wikidata.org/entity/Q145983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/One_Direction http://www.wikidata.org/entity/Q146027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sipindan http://www.wikidata.org/entity/Q146030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesrata_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q146138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAvax%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q146190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaset http://www.wikidata.org/entity/Q149757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q149805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik%C3%AA_rast http://www.wikidata.org/entity/Q149892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AEl_Fradkov http://www.wikidata.org/entity/Q150080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pentan http://www.wikidata.org/entity/Q150429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heksan http://www.wikidata.org/entity/Q150440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBzik http://www.wikidata.org/entity/Q150452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthony_van_Dyck http://www.wikidata.org/entity/Q150679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oktan http://www.wikidata.org/entity/Q150681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nonan http://www.wikidata.org/entity/Q150694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAkan http://www.wikidata.org/entity/Q150717 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bnd%C3%AAkan http://www.wikidata.org/entity/Q150731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dod%C3%AAkan http://www.wikidata.org/entity/Q150744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anksiyete http://www.wikidata.org/entity/Q154430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patr%C3%AEsyen http://www.wikidata.org/entity/Q154668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%C5%9F%C3%AEva http://www.wikidata.org/entity/Q154773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundestag http://www.wikidata.org/entity/Q154797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Goktirkan http://www.wikidata.org/entity/Q154875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ecgberth_key%C3%AA_Wessex%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q154934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Willem-Alexander http://www.wikidata.org/entity/Q154952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filip%C3%AA_Bel%C3%A7%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q155004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/NBA http://www.wikidata.org/entity/Q155223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xak%C3%AAn_p%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q155321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatolyaya_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q155526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojhilat%C3%AA_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q155542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem%C5%9F%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q155755 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulezengilan http://www.wikidata.org/entity/Q155802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarx%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q155814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q155833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q155867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/HK_MP5 http://www.wikidata.org/entity/Q155901 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irn%C3%BBk%C3%AA_gur http://www.wikidata.org/entity/Q155904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sosinan http://www.wikidata.org/entity/Q155941 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tolg%C3%AEn_%C3%BB_derz%C3%AElokan http://www.wikidata.org/entity/Q155945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zegerekan http://www.wikidata.org/entity/Q155951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zer%C3%AE%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q155949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darzeyt%C3%BBnan http://www.wikidata.org/entity/Q155966 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelgerdeniyan http://www.wikidata.org/entity/Q155982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_hine_%C3%BB_hinaran http://www.wikidata.org/entity/Q156022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_beqewaran http://www.wikidata.org/entity/Q156025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_binef%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q156060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darberk_%C3%BB_gurganan http://www.wikidata.org/entity/Q156064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_t%C3%AEvilzimanan http://www.wikidata.org/entity/Q156109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tir%C5%9Foyan http://www.wikidata.org/entity/Q156117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbir http://www.wikidata.org/entity/Q156146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gurgeyan http://www.wikidata.org/entity/Q156192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kember http://www.wikidata.org/entity/Q156251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Ohr%C3%AEd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q156258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyarastikan http://www.wikidata.org/entity/Q156282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulehingiv%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q156301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyagezkan http://www.wikidata.org/entity/Q156332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vimeo http://www.wikidata.org/entity/Q156376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zirnevanan http://www.wikidata.org/entity/Q156446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teogon%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q156498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_b%C3%AEber%C3%AAn_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q156522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_m%C3%BBzan http://www.wikidata.org/entity/Q156525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bromeliyayan http://www.wikidata.org/entity/Q156529 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tolik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q156551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_m%C3%AErtasiyan http://www.wikidata.org/entity/Q156563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sorindaran http://www.wikidata.org/entity/Q156569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkswagen_AG http://www.wikidata.org/entity/Q156578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giya%C5%9F%C3%AErkan http://www.wikidata.org/entity/Q156584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sincan http://www.wikidata.org/entity/Q156589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commelinaceae http://www.wikidata.org/entity/Q156674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dargindoran http://www.wikidata.org/entity/Q156673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_adoksasiyan http://www.wikidata.org/entity/Q156677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpo%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q161524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andromeda_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q161582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patrice_Lumumba http://www.wikidata.org/entity/Q161672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tawannas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q161733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Pam%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q161750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Asperger http://www.wikidata.org/entity/Q161790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kub%C3%AAba http://www.wikidata.org/entity/Q161927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjana_ajgul%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q161924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Defneya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q161931 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_panosan http://www.wikidata.org/entity/Q161929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeselmehm%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q161937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Str%C3%AEpor http://www.wikidata.org/entity/Q161946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereb%C3%AE%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q161948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Breton http://www.wikidata.org/entity/Q161955 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gihagerdebil%C3%AAn_aviyan http://www.wikidata.org/entity/Q161952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leheng http://www.wikidata.org/entity/Q162244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cotzeyand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q162378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qatjimara_Gini http://www.wikidata.org/entity/Q162455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dop%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q166376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q166542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_V%C3%AEnitsiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q166709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_parlamenter http://www.wikidata.org/entity/Q166747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girdok http://www.wikidata.org/entity/Q166849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagros_(r%C3%AAze%C3%A7iya) http://www.wikidata.org/entity/Q167021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laon http://www.wikidata.org/entity/Q167141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gurr http://www.wikidata.org/entity/Q167178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dual%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q167312 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaz%C3%AAn_seray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AEndar%C3%AA_Gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AA_NATOy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sensor http://www.wikidata.org/entity/Q167676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mister_World http://www.wikidata.org/entity/Q167737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Volin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%87ern%C3%AEh%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q167874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mayonez http://www.wikidata.org/entity/Q167893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%BBva http://www.wikidata.org/entity/Q1458952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Heinrich_Basse http://www.wikidata.org/entity/Q1459588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fritz_Beckert http://www.wikidata.org/entity/Q1465649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daykemar http://www.wikidata.org/entity/Q1498900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merge http://www.wikidata.org/entity/Q1499073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkrobiyoma_mirov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1500347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuftey%C3%AAn_sw%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1501015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_%C3%8Eshaq_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q1501534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lijneya_Ewlekariya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1501963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AAdank http://www.wikidata.org/entity/Q1501968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nawendiy%C3%AAn_j%C3%AAder http://www.wikidata.org/entity/Q1502751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_MBC http://www.wikidata.org/entity/Q1543823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fe_Brown http://www.wikidata.org/entity/Q1545219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest%C3%BBra_Bingeh%C3%AEn_a_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1549039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Moldovay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1551510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Feldhoff http://www.wikidata.org/entity/Q1552219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Gustav_Schwab http://www.wikidata.org/entity/Q1555493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad%C3%AEgey http://www.wikidata.org/entity/Q1555902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kumand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1556876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1559535 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matthias_Krings http://www.wikidata.org/entity/Q1562405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AAn_Baz_%C3%AAn_Azadiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1565220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villenouvelle http://www.wikidata.org/entity/Q1616267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BB%C3%A7o http://www.wikidata.org/entity/Q1622390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Stembol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1666659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_Navnetewey%C3%AE_ya_Erot%C3%AEzm%C3%AA_ya_Bruksel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1667716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biz%C3%BBtinewey_%C3%8Eslam%C3%AE_le_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q1674121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Issa_Hassan http://www.wikidata.org/entity/Q1674766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_sdh http://www.wikidata.org/entity/Q14609559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Portal/Tendurist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q14615406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Portal/D%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q14615408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_TOC http://www.wikidata.org/entity/Q14615425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Islam/N%C3%BB%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q14615802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AAney%C3%AA_bijart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q14615803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AEk%C3%AEmedia http://www.wikidata.org/entity/Q14615806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro http://www.wikidata.org/entity/Q14615804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matthias_Strolz http://www.wikidata.org/entity/Q14977604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sardar_Kestay http://www.wikidata.org/entity/Q15007915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_hesret%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15041677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beh%C3%AE_Dehbokr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055434 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7iy%C3%AA_Rojhilat%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ala_Gevark_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7iy%C3%AA_Mehel%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ala_Teym%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15055437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sokmenabad_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059822 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elind_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veldiyan_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AA_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059824 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Avoxl%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15059825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ako http://www.wikidata.org/entity/Q15075611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abasan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q15075609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alternat%C3%AEf_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q15075614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ans%C3%AEklopediya_zarokan http://www.wikidata.org/entity/Q15075619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Awaza_M%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fkal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawer_Can http://www.wikidata.org/entity/Q15075666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazincan http://www.wikidata.org/entity/Q15075675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazkiyan http://www.wikidata.org/entity/Q15075678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bethnahrin http://www.wikidata.org/entity/Q15075691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beseran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bh http://www.wikidata.org/entity/Q15075696 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Botiyan http://www.wikidata.org/entity/Q15075713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Budaxk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075717 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%BBwana http://www.wikidata.org/entity/Q15075751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devoka_navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15075779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fteb%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q15075782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_C%C3%BBm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fulu http://www.wikidata.org/entity/Q15075804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnam%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q15075815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBrzan_C%C3%AErano http://www.wikidata.org/entity/Q15075818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elo%C5%9F%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q15075835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyaz_Yusiv http://www.wikidata.org/entity/Q15075870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezuem http://www.wikidata.org/entity/Q15075879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farisiya_n%C3%BBjen http://www.wikidata.org/entity/Q15075891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Federasyona_Komeley%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA_li_Sw%C3%AAd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15075894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatimok http://www.wikidata.org/entity/Q15075892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fetleya_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q15075920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FolderShare http://www.wikidata.org/entity/Q15075933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giregir http://www.wikidata.org/entity/Q15075962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBran%C3%AE_(Kelhur%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q15075997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamid_Isa http://www.wikidata.org/entity/Q15076017 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawr%C3%AA_Baxewan http://www.wikidata.org/entity/Q15076039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawardengubas.com http://www.wikidata.org/entity/Q15076037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haw%C3%AAlk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAv%C3%AEdar_Zana http://www.wikidata.org/entity/Q15076099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEv%C3%AE_Berwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Anderson http://www.wikidata.org/entity/Q15442602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Belgekirin/config http://www.wikidata.org/entity/Q15506579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBx%C3%AArdhereng http://www.wikidata.org/entity/Q15525069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerengnebi http://www.wikidata.org/entity/Q15573657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_Jenev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15613979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telegram http://www.wikidata.org/entity/Q15616276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helebce_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q15631321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam%C3%AA_Royal_Society http://www.wikidata.org/entity/Q15631401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brett_McGurk http://www.wikidata.org/entity/Q16214512 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%27c%C3%BBc_%C3%BB_Me%27c%C3%BBc http://www.wikidata.org/entity/Q16723009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anwar_al-Hamadani http://www.wikidata.org/entity/Q16740915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apolon%C3%AA_Xezey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16741636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16746285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Efxanistan http://www.wikidata.org/entity/Q16761604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Cezayir http://www.wikidata.org/entity/Q16761610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Alaska http://www.wikidata.org/entity/Q16761608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Albanya http://www.wikidata.org/entity/Q16761609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Xirvatistan http://www.wikidata.org/entity/Q16761614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fransa http://www.wikidata.org/entity/Q16761615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bel%C3%A7%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q16761613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Almanya http://www.wikidata.org/entity/Q16783376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Eran http://www.wikidata.org/entity/Q16783398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Iraq http://www.wikidata.org/entity/Q16783399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Etalya http://www.wikidata.org/entity/Q16783401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Nepal http://www.wikidata.org/entity/Q16783404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/New_York http://www.wikidata.org/entity/Q16783405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Pennsylvania http://www.wikidata.org/entity/Q16783550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Polonya http://www.wikidata.org/entity/Q16783565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/S%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16783692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Oregon http://www.wikidata.org/entity/Q16785240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%AEla http://www.wikidata.org/entity/Q1461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Magellan http://www.wikidata.org/entity/Q1496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEs%C3%AEs%C3%AEp%C3%AE_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q1497 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewz http://www.wikidata.org/entity/Q1501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Iowa http://www.wikidata.org/entity/Q1546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebraska http://www.wikidata.org/entity/Q1553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kansas http://www.wikidata.org/entity/Q1558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_urd%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q1617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Brel http://www.wikidata.org/entity/Q1666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ruhr http://www.wikidata.org/entity/Q1664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spyware http://www.wikidata.org/entity/Q14644 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metanol http://www.wikidata.org/entity/Q14982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Ketelonyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frankenstein http://www.wikidata.org/entity/Q150827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neonaz%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q151250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Antonoff http://www.wikidata.org/entity/Q151304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_k%C3%AEwiyan http://www.wikidata.org/entity/Q156666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_str%C3%AEporan http://www.wikidata.org/entity/Q156665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_eben%C3%BBsan http://www.wikidata.org/entity/Q156669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dartehlokan http://www.wikidata.org/entity/Q156679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyakitikan http://www.wikidata.org/entity/Q156682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kevotan http://www.wikidata.org/entity/Q156680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gloks%C3%AEnyayan http://www.wikidata.org/entity/Q156686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_INSEEy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q156705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tolik_(pincar) http://www.wikidata.org/entity/Q156835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjer http://www.wikidata.org/entity/Q156839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpof%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q156871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_selket%C3%BBran http://www.wikidata.org/entity/Q156888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Botav http://www.wikidata.org/entity/Q156935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newroz_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q157078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kryvyi_Rih http://www.wikidata.org/entity/Q157137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C3%A7avmarkan http://www.wikidata.org/entity/Q157167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C5%9F%C3%AEnzerkan http://www.wikidata.org/entity/Q157168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q157184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derz%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q157211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gafi%C5%9F_%C3%BB_melva%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q157216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kokayan http://www.wikidata.org/entity/Q157231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_leylank%C3%AAn_ax%C3%BBdar http://www.wikidata.org/entity/Q157234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simone_Weil http://www.wikidata.org/entity/Q157309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C3%AEzar http://www.wikidata.org/entity/Q157408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AEns%C3%AEp%C3%AAn_Wilson http://www.wikidata.org/entity/Q157648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerika_zer http://www.wikidata.org/entity/Q157661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daniel_Auber http://www.wikidata.org/entity/Q157672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boii http://www.wikidata.org/entity/Q157676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Almanyaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q157682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sercan http://www.wikidata.org/entity/Q157696 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Losino-Petrovsky http://www.wikidata.org/entity/Q157723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/NVU http://www.wikidata.org/entity/Q157758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEw http://www.wikidata.org/entity/Q157954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sparkasse http://www.wikidata.org/entity/Q157963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biyog http://www.wikidata.org/entity/Q157960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirpar http://www.wikidata.org/entity/Q158015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dejav%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q158103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramella http://www.wikidata.org/entity/Q158119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_botavan http://www.wikidata.org/entity/Q158185 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAlim http://www.wikidata.org/entity/Q158464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_biyan http://www.wikidata.org/entity/Q158487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Onkoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q162555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Maginot http://www.wikidata.org/entity/Q162746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_p%C3%AEroziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q162808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kizin http://www.wikidata.org/entity/Q163064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tai%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q167987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anglesey http://www.wikidata.org/entity/Q168159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xela http://www.wikidata.org/entity/Q168247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zbych_Trofimiuk http://www.wikidata.org/entity/Q168297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAbaza_tevgerzaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q168338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nestor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q168414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lenger http://www.wikidata.org/entity/Q168432 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhar http://www.wikidata.org/entity/Q168456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q168514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hargeisa http://www.wikidata.org/entity/Q168652 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Frost http://www.wikidata.org/entity/Q168728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAxember%C3%AAn_ku_nav%C3%AAn_wan_di_Quran%C3%AA_de_derbas_dibin http://www.wikidata.org/entity/Q168827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%87ern%C3%AEvtsiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q168856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trabl%C3%BBs,_Libnan http://www.wikidata.org/entity/Q168954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewat http://www.wikidata.org/entity/Q168983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q169019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destane http://www.wikidata.org/entity/Q169031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEskr%C3%AEm%C3%AEnasyon http://www.wikidata.org/entity/Q169207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xemg%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q169251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEl%C3%AAtos http://www.wikidata.org/entity/Q169460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEknas http://www.wikidata.org/entity/Q169470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Poltavay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q169501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_sw%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q169514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C3%A7key%C3%AAn_tirimb%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q169545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karavel http://www.wikidata.org/entity/Q169560 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeca_Pagodinho http://www.wikidata.org/entity/Q169565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kezwankelotik http://www.wikidata.org/entity/Q174088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_%C3%8Ebran%C3%AE_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q174158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_R%C3%AEvney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q174187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boyax http://www.wikidata.org/entity/Q174219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Theodor_Abt http://www.wikidata.org/entity/Q1510620 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerger http://www.wikidata.org/entity/Q1511169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Qend%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1511240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lower_East_Side http://www.wikidata.org/entity/Q1511813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_C._Bak http://www.wikidata.org/entity/Q1513008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BB%C5%9Fehr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q1568659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serekxexam http://www.wikidata.org/entity/Q1568783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Clearway http://www.wikidata.org/entity/Q1572447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hem%C5%9Fehr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1574046 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emitis http://www.wikidata.org/entity/Q1574056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemzel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1574062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_sor http://www.wikidata.org/entity/Q1575952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Edeney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1577356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal_Gaxan http://www.wikidata.org/entity/Q1580236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Reader http://www.wikidata.org/entity/Q1584816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doza_49an http://www.wikidata.org/entity/Q1625689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Nev%C4%97%C5%BEis http://www.wikidata.org/entity/Q1630613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Parastina_Ziman http://www.wikidata.org/entity/Q1683876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhtred%C3%AA_W%C3%AArek http://www.wikidata.org/entity/Q1738090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBzak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1741898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hamdi_Ozyurt http://www.wikidata.org/entity/Q15076012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewl%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ibrah%C3%AEm_K%C3%AAvo http://www.wikidata.org/entity/Q15076108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalek http://www.wikidata.org/entity/Q15076121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirkisirak http://www.wikidata.org/entity/Q15076159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7erb%C3%AAj_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q15076176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Fkar_(mas%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q15076181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C5%9Ft%C3%AAn_Fezey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15076205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_rojnamey%C3%AAn_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076222 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_markay%C3%AAn_traktor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15076221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Macin http://www.wikidata.org/entity/Q15076227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Evdile_(Hito) http://www.wikidata.org/entity/Q15076233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamedp%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q15076238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamedan http://www.wikidata.org/entity/Q15076237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mifk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_Em%C3%AEn_P%C3%AAncw%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076273 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed%C3%AA_Gavan http://www.wikidata.org/entity/Q15076277 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Safa http://www.wikidata.org/entity/Q15076283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizirqe http://www.wikidata.org/entity/Q15076284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhyettin_Ery%C4%B1lmaz http://www.wikidata.org/entity/Q15076299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muselles http://www.wikidata.org/entity/Q15076304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Pusa http://www.wikidata.org/entity/Q15076305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErgeha_Ban%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15076315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Dorek http://www.wikidata.org/entity/Q15076312 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Meqes http://www.wikidata.org/entity/Q15076313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Einoya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heq_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yolageld%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Einoya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_B%C3%AEl_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aypasar%C3%AE_bakur_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela%C5%9F%C3%AEv_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aypasar%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15079156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vegirtina_T%C3%AAhna_Bermay%C3%AE_(VTB) http://www.wikidata.org/entity/Q15081379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataCheck http://www.wikidata.org/entity/Q15089555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA_symbol/data http://www.wikidata.org/entity/Q15091202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBdem_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q15094010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensar_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C5%9Far_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emen_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereft%C3%BB_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_Bakur_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q15095099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xed%C3%AEr_Xum_(cejn) http://www.wikidata.org/entity/Q15109140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_%C3%AAr%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_li_serhildana_rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15109939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kana_keviran http://www.wikidata.org/entity/Q15115254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Message_box/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q15117391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miss_Grand_International http://www.wikidata.org/entity/Q15669738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Twitter http://www.wikidata.org/entity/Q15718485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mugermun_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q15726299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lende_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q15726301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misilman%C3%AAn_b%C3%AAmezheb http://www.wikidata.org/entity/Q15731064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steven_Ogg http://www.wikidata.org/entity/Q15737531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Inman_(efser_%C3%BB_niv%C3%AEskar) http://www.wikidata.org/entity/Q15813609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_XXX:_A_Porn_Parody http://www.wikidata.org/entity/Q15848933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16250626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Lende_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q16256832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Horacio http://www.wikidata.org/entity/Q16290301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEdeh http://www.wikidata.org/entity/Q16841589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Navnetewey%C3%AE_ya_Dihok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16849164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_PJAK_%C3%BB_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16849746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/DYA http://www.wikidata.org/entity/Q16853373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Antarkt%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q16853390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Afr%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q16853528 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protected_edit_request/active http://www.wikidata.org/entity/Q16863162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karesata_kana_rej%C3%BBya_kevir%C3%AE_ya_Somay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16869476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAm%C3%AAl_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q16885392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/name/data http://www.wikidata.org/entity/Q16888978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_languages http://www.wikidata.org/entity/Q16888983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Language/data/ISO_639-3 http://www.wikidata.org/entity/Q16888986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane/ziman%C3%AAn_vp http://www.wikidata.org/entity/Q16888988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_scripts http://www.wikidata.org/entity/Q16888992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_regions http://www.wikidata.org/entity/Q16888996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eniya_Kurd%C3%AE_ya_%C3%8Eslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16913635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_Isla_Vistay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16938335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErni%C5%9F%C3%AEna_Ake http://www.wikidata.org/entity/Q16956752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earez%C3%BBr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q16961973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdeste http://www.wikidata.org/entity/Q17378201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sudhir_Chaudhary http://www.wikidata.org/entity/Q17385739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paracaryum_kurdistanicum http://www.wikidata.org/entity/Q17414761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/box-footer http://www.wikidata.org/entity/Q17421295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon:Karaktera_Taybet http://www.wikidata.org/entity/Q17423058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdurrahman_%C3%96n%C3%BCl http://www.wikidata.org/entity/Q17430328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatih_Portakal http://www.wikidata.org/entity/Q17430684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_marath%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Internet_Explorer http://www.wikidata.org/entity/Q1575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q1578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Missouri http://www.wikidata.org/entity/Q1581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q1693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canh%C3%AA%C5%9Ftir http://www.wikidata.org/entity/Q15083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarragona http://www.wikidata.org/entity/Q15088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur http://www.wikidata.org/entity/Q15104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErola_Ba%C5%9Fur http://www.wikidata.org/entity/Q15124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C_(ziman%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q15777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA_(anatom%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q15807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serie_A http://www.wikidata.org/entity/Q15804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allan_Poe http://www.wikidata.org/entity/Q16867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konstant%C3%AEnopol%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q16869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fxane http://www.wikidata.org/entity/Q16917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan http://www.wikidata.org/entity/Q17422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alkol http://www.wikidata.org/entity/Q156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi http://www.wikidata.org/entity/Q167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alabama http://www.wikidata.org/entity/Q173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AE%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q158503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevpeymana_Med%C3%AEney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q158687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyaberk http://www.wikidata.org/entity/Q158711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_kamf%C3%BBr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q158722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baobab http://www.wikidata.org/entity/Q158742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbaz http://www.wikidata.org/entity/Q158950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_ma%C3%BBnan http://www.wikidata.org/entity/Q158979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endazyariya_b%C3%BBmay%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q159236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87uk%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q159252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cw http://www.wikidata.org/entity/Q159410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q159429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enternasyonala_Sosyal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q159454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guh%C3%BB%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q159545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Johannes_V._Jensen http://www.wikidata.org/entity/Q159552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_gird%C3%AEgaran http://www.wikidata.org/entity/Q159570 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugues_Capet http://www.wikidata.org/entity/Q159575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mil_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q159675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Christian_Dior http://www.wikidata.org/entity/Q159694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nathan_S%C3%B6derblom http://www.wikidata.org/entity/Q159723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baryon http://www.wikidata.org/entity/Q159731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Loa http://www.wikidata.org/entity/Q159762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ft%C3%AE_zay%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q159791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ftok http://www.wikidata.org/entity/Q159812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelsiwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q159992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pink http://www.wikidata.org/entity/Q160009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sih http://www.wikidata.org/entity/Q160020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xerson%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q163271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenan http://www.wikidata.org/entity/Q163329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezra_Pound http://www.wikidata.org/entity/Q163366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/POP3 http://www.wikidata.org/entity/Q163393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_S%C3%AEb%C3%AEryaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q163434 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_marg%C3%AEskan http://www.wikidata.org/entity/Q163656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_ps%C3%AEkoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q163698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sat%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q163709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Reine,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q163781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geliy%C3%AA_Sil%C3%AEkon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q163820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pegnitz_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q163880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEmus http://www.wikidata.org/entity/Q163987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxuyaniya_Maf%C3%AAn_Mirovan_%C3%BB_Welatiyan http://www.wikidata.org/entity/Q169759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Faneya_nexwe%C5%9Fiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q169872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Lacan http://www.wikidata.org/entity/Q169906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Tahoe http://www.wikidata.org/entity/Q169962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jason_Statham http://www.wikidata.org/entity/Q169963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEcaz http://www.wikidata.org/entity/Q169977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Kiy%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_nuwaze http://www.wikidata.org/entity/Q170043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkadya http://www.wikidata.org/entity/Q170054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Dubuffet http://www.wikidata.org/entity/Q170076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoz http://www.wikidata.org/entity/Q170082 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerf http://www.wikidata.org/entity/Q170124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konfederasyon http://www.wikidata.org/entity/Q170156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Zakarpatyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtkom http://www.wikidata.org/entity/Q170238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q170251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Satrap http://www.wikidata.org/entity/Q170305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEdra http://www.wikidata.org/entity/Q170379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEtm http://www.wikidata.org/entity/Q170406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Avogadro http://www.wikidata.org/entity/Q170431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dergeh%C3%AA_mantiq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ma%C3%BBna_hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penjeya_Beaufort%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejik http://www.wikidata.org/entity/Q170475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jambon http://www.wikidata.org/entity/Q170486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q170494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AElala_Berhemdar http://www.wikidata.org/entity/Q170526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WYSIWYG http://www.wikidata.org/entity/Q170542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolaj http://www.wikidata.org/entity/Q170593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA_2018 http://www.wikidata.org/entity/Q170645 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Afir%C3%AEner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xark%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Dn%C3%AEpropetrovsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q170672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_av%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q170713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehl%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q170718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muc%C3%AEze http://www.wikidata.org/entity/Q170774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matemat%C3%AEknas http://www.wikidata.org/entity/Q170790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xfce http://www.wikidata.org/entity/Q170821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAzxwer http://www.wikidata.org/entity/Q171052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirtika_kirkirok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diego_Rivera http://www.wikidata.org/entity/Q171128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ermnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panela_guhertina_kl%C3%AEmay%C3%AA_ya_navhik%C3%BBmet%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tab%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q171180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Washington%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_karg%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblast http://www.wikidata.org/entity/Q171308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xmelnitskiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Zapor%C3%AEjyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah_Ebas%C3%AA_Yek%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C3%A7inaran http://www.wikidata.org/entity/Q171425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Level_crossing http://www.wikidata.org/entity/Q171448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alma_mater http://www.wikidata.org/entity/Q174376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herpetoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q174416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galeon http://www.wikidata.org/entity/Q174613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz%C3%AEdiyomikot_(Basidiomycota) http://www.wikidata.org/entity/Q174698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Humza_Yousaf http://www.wikidata.org/entity/Q174924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fareta_analog http://www.wikidata.org/entity/Q174948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fareta_tivilman http://www.wikidata.org/entity/Q175022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bap%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q175029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guernica_(tablo) http://www.wikidata.org/entity/Q175036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qible http://www.wikidata.org/entity/Q175047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q175240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/IRA http://www.wikidata.org/entity/Q175284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEma_netewey%C3%AE_ya_futbol%C3%AA_ya_Kamer%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q175309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwep%C3%AA%C5%9Fandan http://www.wikidata.org/entity/Q175331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destgere http://www.wikidata.org/entity/Q175334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtoz%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q178425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Feya_aspart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q178450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serxweb%C3%BBna_Biyafray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q178469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAzimok http://www.wikidata.org/entity/Q178547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konqueror http://www.wikidata.org/entity/Q178565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norbert_Wiener http://www.wikidata.org/entity/Q178577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makromolek%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q178593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEbertar%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q178598 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meknes http://www.wikidata.org/entity/Q178663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motora_jet http://www.wikidata.org/entity/Q178777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tep%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q178795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q178810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEsta http://www.wikidata.org/entity/Q178816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monomer http://www.wikidata.org/entity/Q178827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sed_sal_tenyay%C3%AE_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q178869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/U%C4%9Fur_D%C3%BCndar http://www.wikidata.org/entity/Q178929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jimara_Reynolds http://www.wikidata.org/entity/Q178932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eo_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q179014 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEmyager_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q179021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AE_(mirov) http://www.wikidata.org/entity/Q179115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_yekpare http://www.wikidata.org/entity/Q179164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqik%C3%AA_h%C3%AA%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1585467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewraman http://www.wikidata.org/entity/Q1585478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0smail_%C3%87oban http://www.wikidata.org/entity/Q1586654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feq%C3%AAn_%C3%A7%C3%BBkan http://www.wikidata.org/entity/Q1589860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veli_K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk http://www.wikidata.org/entity/Q1592736 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Ortodoks_a_Tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1595531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hu_Xin http://www.wikidata.org/entity/Q1632688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelh%C3%BBr%C3%AE_(Kirma%C5%9Fan%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1635915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Humleg%C3%A5rden http://www.wikidata.org/entity/Q1637097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hot_R%26B/Hip-Hop_Songs http://www.wikidata.org/entity/Q1639748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyo_Umut http://www.wikidata.org/entity/Q1639954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Ft%C3%BBnistan http://www.wikidata.org/entity/Q1704398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirad_(nav) http://www.wikidata.org/entity/Q1706671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_parlemen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1710109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiniq_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1744538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87im http://www.wikidata.org/entity/Q1744721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblyornis http://www.wikidata.org/entity/Q1744867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romaya_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q1747689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_belghew%C3%AAzan http://www.wikidata.org/entity/Q1748235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qedexe http://www.wikidata.org/entity/Q1751943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_%C5%9Eore%C5%9F%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1754915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_%C3%A7ol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1787873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kummann%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1790257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karde%C5%9F_Pay%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q15912478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elheqkirina_Kr%C3%AEm%C3%AA_ji_aliy%C3%AA_Federasyona_R%C3%BBsyay%C3%AA_ve http://www.wikidata.org/entity/Q15920546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Nav%C3%AEgasyon http://www.wikidata.org/entity/Q15925942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect/config http://www.wikidata.org/entity/Q15977879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect/data http://www.wikidata.org/entity/Q15977876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biryarname_68/262_Civ%C3%AEne_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Netewey%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15985324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_%C3%A7iyay%C3%AAn_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15987226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devik http://www.wikidata.org/entity/Q16001535 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/agah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16003784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeto http://www.wikidata.org/entity/Q16334224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Donbas%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16335075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belaxor http://www.wikidata.org/entity/Q16372498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftadar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16379211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Astil http://www.wikidata.org/entity/Q16380924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xors%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16383467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q16395707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cenis http://www.wikidata.org/entity/Q16398125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q16401876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kala%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q16965932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_YNK%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16967897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AErureq_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q17020264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wehiy http://www.wikidata.org/entity/Q17032468 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferit_Karahan http://www.wikidata.org/entity/Q17045657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muc%C3%AEzey%C3%AAn_Quran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17051863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gopipur http://www.wikidata.org/entity/Q17053775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.krd http://www.wikidata.org/entity/Q17058788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gonbek%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q17062961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jerwan http://www.wikidata.org/entity/Q17064815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C5%9E%C3%BBy http://www.wikidata.org/entity/Q17070451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotol_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q17079835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wehdet_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q17087634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman http://www.wikidata.org/entity/Q17118725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Youtuber http://www.wikidata.org/entity/Q17125263 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_teror%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q17127659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/w%C3%AAne/a http://www.wikidata.org/entity/Q17128138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images/aliases http://www.wikidata.org/entity/Q17128229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images/other http://www.wikidata.org/entity/Q17131058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/maskeya_welat http://www.wikidata.org/entity/Q17141658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/ben http://www.wikidata.org/entity/Q17141666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman/%C3%A7engel http://www.wikidata.org/entity/Q17141665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_layout/Intro http://www.wikidata.org/entity/Q17434150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/box-header http://www.wikidata.org/entity/Q17434151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Referans http://www.wikidata.org/entity/Q17434153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/D%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q17434159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Erdn%C3%AEgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17434156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Tendurist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17434157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Matemat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q17434160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Feylesof%C3%AE_%C3%BB_Raman http://www.wikidata.org/entity/Q17434166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Teknoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17434167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Xweza http://www.wikidata.org/entity/Q17434164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Mirov http://www.wikidata.org/entity/Q17434165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/D%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q17434170 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Civat http://www.wikidata.org/entity/Q17434168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q17496852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17510820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Balafirgeh%C3%AAn_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q136696143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louisiana http://www.wikidata.org/entity/Q1588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89dith_Piaf http://www.wikidata.org/entity/Q1631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%AEn%C3%AEngrad_(oblast) http://www.wikidata.org/entity/Q1749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apapik http://www.wikidata.org/entity/Q15872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Normandiya http://www.wikidata.org/entity/Q15878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirt%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q15879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanye_West http://www.wikidata.org/entity/Q15935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaj%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q16370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franche-Comt%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q16394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Midi-Pyr%C3%A9n%C3%A9es http://www.wikidata.org/entity/Q16393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rij%C3%AAn%C3%AA_zen%C3%A7elok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q16957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiangsu http://www.wikidata.org/entity/Q16963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Normandie http://www.wikidata.org/entity/Q16961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zhejiang http://www.wikidata.org/entity/Q16967 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q16970 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nord-Pas-de-Calais http://www.wikidata.org/entity/Q16987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pays_de_la_Loire http://www.wikidata.org/entity/Q16994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Poitou-Charentes http://www.wikidata.org/entity/Q17009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guadeloupe http://www.wikidata.org/entity/Q17012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oakland,_Kal%C3%AEforniya http://www.wikidata.org/entity/Q17042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mart%C3%AEn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q17054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAk_(toxim) http://www.wikidata.org/entity/Q17147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sperm http://www.wikidata.org/entity/Q17145 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Arjent%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Bel%C3%A7%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Dan%C3%AEmarkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grand_Theft_Auto_V http://www.wikidata.org/entity/Q17452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikia http://www.wikidata.org/entity/Q17459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Afr%C3%AEkaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q17461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Sw%C3%AAd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Norw%C3%AAc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefona_destan http://www.wikidata.org/entity/Q17517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_LGBT%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yorkshire http://www.wikidata.org/entity/Q163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binrax http://www.wikidata.org/entity/Q171495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulberojk http://www.wikidata.org/entity/Q171497 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeza http://www.wikidata.org/entity/Q171558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q171563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Aldini http://www.wikidata.org/entity/Q171637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irg http://www.wikidata.org/entity/Q171655 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alanya http://www.wikidata.org/entity/Q171810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Odesay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ve%C5%9Fartok http://www.wikidata.org/entity/Q171957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_L%C3%BBhansk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q171965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEm%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q171973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Winchester http://www.wikidata.org/entity/Q172157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elif_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q172537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_J%C3%AEmnast%C3%AEk%C3%AA_ya_Be%C5%9Fikta%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q172567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezman%C3%AA_d%C3%AAv http://www.wikidata.org/entity/Q172605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q172661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pept%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q172847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEraya_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q172872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pretor http://www.wikidata.org/entity/Q172907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Br%C3%AEna_heris%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q172941 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golpar%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q172964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_Shakhtar_Donetsk http://www.wikidata.org/entity/Q172969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevn http://www.wikidata.org/entity/Q173056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dal_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q173090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Euboia http://www.wikidata.org/entity/Q173096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glasnost http://www.wikidata.org/entity/Q173100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zal_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q173154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerxa_tivilman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q173156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mantiq%C3%AA_B%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q173183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_%C3%AA%C5%9Fbir http://www.wikidata.org/entity/Q173235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Xezer http://www.wikidata.org/entity/Q173282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akrost%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q173287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fob%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q175854 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadweriya_deyndariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bard-l%C3%A8s-Pesmes http://www.wikidata.org/entity/Q176124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fontenois-la-Ville http://www.wikidata.org/entity/Q176137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_dewlet%C3%AAn_serbixwe_%C3%BB_nav%C3%A7ey%C3%AAn_gir%C3%AAday%C3%AE_y%C3%AAn_piraniya_gelhe http://www.wikidata.org/entity/Q176310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Howard_Gardner http://www.wikidata.org/entity/Q176515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxa_cemser%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kel%C3%BBya_K%C3%AAvjal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Netewey%C3%AE_ya_Standard_%C3%BB_Teknolojiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q176691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemal_Kutay http://www.wikidata.org/entity/Q176735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_100_serket%C3%AEy%C3%AAn_l%C3%AEstey%C3%AA_%C3%BB_kevir%C3%AAn_kilometro http://www.wikidata.org/entity/Q176752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA_2010 http://www.wikidata.org/entity/Q176883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stal%C3%AEn%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q179121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_r%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siwarkar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nark%C3%AEsos http://www.wikidata.org/entity/Q179256 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyrik%C3%AA_bihu%C5%9Ft%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Despot%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q179352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eileya_l%C3%AEmf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destniv%C3%AEsara_Voynich http://www.wikidata.org/entity/Q179492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ab%C5%9Feron http://www.wikidata.org/entity/Q179538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Iapetos http://www.wikidata.org/entity/Q179543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Kollontai http://www.wikidata.org/entity/Q179558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ah%C3%BBra_Mezda http://www.wikidata.org/entity/Q179575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gam http://www.wikidata.org/entity/Q179651 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Gaugamelay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_yeknetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezafiyeta_ziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q179677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Chemin-et-Mont-l%C3%A8s-%C3%89trelles http://www.wikidata.org/entity/Q179703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prefektor%C3%AE_(Fransa) http://www.wikidata.org/entity/Q179831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mexm%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q179843 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorew%C3%AElka_mezintir http://www.wikidata.org/entity/Q179863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q179975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qitik http://www.wikidata.org/entity/Q179983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsk%C3%AAn_B%C3%AAst%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_100 http://www.wikidata.org/entity/Q180072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%AE%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180086 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apolonios http://www.wikidata.org/entity/Q180109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Faney%C3%AAn_b%C3%AErkariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_mekatron%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berpi%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q180225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_Gospel http://www.wikidata.org/entity/Q180268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Movik http://www.wikidata.org/entity/Q180323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojniv%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q185598 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dayiksalar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_heyv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q185688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metodoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirovdost%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ir%C3%A7ire http://www.wikidata.org/entity/Q185784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Isaac_Alb%C3%A9niz http://www.wikidata.org/entity/Q185812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asparag%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q185906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alanas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q186083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gihab%C3%AAdeman http://www.wikidata.org/entity/Q186181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadiyan http://www.wikidata.org/entity/Q186213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kufe http://www.wikidata.org/entity/Q186234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermansaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q186249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Firax%C5%9Fok http://www.wikidata.org/entity/Q186263 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kim_Kardashian http://www.wikidata.org/entity/Q186304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siza http://www.wikidata.org/entity/Q186361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otozom http://www.wikidata.org/entity/Q186380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kinduz http://www.wikidata.org/entity/Q186418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Game_Boy http://www.wikidata.org/entity/Q186437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha%C3%A7%C3%AEko http://www.wikidata.org/entity/Q186486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezosoprano http://www.wikidata.org/entity/Q186506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hispania http://www.wikidata.org/entity/Q186513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nars%C3%AEs%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q186529 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_mertal http://www.wikidata.org/entity/Q186554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Chapelle-Saint-Quillain http://www.wikidata.org/entity/Q186578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_leopar http://www.wikidata.org/entity/Q186663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berguhk http://www.wikidata.org/entity/Q186819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matt_LeBlanc http://www.wikidata.org/entity/Q186896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C5%9Ferk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Men%C5%9Fev%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q191515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pizza_Hut http://www.wikidata.org/entity/Q191615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mangaka http://www.wikidata.org/entity/Q191633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Firenzey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perejil http://www.wikidata.org/entity/Q191750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_norw%C3%AAc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hello_Kitty http://www.wikidata.org/entity/Q191794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnar_(dirav) http://www.wikidata.org/entity/Q191830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guldank http://www.wikidata.org/entity/Q191851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevxwer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aka http://www.wikidata.org/entity/Q191962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyojen%C3%AA_Apolon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Madr%C3%AEd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yu-Gi-Oh! http://www.wikidata.org/entity/Q192015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melankol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_dabe%C5%9Fkirina_anatom%C3%AEk_a_terapeut%C3%AEk_a_k%C3%AEmyew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmera http://www.wikidata.org/entity/Q192107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binhi%C5%9Far http://www.wikidata.org/entity/Q192105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal http://www.wikidata.org/entity/Q192130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%AEos http://www.wikidata.org/entity/Q192136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gare%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q192205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pur%C3%AEzma_ziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perwerdehiya_zayend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_gust%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cassiodorus http://www.wikidata.org/entity/Q192365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AElo http://www.wikidata.org/entity/Q192401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iftexas http://www.wikidata.org/entity/Q192411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Taiping http://www.wikidata.org/entity/Q192408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hukmeta_j%C3%AEnfirehiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Media_Player http://www.wikidata.org/entity/Q192527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DRM http://www.wikidata.org/entity/Q192532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zl%C3%ADn_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q192536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Damn_Small_Linux http://www.wikidata.org/entity/Q192546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edmund_Phelps http://www.wikidata.org/entity/Q192566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karkirina_zarokan http://www.wikidata.org/entity/Q192571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_slovak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElgirtin http://www.wikidata.org/entity/Q192620 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%B6rg_Juretzka http://www.wikidata.org/entity/Q1715385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C4%B0TEM http://www.wikidata.org/entity/Q1717958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kefer_Nebo http://www.wikidata.org/entity/Q1721075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nzema http://www.wikidata.org/entity/Q1722812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Term%C3%AEnoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1725664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilatnas http://www.wikidata.org/entity/Q1731155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rista_kincan http://www.wikidata.org/entity/Q1755179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ereb%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q1761646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAra_berf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1762742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEroka_b%C3%AAdaw%C3%AE_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q1763378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lady_Bedfort http://www.wikidata.org/entity/Q1767078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumok http://www.wikidata.org/entity/Q1768530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1792998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1793004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Kordobay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1796198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBr%C3%AAn_j%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q1798603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Fil%C3%AEp%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1799545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zordariya_dij%C3%AE_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q1800556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_lek http://www.wikidata.org/entity/Q1800826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lobiyo http://www.wikidata.org/entity/Q1858518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mobed http://www.wikidata.org/entity/Q1858526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_27%C3%AA_gulana_1960an_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1859259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikeva_(hev%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q1866347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirsgir%C3%AAka_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1920219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokkomar%C3%AA_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1922067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesut_Bakkal http://www.wikidata.org/entity/Q1924617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Submit_an_edit_request/config http://www.wikidata.org/entity/Q17171953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergez http://www.wikidata.org/entity/Q17174473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaudala http://www.wikidata.org/entity/Q17189223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Livar http://www.wikidata.org/entity/Q17232562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pan_Entertainment http://www.wikidata.org/entity/Q17278347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmanuelle_Charpentier http://www.wikidata.org/entity/Q17280087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Onnik_Dinkjian http://www.wikidata.org/entity/Q17285658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Rojhilata_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q17307883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr%C3%AA_kar%C3%AAn_navxwey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17578116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaniya_Bil http://www.wikidata.org/entity/Q17582675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kak%C3%AAy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17604838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Pety%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q17615999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apple_Watch http://www.wikidata.org/entity/Q18010946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qasim_%C5%9Ee%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q18027056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct/nav%C3%AApar%C3%AAzgeh http://www.wikidata.org/entity/Q18559590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgogne-Franche-Comt%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q18578267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acrophoca http://www.wikidata.org/entity/Q18604635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_he%C5%9Ftp%C3%AAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18611338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/C%C3%AEhan http://www.wikidata.org/entity/Q18617022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kinox.to http://www.wikidata.org/entity/Q18628166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Shortcut/config http://www.wikidata.org/entity/Q18640162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aster%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q18642285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eecere/dane http://www.wikidata.org/entity/Q18642334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Azd%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18670106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hauts-de-France http://www.wikidata.org/entity/Q18677767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Normand%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18677875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grand_Est http://www.wikidata.org/entity/Q18677983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Occitanie_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q18678265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Yewnanistan http://www.wikidata.org/entity/Q18691744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubrovnik http://www.wikidata.org/entity/Q1722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubl%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q1761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reykjav%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanoi http://www.wikidata.org/entity/Q1858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Rast%C3%AEn_a_%C3%8Esa http://www.wikidata.org/entity/Q1859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andorra_la_Vella http://www.wikidata.org/entity/Q1863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bangkok http://www.wikidata.org/entity/Q1861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur http://www.wikidata.org/entity/Q1865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEbet http://www.wikidata.org/entity/Q17252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Otonom_a_T%C3%AEbet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gilover http://www.wikidata.org/entity/Q17278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AA%C5%9Ftirme http://www.wikidata.org/entity/Q17592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_gi%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_korey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Middlesex http://www.wikidata.org/entity/Q19186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heilongjiang http://www.wikidata.org/entity/Q19206 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEn_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q173290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gor http://www.wikidata.org/entity/Q173387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Ternop%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q173407 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q173424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marvel_Comics http://www.wikidata.org/entity/Q173496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Narincok http://www.wikidata.org/entity/Q173517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4nern http://www.wikidata.org/entity/Q173596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%BBde http://www.wikidata.org/entity/Q173603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEsakar%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q173600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kinfan http://www.wikidata.org/entity/Q173756 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keriy%C3%AA_atom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q177013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burger_King http://www.wikidata.org/entity/Q177054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stranb%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q177220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnoks%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q177342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_netewey%C3%AE_ya_Yosemitey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar_Xel%C3%AEfe http://www.wikidata.org/entity/Q180465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%BBlans http://www.wikidata.org/entity/Q180481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelperest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_Alaskay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q180531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nem http://www.wikidata.org/entity/Q180600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gurz http://www.wikidata.org/entity/Q180656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ang%C3%AEna_pektor%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q180762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/So%C3%BBsa http://www.wikidata.org/entity/Q180773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_port%C3%BBgal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q180817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuroz http://www.wikidata.org/entity/Q181032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Sol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q181040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tit%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q181095 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%BB%C3%A7istan http://www.wikidata.org/entity/Q181103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Feya_glutam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer http://www.wikidata.org/entity/Q181162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEgraf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181260 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_hav%C3%AEn%C3%AE_y%C3%AAn_ol%C3%AEmpiyad%C3%AA_2020 http://www.wikidata.org/entity/Q181278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fanz%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q181298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baviksalar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kinikan http://www.wikidata.org/entity/Q181379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galyon http://www.wikidata.org/entity/Q181469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEdniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q186986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erik_Satie http://www.wikidata.org/entity/Q187192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artr%C3%AEta_rumato%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q187255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulx,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q187265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enbar_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q187334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zelemele http://www.wikidata.org/entity/Q187365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekwatora_esm%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q187646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEraveker http://www.wikidata.org/entity/Q187661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meym%C3%BBna_av%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Fha%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emarata_Eb%C3%BB_Zeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Autet http://www.wikidata.org/entity/Q187806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tracy_Chapman http://www.wikidata.org/entity/Q187814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AE%C5%9Fesaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q187939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerejdax http://www.wikidata.org/entity/Q187946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konteynir http://www.wikidata.org/entity/Q187956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Langston_Hughes http://www.wikidata.org/entity/Q188093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PhpMyAdmin http://www.wikidata.org/entity/Q188104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q188151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Universiade http://www.wikidata.org/entity/Q188158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enterferon http://www.wikidata.org/entity/Q188269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zak http://www.wikidata.org/entity/Q192746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_Hindistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AEtal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heybera_r%C3%AEj%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q192788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Wadlow http://www.wikidata.org/entity/Q192789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ovov%C3%AEv%C3%AEpar http://www.wikidata.org/entity/Q192805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tel_Av%C3%AEv_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q192811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbaraya_N%C3%AEkom%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nex%C5%9Feya_hi%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sherlock_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q192837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AA%C5%9Fker http://www.wikidata.org/entity/Q192848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyon http://www.wikidata.org/entity/Q192852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelibolu http://www.wikidata.org/entity/Q192860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Necef_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q192882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlisle http://www.wikidata.org/entity/Q192896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyam http://www.wikidata.org/entity/Q192906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarin%C3%AAn_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q192935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Gran%C3%AEkos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Stembol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q192964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87and%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q192989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnar%C3%AA_Iraq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q193094 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q193104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prada http://www.wikidata.org/entity/Q193136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harmegedon http://www.wikidata.org/entity/Q193151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Perestgeh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q193163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q193188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAceme http://www.wikidata.org/entity/Q193204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerk%C3%BBk_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q193268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_lavlavkan http://www.wikidata.org/entity/Q193335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedaniya_osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q193383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krok%C3%AAt http://www.wikidata.org/entity/Q193387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pocahontas http://www.wikidata.org/entity/Q193406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serv%C3%AEsa_Web http://www.wikidata.org/entity/Q193424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Dubai http://www.wikidata.org/entity/Q193439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buda,_Budape%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q193478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabotaj http://www.wikidata.org/entity/Q193518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wijdan http://www.wikidata.org/entity/Q193526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sertab_Erener http://www.wikidata.org/entity/Q193534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besre_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q193551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Favtin http://www.wikidata.org/entity/Q193579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yar%C3%AEgeha_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q193592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senteza_Tirk-%C3%8Eslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1734369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Keban%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1737672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suq http://www.wikidata.org/entity/Q1768817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerab_Sofl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1770030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q1770049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela_Re%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q1770060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patave http://www.wikidata.org/entity/Q1770065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirasa http://www.wikidata.org/entity/Q1807269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Endar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1807968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBmin http://www.wikidata.org/entity/Q1812992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_s%C3%BBs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1816048 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_mor%C3%AEngayan http://www.wikidata.org/entity/Q1874920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutz_Mackensy http://www.wikidata.org/entity/Q1878158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_z%C3%AErfon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1929656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojnamevan http://www.wikidata.org/entity/Q1930187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%AEvan http://www.wikidata.org/entity/Q1934482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_Mal%C3%AAn_Pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1985795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_E%C5%9Fkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1986139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darya_Dadvar http://www.wikidata.org/entity/Q1989119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AApa http://www.wikidata.org/entity/Q1989288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/config http://www.wikidata.org/entity/Q17347205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/data http://www.wikidata.org/entity/Q17347215 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/shared http://www.wikidata.org/entity/Q17347224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/blacklist http://www.wikidata.org/entity/Q17347230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protection_banner/config http://www.wikidata.org/entity/Q18084435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Ciz%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18111299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/z%C3%AAde http://www.wikidata.org/entity/Q18115619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Efr%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18124518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Kobaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18126867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitilan_%C3%AAn_b%C3%AAw%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q18139715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Edge http://www.wikidata.org/entity/Q18698690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Feriya_%C5%9Eam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18702322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevpeymaniya_Navnetewey%C3%AE_li_dij%C3%AE_Dai%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18712599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sunderland http://www.wikidata.org/entity/Q18717489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Charlie_Hebdo http://www.wikidata.org/entity/Q18718876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Hindistan http://www.wikidata.org/entity/Q18808179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/R%C3%BBsya http://www.wikidata.org/entity/Q18808182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Slovenya http://www.wikidata.org/entity/Q18808192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Engilistan http://www.wikidata.org/entity/Q18808203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Keyaniya_Yekb%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18808205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafira_%C5%9Fer http://www.wikidata.org/entity/Q19287541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_teror%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19309898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%C5%9Fil%C3%A7am http://www.wikidata.org/entity/Q19311979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/YouNow http://www.wikidata.org/entity/Q19311988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr%C3%AA_Dad%C3%AA_(%C3%8Esra%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q19315413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCld%C3%BCr_G%C3%BCld%C3%BCr_Show http://www.wikidata.org/entity/Q19327454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Ciwan%C3%AAn_Welatpar%C3%AAz_%C3%BB_%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q19343726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Identifiers http://www.wikidata.org/entity/Q19841691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_sources http://www.wikidata.org/entity/Q19856896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/config http://www.wikidata.org/entity/Q19858945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensarulfurqan http://www.wikidata.org/entity/Q19891998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ilaxa http://www.wikidata.org/entity/Q19903225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Innsbruck http://www.wikidata.org/entity/Q1735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tallinn http://www.wikidata.org/entity/Q1770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_astronom%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordianus_III http://www.wikidata.org/entity/Q1812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_H%E1%BB%9Bi http://www.wikidata.org/entity/Q1877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Concepci%C3%B3n,_%C5%9E%C3%AEle http://www.wikidata.org/entity/Q1880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_ewroy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_qeyd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PlanetRomeo http://www.wikidata.org/entity/Q18695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AExwer http://www.wikidata.org/entity/Q18789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veqetandek http://www.wikidata.org/entity/Q18794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q18813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA http://www.wikidata.org/entity/Q19317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_hind_%C3%BB_ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breinigerberg http://www.wikidata.org/entity/Q19869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quebec http://www.wikidata.org/entity/Q176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur http://www.wikidata.org/entity/Q177232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fuzeya_bal%C3%AEst%C3%AEk_a_navparzem%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q177471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ARPANET http://www.wikidata.org/entity/Q177524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q177549 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civat http://www.wikidata.org/entity/Q177634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nefroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q177635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binkom http://www.wikidata.org/entity/Q177646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helal http://www.wikidata.org/entity/Q177823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_japon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q177837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEqalok http://www.wikidata.org/entity/Q177856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Balkan%C3%AA_y%C3%AA_Yekem http://www.wikidata.org/entity/Q177918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Algor%C3%AEtmay%C3%AA_r%C3%AAzkerdi%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q181593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Mikolay%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q181633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suzuki http://www.wikidata.org/entity/Q181642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%BBne http://www.wikidata.org/entity/Q181791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juche http://www.wikidata.org/entity/Q181800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nekrof%C3%AElya http://www.wikidata.org/entity/Q181843 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Ali_A%C4%9Fca http://www.wikidata.org/entity/Q181938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikesteka_bakur%C3%AA_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q181971 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kred%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q182076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4ttern http://www.wikidata.org/entity/Q188195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayet http://www.wikidata.org/entity/Q188219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEbel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sunderland http://www.wikidata.org/entity/Q188304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Brez%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AElke http://www.wikidata.org/entity/Q188387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewletok http://www.wikidata.org/entity/Q188443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_stran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles_Times http://www.wikidata.org/entity/Q188515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexte%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q188518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamoste_%C3%BB_Margar%C3%AEta http://www.wikidata.org/entity/Q188538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amony%C3%BBmklor%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q188543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pangram http://www.wikidata.org/entity/Q188546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Netewey%C3%AE_ya_Zapat%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q188590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehik%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q188603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%A7irik http://www.wikidata.org/entity/Q188601 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adezyon http://www.wikidata.org/entity/Q188666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_taybet http://www.wikidata.org/entity/Q188728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mars_One http://www.wikidata.org/entity/Q188738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz http://www.wikidata.org/entity/Q188737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_n%C3%BBner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q188759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superleheng http://www.wikidata.org/entity/Q188784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_200 http://www.wikidata.org/entity/Q188819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q188915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tav http://www.wikidata.org/entity/Q193788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Givzonik http://www.wikidata.org/entity/Q193798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_h%C3%AAj%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q193807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ryan_Gosling http://www.wikidata.org/entity/Q193815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Odeya_niv%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q193837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Digimon http://www.wikidata.org/entity/Q193884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Falsetto http://www.wikidata.org/entity/Q193935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Rainier http://www.wikidata.org/entity/Q194057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arrond%C3%AEsement%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q194203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEkar%C3%AAn_bera http://www.wikidata.org/entity/Q194240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Suvarnabhumi http://www.wikidata.org/entity/Q194316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fantastic_Beasts_and_Where_to_Find_Them http://www.wikidata.org/entity/Q194424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Men%C3%BB%C3%A7%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q195422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_mirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q195567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%81obez http://www.wikidata.org/entity/Q196163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lejyona_Cih%C3%BByan http://www.wikidata.org/entity/Q198954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_xeml%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q199182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sargon%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q199461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q199700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirkan http://www.wikidata.org/entity/Q199771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerde%C5%9Ft_wiha_ferman_kir_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q199774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q199820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikipediya_r%C3%BBmen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q199864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Ararat http://www.wikidata.org/entity/Q199880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEbran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q199913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerafettin_Kaya http://www.wikidata.org/entity/Q1774637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Karker_a_Sosyal_Demokrat_a_R%C3%BBsyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1774814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Zehferan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1776325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kombret http://www.wikidata.org/entity/Q1777188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evanescence http://www.wikidata.org/entity/Q1777698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Jin%C3%AAn_%C5%9Eore%C5%9Fger_a_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1777749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otto_Ballerstedt http://www.wikidata.org/entity/Q1778514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_%C5%9Eafak http://www.wikidata.org/entity/Q1815813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pootle http://www.wikidata.org/entity/Q1816344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEndara http://www.wikidata.org/entity/Q1817013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1884731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirka http://www.wikidata.org/entity/Q1888526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7ika http://www.wikidata.org/entity/Q1888584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_M%C3%BBsa http://www.wikidata.org/entity/Q1888595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memela http://www.wikidata.org/entity/Q1888654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nishiyama_S%C5%8Din http://www.wikidata.org/entity/Q1889691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esk%C3%AEkoy http://www.wikidata.org/entity/Q1890135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eva_ku_div%C3%AA_b%C3%AA_gotin_(helbest) http://www.wikidata.org/entity/Q1937794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/His%C3%AA_dem_%C3%BB_r%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1937869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1938052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cins%C3%AA_kerev%C3%AEdan http://www.wikidata.org/entity/Q1942450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lunar_New_Year http://www.wikidata.org/entity/Q1944136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozoleya_Che_Guevara http://www.wikidata.org/entity/Q1946569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukr%C3%AE_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q1952045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_bixemil http://www.wikidata.org/entity/Q1955769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C3%AErt%C3%AEn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1962100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Req%C3%AA_s%C3%AAlan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1989799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azis http://www.wikidata.org/entity/Q1990992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1991587 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArik,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q1991801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwan http://www.wikidata.org/entity/Q1991869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_Neynewa http://www.wikidata.org/entity/Q1993049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cuz http://www.wikidata.org/entity/Q1994796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhang%C3%AEr_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q1996672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1996684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEvana_R%C3%AAhesin%C3%AA_ya_Standard http://www.wikidata.org/entity/Q1999572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_%C3%A7andiniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12159342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_10 http://www.wikidata.org/entity/Q18168774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gi%C5%9Ftpirsiya_Serxweb%C3%BBna_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_ya_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q18206659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serb%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18819339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case/data http://www.wikidata.org/entity/Q18882850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case/config http://www.wikidata.org/entity/Q18882858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Xwendekar%C3%AAn_Misilman http://www.wikidata.org/entity/Q19382080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19514494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cecoxan http://www.wikidata.org/entity/Q19594867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Na http://www.wikidata.org/entity/Q19609894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Best_Van http://www.wikidata.org/entity/Q19610742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_B%C3%AEr%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19610800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%AA_Damokles http://www.wikidata.org/entity/Q19610972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7ey%C3%AAn_Hewsel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19611498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sema_Peyman http://www.wikidata.org/entity/Q19612456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Awistralya http://www.wikidata.org/entity/Q19911864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Demokrat%C3%AEk_a_Gelan http://www.wikidata.org/entity/Q19922447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fil%C3%AEp%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q19938606 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dan%C3%AEmarka http://www.wikidata.org/entity/Q19938615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada http://www.wikidata.org/entity/Q19953594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tirkiye http://www.wikidata.org/entity/Q19961796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zernkut_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q19963004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirdane http://www.wikidata.org/entity/Q19973637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanz%C3%AEbar http://www.wikidata.org/entity/Q1774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEga http://www.wikidata.org/entity/Q1773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEplomas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1889 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q1951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manitoba http://www.wikidata.org/entity/Q1948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nova_Scotia http://www.wikidata.org/entity/Q1952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola http://www.wikidata.org/entity/Q1959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam http://www.wikidata.org/entity/Q1960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saskatchewan http://www.wikidata.org/entity/Q1989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karbond%C3%AEoks%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q1997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/GPS http://www.wikidata.org/entity/Q18822 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir%C3%AE%C5%9Fka_zelkav http://www.wikidata.org/entity/Q18847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilx%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q18851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEqsor http://www.wikidata.org/entity/Q18859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qefqasya http://www.wikidata.org/entity/Q18869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Polkovnik_Savovo http://www.wikidata.org/entity/Q18883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nha_Trang http://www.wikidata.org/entity/Q19491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fritz_Lang http://www.wikidata.org/entity/Q19504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bonobo http://www.wikidata.org/entity/Q19537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motora_l%C3%AAger%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rafael_Correa http://www.wikidata.org/entity/Q19581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oracle http://www.wikidata.org/entity/Q19900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piling_(Panthera_tigris) http://www.wikidata.org/entity/Q19939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oklata http://www.wikidata.org/entity/Q195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betoncourt-sur-Mance http://www.wikidata.org/entity/Q177972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q178024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_(kevnar) http://www.wikidata.org/entity/Q178054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEb%C3%AEdo http://www.wikidata.org/entity/Q178066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cenans http://www.wikidata.org/entity/Q178080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Snowbordsiwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q178131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ket%C3%A7ap http://www.wikidata.org/entity/Q178143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huske http://www.wikidata.org/entity/Q178243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%8Evano-Frank%C3%AEvsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q178269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqil http://www.wikidata.org/entity/Q178354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentr%C3%AEol http://www.wikidata.org/entity/Q178355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAnc http://www.wikidata.org/entity/Q178359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xavier_Naidoo http://www.wikidata.org/entity/Q178391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gucci http://www.wikidata.org/entity/Q178516 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEkomun%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q182121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belx http://www.wikidata.org/entity/Q182159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Tirkiye http://www.wikidata.org/entity/Q182231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Empat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q182263 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lit http://www.wikidata.org/entity/Q182293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amony%C3%BBmn%C3%AEtrat http://www.wikidata.org/entity/Q182329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loqim http://www.wikidata.org/entity/Q182339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr%C3%AA_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q182347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reality-TV http://www.wikidata.org/entity/Q182415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_navparzem%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q182473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bing http://www.wikidata.org/entity/Q182496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Sevr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q182515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7a_deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q182559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cirn%C3%AEsa_ava_%C5%9For http://www.wikidata.org/entity/Q182599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarezm http://www.wikidata.org/entity/Q182647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xencer http://www.wikidata.org/entity/Q182780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AEmera http://www.wikidata.org/entity/Q182790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keos http://www.wikidata.org/entity/Q182837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaj%C3%BBya_jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q182895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karant%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q182899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qalikdar%C3%AAn_nerm http://www.wikidata.org/entity/Q182978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gastr%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q183130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Karamazov_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q183157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEtam%C3%AEn%C3%AAn_B http://www.wikidata.org/entity/Q183206 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoterap%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q183257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C3%BBra http://www.wikidata.org/entity/Q183283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q183281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktator http://www.wikidata.org/entity/Q183318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maweraunnehr http://www.wikidata.org/entity/Q183324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Attenborough http://www.wikidata.org/entity/Q183337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEn%C3%BBz%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q183344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/VY_Canis_Majoris http://www.wikidata.org/entity/Q183349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anser_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q183361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AEron http://www.wikidata.org/entity/Q183417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEvonya http://www.wikidata.org/entity/Q183464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_p%C3%AAvajoya_graf%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q183484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helaw http://www.wikidata.org/entity/Q183599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jojo http://www.wikidata.org/entity/Q183621 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurmarmarok http://www.wikidata.org/entity/Q183660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makeqan%C3%BBna_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q189066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transgender http://www.wikidata.org/entity/Q189125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergiriya_xaney%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q189146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Piling%C3%AA_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q189150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad_hominem http://www.wikidata.org/entity/Q189183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vez%C3%AEkul http://www.wikidata.org/entity/Q189206 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Efser http://www.wikidata.org/entity/Q189290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Qacaran http://www.wikidata.org/entity/Q189326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neynewa_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q189352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEst%C3%AEpos http://www.wikidata.org/entity/Q189506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arvo_P%C3%A4rt http://www.wikidata.org/entity/Q189534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dihok_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q189541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Zengiyan http://www.wikidata.org/entity/Q189545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2016 http://www.wikidata.org/entity/Q189571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkroskop http://www.wikidata.org/entity/Q196538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Govan http://www.wikidata.org/entity/Q196939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lam%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q200073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElma_tirs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q200092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Gel http://www.wikidata.org/entity/Q200106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nekropol http://www.wikidata.org/entity/Q200141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ftqefqasya http://www.wikidata.org/entity/Q200173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzey%C3%AA_av%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q200184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xar http://www.wikidata.org/entity/Q200199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q200200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_mirovahiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q200325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikeftvan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q200341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelek_(navg%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q200433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxeia http://www.wikidata.org/entity/Q200441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_hol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q203834 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Saint-Maurice http://www.wikidata.org/entity/Q203862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_Yewnan http://www.wikidata.org/entity/Q204100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gormiza_Dijon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q204226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q204225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cendirme http://www.wikidata.org/entity/Q204310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rastgiriya_tund http://www.wikidata.org/entity/Q204481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyan_(biyoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q1780863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bromsten http://www.wikidata.org/entity/Q1781250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_mizgefta_%C3%AEbrah%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1783157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BBv%C3%AAn_Lichtenberg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1823370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qot%C3%AEka_photography http://www.wikidata.org/entity/Q1823435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimankuj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1826594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorben%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q1827035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaza_qijik http://www.wikidata.org/entity/Q1835559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ruta_Neval%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1889638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sewid%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1889687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tec%C3%AEra_Kurmanca http://www.wikidata.org/entity/Q1889752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qoreveng http://www.wikidata.org/entity/Q1890952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manou_Lubowski http://www.wikidata.org/entity/Q1891026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AEce http://www.wikidata.org/entity/Q1891754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/American_Sable http://www.wikidata.org/entity/Q1894452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Margarita_Borissowna_Rudenko http://www.wikidata.org/entity/Q1895186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Yakob http://www.wikidata.org/entity/Q1966853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perewnaw%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1967135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eniya_Rizgariya_Netewey%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1967969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_kolanan http://www.wikidata.org/entity/Q1969455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1972007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Necdet_%C3%9Cn%C3%BCvar http://www.wikidata.org/entity/Q1973627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayend%C3%AEt%C3%AE_di_%C3%AEslam%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q1974389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q2000693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2002752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelaius http://www.wikidata.org/entity/Q2003332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Winpooch http://www.wikidata.org/entity/Q2004681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avis_pa%C5%9Fvekirin http://www.wikidata.org/entity/Q2004691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Bretonneau http://www.wikidata.org/entity/Q2004700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pf%C3%A4ffingen http://www.wikidata.org/entity/Q2005351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuska http://www.wikidata.org/entity/Q2005509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PalTalk http://www.wikidata.org/entity/Q2007020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PTCA http://www.wikidata.org/entity/Q2008344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q18218431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Sefewiyan http://www.wikidata.org/entity/Q18234383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_using_duplicate_arguments_in_template_calls http://www.wikidata.org/entity/Q18338361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Erd http://www.wikidata.org/entity/Q18342859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:2015_li_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18910400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vivaldi_(geroka_tevn%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q18913176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_mal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18915527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Icon/data http://www.wikidata.org/entity/Q18947942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Akadem%C3%AEk_a_O%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19670589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_Jinan_a_FIFA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q19672232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/School_of_Rock_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q20016120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q20389218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brat%C3%AEslava http://www.wikidata.org/entity/Q1780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xart%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q1963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_Brunswick http://www.wikidata.org/entity/Q1965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolumbiya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newfoundland_%C3%BB_Labrador http://www.wikidata.org/entity/Q2003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Northwest_Territories http://www.wikidata.org/entity/Q2007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/2008 http://www.wikidata.org/entity/Q2004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/JavaScript http://www.wikidata.org/entity/Q2005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Gaulle http://www.wikidata.org/entity/Q2042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asp%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q18216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Turks_%C3%BB_Kaykos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tremp http://www.wikidata.org/entity/Q18272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nim%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q18281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_par%C3%A7ikan http://www.wikidata.org/entity/Q18334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_teor%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q18362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEkya http://www.wikidata.org/entity/Q18927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milkiyeta_gi%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19652 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBkare%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q19660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Louvre http://www.wikidata.org/entity/Q19675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Serxweb%C3%BBn%C3%AA_ya_Porto_R%C3%AEkoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q19683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Thames http://www.wikidata.org/entity/Q19686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker http://www.wikidata.org/entity/Q19707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEqero%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q19740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_London%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerd%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q1 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek http://www.wikidata.org/entity/Q199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du http://www.wikidata.org/entity/Q200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pravda http://www.wikidata.org/entity/Q183644 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Program%C3%A7%C3%AAker http://www.wikidata.org/entity/Q183888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mammaloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q183904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berhemh%C3%AAner%C3%AA_muz%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q183945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%AEber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Preston http://www.wikidata.org/entity/Q184090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp%C3%AA_kih%C3%AAl_%C3%AA_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_I_N%C3%AEkator http://www.wikidata.org/entity/Q184176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEga_%C5%9Fampiyon%C3%AAn_UEFAy%C3%AA_2009/2010 http://www.wikidata.org/entity/Q184182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soravk http://www.wikidata.org/entity/Q184191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanton%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q184188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengar http://www.wikidata.org/entity/Q184197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apollo_8 http://www.wikidata.org/entity/Q184201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferromanyet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q184207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAt%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q184216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C3%AEa http://www.wikidata.org/entity/Q184232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah http://www.wikidata.org/entity/Q184299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ava_Deryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q184395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tet%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q184437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A4laren http://www.wikidata.org/entity/Q184492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biw%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q184511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Key%C3%AEtiya_serberday%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boud%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q184634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hell%C3%BB%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q184726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eng%C3%AEz%C3%AEsyona_span%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q184725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krav_Maga http://www.wikidata.org/entity/Q184733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Slavoj_%C5%BDi%C5%BEek http://www.wikidata.org/entity/Q184750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nintendo_64 http://www.wikidata.org/entity/Q184839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_n%C3%AE%C5%9Fandan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q184848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_%C3%8Emperator%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_Bihar_%C3%BB_Payiz http://www.wikidata.org/entity/Q185047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bomaweya_Mendel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q185055 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vokat%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q185077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBresaz http://www.wikidata.org/entity/Q185091 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tobago http://www.wikidata.org/entity/Q185111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Genc%C3%AEney%C3%AA_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q185118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx http://www.wikidata.org/entity/Q185166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEq%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AA_Kevn http://www.wikidata.org/entity/Q185237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Air_Canada http://www.wikidata.org/entity/Q185339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Monar%C5%9Fiy%C3%AAn_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q185373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet%C3%AAn_endam%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q185441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Nikolayevich_Skryabin http://www.wikidata.org/entity/Q185647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenobia http://www.wikidata.org/entity/Q189705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q189746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasit_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q189747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pez http://www.wikidata.org/entity/Q189804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belerofon http://www.wikidata.org/entity/Q189872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kulav http://www.wikidata.org/entity/Q189964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwant%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baranp%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q190052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marduk http://www.wikidata.org/entity/Q190123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Streptococcus http://www.wikidata.org/entity/Q190161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr%C3%AA_hungil%C3%AEskan_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q190214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/EET http://www.wikidata.org/entity/Q190252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannasiya_d%C3%AErok%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaza_rondikbar http://www.wikidata.org/entity/Q190512 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpersaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_d%C3%AErok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q190721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentrozom http://www.wikidata.org/entity/Q190769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ask http://www.wikidata.org/entity/Q190858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengd%C3%AAr%C3%AAn_r%C3%AAza_navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q190885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merkava http://www.wikidata.org/entity/Q190986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bd http://www.wikidata.org/entity/Q191000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAw%C3%AA_r%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q191019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fredrik_Bajer http://www.wikidata.org/entity/Q191016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ealgerdan http://www.wikidata.org/entity/Q191022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selef%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q191057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexda_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q191075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Germahiya_Curie http://www.wikidata.org/entity/Q191073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val_Kilmer http://www.wikidata.org/entity/Q191084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaskonya http://www.wikidata.org/entity/Q191085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_s%C3%BBsmaran http://www.wikidata.org/entity/Q191102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_%C5%9Eensiy%C3%AA_1556 http://www.wikidata.org/entity/Q191293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danezana_Maf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gama_Pentaton%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q191345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Greva_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q191355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bingeh http://www.wikidata.org/entity/Q191360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaj%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q191386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zepl%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q191413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%BBr_I http://www.wikidata.org/entity/Q191455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louis_Vuitton http://www.wikidata.org/entity/Q191485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgraf http://www.wikidata.org/entity/Q191494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Armaw%C3%AEr_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q201147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEgran%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q201303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golpar%C3%AAz_(futbol) http://www.wikidata.org/entity/Q201330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peldank http://www.wikidata.org/entity/Q201456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_zanist%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q201486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%8Esos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q201526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Status_quo http://www.wikidata.org/entity/Q201610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dur%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q201650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazin http://www.wikidata.org/entity/Q201664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gep%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q201706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moped http://www.wikidata.org/entity/Q201783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Sw%C3%AEsrey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q201787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fanbaz http://www.wikidata.org/entity/Q201948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teleskopa_Fezay%C3%AA_ya_Spitzer http://www.wikidata.org/entity/Q201953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEber http://www.wikidata.org/entity/Q201959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arx%C3%AEtas http://www.wikidata.org/entity/Q202001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinhua http://www.wikidata.org/entity/Q204839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Tokyo-Haneda http://www.wikidata.org/entity/Q204853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Federal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q204886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_qirax%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q204894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derdora_sermas%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q205020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_c%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q205049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dominic_Purcell http://www.wikidata.org/entity/Q205278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewk http://www.wikidata.org/entity/Q205276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muntazar_el-Zeyd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q205360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirkirina_hik%C3%BBmetan_ji_aliy%C3%AA_siyon%C3%AEstan_ve_(teoriya_komploy%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q205364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goktirk http://www.wikidata.org/entity/Q205466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Campagne,_Oise http://www.wikidata.org/entity/Q205559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Purgerot http://www.wikidata.org/entity/Q205626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deraz%C3%AEnka_xizaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q205660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norm_(civaknas%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q205665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parazoa http://www.wikidata.org/entity/Q205716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_misir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q205740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biennale_di_Venezia http://www.wikidata.org/entity/Q205751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aedilis http://www.wikidata.org/entity/Q205757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/RNAy%C3%AA_hander http://www.wikidata.org/entity/Q205858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-ziman http://www.wikidata.org/entity/Q206577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurs%C3%AEpalek http://www.wikidata.org/entity/Q1847455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qisas http://www.wikidata.org/entity/Q1852258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9F%C3%AEngeha_hik%C3%BBmet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1901835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alay%C3%AAn_%C3%8Emperatoriya_Osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1907209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_ziman%C3%AA_bengal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1975418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AEpi%C5%9Fta_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q1979420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Protozooloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1980387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qas%C3%AEta http://www.wikidata.org/entity/Q1982665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7beriya_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q1983893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Donetsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2012050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akalat http://www.wikidata.org/entity/Q2050255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shreya_Ghoshal http://www.wikidata.org/entity/Q2050788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patty_Frank http://www.wikidata.org/entity/Q2058358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fvan http://www.wikidata.org/entity/Q2066131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Star_TV http://www.wikidata.org/entity/Q2067812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spong%C3%AEoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18392412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct/bajar http://www.wikidata.org/entity/Q18402213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siba_%C5%9E%C3%AAx_Xidir http://www.wikidata.org/entity/Q18412880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_Ernest_Butler http://www.wikidata.org/entity/Q18508031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Stembol http://www.wikidata.org/entity/Q19795306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_diq-4 http://www.wikidata.org/entity/Q19815550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eveng%C3%AAn_kurdan_%C3%AAn_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19817851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zexeriyan http://www.wikidata.org/entity/Q19818171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Afghan_Girl http://www.wikidata.org/entity/Q19819228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husamudewle_Ebul%C5%9Fewq http://www.wikidata.org/entity/Q20100722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_Re%C5%9F%C3%AEdxan_Xorasan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20110298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Demokrat%C3%AEk_a_Yaresan http://www.wikidata.org/entity/Q20110378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_Wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q20161175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garo_Paylan http://www.wikidata.org/entity/Q20164837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Elifbay_Kirma%C5%9Fan%C3%AE_(Xwar%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q20170168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hvovi http://www.wikidata.org/entity/Q20466336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aytekin_Ata%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20471187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_gerok http://www.wikidata.org/entity/Q20472614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AAn_7%27%C3%AA_hez%C3%AErana_2015%27an_li_D%C3%AElok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20473131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Ald%C3%BB%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20473427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_pep%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20474612 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEm_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q20477271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zlatko_Hasanbegovi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q20525725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/box-header http://www.wikidata.org/entity/Q20667139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_siyas%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20669520 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBksemb%C3%BBrg_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q1842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katol%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q1841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaduz http://www.wikidata.org/entity/Q1844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar%C3%AA_Ho_Chi_Minh http://www.wikidata.org/entity/Q1854 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEev http://www.wikidata.org/entity/Q1899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q1904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Prens_Edward http://www.wikidata.org/entity/Q1978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yukon http://www.wikidata.org/entity/Q2009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_England http://www.wikidata.org/entity/Q18389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brooklyn http://www.wikidata.org/entity/Q18419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Bronx http://www.wikidata.org/entity/Q18426 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Queens http://www.wikidata.org/entity/Q18424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gur http://www.wikidata.org/entity/Q18498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alegor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18535 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komjiyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gog http://www.wikidata.org/entity/Q18545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eukaryot http://www.wikidata.org/entity/Q19088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welat%C3%AAn_t%C3%AArb%C3%BBna_berhem%C3%AAn_hundur%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q19093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neh http://www.wikidata.org/entity/Q19108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezpezok http://www.wikidata.org/entity/Q19126 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBpi%C5%9Fk_(k%C3%AAz%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q19125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dulp%C3%AE_xwed%C3%AE_tajang http://www.wikidata.org/entity/Q19135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sichuan http://www.wikidata.org/entity/Q19770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirav%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q19776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Kevin http://www.wikidata.org/entity/Q19786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaxand http://www.wikidata.org/entity/Q19809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q19821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_du%C5%9Fe%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19828 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arxavk http://www.wikidata.org/entity/Q20129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heste http://www.wikidata.org/entity/Q20459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q20509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweda http://www.wikidata.org/entity/Q190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_(hejmar) http://www.wikidata.org/entity/Q201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sifir_(hejmar) http://www.wikidata.org/entity/Q204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7a_Senendrawis http://www.wikidata.org/entity/Q201960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morrissey http://www.wikidata.org/entity/Q202246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asfalt http://www.wikidata.org/entity/Q202251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_zext%C3%AA_ya_pi%C5%9Ft%C3%AE_trawmay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q202387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AE%C5%9Fesaz%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q202398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fnav http://www.wikidata.org/entity/Q202444 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormona_parat%C3%AEro%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q202476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkadiy_Gaydar http://www.wikidata.org/entity/Q202537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleurey-l%C3%A8s-Faverney http://www.wikidata.org/entity/Q202619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_realm http://www.wikidata.org/entity/Q202686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medyaya_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q202833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Regg%C3%AEton http://www.wikidata.org/entity/Q202930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brahmagupta http://www.wikidata.org/entity/Q202943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heval%C3%AAn_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q202961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Stamford_Bridge http://www.wikidata.org/entity/Q203225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q203290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q203309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ummet http://www.wikidata.org/entity/Q205766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ter%C3%AEhejok http://www.wikidata.org/entity/Q205943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_r%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q206855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siv%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q206887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurte_vedor http://www.wikidata.org/entity/Q206907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andy_Serkis http://www.wikidata.org/entity/Q206922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cinawira_G%C3%AElay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ton%C3%AAn_alterekir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q207116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Magic:_The_Gathering http://www.wikidata.org/entity/Q207302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Param%C3%AEl%C3%AEter http://www.wikidata.org/entity/Q207320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eima_Y%C3%AEsrael http://www.wikidata.org/entity/Q207607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Kazbeg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transkr%C3%AEpsyon_(zimannas%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q207714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAncsed http://www.wikidata.org/entity/Q207742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darik%C3%AA_t%C3%AEr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giya http://www.wikidata.org/entity/Q207766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamagotchi http://www.wikidata.org/entity/Q207786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adobe_Acrobat http://www.wikidata.org/entity/Q207902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAwe http://www.wikidata.org/entity/Q207961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Instagram http://www.wikidata.org/entity/Q209330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Viyanay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q209400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAto http://www.wikidata.org/entity/Q209489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n http://www.wikidata.org/entity/Q209615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmaris http://www.wikidata.org/entity/Q209908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ank%C4%B1r%C4%B1_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q209925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%A4in%C3%B6_Aaltonen http://www.wikidata.org/entity/Q213619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pale http://www.wikidata.org/entity/Q213753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q213761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heleb_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q214064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbela_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q214104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEdrojenasyon http://www.wikidata.org/entity/Q214166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cudakariya_er%C3%AAn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q214244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anas http://www.wikidata.org/entity/Q214264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_f%C3%AEl%C3%AEp%C3%AEn%C3%AE%E2%80%93amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q214456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oliver_Siebeck http://www.wikidata.org/entity/Q2020578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xums http://www.wikidata.org/entity/Q2020670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Pergamon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2022162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yusuf_Aslan http://www.wikidata.org/entity/Q2029380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tinea_nigra http://www.wikidata.org/entity/Q2059267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AElot http://www.wikidata.org/entity/Q2095549 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viking_Airlines http://www.wikidata.org/entity/Q2096215 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radikal_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q2098195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiroz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2139088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewram%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2142357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Xelef http://www.wikidata.org/entity/Q2142541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_%C5%9Ee%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q20242796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAko%C5%9F%C3%AEna_bel%C3%BB%C3%A7an_li_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20310973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20604825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Qelems%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20604831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Cafer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elhan_Erg%C3%AEnc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Xan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Mihemediy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apanl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q20610978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aregk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fiya_%C5%9Eewit%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ATOM http://www.wikidata.org/entity/Q20611029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekman http://www.wikidata.org/entity/Q20611052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em_%C5%9Eeref http://www.wikidata.org/entity/Q20611059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emkur http://www.wikidata.org/entity/Q20611068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eteya_Gever%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87in%C3%A7in http://www.wikidata.org/entity/Q20611155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Gewrik http://www.wikidata.org/entity/Q20611175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Mams%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20611182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oban_Ate%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ol,_Dih http://www.wikidata.org/entity/Q20611209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oxsor http://www.wikidata.org/entity/Q20611230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErokniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q20611266 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al_Beg%C3%AA_Caf http://www.wikidata.org/entity/Q20611284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alim%C3%AA_Rim_Kesk http://www.wikidata.org/entity/Q20611301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alxan http://www.wikidata.org/entity/Q20611306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q20611341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm%C3%AA_Xelat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erec_M%C3%AAhrbex%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20611397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl%C3%AA_Kuder%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezara http://www.wikidata.org/entity/Q20611442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9B%C5%9Ftin%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lter_Rezan http://www.wikidata.org/entity/Q20611486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahr%C3%AE-kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eengul_Ogur http://www.wikidata.org/entity/Q20611605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eervan_H%C3%AAv%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytana http://www.wikidata.org/entity/Q20611649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AArqiya http://www.wikidata.org/entity/Q20611727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Bekir%C3%AA_Zor http://www.wikidata.org/entity/Q20611741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C5%9Eemsed%C3%AEn%C3%AA_%C5%9Eehr%C3%AEn%C3%BBh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxkend http://www.wikidata.org/entity/Q20611820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxorz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEdan http://www.wikidata.org/entity/Q20611839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEtka http://www.wikidata.org/entity/Q20611851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eatranl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q20614139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AAney%C3%AAn_bijart%C3%AE/R%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q20683683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Islam/Girteb%C3%AAjin%C3%AAn_bijart%C3%AE/R%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q20717991 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Schmidinger http://www.wikidata.org/entity/Q20740124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en/pronunciation http://www.wikidata.org/entity/Q20785014 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nihat_%C3%96zdal http://www.wikidata.org/entity/Q20794994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Color_contrast/colors http://www.wikidata.org/entity/Q20966915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn_%C3%AAn_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20968054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huseyn_Gul%C3%AE_Xan http://www.wikidata.org/entity/Q20986667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Tools http://www.wikidata.org/entity/Q20986982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q20986983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahin%C5%9Fah%C3%AA_kur%C3%AA_Mehm%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q20987644 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erebkirina_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20987749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bari%C5%9F_Sulu http://www.wikidata.org/entity/Q20988522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_W%C3%AEk%C3%AEpediyayan http://www.wikidata.org/entity/Q21010653 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEml%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21405917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mawet_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q21451685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nunavut http://www.wikidata.org/entity/Q2023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragon_Ball http://www.wikidata.org/entity/Q2020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurek http://www.wikidata.org/entity/Q2095 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_Liancourt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Martin_Charcot http://www.wikidata.org/entity/Q20710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:FR http://www.wikidata.org/entity/Q20774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ostwald,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuviller-la-Roche http://www.wikidata.org/entity/Q21355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottersthal http://www.wikidata.org/entity/Q21353 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sparsbach http://www.wikidata.org/entity/Q21356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leutenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mietesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Offwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederschaeffolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richtolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Landersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexingen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oermingen http://www.wikidata.org/entity/Q21365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salmbach http://www.wikidata.org/entity/Q21370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lampertsloch http://www.wikidata.org/entity/Q21371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matzenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedernai http://www.wikidata.org/entity/Q21369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osthoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q21375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ichtratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siewiller http://www.wikidata.org/entity/Q21379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Traenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reipertswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petersbach http://www.wikidata.org/entity/Q21383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilsenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederbronn-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q21387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roppenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neugartheim-Ittlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Littenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lingolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Nabor http://www.wikidata.org/entity/Q21389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinsbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Langensoultzbach http://www.wikidata.org/entity/Q21395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schalkendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintershouse http://www.wikidata.org/entity/Q21398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ittenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Blaise-la-Roche http://www.wikidata.org/entity/Q21397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Retschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohrwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lobsann http://www.wikidata.org/entity/Q21400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jetterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mollkirch http://www.wikidata.org/entity/Q21407 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laubach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wimmenau http://www.wikidata.org/entity/Q21410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohr,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lampertheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scharrachbergheim-Irmstett http://www.wikidata.org/entity/Q21414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romanswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eberbach-Seltz http://www.wikidata.org/entity/Q21412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaltenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohlungen http://www.wikidata.org/entity/Q21418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Limersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixhausen http://www.wikidata.org/entity/Q21416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuwiller-l%C3%A8s-Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q21417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedermodern http://www.wikidata.org/entity/Q21422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21423 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rimsdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hipsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Witternheim http://www.wikidata.org/entity/Q21426 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaeffersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osthouse http://www.wikidata.org/entity/Q21424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stattmatten http://www.wikidata.org/entity/Q21425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seltz http://www.wikidata.org/entity/Q21430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cleebourg http://www.wikidata.org/entity/Q21431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gambsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eichhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scherwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21434 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenthal http://www.wikidata.org/entity/Q21435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kintzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21432 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andlau http://www.wikidata.org/entity/Q21433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Itterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blienschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergbieten http://www.wikidata.org/entity/Q21437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mertzwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schopperten http://www.wikidata.org/entity/Q21443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tenois,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nothalten http://www.wikidata.org/entity/Q21441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhlbach-sur-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stutzheim-Offenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Triembach-au-Val http://www.wikidata.org/entity/Q21444 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stotzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gunstett http://www.wikidata.org/entity/Q21450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schillersdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lochwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Natzwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhoffen-sur-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q21454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rothau http://www.wikidata.org/entity/Q21455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steinbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saasenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grassendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberlauterbach http://www.wikidata.org/entity/Q21461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar_(hejmar) http://www.wikidata.org/entity/Q202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAdaw%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Feya_%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9F%C3%AAn_%C3%AEdar%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q203323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_krowat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q203488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Necar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q203605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_zencef%C3%AElan http://www.wikidata.org/entity/Q203779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sobe http://www.wikidata.org/entity/Q203789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontormo http://www.wikidata.org/entity/Q207929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojvegera_zivistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q207932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peugeot_206 http://www.wikidata.org/entity/Q207976 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_Bandev http://www.wikidata.org/entity/Q208126 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baguette http://www.wikidata.org/entity/Q208172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q208202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stanley_Milgram http://www.wikidata.org/entity/Q208236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Athesans-%C3%89troitefontaine http://www.wikidata.org/entity/Q208244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wok http://www.wikidata.org/entity/Q208364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinetkirina_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q208373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirbest http://www.wikidata.org/entity/Q208383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir%C3%AA_sedrenc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q208440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBsemas%C3%BBlke http://www.wikidata.org/entity/Q208453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SliTaz http://www.wikidata.org/entity/Q208462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArka_sor http://www.wikidata.org/entity/Q208578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Screenshot http://www.wikidata.org/entity/Q208594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komgirava_Malezyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q208643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Parker http://www.wikidata.org/entity/Q208746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_Meninas http://www.wikidata.org/entity/Q208758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilindah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q208826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftiy%C3%AAn_pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q210392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J._Edgar_Hoover http://www.wikidata.org/entity/Q210435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_ortodoks_a_suryan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q210540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebenga_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q210918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_roj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q210953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelmsford http://www.wikidata.org/entity/Q210985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_kl%C3%AEn%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q210999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpo%C5%9Fa_zivistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q211003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%ADas_Antonio_Saca_Gonz%C3%A1lez http://www.wikidata.org/entity/Q211000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_k%C3%AAmtir%C3%AEn_metirs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q211005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kumik%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q211018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q211025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enl%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q214672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Navnetewey%C3%AE_ya_Hartsfield-Jackson_Atlanta http://www.wikidata.org/entity/Q214861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/IPod_Shuffle http://www.wikidata.org/entity/Q214950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/7-Zip http://www.wikidata.org/entity/Q215051 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emily_Greene_Balch http://www.wikidata.org/entity/Q215139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PPP http://www.wikidata.org/entity/Q215179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzaxa_Kor%C3%AEnt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q215200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q215292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cardiganshire http://www.wikidata.org/entity/Q217829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carmarthenshire http://www.wikidata.org/entity/Q217840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBda_netewey%C3%AE_ya_%C3%8Eraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyajehrk http://www.wikidata.org/entity/Q218041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ti%C5%9Fpak http://www.wikidata.org/entity/Q2037752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Zehab%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2060524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peterson_Toscano http://www.wikidata.org/entity/Q2079728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AEr%C3%AA_bawermendan http://www.wikidata.org/entity/Q2081829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2082193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87av%C3%AAn_heterokrom%C3%AE_y%C3%AAn_pis%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q2084237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C3%A7%C3%AEnika_Odd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2084566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oppo http://www.wikidata.org/entity/Q2084900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spordan http://www.wikidata.org/entity/Q2085099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ammomanes http://www.wikidata.org/entity/Q2087565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fnan http://www.wikidata.org/entity/Q2088330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pollyanna_McIntosh http://www.wikidata.org/entity/Q2102185 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2107101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEka_Koblens%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2147949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_%C3%8Awez_Xan%C3%AA_Celal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20604803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_kur%C3%AA_Muhemmed%C3%AA_Heran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20604877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_Fonet%C3%AEk_a_Navnetewey%C3%AE_ji_bo_ziman%C3%AA_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20604890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bic%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q20605124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binewre http://www.wikidata.org/entity/Q20605158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brah%C3%AEm_Ron%C3%AEz%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q20605217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByer%C3%AAn_Licey%C3%AA_2014 http://www.wikidata.org/entity/Q20605284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cesasd%C3%AEnay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cucuk http://www.wikidata.org/entity/Q20605391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhenasiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20605467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%AEmte http://www.wikidata.org/entity/Q20605494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft%C3%AE_Rew%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q20605530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Gewerg%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q20605628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebas%C3%AE_Heq%C3%AEq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20605782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulxef%C3%BBr_Hus%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q20605801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEp%C3%AEnar http://www.wikidata.org/entity/Q20605884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyneto http://www.wikidata.org/entity/Q20606092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9F%C3%AEq_el-Mutercim http://www.wikidata.org/entity/Q20606125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Far%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20606144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewra http://www.wikidata.org/entity/Q20606283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gozel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20606343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesmeel%C3%AEos%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20606687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koleksiyona_Aleksander_Jaba http://www.wikidata.org/entity/Q20606719 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q20606808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%27sere http://www.wikidata.org/entity/Q20606986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20607120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merdan_Neway%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20607143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mid%C3%AAba_Bi%C3%A7%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q20607259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mid%C3%AAba_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q20607267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_Eta http://www.wikidata.org/entity/Q20607293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizg%C3%AEn_Ronak http://www.wikidata.org/entity/Q20607355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nevin_G%C3%BCng%C3%B6r_Re%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q20607523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niyazi_Tatl%C4%B1c%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q20607581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Elh%C3%BCseyni http://www.wikidata.org/entity/Q20607593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Yek%C3%AEt%C3%AE_ya_Demokrat_a_Kurd_li_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20607705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%AAwend http://www.wikidata.org/entity/Q20607762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Keliya http://www.wikidata.org/entity/Q20607772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qarpalo http://www.wikidata.org/entity/Q20607975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerever%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20608151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirxal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20608273 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qonaxa_Cem%C3%AEl_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q20608328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AAsim http://www.wikidata.org/entity/Q20608403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAd%C3%BBr_D%C3%AEjle http://www.wikidata.org/entity/Q20608532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAnas_Serhed http://www.wikidata.org/entity/Q20608552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinikan http://www.wikidata.org/entity/Q20608794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Susik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20608914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAxi%C5%9Ftiy%C3%AAn_Modern http://www.wikidata.org/entity/Q20608950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyrik%C3%AA_garan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tilebirc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_%C3%8Azd%C3%AEn%C5%9F%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q20611334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eilb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivan_Ar http://www.wikidata.org/entity/Q20611689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiwan http://www.wikidata.org/entity/Q20611692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gilorik%C3%AA_ya_D%C3%AElok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611702 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeguh http://www.wikidata.org/entity/Q20611700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_ke%C5%9Fk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_laz%C3%BBta_kutay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_savar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20611713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_s%C3%AEnemiliyan http://www.wikidata.org/entity/Q20611716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omar_Dedix%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20613925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pisaxa http://www.wikidata.org/entity/Q20613945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerz%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q20823352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Andorra http://www.wikidata.org/entity/Q20855639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Angola http://www.wikidata.org/entity/Q20855643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Azerbaycan http://www.wikidata.org/entity/Q20855663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q20855661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bel%C3%AEze http://www.wikidata.org/entity/Q20855686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bahama http://www.wikidata.org/entity/Q20855684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Behreyn http://www.wikidata.org/entity/Q20855685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/B%C3%AAn%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20855688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/B%C3%BBtan http://www.wikidata.org/entity/Q20855692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bol%C3%AEvya http://www.wikidata.org/entity/Q20855698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bosniya_%C3%BB_Herzegov%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q20855704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Botswana http://www.wikidata.org/entity/Q20855705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bulgaristan http://www.wikidata.org/entity/Q20855710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Burund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20855714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Burk%C3%AEna_Faso http://www.wikidata.org/entity/Q20855712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/California http://www.wikidata.org/entity/Q20855719 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C5%9E%C3%AEle http://www.wikidata.org/entity/Q20855724 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Emirtiy%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Ereb http://www.wikidata.org/entity/Q20855794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Afr%C3%AEkaya_Navend http://www.wikidata.org/entity/Q20855798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Kongo http://www.wikidata.org/entity/Q20855797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ekuador http://www.wikidata.org/entity/Q20855803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ewropa http://www.wikidata.org/entity/Q20855801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Etiyopya http://www.wikidata.org/entity/Q20855811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Er%C3%AEtrea http://www.wikidata.org/entity/Q20855809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Guyanaya_Frans%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20855817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belemvan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20856109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Spanya http://www.wikidata.org/entity/Q20859245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEka_Wuppertal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21036905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DBRK_Kompleksa_zanist-tekn%C3%AEk%C3%AA,_Pyongyang http://www.wikidata.org/entity/Q21037335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ely_Bannister_Soane http://www.wikidata.org/entity/Q21039059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Undertale http://www.wikidata.org/entity/Q21039924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guharto_MRNA_%C5%9Eukirana http://www.wikidata.org/entity/Q21114084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uber_Eats http://www.wikidata.org/entity/Q21462723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewt%C3%AE_%C5%9Eax http://www.wikidata.org/entity/Q21479298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_li_ser_Par%C3%AEs%C3%AA_2015 http://www.wikidata.org/entity/Q21479779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Perwerdeya_Demokrat%C3%AEk_a_Bilind_a_Enqerey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21524018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seher_Ak%C3%A7%C4%B1nar_Bayar http://www.wikidata.org/entity/Q21526923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ens%C3%AEklopediya_%C3%8Eslam%C3%AA_ya_Weqfa_Diyanet%C3%AA_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21527102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data http://www.wikidata.org/entity/Q21533287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mere%C5%9F,_Gurgum http://www.wikidata.org/entity/Q21540710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2016 http://www.wikidata.org/entity/Q21804562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q74416180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar http://www.wikidata.org/entity/Q2102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-12 http://www.wikidata.org/entity/Q2146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-11 http://www.wikidata.org/entity/Q2154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-9 http://www.wikidata.org/entity/Q2183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Torontoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_VII http://www.wikidata.org/entity/Q20875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEl%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canellales http://www.wikidata.org/entity/Q21023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_dar%C5%9Fim%C5%9F%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q21020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_adirge,_zer%C3%AE%C5%9Fk_%C3%BB_guleb%C3%BBkiyan http://www.wikidata.org/entity/Q21021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schleithal http://www.wikidata.org/entity/Q21458 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saessolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Printzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lohr,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thanvill%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q21460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hochstett http://www.wikidata.org/entity/Q21466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosteig http://www.wikidata.org/entity/Q21467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberschaeffolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfulgriesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puberg http://www.wikidata.org/entity/Q21470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obersoultzbach http://www.wikidata.org/entity/Q21471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolschheim http://www.wikidata.org/entity/Q21468 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosenwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scheibenhard http://www.wikidata.org/entity/Q21473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stundwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mackwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mulhausen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holtzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steinseltz http://www.wikidata.org/entity/Q21483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marckolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thal-Drulingen http://www.wikidata.org/entity/Q21481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obersteinbach http://www.wikidata.org/entity/Q21486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grendelbruch http://www.wikidata.org/entity/Q21487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirrhein http://www.wikidata.org/entity/Q21484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Struth http://www.wikidata.org/entity/Q21485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutzenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberdorf-Spachbach http://www.wikidata.org/entity/Q21491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schnersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mackenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muttersholtz http://www.wikidata.org/entity/Q21494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuhaeusel http://www.wikidata.org/entity/Q21495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernolsheim-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zellwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Surbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rauwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hohfrankenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quatzenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zehnacker http://www.wikidata.org/entity/Q21507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zittersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeinheim http://www.wikidata.org/entity/Q21505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obermodern-Zutzendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhausbergen http://www.wikidata.org/entity/Q21511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gungwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scherlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Preuschdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21512 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flexbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tieffenbach http://www.wikidata.org/entity/Q21519 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hirschland http://www.wikidata.org/entity/Q21522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rossfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirrhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21520 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neewiller-pr%C3%A8s-Lauterbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21521 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfskirchen http://www.wikidata.org/entity/Q21526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhoffen-l%C3%A8s-Wissembourg http://www.wikidata.org/entity/Q21527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichsfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mussig http://www.wikidata.org/entity/Q21531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lupstein http://www.wikidata.org/entity/Q21528 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rothbach http://www.wikidata.org/entity/Q21529 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ratzwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neubois http://www.wikidata.org/entity/Q21535 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sundhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolxheim http://www.wikidata.org/entity/Q21533 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maennolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plobsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutzelhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rottelsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kleing%C5%93ft http://www.wikidata.org/entity/Q21542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krautwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumbrechtshoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buhl,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haegen http://www.wikidata.org/entity/Q21546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtzenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouchy http://www.wikidata.org/entity/Q21544 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kogenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C5%93rsdorf http://www.wikidata.org/entity/Q21550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kn%C5%93rsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belmont,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21548 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harskirchen http://www.wikidata.org/entity/Q21549 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C5%93rlingen http://www.wikidata.org/entity/Q21553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fort-Louis http://www.wikidata.org/entity/Q21559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fessenheim-le-Bas http://www.wikidata.org/entity/Q21561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodalbe http://www.wikidata.org/entity/Q21771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arzviller http://www.wikidata.org/entity/Q21783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haut-Clocher http://www.wikidata.org/entity/Q21780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Knutange http://www.wikidata.org/entity/Q21786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altviller http://www.wikidata.org/entity/Q21787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirschnaumen http://www.wikidata.org/entity/Q21784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charleville-sous-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q21785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBnza http://www.wikidata.org/entity/Q21790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Austrobaileyales http://www.wikidata.org/entity/Q21788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beux http://www.wikidata.org/entity/Q21789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wangen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henriville http://www.wikidata.org/entity/Q21792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberr%C5%93dern http://www.wikidata.org/entity/Q21793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldolwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weiterswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldhambach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weinbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nau http://www.wikidata.org/entity/Q21800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_qaran http://www.wikidata.org/entity/Q21801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Augny http://www.wikidata.org/entity/Q21806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoheng%C5%93ft http://www.wikidata.org/entity/Q21807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Wantzenau http://www.wikidata.org/entity/Q21804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolving http://www.wikidata.org/entity/Q21810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_m%C3%AAxikan http://www.wikidata.org/entity/Q21808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Havange http://www.wikidata.org/entity/Q21809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouderdorff http://www.wikidata.org/entity/Q21814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9bling http://www.wikidata.org/entity/Q21815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hauconcourt http://www.wikidata.org/entity/Q21812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Distroff http://www.wikidata.org/entity/Q21813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9bestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9mery http://www.wikidata.org/entity/Q21819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alzing http://www.wikidata.org/entity/Q21816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Insming http://www.wikidata.org/entity/Q21817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarquimpol http://www.wikidata.org/entity/Q21823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vibersviller http://www.wikidata.org/entity/Q21821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Many,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AArej%C3%BBj http://www.wikidata.org/entity/Q21824 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zommange http://www.wikidata.org/entity/Q21825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marange-Zondrange http://www.wikidata.org/entity/Q21830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thicourt http://www.wikidata.org/entity/Q21831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Rouge http://www.wikidata.org/entity/Q21828 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fresnes-en-Saulnois http://www.wikidata.org/entity/Q21829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vatimont http://www.wikidata.org/entity/Q21835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Epvre http://www.wikidata.org/entity/Q21832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ars-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proteales http://www.wikidata.org/entity/Q21838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lidrezing http://www.wikidata.org/entity/Q21839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9terchen http://www.wikidata.org/entity/Q21836 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lindre-Haute http://www.wikidata.org/entity/Q21837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizi%C3%A8res-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q21843 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ley,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bannay,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_pelp%C3%AEltanan http://www.wikidata.org/entity/Q21846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pettoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teting-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21845 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush http://www.wikidata.org/entity/Q207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Alanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q209060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q209233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tema%C5%9Fevan http://www.wikidata.org/entity/Q211198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AAna_lezg%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q211382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_San_Franciscoy%C3%AA_1906 http://www.wikidata.org/entity/Q211386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hj%C3%A4lmaren http://www.wikidata.org/entity/Q211425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alif http://www.wikidata.org/entity/Q211439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_I_Sot%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q211488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superego http://www.wikidata.org/entity/Q211507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Bazirgan%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE_ya_Moskoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q211560 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Sykes%E2%80%93Picot http://www.wikidata.org/entity/Q211674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herka_Atlant%C3%AEka_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q211798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Philip_Noel-Baker http://www.wikidata.org/entity/Q211856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Fadas%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q211952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q212032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmasiy%C3%AA_ava_%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q212239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bad%C3%AEn%C3%AE/%D9%83%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%86%D8%B3%D8%AA http://www.wikidata.org/entity/Q212254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAv%C3%AAn_deng http://www.wikidata.org/entity/Q215558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_kelt%C3%AE_y%C3%AAn_Ewropa http://www.wikidata.org/entity/Q215566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEqar_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q215649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Departmen%C3%AAn_Kolombiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q215655 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevalbend%C3%AAn_%C5%9Eer%C3%AA_c%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_yekem http://www.wikidata.org/entity/Q215669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tornetr%C3%A4sk http://www.wikidata.org/entity/Q215818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Max_von_Oppenheim http://www.wikidata.org/entity/Q215900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terabersiv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q215928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karavan http://www.wikidata.org/entity/Q216040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Figaro http://www.wikidata.org/entity/Q216047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fa_t%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q216048 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q216117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rak%C3%AA%C5%9Foka_tiromb%C3%AAlan http://www.wikidata.org/entity/Q216146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpertrof%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q216211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fa_awarte http://www.wikidata.org/entity/Q216227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBleya_bay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q216346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Bahro http://www.wikidata.org/entity/Q216382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_Qedr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q216452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q218593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ara_(%C3%A7%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q219035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Filist%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q219060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_bilindtir%C3%AEn_xetereya_nemab%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q219127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axret http://www.wikidata.org/entity/Q219228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destnim%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q219466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misyoner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q219477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Great_Expectations_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q219552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Poz%C3%AEsyona_m%C3%AEsyoneran http://www.wikidata.org/entity/Q219561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lep http://www.wikidata.org/entity/Q219588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Barselonay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q219615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_pergal%C3%AAn_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2089525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Gedim%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q2091436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eylo_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q2092297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_G%C3%B6rmez http://www.wikidata.org/entity/Q2092426 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_Kurd%C3%AE_(ke%C5%9Ft%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q2111933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Professor_Zamorra_(r%C3%AAzeroman) http://www.wikidata.org/entity/Q2111974 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurn%C3%BBf http://www.wikidata.org/entity/Q2113274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg_en_Dal_(gund) http://www.wikidata.org/entity/Q2116037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Amasyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2119319 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96t%C3%BCken http://www.wikidata.org/entity/Q2122026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robin_Kahnmeyer http://www.wikidata.org/entity/Q2159820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocky_Mountaineer http://www.wikidata.org/entity/Q2160819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roger_Lescot http://www.wikidata.org/entity/Q2161771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhan_Beken http://www.wikidata.org/entity/Q2162543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolf_Torring http://www.wikidata.org/entity/Q2163841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goga_Roma http://www.wikidata.org/entity/Q2164993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9Fere_Mube%C5%9Fere http://www.wikidata.org/entity/Q2186053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quz_(v%C3%BBlva) http://www.wikidata.org/entity/Q2192288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fayla_klas%C3%AA_ya_Java http://www.wikidata.org/entity/Q2193155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBnus_(cudakirin) http://www.wikidata.org/entity/Q20603021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelfet%C3%AE_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q20604814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirkmanc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Umm%C3%AEd_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q20609200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/W._K._Merdim%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20609237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wanadokya http://www.wikidata.org/entity/Q20609249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wanik http://www.wikidata.org/entity/Q20609261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wel%C3%AEkl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalta http://www.wikidata.org/entity/Q20609379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Almast%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanika http://www.wikidata.org/entity/Q20609448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarbec%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20609508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarmenaj http://www.wikidata.org/entity/Q20609512 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecewen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeln%C3%AAr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AElaka http://www.wikidata.org/entity/Q20609607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xemg%C3%AEn_B%C3%AErhat http://www.wikidata.org/entity/Q20609622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerab_Re%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q20609684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerz%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q20609749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewend http://www.wikidata.org/entity/Q20609761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewna_%C5%9Eewit%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20609767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezna_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q20609800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xez%C3%AEw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xe%C5%9Fter%C3%AEt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20609825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xidrekan http://www.wikidata.org/entity/Q20609850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilalka http://www.wikidata.org/entity/Q20609865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xur%C3%AAbk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweseriya_demokrat%C3%AEk_a_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q20610380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yalanqoz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yas%C3%AEn_D%C3%AArik%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20610417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaxniya_torevan%C3%AAn_S%C3%AEnemiliyan http://www.wikidata.org/entity/Q20610431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekb%C3%BBn_(hunermend) http://www.wikidata.org/entity/Q20610467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiy%C3%AAn_Jin%C3%AAn_Azad_STAR http://www.wikidata.org/entity/Q20610486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yelda_Karata%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20610493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Zarawe http://www.wikidata.org/entity/Q20610554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEna_Z%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q20610902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AErka_-_Mas%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20610913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBsif_Siltan http://www.wikidata.org/entity/Q20611452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9E%C3%AAx_Evdireh%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q20611754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer_li_gor%C3%AE_hezarsalan http://www.wikidata.org/entity/Q20900730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormona_dijem%C3%AEztin http://www.wikidata.org/entity/Q21124841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_%C3%AAzdiyan http://www.wikidata.org/entity/Q21190910 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en/data http://www.wikidata.org/entity/Q21198582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Serbistan http://www.wikidata.org/entity/Q21206580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Summer_Brielle http://www.wikidata.org/entity/Q21209088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Esra%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q21559241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Libnan http://www.wikidata.org/entity/Q21559349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Netewey%C3%AE_ya_Berxwedana_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21855080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fragnes-la-Loy%C3%A8re http://www.wikidata.org/entity/Q21948545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seksa_oral http://www.wikidata.org/entity/Q2122 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-10 http://www.wikidata.org/entity/Q2163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tacitus http://www.wikidata.org/entity/Q2161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElks%C3%AEwanan http://www.wikidata.org/entity/Q21138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tadorninae http://www.wikidata.org/entity/Q21153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosiy%C3%AA_r%C3%AEx%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vung_Tau http://www.wikidata.org/entity/Q21194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komp%C3%BBternas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAkesork http://www.wikidata.org/entity/Q21196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aruba http://www.wikidata.org/entity/Q21203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Mobile http://www.wikidata.org/entity/Q21207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_fonet%C3%AEk_a_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q21204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassemberg http://www.wikidata.org/entity/Q21210 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beinheim http://www.wikidata.org/entity/Q21211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hebei http://www.wikidata.org/entity/Q21208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischholtz http://www.wikidata.org/entity/Q21214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bissert http://www.wikidata.org/entity/Q21215 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colroy-la-Roche http://www.wikidata.org/entity/Q21212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bitschhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Climbach http://www.wikidata.org/entity/Q21218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Crastatt http://www.wikidata.org/entity/Q21216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dahlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21222 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blaesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daubensand http://www.wikidata.org/entity/Q21226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blancherupt http://www.wikidata.org/entity/Q21227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aschbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehlingen http://www.wikidata.org/entity/Q21230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dambach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dingsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breuschwickersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dauendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Domfessel http://www.wikidata.org/entity/Q21235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dossenheim-Kochersberg http://www.wikidata.org/entity/Q21232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drachenbronn-Birlenbach http://www.wikidata.org/entity/Q21233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Batzendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diedendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diebolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barembach http://www.wikidata.org/entity/Q21242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bolsenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biblisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernardswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hatten,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilstett http://www.wikidata.org/entity/Q21555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hengwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heiligenberg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kauffenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21557 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Martin,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rangen http://www.wikidata.org/entity/Q21566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C5%93llerdingen http://www.wikidata.org/entity/Q21567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhouse-Marmoutier http://www.wikidata.org/entity/Q21565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21570 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amel%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q21571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lichtenberg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21568 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarre-Union http://www.wikidata.org/entity/Q21569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bellange,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nenbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donnelay http://www.wikidata.org/entity/Q21572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fossieux http://www.wikidata.org/entity/Q21573 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bioncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomelange http://www.wikidata.org/entity/Q21576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haraucourt-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalstein http://www.wikidata.org/entity/Q21582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chenois http://www.wikidata.org/entity/Q21583 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cond%C3%A9-Northen http://www.wikidata.org/entity/Q21580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Delme,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%A9ning http://www.wikidata.org/entity/Q21586 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C5%93schwoog http://www.wikidata.org/entity/Q21587 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hampont http://www.wikidata.org/entity/Q21584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederr%C5%93dern http://www.wikidata.org/entity/Q21590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhaslach http://www.wikidata.org/entity/Q21591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valff http://www.wikidata.org/entity/Q21588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wildersbach http://www.wikidata.org/entity/Q21589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urbeis http://www.wikidata.org/entity/Q21594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wahlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttenhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volksberg http://www.wikidata.org/entity/Q21596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urmatt http://www.wikidata.org/entity/Q21597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Maurice,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ergersheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vill%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q21606 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Willgottheim http://www.wikidata.org/entity/Q21607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vendenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Han-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouligny http://www.wikidata.org/entity/Q21611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A9mery-les-Deux http://www.wikidata.org/entity/Q21609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Attilloncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arraincourt http://www.wikidata.org/entity/Q21612 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalhain http://www.wikidata.org/entity/Q21613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burlioncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fonteny http://www.wikidata.org/entity/Q21619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Vigneulles http://www.wikidata.org/entity/Q21616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgaltroff http://www.wikidata.org/entity/Q21617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weyersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bionville-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21620 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francaltroff http://www.wikidata.org/entity/Q21621 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Achain http://www.wikidata.org/entity/Q21626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hannocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baudrecourt,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourdonnay http://www.wikidata.org/entity/Q21625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassing http://www.wikidata.org/entity/Q21630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9nestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Br%C3%A9hain http://www.wikidata.org/entity/Q21628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bermering http://www.wikidata.org/entity/Q21629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacourt http://www.wikidata.org/entity/Q21634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhlwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21632 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bibiche http://www.wikidata.org/entity/Q21633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haboudange http://www.wikidata.org/entity/Q21638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adaincourt http://www.wikidata.org/entity/Q21639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helstroff http://www.wikidata.org/entity/Q21636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bambiderstroff http://www.wikidata.org/entity/Q21642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaincourt-la-C%C3%B4te http://www.wikidata.org/entity/Q21643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berviller-en-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21640 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heining-l%C3%A8s-Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q21641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Br%C3%A9hain http://www.wikidata.org/entity/Q21646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Domnom-l%C3%A8s-Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q21647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adelange http://www.wikidata.org/entity/Q21644 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boucheporn http://www.wikidata.org/entity/Q21645 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balindey%C3%AAn_dir%C3%BBv%C3%AA_qazan http://www.wikidata.org/entity/Q21651 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bezange-la-Petite http://www.wikidata.org/entity/Q21648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diebling http://www.wikidata.org/entity/Q21649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lub%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q21652 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%A9bing http://www.wikidata.org/entity/Q21653 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%92ting http://www.wikidata.org/entity/Q21657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laneuveville-en-Saulnois http://www.wikidata.org/entity/Q21847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tincry http://www.wikidata.org/entity/Q21850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_sendelan http://www.wikidata.org/entity/Q21851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaxy http://www.wikidata.org/entity/Q21848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_berbiran http://www.wikidata.org/entity/Q21855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9milly http://www.wikidata.org/entity/Q21852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenteling http://www.wikidata.org/entity/Q21853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9blange-l%C3%A8s-Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q21858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dannelbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freistroff http://www.wikidata.org/entity/Q21856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laudrefang http://www.wikidata.org/entity/Q21857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettange http://www.wikidata.org/entity/Q21862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bronvaux http://www.wikidata.org/entity/Q21861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henridorff http://www.wikidata.org/entity/Q21867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berthelming http://www.wikidata.org/entity/Q21864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89vrange http://www.wikidata.org/entity/Q21865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_germe%C5%9Foyan http://www.wikidata.org/entity/Q21870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayes,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foville http://www.wikidata.org/entity/Q21868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuntzig http://www.wikidata.org/entity/Q21869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouviller http://www.wikidata.org/entity/Q21874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kundirawayan http://www.wikidata.org/entity/Q21875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayange http://www.wikidata.org/entity/Q21872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cuvry http://www.wikidata.org/entity/Q21873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_baqilan http://www.wikidata.org/entity/Q21878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fraquelfing http://www.wikidata.org/entity/Q21879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Assenoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destry,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousbach http://www.wikidata.org/entity/Q21882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyren-l%C3%A8s-Sierck http://www.wikidata.org/entity/Q21883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hallering http://www.wikidata.org/entity/Q21880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_narewanan http://www.wikidata.org/entity/Q21881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpighiales http://www.wikidata.org/entity/Q21887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hellering-l%C3%A8s-F%C3%A9n%C3%A9trange http://www.wikidata.org/entity/Q21885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chieulles http://www.wikidata.org/entity/Q21890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_tir%C5%9Fengan http://www.wikidata.org/entity/Q21891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danne-et-Quatre-Vents http://www.wikidata.org/entity/Q21888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frauenberg,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21889 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coin-l%C3%A8s-Cuvry http://www.wikidata.org/entity/Q21894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_rozagulan http://www.wikidata.org/entity/Q21895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azoudange http://www.wikidata.org/entity/Q21893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brettnach http://www.wikidata.org/entity/Q21898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gindorik%C3%AAn_keyan http://www.wikidata.org/entity/Q21899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Faulquemont http://www.wikidata.org/entity/Q21896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Varize-Vaudoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manhou%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q21902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouck http://www.wikidata.org/entity/Q21903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thonville http://www.wikidata.org/entity/Q21900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boust http://www.wikidata.org/entity/Q21906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Clouange http://www.wikidata.org/entity/Q21907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElkxa%C3%A7iyan http://www.wikidata.org/entity/Q21904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alsting http://www.wikidata.org/entity/Q21905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettviller http://www.wikidata.org/entity/Q21910 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Kontz http://www.wikidata.org/entity/Q21911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coin-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21909 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barchain http://www.wikidata.org/entity/Q21915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ay-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hagondange http://www.wikidata.org/entity/Q21913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abreschviller http://www.wikidata.org/entity/Q21918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheminot http://www.wikidata.org/entity/Q21919 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Audun-le-Tiche http://www.wikidata.org/entity/Q21917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rochonvillers http://www.wikidata.org/entity/Q21922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laumesfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pouilly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maxstadt http://www.wikidata.org/entity/Q21921 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Stoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Julien-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q21927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pournoy-la-Ch%C3%A9tive http://www.wikidata.org/entity/Q21924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uckange http://www.wikidata.org/entity/Q21925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jussy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Launstroff http://www.wikidata.org/entity/Q21931 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hermelange http://www.wikidata.org/entity/Q21928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9cleuves http://www.wikidata.org/entity/Q21929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hertzing http://www.wikidata.org/entity/Q21934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silly-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttelange-l%C3%A8s-Thionville http://www.wikidata.org/entity/Q21932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttelange-aux-Lacs http://www.wikidata.org/entity/Q21933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moussey,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodemack http://www.wikidata.org/entity/Q21939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louvigny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Folschviller http://www.wikidata.org/entity/Q21937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mouterhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Louis,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Privat-la-Montagne http://www.wikidata.org/entity/Q21940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loutzviller http://www.wikidata.org/entity/Q21941 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molring http://www.wikidata.org/entity/Q21946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marimont-l%C3%A8s-B%C3%A9nestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21947 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolbing http://www.wikidata.org/entity/Q21944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loupershouse http://www.wikidata.org/entity/Q21945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelucourt http://www.wikidata.org/entity/Q21950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marthille http://www.wikidata.org/entity/Q21951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Denting http://www.wikidata.org/entity/Q21948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lagarde,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malaucourt-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tritteling-Redlach http://www.wikidata.org/entity/Q21955 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morville-l%C3%A8s-Vic http://www.wikidata.org/entity/Q21952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lindre-Basse http://www.wikidata.org/entity/Q21953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obervisse http://www.wikidata.org/entity/Q21958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Liocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A9trange http://www.wikidata.org/entity/Q21956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwerdorff http://www.wikidata.org/entity/Q21957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizi%C3%A8res-l%C3%A8s-Vic http://www.wikidata.org/entity/Q21960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lhor http://www.wikidata.org/entity/Q21961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amf%C3%AEtr%C3%AEon http://www.wikidata.org/entity/Q206214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elyesa http://www.wikidata.org/entity/Q206238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnbera_pi%C5%9Fikan http://www.wikidata.org/entity/Q206280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WLAN http://www.wikidata.org/entity/Q212607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maurice_Merleau-Ponty http://www.wikidata.org/entity/Q212639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selam_%C3%BB_el%C3%AAkim http://www.wikidata.org/entity/Q212695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEderm%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q212743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Musena_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q212761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koh%C3%AE_N%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q212797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fistiq%C3%AAn_%C3%A7aman http://www.wikidata.org/entity/Q212933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anseranas http://www.wikidata.org/entity/Q212937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wakefield http://www.wikidata.org/entity/Q216638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merb%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q216642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Taman http://www.wikidata.org/entity/Q216664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87areniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q216774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyasyona_bijarekej http://www.wikidata.org/entity/Q216818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muqteda_sedir http://www.wikidata.org/entity/Q216826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kohezyon http://www.wikidata.org/entity/Q216828 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEroks%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q216852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Erefat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q216894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sekuler%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q216920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darg%C3%BBzan http://www.wikidata.org/entity/Q216944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konstant%C3%AEnos_Kavaf%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q216980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemer,_Antalya http://www.wikidata.org/entity/Q217047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyale_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q217075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naruhito http://www.wikidata.org/entity/Q217096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girtiy%C3%AAn_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q217105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q217125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lure,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q217183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Chinon_(Ville) http://www.wikidata.org/entity/Q217187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapadokya http://www.wikidata.org/entity/Q217265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Global%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2167348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelto http://www.wikidata.org/entity/Q2221769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orte%C3%A7iya http://www.wikidata.org/entity/Q2222214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senger http://www.wikidata.org/entity/Q2222392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qibixtepe http://www.wikidata.org/entity/Q2222428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurerez http://www.wikidata.org/entity/Q2222448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelegerx http://www.wikidata.org/entity/Q2222632 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBlebert http://www.wikidata.org/entity/Q2224396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zar%C3%AA_Landika_Sava http://www.wikidata.org/entity/Q20610572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikman http://www.wikidata.org/entity/Q20610725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_Ziya_G%C3%B6kalp http://www.wikidata.org/entity/Q20610750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_%C5%9Eerefxan http://www.wikidata.org/entity/Q20610754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zuqiriyan http://www.wikidata.org/entity/Q20610852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Or%C5%9Fel%C3%AEma_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q21283383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anjana_Om_Kashyap http://www.wikidata.org/entity/Q21663083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Craig_Steven_Wright http://www.wikidata.org/entity/Q21686827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/OBS_Studio http://www.wikidata.org/entity/Q21707789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancy-Dornot http://www.wikidata.org/entity/Q21979618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rives-Dervoises http://www.wikidata.org/entity/Q21979616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val-de-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q21979620 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sommerau,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21979629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingersheim-les-Quatre-Bans http://www.wikidata.org/entity/Q21979633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Romaine,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q21979684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Oremar%C3%AA_y%C3%AA_2015an http://www.wikidata.org/entity/Q22262367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAre%C5%9F_Kevlar http://www.wikidata.org/entity/Q22278743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Favicon http://www.wikidata.org/entity/Q2130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-9:30 http://www.wikidata.org/entity/Q2171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%BBl%C3%BBs_%C3%BB_Rem%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q2197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektron http://www.wikidata.org/entity/Q2225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dossenheim-sur-Zinsel http://www.wikidata.org/entity/Q21241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dinsheim-sur-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenbach-au-Val http://www.wikidata.org/entity/Q21251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boofzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21248 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breitenau,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baldenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donnenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgheim http://www.wikidata.org/entity/Q21252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourg-Bruche http://www.wikidata.org/entity/Q21253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dimbsthal http://www.wikidata.org/entity/Q21258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21256 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hangenbieten http://www.wikidata.org/entity/Q21262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eywiller http://www.wikidata.org/entity/Q21263 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kertzfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21260 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerstheim http://www.wikidata.org/entity/Q21261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hattmatt http://www.wikidata.org/entity/Q21266 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kindwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirrberg,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Handschuheim http://www.wikidata.org/entity/Q21265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolbsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breitenbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ettendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geudertheim http://www.wikidata.org/entity/Q21269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kriegsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krautergersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heidolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forstheim http://www.wikidata.org/entity/Q21273 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q21278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesseldorf http://www.wikidata.org/entity/Q21279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hegeney http://www.wikidata.org/entity/Q21276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gougenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21277 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirchheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottesheim http://www.wikidata.org/entity/Q21283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gertwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keffenach http://www.wikidata.org/entity/Q21281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kienheim http://www.wikidata.org/entity/Q21286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouday http://www.wikidata.org/entity/Q21287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heiligenstein http://www.wikidata.org/entity/Q21284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keskastel http://www.wikidata.org/entity/Q21285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riedseltz http://www.wikidata.org/entity/Q21290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morsbronn-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q21291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forstfeld http://www.wikidata.org/entity/Q21289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q21294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwindratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memmelshoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckartswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichshoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trimbach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meistratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mothern,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederhausbergen http://www.wikidata.org/entity/Q21303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Odratzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21300 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberbronn http://www.wikidata.org/entity/Q21306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfalzweyer http://www.wikidata.org/entity/Q21307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sessenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelschaeffolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rorbach-l%C3%A8s-Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q21654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viviers,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21655 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vittoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oriocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ommeray http://www.wikidata.org/entity/Q21662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vannecourt http://www.wikidata.org/entity/Q21660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donjeux,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Voimhaut http://www.wikidata.org/entity/Q21664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzing http://www.wikidata.org/entity/Q21665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalhausen http://www.wikidata.org/entity/Q21670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cutting,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerprich-aux-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q21668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirsch-l%C3%A8s-Sierck http://www.wikidata.org/entity/Q21669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89blange http://www.wikidata.org/entity/Q21674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fontoy http://www.wikidata.org/entity/Q21675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aulnois-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q21672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hartzviller http://www.wikidata.org/entity/Q21673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse-Ham http://www.wikidata.org/entity/Q21678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buhl-Lorraine http://www.wikidata.org/entity/Q21679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancerville,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ham-sous-Varsberg http://www.wikidata.org/entity/Q21683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Contz-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q21681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemplich http://www.wikidata.org/entity/Q21686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gondrexange http://www.wikidata.org/entity/Q21687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9chy http://www.wikidata.org/entity/Q21684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baronville http://www.wikidata.org/entity/Q21690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanviller http://www.wikidata.org/entity/Q21691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buchy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bidestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bliesbruck http://www.wikidata.org/entity/Q21694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noqavok http://www.wikidata.org/entity/Q21695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9dange-sur-Canner http://www.wikidata.org/entity/Q21692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loudrefing http://www.wikidata.org/entity/Q21693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belles-For%C3%AAts http://www.wikidata.org/entity/Q21699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gosselming http://www.wikidata.org/entity/Q21696 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse-Rentgen http://www.wikidata.org/entity/Q21697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harreberg http://www.wikidata.org/entity/Q21702 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Courcelles-Chaussy http://www.wikidata.org/entity/Q21703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biding http://www.wikidata.org/entity/Q21700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blies-Guersviller http://www.wikidata.org/entity/Q21701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bistroff http://www.wikidata.org/entity/Q21706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goin,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanrey http://www.wikidata.org/entity/Q21710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obreck http://www.wikidata.org/entity/Q21711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haselbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21708 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puzieux,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chambrey http://www.wikidata.org/entity/Q21714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wuisse http://www.wikidata.org/entity/Q21715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villing http://www.wikidata.org/entity/Q21712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9mecey http://www.wikidata.org/entity/Q21713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lostroff http://www.wikidata.org/entity/Q21718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmunster http://www.wikidata.org/entity/Q21719 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttigny http://www.wikidata.org/entity/Q21717 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A9vocourt http://www.wikidata.org/entity/Q21722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_dend%C3%BBre%C5%9Fkan http://www.wikidata.org/entity/Q21723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anzeling http://www.wikidata.org/entity/Q21721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-l%C3%A8s-B%C3%A9nestroff http://www.wikidata.org/entity/Q21726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Conthil http://www.wikidata.org/entity/Q21727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mulcey http://www.wikidata.org/entity/Q21724 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val-de-Bride http://www.wikidata.org/entity/Q21725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElkselikan http://www.wikidata.org/entity/Q21730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-M%C3%A9dard,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Munster,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21729 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezey http://www.wikidata.org/entity/Q21962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinzeling http://www.wikidata.org/entity/Q21966 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9gange http://www.wikidata.org/entity/Q21967 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Honskirch http://www.wikidata.org/entity/Q21964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mainvillers http://www.wikidata.org/entity/Q21965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montdidier,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21970 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herny http://www.wikidata.org/entity/Q21971 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vergaville http://www.wikidata.org/entity/Q21968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jallaucourt http://www.wikidata.org/entity/Q21969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21974 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9vange http://www.wikidata.org/entity/Q21975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Insviller http://www.wikidata.org/entity/Q21972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marsal,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metting http://www.wikidata.org/entity/Q21978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarralbe http://www.wikidata.org/entity/Q21979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Narb%C3%A9fontaine http://www.wikidata.org/entity/Q21976 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Quirin http://www.wikidata.org/entity/Q21977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanry-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yutz http://www.wikidata.org/entity/Q21983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rombas http://www.wikidata.org/entity/Q21981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9tairies-Saint-Quirin http://www.wikidata.org/entity/Q21986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luppy http://www.wikidata.org/entity/Q21987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzeresche http://www.wikidata.org/entity/Q21984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xouaxange http://www.wikidata.org/entity/Q21985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-l%C3%A8s-Faulquemont http://www.wikidata.org/entity/Q21990 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C5%93lfling-l%C3%A8s-Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q21991 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorbey,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanry-l%C3%A8s-Vigy http://www.wikidata.org/entity/Q21989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nov%C3%A9ant-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pomm%C3%A9rieux http://www.wikidata.org/entity/Q22218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintersbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldweistroff http://www.wikidata.org/entity/Q22217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Secourt http://www.wikidata.org/entity/Q22223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontoy http://www.wikidata.org/entity/Q22220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vieux-Lixheim http://www.wikidata.org/entity/Q22227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Troisfontaines http://www.wikidata.org/entity/Q22224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marieulles http://www.wikidata.org/entity/Q22225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9ming http://www.wikidata.org/entity/Q22230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guntzviller http://www.wikidata.org/entity/Q22231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Landroff http://www.wikidata.org/entity/Q22228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flastroff http://www.wikidata.org/entity/Q22229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walscheid http://www.wikidata.org/entity/Q22234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servigny-l%C3%A8s-Sainte-Barbe http://www.wikidata.org/entity/Q22235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrebourg http://www.wikidata.org/entity/Q22233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%A9mange-Erzange http://www.wikidata.org/entity/Q22238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laneuveville-l%C3%A8s-Lorquin http://www.wikidata.org/entity/Q22239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Langatte http://www.wikidata.org/entity/Q22236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plaine-de-Walsch http://www.wikidata.org/entity/Q22242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lommerange http://www.wikidata.org/entity/Q22243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Languimberg http://www.wikidata.org/entity/Q22240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vigny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montenach http://www.wikidata.org/entity/Q22246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Inglange http://www.wikidata.org/entity/Q22244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rettel http://www.wikidata.org/entity/Q22245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marsilly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montois-la-Montagne http://www.wikidata.org/entity/Q22248 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C5%93lfling-l%C3%A8s-Sarreguemines http://www.wikidata.org/entity/Q22249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhodes,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waltembourg http://www.wikidata.org/entity/Q22255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richeling http://www.wikidata.org/entity/Q22252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fixem http://www.wikidata.org/entity/Q22253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Marie-aux-Ch%C3%AAnes http://www.wikidata.org/entity/Q22258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Longeville-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Landange http://www.wikidata.org/entity/Q22256 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontpierre,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ippling http://www.wikidata.org/entity/Q22262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiesviller http://www.wikidata.org/entity/Q22261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittring http://www.wikidata.org/entity/Q22267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Ruffine http://www.wikidata.org/entity/Q22264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Willerwald http://www.wikidata.org/entity/Q22265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixing-l%C3%A8s-Saint-Avold http://www.wikidata.org/entity/Q22270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plappeville http://www.wikidata.org/entity/Q22268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Imling http://www.wikidata.org/entity/Q22274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixing-l%C3%A8s-Rouhling http://www.wikidata.org/entity/Q22277 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nemerge http://www.wikidata.org/entity/Q213165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meysan_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q213170 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewl%C3%AAr_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q213189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hechecik%C3%AA_zinaran http://www.wikidata.org/entity/Q213216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chardonnay http://www.wikidata.org/entity/Q213332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pembrokeshire http://www.wikidata.org/entity/Q213361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Sr%C3%AE_Lankay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q213394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarin http://www.wikidata.org/entity/Q213449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelgo%C5%9Faran http://www.wikidata.org/entity/Q213453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Street_View http://www.wikidata.org/entity/Q213602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bell_Labs http://www.wikidata.org/entity/Q217365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siljan http://www.wikidata.org/entity/Q217430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demon%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q217438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yez%C3%AEd_I http://www.wikidata.org/entity/Q217442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_%C5%9Eiharay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Sakaryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaza_q%C3%AEj%C3%AEner http://www.wikidata.org/entity/Q217484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Enns%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q217524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Oklahomay%C3%AA_1995 http://www.wikidata.org/entity/Q217528 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guanche http://www.wikidata.org/entity/Q219995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEze http://www.wikidata.org/entity/Q220016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bihok%C3%AAn_hind%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q220025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eir%C3%AEnhefte http://www.wikidata.org/entity/Q220161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kursiya_otomob%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q220223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Netewey%C3%AE_ya_Kanyona_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q220289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navniv%C3%AEska_telefonan http://www.wikidata.org/entity/Q220393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hat%C3%BB%C3%A7%C3%BBna_rast%C3%AA_%C3%BB_%C3%A7ep%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q220656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec_(s%C3%BBre) http://www.wikidata.org/entity/Q220770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_t%C3%AEtanan http://www.wikidata.org/entity/Q220878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Sosyal%C3%AEst%C3%AAn_Ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q220945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack-o%E2%80%99-lantern http://www.wikidata.org/entity/Q221009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_II_Teos http://www.wikidata.org/entity/Q222930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumankeriya_ser_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q223200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bakter%C3%AEwest%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q223417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q223569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berk%C3%AA%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q223575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_netewey%C3%AE_ya_Virungay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q223589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eno http://www.wikidata.org/entity/Q223690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al_(biyoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q227936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abaucourt-Hautecourt http://www.wikidata.org/entity/Q228231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felis http://www.wikidata.org/entity/Q228283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suzanne_Collins http://www.wikidata.org/entity/Q228624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Legal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q238344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simon_Pegg http://www.wikidata.org/entity/Q238464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berb%C3%BBda http://www.wikidata.org/entity/Q238752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Not http://www.wikidata.org/entity/Q239346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_li_sir%C3%BB%C5%9Ft%C3%AA_nemab%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q239509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_IT_Crowd http://www.wikidata.org/entity/Q239672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bangevan http://www.wikidata.org/entity/Q239718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thesaurus_Linguae_Graecae http://www.wikidata.org/entity/Q2131030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Az%C3%AEmua http://www.wikidata.org/entity/Q2133718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eab%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q2203528 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ishtar_TV http://www.wikidata.org/entity/Q2208702 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabahat_Akkiraz http://www.wikidata.org/entity/Q2209390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilora_ba%C3%A7ik http://www.wikidata.org/entity/Q2284646 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Er%C3%AEtreay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2285196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guevar%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2287593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q2383211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2384201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Global%C3%AEzasyona_alternat%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q2385364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bochotnica http://www.wikidata.org/entity/Q2386011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katalin_Nov%C3%A1k http://www.wikidata.org/entity/Q21995345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan24 http://www.wikidata.org/entity/Q22026556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ATP_sentaz http://www.wikidata.org/entity/Q22327117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koriyon http://www.wikidata.org/entity/Q22328086 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADriam_Nogueras http://www.wikidata.org/entity/Q22337925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22338331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Pakistan http://www.wikidata.org/entity/Q22810443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tirkmenistan http://www.wikidata.org/entity/Q22833368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Malezya http://www.wikidata.org/entity/Q22833491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Urdun http://www.wikidata.org/entity/Q23826634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endustr%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q23829710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aryn_Baker http://www.wikidata.org/entity/Q23884154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_%C3%87anda_Filist%C3%AEn%C3%AE_ya_Corinne_Mamane http://www.wikidata.org/entity/Q23894294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Panev%C4%97%C5%BEys http://www.wikidata.org/entity/Q23894576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qo%C5%9Fme_(aleta_muz%C3%AEk%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q23902102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-8 http://www.wikidata.org/entity/Q2204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft http://www.wikidata.org/entity/Q2283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEnsk http://www.wikidata.org/entity/Q2280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintzenheim-Kochersberg http://www.wikidata.org/entity/Q21310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solbach http://www.wikidata.org/entity/Q21311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reutenbourg http://www.wikidata.org/entity/Q21309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rittershoffen http://www.wikidata.org/entity/Q21315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mommenheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21312 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwobsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Innenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herrlisheim http://www.wikidata.org/entity/Q21317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ringendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lembach http://www.wikidata.org/entity/Q21323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Epfig http://www.wikidata.org/entity/Q21320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reinhardsmunster http://www.wikidata.org/entity/Q21321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Offendorf http://www.wikidata.org/entity/Q21326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erckartswiller http://www.wikidata.org/entity/Q21327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaffhouse-pr%C3%A8s-Seltz http://www.wikidata.org/entity/Q21324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedersteinbach http://www.wikidata.org/entity/Q21325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederlauterbach http://www.wikidata.org/entity/Q21330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friesenheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elsenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedersoultzbach http://www.wikidata.org/entity/Q21334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohnenheim http://www.wikidata.org/entity/Q21335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Furchhausen http://www.wikidata.org/entity/Q21332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckwersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hurtigheim http://www.wikidata.org/entity/Q21339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbitzheim http://www.wikidata.org/entity/Q21342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiwersheim http://www.wikidata.org/entity/Q21343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinsingen http://www.wikidata.org/entity/Q21340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wisches http://www.wikidata.org/entity/Q21341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichstett http://www.wikidata.org/entity/Q21346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckbolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q21347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintzenbach http://www.wikidata.org/entity/Q21344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarrewerden http://www.wikidata.org/entity/Q21345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windstein http://www.wikidata.org/entity/Q21350 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulxures,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q21348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merkwiller-Pechelbronn http://www.wikidata.org/entity/Q21359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Engwiller http://www.wikidata.org/entity/Q21357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juvelize http://www.wikidata.org/entity/Q21734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angevillers http://www.wikidata.org/entity/Q21735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morville-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Budling http://www.wikidata.org/entity/Q21738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosbruck http://www.wikidata.org/entity/Q21739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gezika_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q21742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merten http://www.wikidata.org/entity/Q21743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Virming http://www.wikidata.org/entity/Q21740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sotzeling http://www.wikidata.org/entity/Q21741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarbeling http://www.wikidata.org/entity/Q21747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oron,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buding http://www.wikidata.org/entity/Q21750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arriance http://www.wikidata.org/entity/Q21751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyenvic http://www.wikidata.org/entity/Q21748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bining http://www.wikidata.org/entity/Q21749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElktehlan http://www.wikidata.org/entity/Q21754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bisten-en-Lorraine http://www.wikidata.org/entity/Q21752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Courcelles-sur-Nied http://www.wikidata.org/entity/Q21753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Craincourt http://www.wikidata.org/entity/Q21758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Ban-Saint-Martin http://www.wikidata.org/entity/Q21756 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burtoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q21757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colmen http://www.wikidata.org/entity/Q21762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Creutzwald http://www.wikidata.org/entity/Q21763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hargarten-aux-Mines http://www.wikidata.org/entity/Q21760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garryales http://www.wikidata.org/entity/Q21761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerling-l%C3%A8s-Sierck http://www.wikidata.org/entity/Q21766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Corny-sur-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hangviller http://www.wikidata.org/entity/Q21765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cattenom http://www.wikidata.org/entity/Q21770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorze http://www.wikidata.org/entity/Q21768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_guh%C3%BB%C5%9Fk_%C3%BB_gihanavinciyan http://www.wikidata.org/entity/Q21769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gulehingiv%C3%AEn_%C3%BB_adoksasiyan http://www.wikidata.org/entity/Q21774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juville http://www.wikidata.org/entity/Q21775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holacourt http://www.wikidata.org/entity/Q21772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9bing http://www.wikidata.org/entity/Q21773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charly-Oradour http://www.wikidata.org/entity/Q21778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_holan http://www.wikidata.org/entity/Q21779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89bersviller http://www.wikidata.org/entity/Q21776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behren-l%C3%A8s-Forbach http://www.wikidata.org/entity/Q21777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salonnes http://www.wikidata.org/entity/Q21994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luttange http://www.wikidata.org/entity/Q21995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A9vy http://www.wikidata.org/entity/Q21992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q21993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pournoy-la-Grasse http://www.wikidata.org/entity/Q21998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilling http://www.wikidata.org/entity/Q21999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merschweiller http://www.wikidata.org/entity/Q21996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Louis-l%C3%A8s-Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q21997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vantoux http://www.wikidata.org/entity/Q22002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinckange http://www.wikidata.org/entity/Q22003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyeuvre-Petite http://www.wikidata.org/entity/Q22000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soucht http://www.wikidata.org/entity/Q22001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vilsberg http://www.wikidata.org/entity/Q22006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entrange http://www.wikidata.org/entity/Q22007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roppeviller http://www.wikidata.org/entity/Q22004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vallerange http://www.wikidata.org/entity/Q22005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottange http://www.wikidata.org/entity/Q22010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zoufftgen http://www.wikidata.org/entity/Q22011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gravelotte http://www.wikidata.org/entity/Q22008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grindorff-Bizing http://www.wikidata.org/entity/Q22009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menskirch http://www.wikidata.org/entity/Q22014 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hestroff http://www.wikidata.org/entity/Q22015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enchenberg http://www.wikidata.org/entity/Q22013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rahling http://www.wikidata.org/entity/Q22018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranguevaux http://www.wikidata.org/entity/Q22019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbesheim http://www.wikidata.org/entity/Q22016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Folkling http://www.wikidata.org/entity/Q22017 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemud http://www.wikidata.org/entity/Q22022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romelfing http://www.wikidata.org/entity/Q22023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyeuvre-Grande http://www.wikidata.org/entity/Q22020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmont,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zetting http://www.wikidata.org/entity/Q22027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vitry-sur-Orne http://www.wikidata.org/entity/Q22024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89guelshardt http://www.wikidata.org/entity/Q22025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Les_%C3%89tangs http://www.wikidata.org/entity/Q22031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohrbach-l%C3%A8s-Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q22028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmestroff http://www.wikidata.org/entity/Q22029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vany,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmunster http://www.wikidata.org/entity/Q22035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grostenquin http://www.wikidata.org/entity/Q22032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oudrenne http://www.wikidata.org/entity/Q22033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9chicourt-le-Ch%C3%A2teau http://www.wikidata.org/entity/Q22038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suisse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chanville http://www.wikidata.org/entity/Q22037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarraltroff http://www.wikidata.org/entity/Q22042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9dange http://www.wikidata.org/entity/Q22043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rouhling http://www.wikidata.org/entity/Q22040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufchef http://www.wikidata.org/entity/Q22041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzervisse http://www.wikidata.org/entity/Q22046 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pagny-l%C3%A8s-Goin http://www.wikidata.org/entity/Q22047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarreinsming http://www.wikidata.org/entity/Q22044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thimonville http://www.wikidata.org/entity/Q22050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sailly-Ach%C3%A2tel http://www.wikidata.org/entity/Q22051 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Escherange http://www.wikidata.org/entity/Q22049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufgrange http://www.wikidata.org/entity/Q22054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22055 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hommarting http://www.wikidata.org/entity/Q22053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldhouse http://www.wikidata.org/entity/Q22058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mondorff http://www.wikidata.org/entity/Q22059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lafrimbolle http://www.wikidata.org/entity/Q22062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raville http://www.wikidata.org/entity/Q22063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederstinzel http://www.wikidata.org/entity/Q22060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grundviller http://www.wikidata.org/entity/Q22061 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manom http://www.wikidata.org/entity/Q22064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulny http://www.wikidata.org/entity/Q22065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veckring http://www.wikidata.org/entity/Q22071 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Russange http://www.wikidata.org/entity/Q22068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schneckenbusch http://www.wikidata.org/entity/Q22069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freybouse http://www.wikidata.org/entity/Q22074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veckersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ibigny http://www.wikidata.org/entity/Q22076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schmittviller http://www.wikidata.org/entity/Q22077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vern%C3%A9ville http://www.wikidata.org/entity/Q22083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hultehouse http://www.wikidata.org/entity/Q22080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mondelange http://www.wikidata.org/entity/Q22081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schweyen http://www.wikidata.org/entity/Q22086 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chesny http://www.wikidata.org/entity/Q22087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fameck http://www.wikidata.org/entity/Q22084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Talange http://www.wikidata.org/entity/Q22085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hazembourg http://www.wikidata.org/entity/Q22090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Achen,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22094 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabo,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boulange http://www.wikidata.org/entity/Q22093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A9risey http://www.wikidata.org/entity/Q22096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Etzling http://www.wikidata.org/entity/Q22097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boustroff http://www.wikidata.org/entity/Q22103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marange-Silvange http://www.wikidata.org/entity/Q22269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tragny http://www.wikidata.org/entity/Q22275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norroy-le-Veneur http://www.wikidata.org/entity/Q22273 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-de-Bassel http://www.wikidata.org/entity/Q22276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixheim http://www.wikidata.org/entity/Q22282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fribourg,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9mery http://www.wikidata.org/entity/Q22280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sem%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q22281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richemont,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jure http://www.wikidata.org/entity/Q22287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Woustviller http://www.wikidata.org/entity/Q22291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richeval http://www.wikidata.org/entity/Q22288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleisheim http://www.wikidata.org/entity/Q22289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viller http://www.wikidata.org/entity/Q22294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9range http://www.wikidata.org/entity/Q22295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rimling http://www.wikidata.org/entity/Q22292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Kourtzerode http://www.wikidata.org/entity/Q22293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorquin http://www.wikidata.org/entity/Q22298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sierck-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q22299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Porcelette http://www.wikidata.org/entity/Q22296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turquestein-Blancrupt http://www.wikidata.org/entity/Q22297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorry-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Woippy http://www.wikidata.org/entity/Q22300 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jouy-aux-Arches http://www.wikidata.org/entity/Q22301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Postroff http://www.wikidata.org/entity/Q22306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siersthal http://www.wikidata.org/entity/Q22307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obergailbach http://www.wikidata.org/entity/Q22304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberstinzel http://www.wikidata.org/entity/Q22305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laquenexy http://www.wikidata.org/entity/Q22310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elzange http://www.wikidata.org/entity/Q22311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Verny,_France http://www.wikidata.org/entity/Q22308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vry http://www.wikidata.org/entity/Q22309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyviller http://www.wikidata.org/entity/Q22315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peltre http://www.wikidata.org/entity/Q22312 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erching http://www.wikidata.org/entity/Q22313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Macheren http://www.wikidata.org/entity/Q22318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petit-Tenquin http://www.wikidata.org/entity/Q22319 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nousseviller-l%C3%A8s-Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q22317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guermange http://www.wikidata.org/entity/Q22322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorry-Mardigny http://www.wikidata.org/entity/Q22323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilsprich http://www.wikidata.org/entity/Q22320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ormersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-Ebersing http://www.wikidata.org/entity/Q22326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mey,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9n%C3%A9trange http://www.wikidata.org/entity/Q22330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Val-de-Gu%C3%A9blange http://www.wikidata.org/entity/Q22331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stuckange http://www.wikidata.org/entity/Q22328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Georges,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9mering-l%C3%A8s-Puttelange http://www.wikidata.org/entity/Q22334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sturzelbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jury,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eincheville http://www.wikidata.org/entity/Q22339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Philippsbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seingbouse http://www.wikidata.org/entity/Q22337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solgne http://www.wikidata.org/entity/Q22342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Etting http://www.wikidata.org/entity/Q22343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gandrange http://www.wikidata.org/entity/Q22340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9nange http://www.wikidata.org/entity/Q22341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Falck,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Givrycourt http://www.wikidata.org/entity/Q22347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lessy http://www.wikidata.org/entity/Q22344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinkirchen http://www.wikidata.org/entity/Q22345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torcheville http://www.wikidata.org/entity/Q22350 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vic-sur-Seille http://www.wikidata.org/entity/Q22351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guerstling http://www.wikidata.org/entity/Q22348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Fran%C3%A7ois-Lacroix http://www.wikidata.org/entity/Q22355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufvillage http://www.wikidata.org/entity/Q22352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morhange http://www.wikidata.org/entity/Q22353 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerb%C3%A9court http://www.wikidata.org/entity/Q22358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmerange-l%C3%A8s-Boulay http://www.wikidata.org/entity/Q22359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lesse,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimming http://www.wikidata.org/entity/Q22357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farschviller http://www.wikidata.org/entity/Q22362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velving http://www.wikidata.org/entity/Q22363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nousseviller-Saint-Nabor http://www.wikidata.org/entity/Q22361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roupeldange http://www.wikidata.org/entity/Q22367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9melfang http://www.wikidata.org/entity/Q22365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9ning http://www.wikidata.org/entity/Q22370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Momerstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piblange http://www.wikidata.org/entity/Q22369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottonville http://www.wikidata.org/entity/Q22374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9mering http://www.wikidata.org/entity/Q22375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riche http://www.wikidata.org/entity/Q22372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neunkirchen-l%C3%A8s-Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q22373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Varsberg http://www.wikidata.org/entity/Q22376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bosselshausen http://www.wikidata.org/entity/Q22783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Broque http://www.wikidata.org/entity/Q22790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durrenbach http://www.wikidata.org/entity/Q22788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenbach-l%C3%A8s-W%C5%93rth http://www.wikidata.org/entity/Q22789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drulingen http://www.wikidata.org/entity/Q22795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baerendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C5%93rsch http://www.wikidata.org/entity/Q22798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bellefosse http://www.wikidata.org/entity/Q22799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berstett http://www.wikidata.org/entity/Q22797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alteckendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durningen http://www.wikidata.org/entity/Q22800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altorf http://www.wikidata.org/entity/Q22801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duntzenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cosswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bust,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorlisheim http://www.wikidata.org/entity/Q22810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Butten http://www.wikidata.org/entity/Q22811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cr%C5%93ttwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dettwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C5%93senbiesen http://www.wikidata.org/entity/Q22817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbilav%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mundolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weyer,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunspach http://www.wikidata.org/entity/Q22869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingen-sur-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q22875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stiring-Wendel http://www.wikidata.org/entity/Q22879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erlenda_(girav) http://www.wikidata.org/entity/Q22890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschau,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frohmuhl http://www.wikidata.org/entity/Q22892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Mir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegfried_Bernfeld http://www.wikidata.org/entity/Q23914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Englistan http://www.wikidata.org/entity/Q21 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEn_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q221588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AEk%C3%AEna_piroklast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q221616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kudurru http://www.wikidata.org/entity/Q221662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sad_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q221802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dad_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q221893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boult,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q221906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheamus http://www.wikidata.org/entity/Q222039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ITAR-TASS http://www.wikidata.org/entity/Q223799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Selkirk http://www.wikidata.org/entity/Q223797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tabula_rasa http://www.wikidata.org/entity/Q223802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AElaya_neynok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q223807 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehr%C3%AEman http://www.wikidata.org/entity/Q223805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_James http://www.wikidata.org/entity/Q223810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heram http://www.wikidata.org/entity/Q223862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q223981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charcenne http://www.wikidata.org/entity/Q224379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AEre%C5%9Fk%C3%AA_bi%C3%A7%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q229408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cindy_Sherman http://www.wikidata.org/entity/Q229455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelsea_Clinton http://www.wikidata.org/entity/Q229671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karoka_p%C3%BB%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q229814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nax%C3%A7ivan_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q230104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villafans http://www.wikidata.org/entity/Q239799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEr%C3%AEl_%C3%BB_Metodiyos http://www.wikidata.org/entity/Q239925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uejima_Onitsura http://www.wikidata.org/entity/Q240176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haluk_Levent http://www.wikidata.org/entity/Q240368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEray%C3%AA_s%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q240468 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Gel_a_Korey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q240670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_cotyaran http://www.wikidata.org/entity/Q240801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEqalka_ciluq http://www.wikidata.org/entity/Q245181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konurbasyon http://www.wikidata.org/entity/Q245260 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucy http://www.wikidata.org/entity/Q245388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAlhenek http://www.wikidata.org/entity/Q245414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelgerden%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q245426 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coka_Menua http://www.wikidata.org/entity/Q2217177 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar%C3%AAn_ax%C3%AA_C%C3%AEhana_Kevn http://www.wikidata.org/entity/Q2220578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marihuana http://www.wikidata.org/entity/Q2289565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bront%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q2291710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_R%C3%BBsyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2300774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinc%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q2397485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destdir%C3%AAj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2408310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2452823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%BBn%C3%A7%C3%AE,_Aragatsotn http://www.wikidata.org/entity/Q2453025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q2453469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hind_%C3%BB_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2453813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Mijar http://www.wikidata.org/entity/Q22105280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tecno_Mobile http://www.wikidata.org/entity/Q22909292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wek%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q22909693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Yemen http://www.wikidata.org/entity/Q22910691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hemay%C3%AA_1175 http://www.wikidata.org/entity/Q22935722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahciwana_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22948415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gurcistan http://www.wikidata.org/entity/Q22956732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osmanbeg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22969097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Br%C3%BBney http://www.wikidata.org/entity/Q22994881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tillmann_Damrau http://www.wikidata.org/entity/Q23000558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jwan_Yosef http://www.wikidata.org/entity/Q23984535 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trappist-1 http://www.wikidata.org/entity/Q23986556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Testud%C3%AEnoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24002214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr%C3%AEm_%C3%87eleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24054473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Auvergne http://www.wikidata.org/entity/Q24082791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAv%C3%A7%C3%BBn%C3%AAn_li_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_(2016-niha) http://www.wikidata.org/entity/Q24083390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neha_Dixit http://www.wikidata.org/entity/Q24534128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/box-footer http://www.wikidata.org/entity/Q24548906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_av%C3%AA_y%C3%AA_Awistraliyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24557484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Romanya http://www.wikidata.org/entity/Q24559948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/%C3%87and_%C3%BB_Huner http://www.wikidata.org/entity/Q24562814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Naveroka_taybet%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24574740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane2 http://www.wikidata.org/entity/Q24575438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/N%C3%BB%C3%A7e/W%C3%AEk%C3%AEnews http://www.wikidata.org/entity/Q24575911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/W%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q24576066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/1 http://www.wikidata.org/entity/Q24576069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/4 http://www.wikidata.org/entity/Q24576074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/5 http://www.wikidata.org/entity/Q24576075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/2 http://www.wikidata.org/entity/Q24576072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/3 http://www.wikidata.org/entity/Q24576073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/W%C3%AAne_R%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q24576077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AEk%C3%AEproje http://www.wikidata.org/entity/Q24579550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-7 http://www.wikidata.org/entity/Q2212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proton http://www.wikidata.org/entity/Q2294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klang,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chailly-l%C3%A8s-Ennery http://www.wikidata.org/entity/Q22104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avricourt,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22110 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amn%C3%A9ville http://www.wikidata.org/entity/Q22108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chicourt http://www.wikidata.org/entity/Q22109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amanvillers http://www.wikidata.org/entity/Q22114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ars-Laquenexy http://www.wikidata.org/entity/Q22115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hattigny http://www.wikidata.org/entity/Q22112 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foulcrey http://www.wikidata.org/entity/Q22118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tel-Saint-Germain http://www.wikidata.org/entity/Q22119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Desseling http://www.wikidata.org/entity/Q22117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousseviller http://www.wikidata.org/entity/Q22122 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hagen,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aube,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22126 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kappelkinger http://www.wikidata.org/entity/Q22127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cappel,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arry,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bickenholtz http://www.wikidata.org/entity/Q22128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harprich http://www.wikidata.org/entity/Q22134 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blies-%C3%89bersing http://www.wikidata.org/entity/Q22132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antilly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22133 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Halstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaux,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbach http://www.wikidata.org/entity/Q22136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schorbach http://www.wikidata.org/entity/Q22143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niderhoff http://www.wikidata.org/entity/Q22141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9ding http://www.wikidata.org/entity/Q22146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C5%93nigsmacker http://www.wikidata.org/entity/Q22147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petit-R%C3%A9derching http://www.wikidata.org/entity/Q22144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9ning-l%C3%A8s-Saint-Avold http://www.wikidata.org/entity/Q22150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muse_(kom) http://www.wikidata.org/entity/Q22151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nilvange http://www.wikidata.org/entity/Q22148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moncheux http://www.wikidata.org/entity/Q22154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hombourg-Budange http://www.wikidata.org/entity/Q22152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Barbe,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufmoulins http://www.wikidata.org/entity/Q22159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Liederschiedt http://www.wikidata.org/entity/Q22156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldwisse http://www.wikidata.org/entity/Q22157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoste,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Phalsbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terville http://www.wikidata.org/entity/Q22166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monneren http://www.wikidata.org/entity/Q22167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rustroff http://www.wikidata.org/entity/Q22164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosselange http://www.wikidata.org/entity/Q22171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9meling http://www.wikidata.org/entity/Q22168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Voyer,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vasperviller http://www.wikidata.org/entity/Q22172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nitting http://www.wikidata.org/entity/Q22178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Far%C3%A9bersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guebenhouse http://www.wikidata.org/entity/Q22177 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunting,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aspach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malroy http://www.wikidata.org/entity/Q22186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizeroy http://www.wikidata.org/entity/Q22187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirviller http://www.wikidata.org/entity/Q22184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9melfing http://www.wikidata.org/entity/Q22190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vulmont http://www.wikidata.org/entity/Q22188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hommert http://www.wikidata.org/entity/Q22195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roz%C3%A9rieulles http://www.wikidata.org/entity/Q22193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walschbronn http://www.wikidata.org/entity/Q22198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hundling http://www.wikidata.org/entity/Q22199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93neck http://www.wikidata.org/entity/Q22196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Maxe http://www.wikidata.org/entity/Q22202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schalbach http://www.wikidata.org/entity/Q22200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Retonfey http://www.wikidata.org/entity/Q22206 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rurange-l%C3%A8s-Thionville http://www.wikidata.org/entity/Q22204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niderviller http://www.wikidata.org/entity/Q22205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servigny-l%C3%A8s-Raville http://www.wikidata.org/entity/Q22210 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gavisse http://www.wikidata.org/entity/Q22211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roussy-le-Village http://www.wikidata.org/entity/Q22208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Li%C3%A9hon http://www.wikidata.org/entity/Q22209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A8ves http://www.wikidata.org/entity/Q22215 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elvange,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinglange http://www.wikidata.org/entity/Q22379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaudreching http://www.wikidata.org/entity/Q22377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guerting http://www.wikidata.org/entity/Q22382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petite-Rosselle http://www.wikidata.org/entity/Q22383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%A9hange http://www.wikidata.org/entity/Q22380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9ding http://www.wikidata.org/entity/Q22381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutzelbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lipsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betschdorf http://www.wikidata.org/entity/Q22384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morsbach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutzig http://www.wikidata.org/entity/Q22390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hambach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Vou%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q22388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Petite-Pierre http://www.wikidata.org/entity/Q22389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemberg,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grosbliederstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diemeringen http://www.wikidata.org/entity/Q22392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhinau http://www.wikidata.org/entity/Q22393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guessling-H%C3%A9mering http://www.wikidata.org/entity/Q22398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9ning http://www.wikidata.org/entity/Q22399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moulins-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vigy http://www.wikidata.org/entity/Q22397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gros-R%C3%A9derching http://www.wikidata.org/entity/Q22402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flocourt http://www.wikidata.org/entity/Q22403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guenviller http://www.wikidata.org/entity/Q22400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lengelsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Racrange http://www.wikidata.org/entity/Q22407 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lachambre http://www.wikidata.org/entity/Q22405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Rohrbach http://www.wikidata.org/entity/Q22410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lelling http://www.wikidata.org/entity/Q22411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundershoffen http://www.wikidata.org/entity/Q22414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tromborn http://www.wikidata.org/entity/Q22412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasselonne http://www.wikidata.org/entity/Q22413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schweighouse-sur-Moder http://www.wikidata.org/entity/Q22418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grandfontaine,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Vancelle http://www.wikidata.org/entity/Q22416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberdorff http://www.wikidata.org/entity/Q22417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C5%93nheim http://www.wikidata.org/entity/Q22422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22423 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C5%93schwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saales http://www.wikidata.org/entity/Q22421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cocheren http://www.wikidata.org/entity/Q22427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedervisse http://www.wikidata.org/entity/Q22428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmerange-les-Mines http://www.wikidata.org/entity/Q22429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottrott http://www.wikidata.org/entity/Q22434 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lauterbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freyming-Merlebach http://www.wikidata.org/entity/Q22433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entzheim http://www.wikidata.org/entity/Q22438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breidenbach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelbergheim http://www.wikidata.org/entity/Q22436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soufflenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barst http://www.wikidata.org/entity/Q22442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9rig-Vintrange http://www.wikidata.org/entity/Q22443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertrange,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goetzenbruck http://www.wikidata.org/entity/Q22441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettelainville http://www.wikidata.org/entity/Q22447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Failly http://www.wikidata.org/entity/Q22444 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brulange http://www.wikidata.org/entity/Q22445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haspelschiedt http://www.wikidata.org/entity/Q22451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altrippe http://www.wikidata.org/entity/Q22448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breistroff-la-Grande http://www.wikidata.org/entity/Q22449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diesen http://www.wikidata.org/entity/Q22455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glatigny,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diffembach-l%C3%A8s-Hellimer http://www.wikidata.org/entity/Q22453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coincy,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hellimer http://www.wikidata.org/entity/Q22456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betting,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sand,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vittersbourg http://www.wikidata.org/entity/Q22885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhrwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Munchhausen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waltenheim-sur-Zorn http://www.wikidata.org/entity/Q22895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Hohwald http://www.wikidata.org/entity/Q22893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weislingen http://www.wikidata.org/entity/Q22898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuve-%C3%89glise http://www.wikidata.org/entity/Q22896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C5%93rdt http://www.wikidata.org/entity/Q22902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Still,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleury,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirrwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldersbach http://www.wikidata.org/entity/Q22907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weitbruch http://www.wikidata.org/entity/Q22904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hottviller http://www.wikidata.org/entity/Q22911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErxane http://www.wikidata.org/entity/Q22908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erstroff http://www.wikidata.org/entity/Q22909 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noisseville http://www.wikidata.org/entity/Q22914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meisenthal http://www.wikidata.org/entity/Q22915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9milly,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vescheim http://www.wikidata.org/entity/Q22913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reyersviller http://www.wikidata.org/entity/Q22918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lambach,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22919 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plaine,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nelling http://www.wikidata.org/entity/Q22917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Illange http://www.wikidata.org/entity/Q22922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierrevillers http://www.wikidata.org/entity/Q22923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diane-Capelle http://www.wikidata.org/entity/Q22921 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hombourg-Haut http://www.wikidata.org/entity/Q22926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourscheid,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silly-en-Saulnois http://www.wikidata.org/entity/Q22924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sillegny http://www.wikidata.org/entity/Q22925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Hubert,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carling,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plesnois http://www.wikidata.org/entity/Q22934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9y,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouzonville http://www.wikidata.org/entity/Q22933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pange http://www.wikidata.org/entity/Q22936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laning http://www.wikidata.org/entity/Q22940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ennery,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Epping,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%27H%C3%B4pital,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernestviller http://www.wikidata.org/entity/Q22948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosheim http://www.wikidata.org/entity/Q22990 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Argancy http://www.wikidata.org/entity/Q22994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tressange http://www.wikidata.org/entity/Q22993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holving http://www.wikidata.org/entity/Q22999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9mestroff http://www.wikidata.org/entity/Q22997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coume http://www.wikidata.org/entity/Q23001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skotlenda http://www.wikidata.org/entity/Q22 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%AEnlenda http://www.wikidata.org/entity/Q223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bruksel http://www.wikidata.org/entity/Q239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_vala http://www.wikidata.org/entity/Q226183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/BIOS http://www.wikidata.org/entity/Q226264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samantha_Morton http://www.wikidata.org/entity/Q230190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_(cudakirin) http://www.wikidata.org/entity/Q230261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zervan http://www.wikidata.org/entity/Q230478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_vegera_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q230576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hul%C3%AE%C3%A7al http://www.wikidata.org/entity/Q230837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orkut http://www.wikidata.org/entity/Q231396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sei_Sh%C5%8Dnagon http://www.wikidata.org/entity/Q231603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Armanc http://www.wikidata.org/entity/Q231823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yoani_S%C3%A1nchez http://www.wikidata.org/entity/Q241106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mortal_Kombat http://www.wikidata.org/entity/Q241163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEna_nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q241588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwestek http://www.wikidata.org/entity/Q241625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serwa_Abarkuh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q245835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtogenet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q246128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lewes http://www.wikidata.org/entity/Q246884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%BBp http://www.wikidata.org/entity/Q248242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErav%C3%AAtin http://www.wikidata.org/entity/Q2252077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyab%C3%AErovk http://www.wikidata.org/entity/Q2253527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Kolombiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2258527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deqsor http://www.wikidata.org/entity/Q2258881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simbila_Mezopotamyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2260259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_f%C3%AEn%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2261763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Derbend%C3%AExan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2261799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Lozan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2261995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grindr http://www.wikidata.org/entity/Q2302402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elwend http://www.wikidata.org/entity/Q2302910 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan_Airlines http://www.wikidata.org/entity/Q2305160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q2305258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknas http://www.wikidata.org/entity/Q2306091 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elegez http://www.wikidata.org/entity/Q2311537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elfub%C3%AAy_Tac%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2311554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ermenistana_rojava http://www.wikidata.org/entity/Q2311567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanton http://www.wikidata.org/entity/Q2311958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%A0kofja_Loka http://www.wikidata.org/entity/Q2318898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solo_performance http://www.wikidata.org/entity/Q2319401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Komara_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2415129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAvan http://www.wikidata.org/entity/Q2460422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEran%C3%AA_P%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q2472762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destan_(w%C3%AAje) http://www.wikidata.org/entity/Q2477865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genov%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2479433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Jonava http://www.wikidata.org/entity/Q2480155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tengr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2481517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yuval_Noah_Harari http://www.wikidata.org/entity/Q2484404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mecaristan http://www.wikidata.org/entity/Q22572518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Venezuela http://www.wikidata.org/entity/Q22573710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kor%C3%AAya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q22583654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Belar%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q22632639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katherine_Maher http://www.wikidata.org/entity/Q23034479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AE%C5%9Fok http://www.wikidata.org/entity/Q23041430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tac%C3%AEkistan http://www.wikidata.org/entity/Q23067694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%9Bzb%C3%AAkistan http://www.wikidata.org/entity/Q23072010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Laos http://www.wikidata.org/entity/Q23072424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vuejs http://www.wikidata.org/entity/Q24589705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebnem_Korur_Fincanc%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q24703165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pink_Floyd http://www.wikidata.org/entity/Q2306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%B3w http://www.wikidata.org/entity/Q2316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEda_h%C3%AEdroklor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanaa http://www.wikidata.org/entity/Q2471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22474 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Russ,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soultz-les-Bains http://www.wikidata.org/entity/Q22476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fegersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebersheim,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gries,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebersmunster http://www.wikidata.org/entity/Q22486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Furdenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Avold http://www.wikidata.org/entity/Q22485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steige http://www.wikidata.org/entity/Q22491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rott,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Griesheim-pr%C3%A8s-Molsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lalaye http://www.wikidata.org/entity/Q22495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huttenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wangenbourg-Engenthal http://www.wikidata.org/entity/Q22498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Issenhausen http://www.wikidata.org/entity/Q22499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goxwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seebach,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maisonsgoutte http://www.wikidata.org/entity/Q22506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingwiller http://www.wikidata.org/entity/Q22507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Souffelweyersheim http://www.wikidata.org/entity/Q22505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huttendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirmeck http://www.wikidata.org/entity/Q22509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menchhoffen http://www.wikidata.org/entity/Q22514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gresswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuttolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minversheim http://www.wikidata.org/entity/Q22519 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erstein http://www.wikidata.org/entity/Q22517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmoutier http://www.wikidata.org/entity/Q22523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederhaslach http://www.wikidata.org/entity/Q22520 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranrupt http://www.wikidata.org/entity/Q22521 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boulay-Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Florange http://www.wikidata.org/entity/Q22540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalhunden http://www.wikidata.org/entity/Q22541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarrebourg http://www.wikidata.org/entity/Q22544 # https://ku.wikipedia.org/wiki/German http://www.wikidata.org/entity/Q22633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schiltigheim http://www.wikidata.org/entity/Q22639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brumath http://www.wikidata.org/entity/Q22637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thionville http://www.wikidata.org/entity/Q22640 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheshire http://www.wikidata.org/entity/Q23064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Northumberland http://www.wikidata.org/entity/Q23079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lancashire http://www.wikidata.org/entity/Q23077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/County_Durham http://www.wikidata.org/entity/Q23082 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lincolnshire http://www.wikidata.org/entity/Q23090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nottinghamshire http://www.wikidata.org/entity/Q23092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbyshire http://www.wikidata.org/entity/Q23098 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shropshire http://www.wikidata.org/entity/Q23103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leicestershire http://www.wikidata.org/entity/Q23106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rutland http://www.wikidata.org/entity/Q23107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Staffordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suffolk http://www.wikidata.org/entity/Q23111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norfolk http://www.wikidata.org/entity/Q23109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Northamptonshire http://www.wikidata.org/entity/Q23115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cambridgeshire http://www.wikidata.org/entity/Q23112 # https://ku.wikipedia.org/wiki/LSD http://www.wikidata.org/entity/Q23118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herefordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Worcestershire http://www.wikidata.org/entity/Q23135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedfordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Warwickshire http://www.wikidata.org/entity/Q23140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cornwall http://www.wikidata.org/entity/Q23148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorset http://www.wikidata.org/entity/Q23159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devon http://www.wikidata.org/entity/Q23156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somerset http://www.wikidata.org/entity/Q23157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gloucestershire http://www.wikidata.org/entity/Q23165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oxfordshire http://www.wikidata.org/entity/Q23169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiltshire http://www.wikidata.org/entity/Q23183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hampshire http://www.wikidata.org/entity/Q23204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/God_is_not_great_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q24596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_siyas%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boqijeya_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baqil%C3%AA_xat%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walonya http://www.wikidata.org/entity/Q231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkswagen http://www.wikidata.org/entity/Q246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zoro_Met%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q226787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kewmar http://www.wikidata.org/entity/Q226788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noh http://www.wikidata.org/entity/Q226887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fan%C3%AAle http://www.wikidata.org/entity/Q232191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevir http://www.wikidata.org/entity/Q232254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Zor%C3%AA_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q232387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sard%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q232615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fecr http://www.wikidata.org/entity/Q233123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Edlib_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q233218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Bahriyan http://www.wikidata.org/entity/Q248786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengez%C3%BBr,_Qerebax http://www.wikidata.org/entity/Q249226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boykota_otobus%C3%AA_ya_Montgomery http://www.wikidata.org/entity/Q249367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lee_Ryan http://www.wikidata.org/entity/Q252469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanagawa_Oki_Nami_Ura http://www.wikidata.org/entity/Q252485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Away%C3%AA_curey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q252730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C4%B1k_Veysel http://www.wikidata.org/entity/Q252734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nax http://www.wikidata.org/entity/Q2267244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dam%C3%AAzrandin http://www.wikidata.org/entity/Q2324975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_pesendkir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2329189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shrikhand http://www.wikidata.org/entity/Q2341683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dil%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q2419844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AE%C5%9Fmok http://www.wikidata.org/entity/Q2421547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xonc_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2422264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEraz_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2422280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpan,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2424581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_telev%C3%AEzyon%C3%AA_ya_navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2495614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_mirovan_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2495699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewlekar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2526135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/N%C3%AEjerya http://www.wikidata.org/entity/Q22661880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Senegal http://www.wikidata.org/entity/Q22661891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adiyat http://www.wikidata.org/entity/Q233673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q233762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panchatantra http://www.wikidata.org/entity/Q233780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hes%C3%AE%C3%A7e_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q233914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerbot_k%C3%AAfal http://www.wikidata.org/entity/Q234014 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bosch http://www.wikidata.org/entity/Q234021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erasmus_Darwin http://www.wikidata.org/entity/Q234050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_japon http://www.wikidata.org/entity/Q234138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diam%27s http://www.wikidata.org/entity/Q242005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAnc_Xanedan%C3%AE_%C3%BB_Deh_Keyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q242115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nesr%C3%AEn_Sut%C3%BBde http://www.wikidata.org/entity/Q242124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seferber%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q242412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEndaugas http://www.wikidata.org/entity/Q242436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Endonezya http://www.wikidata.org/entity/Q22672810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Erlenda http://www.wikidata.org/entity/Q22673193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qirgizistan http://www.wikidata.org/entity/Q22673215 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Erebistana_Siy%C3%BBd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22675857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sw%C3%AEsre http://www.wikidata.org/entity/Q22675905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Taylenda http://www.wikidata.org/entity/Q22675954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tanzanya http://www.wikidata.org/entity/Q22676242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kenya http://www.wikidata.org/entity/Q22676593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Nuceba http://www.wikidata.org/entity/Q22676770 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fransa_%C3%8Ele-de-France http://www.wikidata.org/entity/Q22679723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_%C3%87ek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22695594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qazaxistan http://www.wikidata.org/entity/Q23215496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anshuman_Tiwari http://www.wikidata.org/entity/Q23409817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer_li_gor%C3%AE_kronolojiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24206335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qerebaxa_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q24238562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/CrowdStrike http://www.wikidata.org/entity/Q24890758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Dostaniy%C3%AA_ya_Kurdistan_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q24898502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colligny-Maizery http://www.wikidata.org/entity/Q24938615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_p%C3%AE%C5%9Fesaziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_S%C3%AEh_Salan http://www.wikidata.org/entity/Q2487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kompresyona_daney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wissembourg http://www.wikidata.org/entity/Q22636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarreguemines http://www.wikidata.org/entity/Q22642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geispolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Troya http://www.wikidata.org/entity/Q22647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEsem%C3%AEt%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q22649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apach http://www.wikidata.org/entity/Q22659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neft http://www.wikidata.org/entity/Q22656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beton http://www.wikidata.org/entity/Q22657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Illkirch-Graffenstaden http://www.wikidata.org/entity/Q22660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhesin http://www.wikidata.org/entity/Q22667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_koord%C3%AEnat%C3%AAn_erdn%C3%AEgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q22664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAlav http://www.wikidata.org/entity/Q22676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalem,_Moselle http://www.wikidata.org/entity/Q22682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutzenhausen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blanche-%C3%89glise http://www.wikidata.org/entity/Q22681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bank http://www.wikidata.org/entity/Q22687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelhausbergen http://www.wikidata.org/entity/Q22684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieuze http://www.wikidata.org/entity/Q22695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forbach http://www.wikidata.org/entity/Q22703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoffen http://www.wikidata.org/entity/Q22700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plakeya_tiromb%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bindernheim http://www.wikidata.org/entity/Q22704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berkshire http://www.wikidata.org/entity/Q23220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buckinghamshire http://www.wikidata.org/entity/Q23229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amtrak http://www.wikidata.org/entity/Q23239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Essex http://www.wikidata.org/entity/Q23240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Surrey http://www.wikidata.org/entity/Q23276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kent http://www.wikidata.org/entity/Q23298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Audi http://www.wikidata.org/entity/Q23317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westmorland http://www.wikidata.org/entity/Q23326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huntingdonshire http://www.wikidata.org/entity/Q23330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sussex http://www.wikidata.org/entity/Q23346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft http://www.wikidata.org/entity/Q23350 # https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q23355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abraham_Maslow http://www.wikidata.org/entity/Q23357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cumberland http://www.wikidata.org/entity/Q23360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_kogn%C3%AEt%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q23373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Auguste_Dominique_Ingres http://www.wikidata.org/entity/Q23380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bav%C3%AA_me http://www.wikidata.org/entity/Q23393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gol http://www.wikidata.org/entity/Q23397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Orsay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q23402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Alanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q23427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Honaka_zanist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Watt http://www.wikidata.org/entity/Q25236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volt http://www.wikidata.org/entity/Q25250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nixte http://www.wikidata.org/entity/Q25257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ca_Mau http://www.wikidata.org/entity/Q25262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meteoroloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pileya_Celsius http://www.wikidata.org/entity/Q25267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pis%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q25265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pri%C5%9Ft%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q25270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Estgeha_Valageh%C3%AA_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_ziman%C3%AAn_afr%C3%AEkay%C3%AE_%C3%BB_asyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_kod%C3%AAn_ISO_y%C3%AAn_dewletan http://www.wikidata.org/entity/Q25275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_gewr http://www.wikidata.org/entity/Q25273 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezotop http://www.wikidata.org/entity/Q25276 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da_Nang http://www.wikidata.org/entity/Q25282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da_Lat http://www.wikidata.org/entity/Q25281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAjnak http://www.wikidata.org/entity/Q25284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_ziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/2_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q25298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sih_%C3%BB_%C5%9Fe%C5%9F_D%C3%AEmen%C3%AAn_%C3%87iyay%C3%AA_Fuji http://www.wikidata.org/entity/Q227494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alessandro_Nesta http://www.wikidata.org/entity/Q227892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yanni http://www.wikidata.org/entity/Q234716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Rizgariya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q234738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinet http://www.wikidata.org/entity/Q234764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellah http://www.wikidata.org/entity/Q234801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%BBr_II http://www.wikidata.org/entity/Q234860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gasor http://www.wikidata.org/entity/Q235052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fir%C3%AE%C5%9Fte http://www.wikidata.org/entity/Q235113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkdana_%C5%9Earistanan http://www.wikidata.org/entity/Q235193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilary_Hahn http://www.wikidata.org/entity/Q235406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ikurri%C3%B1a http://www.wikidata.org/entity/Q235475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEparxiya http://www.wikidata.org/entity/Q235494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reqa_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q235563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sal%C3%AAn_hevpar_y%C3%AAn_bi_roja_s%C3%AA%C5%9Fem%C3%AA_dest_p%C3%AA_kiriye http://www.wikidata.org/entity/Q235684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEst%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q235757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henter%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q235783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi_xatir%C3%AA_s%C3%AElehan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q235795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Natacha_Atlas http://www.wikidata.org/entity/Q235896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hadise http://www.wikidata.org/entity/Q236047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emrah_Erdo%C4%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q236920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ealhswith http://www.wikidata.org/entity/Q242670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WinRAR http://www.wikidata.org/entity/Q242747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng%C3%AA_sekin%C3%AE_y%C3%AA_dul%C3%AAv%C3%AE_y%C3%AA_bilerz http://www.wikidata.org/entity/Q242797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rast http://www.wikidata.org/entity/Q242863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar%C3%AA_Tr%C3%AEn%C3%AEdad_%C3%BB_Tobago http://www.wikidata.org/entity/Q242890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%A8s http://www.wikidata.org/entity/Q243135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zebray%C3%AA_%C3%A7iyayan http://www.wikidata.org/entity/Q243213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q250090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kir%C3%AAc http://www.wikidata.org/entity/Q250423 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selax http://www.wikidata.org/entity/Q250504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9moins http://www.wikidata.org/entity/Q250666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q253143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Kade%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q253155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servet_Kocakaya http://www.wikidata.org/entity/Q2274151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A7eb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q2274559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WebMoney http://www.wikidata.org/entity/Q2344958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_sumeran http://www.wikidata.org/entity/Q2345840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedre http://www.wikidata.org/entity/Q2349675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2351863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorasan http://www.wikidata.org/entity/Q2352322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewac%C3%AAn_Muhemmed http://www.wikidata.org/entity/Q2354223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aiden_Ashley http://www.wikidata.org/entity/Q2355026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehkam http://www.wikidata.org/entity/Q2357930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_Tilzeter%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2359563 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Har%C3%AEvarman http://www.wikidata.org/entity/Q2359577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Elah%C3%BBekber http://www.wikidata.org/entity/Q2359589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Todd_Fuller http://www.wikidata.org/entity/Q2359600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mox http://www.wikidata.org/entity/Q2360881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Azerbaycan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2361612 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sar%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q2364235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezgistan http://www.wikidata.org/entity/Q2365056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sumernas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2365225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erl%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q2366098 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAman_Heleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2425997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ariyawerte http://www.wikidata.org/entity/Q2428240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cam%C3%BB%C5%9Fvan http://www.wikidata.org/entity/Q2429250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_mo%C5%9Fek%C3%AAn_S-500 http://www.wikidata.org/entity/Q2502230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/U%C4%9Fur_%C5%9Eahin http://www.wikidata.org/entity/Q2505089 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azadistan http://www.wikidata.org/entity/Q2506068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Ke%C3%A7a_Qir%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q2506536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gugalanna http://www.wikidata.org/entity/Q2532233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scootera_elektr%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23504115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebza_av%C3%AA_ya_helandin%C3%AA_1B http://www.wikidata.org/entity/Q23581841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Natalie_Minko http://www.wikidata.org/entity/Q23661783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garnik_Asatrian http://www.wikidata.org/entity/Q23697725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Minbic%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q23701421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_%C5%9Eukr%C3%AE_Baban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24289734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_balafirgeha_Ataturk_a_Stembol%C3%AA_ya_2016an http://www.wikidata.org/entity/Q25007917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:2017_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25075464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avah%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan_%C3%BB_cureyan http://www.wikidata.org/entity/Q25319674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_cot_%C3%BB_kit http://www.wikidata.org/entity/Q25625006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golgul%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEvron http://www.wikidata.org/entity/Q25625012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C4%B1rdaran http://www.wikidata.org/entity/Q25625023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q25625031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt%C3%BBnova http://www.wikidata.org/entity/Q25625036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%95%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C http://www.wikidata.org/entity/Q25625047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArg%C3%AAt http://www.wikidata.org/entity/Q25625054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fira_Dorika http://www.wikidata.org/entity/Q25625058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fan_Erba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25625065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diljen_Ron%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beluka_%C5%9E%C3%AEvareza http://www.wikidata.org/entity/Q25625139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_Axay%C3%AA_Ew%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Histrek http://www.wikidata.org/entity/Q25625140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Ebay http://www.wikidata.org/entity/Q25625162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Aday http://www.wikidata.org/entity/Q25625161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed%C3%AA_D%C3%AEnewer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelheya_Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByer%C3%AAn_Giyad%C3%AEn%C3%AA_2015 http://www.wikidata.org/entity/Q25625224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekin_Wan http://www.wikidata.org/entity/Q25625231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AAn_7%27%C3%AA_hez%C3%AErana_2015%27an_li_Rihay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hudutk%C3%B6y http://www.wikidata.org/entity/Q25625247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ey_Ni%C5%9Ft%C3%AEman http://www.wikidata.org/entity/Q25625255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez%C3%AEziye http://www.wikidata.org/entity/Q25625256 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhadvan_John http://www.wikidata.org/entity/Q25625257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensar_Beyt_el-Meqd%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25625266 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cund_el-X%C3%AElefe http://www.wikidata.org/entity/Q25625269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gul%C3%AA_%C3%A7iqer http://www.wikidata.org/entity/Q25625291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ikram_O%C4%9Fuz http://www.wikidata.org/entity/Q25625295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Germay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawercan http://www.wikidata.org/entity/Q25625315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berxwedana_S%C3%BBr%C3%AA,_2015-2016 http://www.wikidata.org/entity/Q25625318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAmxo http://www.wikidata.org/entity/Q25625343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed%C3%AA_Merwan http://www.wikidata.org/entity/Q25625340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fantast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25625346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hus%C3%AAn_ibn_El%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez_a%C5%9Fiq%C3%AA_ke%C3%A7ika_Barzan%C3%AE_me! http://www.wikidata.org/entity/Q25625368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_Parlemen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husamed%C3%AEn%C3%AA_%C3%87eleb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Bir%C3%BBsk_Tugan http://www.wikidata.org/entity/Q25625399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birc_(st%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdeha_(mar) http://www.wikidata.org/entity/Q25625440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_ziman%C3%AA_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25630436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Notron http://www.wikidata.org/entity/Q2348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Schr%C3%B6der http://www.wikidata.org/entity/Q2530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obernai http://www.wikidata.org/entity/Q22727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haguenau http://www.wikidata.org/entity/Q22730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hettange-Grande http://www.wikidata.org/entity/Q22739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanfen http://www.wikidata.org/entity/Q22743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouxwiller,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q22741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nouilly http://www.wikidata.org/entity/Q22747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Salins http://www.wikidata.org/entity/Q22745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Algrange http://www.wikidata.org/entity/Q22751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorentzen,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bitche http://www.wikidata.org/entity/Q22754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montigny-l%C3%A8s-Metz http://www.wikidata.org/entity/Q22752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barr,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spicheren http://www.wikidata.org/entity/Q22756 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scy-Chazelles http://www.wikidata.org/entity/Q22757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C5%93rth http://www.wikidata.org/entity/Q22762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilwisheim http://www.wikidata.org/entity/Q22766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischoffsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duttlenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adamswiller http://www.wikidata.org/entity/Q22769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dachstein,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q22775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernardvill%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q22772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dangolsheim http://www.wikidata.org/entity/Q22773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drusenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duppigheim http://www.wikidata.org/entity/Q22779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benfeld http://www.wikidata.org/entity/Q22776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bootzheim http://www.wikidata.org/entity/Q22777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durstel http://www.wikidata.org/entity/Q22782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bossendorf http://www.wikidata.org/entity/Q22781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Achenheim http://www.wikidata.org/entity/Q22784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyar http://www.wikidata.org/entity/Q23425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fgabad http://www.wikidata.org/entity/Q23438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav http://www.wikidata.org/entity/Q23442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEvaz http://www.wikidata.org/entity/Q23485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%9F%C3%A7ena http://www.wikidata.org/entity/Q23495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkeoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacansork http://www.wikidata.org/entity/Q23501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balkan http://www.wikidata.org/entity/Q23522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekvator http://www.wikidata.org/entity/Q23538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/NASA http://www.wikidata.org/entity/Q23548 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini http://www.wikidata.org/entity/Q23559 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Podgorica http://www.wikidata.org/entity/Q23564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferheng http://www.wikidata.org/entity/Q23622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berm%C3%BBda http://www.wikidata.org/entity/Q23635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tev%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q25294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesp http://www.wikidata.org/entity/Q25292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_kelt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaq http://www.wikidata.org/entity/Q25307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_V%C3%AErj%C3%AEn_%C3%AAn_Br%C3%AEtanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzik%C3%AA_nas http://www.wikidata.org/entity/Q25311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_kul%C3%AElkdar http://www.wikidata.org/entity/Q25314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Phan_Thiet http://www.wikidata.org/entity/Q25315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik_(Canidae) http://www.wikidata.org/entity/Q25324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bersorik http://www.wikidata.org/entity/Q25334 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyan_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q25342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Romay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q237480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenk%C3%AA_sekin%C3%AE_y%C3%AA_dul%C3%AAv%C3%AE_y%C3%AA_bilerz http://www.wikidata.org/entity/Q237623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ga_(nivi%C5%9F) http://www.wikidata.org/entity/Q237993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEmyaya_nukleer http://www.wikidata.org/entity/Q243545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bucaramanga http://www.wikidata.org/entity/Q243766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kindirl%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q244158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Artsax http://www.wikidata.org/entity/Q244165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Griesheim-sur-Souffel http://www.wikidata.org/entity/Q244203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guadix http://www.wikidata.org/entity/Q244324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_Misir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q244377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenolkey%C3%AA_gur%C3%A7ik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q251011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q251395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Halloween http://www.wikidata.org/entity/Q251868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FIFA http://www.wikidata.org/entity/Q253414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beaumont,_Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q253903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_Qureqela http://www.wikidata.org/entity/Q254103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lieucourt http://www.wikidata.org/entity/Q254268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ivana_Brli%C4%87-Ma%C5%BEurani%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q254383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andelarre http://www.wikidata.org/entity/Q254847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fesal%C3%AE_(kilor) http://www.wikidata.org/entity/Q254979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost http://www.wikidata.org/entity/Q255096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_%C3%8Enan http://www.wikidata.org/entity/Q2376131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C3%BBr_rojava http://www.wikidata.org/entity/Q2381698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tintenfisch http://www.wikidata.org/entity/Q2435944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taleqan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2438558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D-pad http://www.wikidata.org/entity/Q2445850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AEm%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q2510835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Arkada%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q2511286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajirao_I http://www.wikidata.org/entity/Q2514706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semyon_K%C3%AErsanov http://www.wikidata.org/entity/Q2519739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87obanmez http://www.wikidata.org/entity/Q2535293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_berbiran http://www.wikidata.org/entity/Q2543932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_S%C3%BBriya_Demokrat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q23701409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_nex%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q23706330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eervan%C3%AA_edaleta_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23719438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Sey%C3%AEd_Mehm%C3%BBd_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q25163409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Li_Din%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25343382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otokar_Ural http://www.wikidata.org/entity/Q25344872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qelere%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q25345384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komele_R%C3%AAxistina_Kurdistan%C3%AA_ya_Partiya_Kom%C3%BBn%C3%AEst_a_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25352438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astab%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25379732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C5%9F%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25426358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charkh http://www.wikidata.org/entity/Q25433579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henri_J._Barkey http://www.wikidata.org/entity/Q25473195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25473951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parastina_gelek%C3%AE_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25475757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E-Dewlet http://www.wikidata.org/entity/Q25478688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ismail_%C3%96zen http://www.wikidata.org/entity/Q25480157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DFK_Dainava http://www.wikidata.org/entity/Q25497952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsbar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624866 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEndowsa_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Aram http://www.wikidata.org/entity/Q25624865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AAn_sem%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25624870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_S%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAnesaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Min_%C5%9Eahtamar%C3%AA_Min http://www.wikidata.org/entity/Q25624879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Rew%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q25624883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_P%C3%AAr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AE%C3%A7avkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Payizok http://www.wikidata.org/entity/Q25624885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Ro%C5%9Fna http://www.wikidata.org/entity/Q25624889 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Roja_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q25624892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAney%C3%AAn_B%C3%AEran%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25624897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxane http://www.wikidata.org/entity/Q25624902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerika http://www.wikidata.org/entity/Q25624905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_siru%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEdon http://www.wikidata.org/entity/Q25624918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_L%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25624926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Sewad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nikil%C3%AA_balindeyan http://www.wikidata.org/entity/Q25624935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fenb%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_AVA http://www.wikidata.org/entity/Q25624949 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurunc http://www.wikidata.org/entity/Q25624953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pestop%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q25624962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Belk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_J%26J http://www.wikidata.org/entity/Q25624966 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEna_azad http://www.wikidata.org/entity/Q25624970 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBviya_st%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q25624968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Fay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Doy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Resen_Revendi http://www.wikidata.org/entity/Q25624986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojar_Wenda http://www.wikidata.org/entity/Q25624984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xadim http://www.wikidata.org/entity/Q25624988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_boz_a_%C3%A7ol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oset%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xawenkar http://www.wikidata.org/entity/Q25624995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pele%C3%A7emk http://www.wikidata.org/entity/Q25624992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sand%C3%BBlke http://www.wikidata.org/entity/Q25624993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebez_Hem%C3%AA_Re%C5%9F%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q25624996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl%C3%AEstok%C3%AAn_seks%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojan_Haz%C4%B1m http://www.wikidata.org/entity/Q25625002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurett%C3%AEn_zaza http://www.wikidata.org/entity/Q25625003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tihok http://www.wikidata.org/entity/Q25625000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C5%9Fxane http://www.wikidata.org/entity/Q25625010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyar%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/Q25625011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medreseya_Axtepey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker_%C3%BB_Kulik http://www.wikidata.org/entity/Q25625015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fketak http://www.wikidata.org/entity/Q25625013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Foy%C3%AA_Silo http://www.wikidata.org/entity/Q25625016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpera_Felsefevan http://www.wikidata.org/entity/Q25625022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keysun http://www.wikidata.org/entity/Q25625020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Midya.ru http://www.wikidata.org/entity/Q25625027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/NewsN%C3%BB%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q25625024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEp%C3%AAn_kurd%C3%AE_y%C3%AAn_dema_h%C3%BBriyan http://www.wikidata.org/entity/Q25625028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEl_da%C4%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25625034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Personal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q25625037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Topon%C3%AEmiya_kurd%C3%AE_li_dervey%C3%AE_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Kovara_Ronah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625051 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ronay%C3%AE_Onen http://www.wikidata.org/entity/Q25625049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memundi http://www.wikidata.org/entity/Q25625052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_t%C3%AAkiliy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serkuran http://www.wikidata.org/entity/Q25625107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_L%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_ya_%C4%B0smail_Be%C5%9Fik%C3%A7i http://www.wikidata.org/entity/Q25625104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veniyas%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25625109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyl_%C3%BB_Mecn%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q25625112 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Kodo_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25625117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmogon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AEney%C3%AAn_Elektr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25625143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahmut_Oz%C3%A7elik http://www.wikidata.org/entity/Q25625144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyoya_Bexday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtingeh http://www.wikidata.org/entity/Q25625164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutesewif http://www.wikidata.org/entity/Q25625169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parz%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q25625187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kurd%C3%AEyi_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdish_Cultural_Center_of_Illinois http://www.wikidata.org/entity/Q25625226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Xebat%C3%AAn_Kurdolojiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kawa_%C5%9E%C3%AAx%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jesper_S%C3%B6der http://www.wikidata.org/entity/Q25625234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAngava_%C5%9Eeh%C3%AEd_Fermandar_R%C3%BBbar_Qami%C5%9Flo http://www.wikidata.org/entity/Q25625240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Gel_a_Demokrat%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melet%C3%AE_Kevn http://www.wikidata.org/entity/Q25625254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AArd%C3%AAs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kawa_Onatli http://www.wikidata.org/entity/Q25625265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%AEbane http://www.wikidata.org/entity/Q25625279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEjadperestiya_tirkan_li_dij%C3%AE_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q25625294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Der%27a http://www.wikidata.org/entity/Q25625326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Qin%C3%AAtra http://www.wikidata.org/entity/Q25625335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AElka_N%C3%AEsan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newala_Qoriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kof%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%AA_R%C3%AE%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25625373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmediye http://www.wikidata.org/entity/Q25625397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBn%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q25625403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Operasyona_Reqay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(st%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westan_(qeza) http://www.wikidata.org/entity/Q25625421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soran%C3%AEzm_(ziman) http://www.wikidata.org/entity/Q25625425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tabloya_dengd%C3%AAr%C3%AAn_AFN_(IPA) http://www.wikidata.org/entity/Q25625438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojava_(Xerq) http://www.wikidata.org/entity/Q25625474 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merz_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q25625492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fahir%C3%AE_Kurd_%C3%BB_Kurdistan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCrtler_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyan_%C3%BB_Felsefeya_Mens%C3%BBr%C3%AA_Hallac_%E2%80%98Enel_Heq%E2%80%99_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeredax_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q25630515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:ISO_639_nav%C3%AA_tl http://www.wikidata.org/entity/Q26093397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eabaz http://www.wikidata.org/entity/Q137474876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Visual_Basic http://www.wikidata.org/entity/Q2378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teleskopa_Fezay%C3%AA_ya_Hubble http://www.wikidata.org/entity/Q2513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyk http://www.wikidata.org/entity/Q2537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rowan_Atkinson http://www.wikidata.org/entity/Q23760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_Vegas http://www.wikidata.org/entity/Q23768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filist%C3%AEn_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q23792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deh http://www.wikidata.org/entity/Q23806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_atom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q23809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ee http://www.wikidata.org/entity/Q23834 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demsal http://www.wikidata.org/entity/Q24384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bokm%C3%A5l http://www.wikidata.org/entity/Q25167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_nynorsk http://www.wikidata.org/entity/Q25164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Titanic http://www.wikidata.org/entity/Q25173 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEkar http://www.wikidata.org/entity/Q25341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banevank http://www.wikidata.org/entity/Q25345 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBrek http://www.wikidata.org/entity/Q25354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leglega_sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%AEndar http://www.wikidata.org/entity/Q25356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirgurg http://www.wikidata.org/entity/Q25357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qalikdar http://www.wikidata.org/entity/Q25364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drama http://www.wikidata.org/entity/Q25372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoname http://www.wikidata.org/entity/Q25379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fbe%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%AEban http://www.wikidata.org/entity/Q25381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirika_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_%C5%9Faxdar http://www.wikidata.org/entity/Q25384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerd%C3%AAle http://www.wikidata.org/entity/Q25388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newark,_N%C3%BB_Jersey http://www.wikidata.org/entity/Q25395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilbil_(balinde) http://www.wikidata.org/entity/Q25393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leglega_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBya_lal http://www.wikidata.org/entity/Q25402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Narewan http://www.wikidata.org/entity/Q25403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_st%C3%AAregulan http://www.wikidata.org/entity/Q25400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiraka_bikumik http://www.wikidata.org/entity/Q25405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAj%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q25408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4ster%C3%A5s http://www.wikidata.org/entity/Q25412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darkutok http://www.wikidata.org/entity/Q25439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBze http://www.wikidata.org/entity/Q25437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirmiraviya_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holosen http://www.wikidata.org/entity/Q25445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_amazigh http://www.wikidata.org/entity/Q25448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q25469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serre%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaj http://www.wikidata.org/entity/Q25618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevz http://www.wikidata.org/entity/Q29993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vat%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Eiffel http://www.wikidata.org/entity/Q243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Java_(ziman%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart http://www.wikidata.org/entity/Q254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBre http://www.wikidata.org/entity/Q245005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolyef http://www.wikidata.org/entity/Q245117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Aeoliyan http://www.wikidata.org/entity/Q255331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurrem_Siltan http://www.wikidata.org/entity/Q255809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%A7eya_Liezen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q255834 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amalocichla http://www.wikidata.org/entity/Q256016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Egn%C3%AEmbr%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q256438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBs_(riwek) http://www.wikidata.org/entity/Q257106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aigen_im_Ennstal http://www.wikidata.org/entity/Q257539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_federal_%C3%AAn_Awistiryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q261543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_%C4%B0nan%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q269216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_ceredaran http://www.wikidata.org/entity/Q269303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Hallett_Carr http://www.wikidata.org/entity/Q274764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_Mezin_a_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q274918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q274988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Hood http://www.wikidata.org/entity/Q275662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belavb%C3%BBna_%C3%AEslam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q275918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sara_Teasdale http://www.wikidata.org/entity/Q276013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarokat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q276258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesc%C3%AEda_Quba http://www.wikidata.org/entity/Q276569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojava,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q2559188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojhilat,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q2559220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Bakur,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q2559686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azady.nl http://www.wikidata.org/entity/Q2568003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBstan http://www.wikidata.org/entity/Q2569925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senato http://www.wikidata.org/entity/Q2570643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Delal http://www.wikidata.org/entity/Q2571655 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fars_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2571688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2572849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rinkeby http://www.wikidata.org/entity/Q2575195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadweriya_%C5%9Firketan http://www.wikidata.org/entity/Q2609670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87igin%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2610703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_kar%C3%AAn_dervey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2612487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telb%C3%AEye http://www.wikidata.org/entity/Q2616942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guram_Zaxarov%C3%AE%C3%A7_Acoyev http://www.wikidata.org/entity/Q2619729 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_Nazca http://www.wikidata.org/entity/Q2620036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftina_nam%C3%BBs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2691275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAaramiy%C3%AAn_hest%C3%AE_y%C3%AAn_zarokatiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2692145 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maher_Zain http://www.wikidata.org/entity/Q2750368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnemaya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2750761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sportske_novosti http://www.wikidata.org/entity/Q2750982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2751223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fa_ferd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2755547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuntaur http://www.wikidata.org/entity/Q2756380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Ftaran http://www.wikidata.org/entity/Q2756466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerewan http://www.wikidata.org/entity/Q2756511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mansa_Konko http://www.wikidata.org/entity/Q2756523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkosyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q2762100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakka http://www.wikidata.org/entity/Q2762648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kunc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2763698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belwa http://www.wikidata.org/entity/Q25544664 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_ke%C3%A7elok_3_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Homoseksuel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25631289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boz%C3%AA_S%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q25649435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/N%C3%AEhat_%C3%87irr http://www.wikidata.org/entity/Q25664152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/M%C3%AEraz_(alb%C3%BBm) http://www.wikidata.org/entity/Q25664297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB http://www.wikidata.org/entity/Q25714577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xil%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q25624868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_%C3%AAz%C3%AEd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_mas%C3%AE_sorat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eara_Toksin http://www.wikidata.org/entity/Q25624876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Dalton http://www.wikidata.org/entity/Q25624882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q25624880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87g http://www.wikidata.org/entity/Q25624881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_Deniz http://www.wikidata.org/entity/Q25624886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_B%C3%AEra_Welat http://www.wikidata.org/entity/Q25624891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerbik http://www.wikidata.org/entity/Q25624888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEroka_Du_Ez%C3%AEzan http://www.wikidata.org/entity/Q25624894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekitiya_Jin%C3%AAn_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q25624895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Demokrat%C3%AEk_a_Gel%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q25624898 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ed http://www.wikidata.org/entity/Q25624896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tudes_kurdes http://www.wikidata.org/entity/Q25624901 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivirar http://www.wikidata.org/entity/Q25624912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zindek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_sem%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25624917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xo%C5%9Fnav http://www.wikidata.org/entity/Q25624922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyareta_Bamusk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eilediz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624931 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87afa http://www.wikidata.org/entity/Q25624928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirx%C3%AEtik http://www.wikidata.org/entity/Q25624934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahya_Menek%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q25624932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Mamostey%C3%AAn_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q25624938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zad http://www.wikidata.org/entity/Q25624936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeketiya_Q%C3%BBtabiy%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fema_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25624944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xuristan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25624951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAwa_%C3%AAlim http://www.wikidata.org/entity/Q25624955 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Meley%C3%AAn_Welatpar%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q25624952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q25624956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeh%C3%AEdan_-_Gir%C3%AA_Bes%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25624964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebe%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25624969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Harvard http://www.wikidata.org/entity/Q25624979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyasvend http://www.wikidata.org/entity/Q25624980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ingo http://www.wikidata.org/entity/Q25624991 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alasko http://www.wikidata.org/entity/Q25625018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaretgeha_Uz%C3%AAr_P%C3%AAxember,_Besre http://www.wikidata.org/entity/Q25625026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx%C3%AA_zirav http://www.wikidata.org/entity/Q25625148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emp%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25625166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEna_ziman http://www.wikidata.org/entity/Q25625174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerka_zera http://www.wikidata.org/entity/Q25625172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_dewleta_Tirk%C3%AE_li_dij%C3%AE_kurdan_2015 http://www.wikidata.org/entity/Q25625227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannasiya_teor%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q25625238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEreta_Se%C3%AEd%C3%AA_N%C3%BBrs%C3%AE_li_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q25625271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Momina_Mirada http://www.wikidata.org/entity/Q25625272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivistan_%C3%BB_baweriy%C3%AAn_kurd%C3%AAn_Xorasan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fema_Sor_li_nav_kurd%C3%AAn_Xorasan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Zergan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Easwar_Mame http://www.wikidata.org/entity/Q25625369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_(%C3%AAzd%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q25625419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aliy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25625416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Azad_(malper) http://www.wikidata.org/entity/Q25625423 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehmaran_(ajal) http://www.wikidata.org/entity/Q25625420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEro_(qeza) http://www.wikidata.org/entity/Q25625424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xencer_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q25625431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE_(pirt%C3%BBk,_2009) http://www.wikidata.org/entity/Q25625428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElan_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q25625429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ze_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q25625434 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ahardowal%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25625436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eedad%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q25625437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEreta_Qaz%C3%AE_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q25625441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataKoord http://www.wikidata.org/entity/Q26905440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirkeriya_dewleta_tirk_li_bakur%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q27628424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEtan_(heyv) http://www.wikidata.org/entity/Q2565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund http://www.wikidata.org/entity/Q25222 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serok%C3%AA_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25223 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sterl%C3%AEna_ingl%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guernsey http://www.wikidata.org/entity/Q25230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angu%C3%AEla http://www.wikidata.org/entity/Q25228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benetice http://www.wikidata.org/entity/Q25232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qijak http://www.wikidata.org/entity/Q25565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ume%C3%A5 http://www.wikidata.org/entity/Q25579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_b%C3%AAguh http://www.wikidata.org/entity/Q25587 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevrist http://www.wikidata.org/entity/Q25662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96rebro http://www.wikidata.org/entity/Q25732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBte http://www.wikidata.org/entity/Q25740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_%C5%9Fev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25756 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erana_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q25763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werdeka_golan http://www.wikidata.org/entity/Q25761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_goran http://www.wikidata.org/entity/Q25769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boqije http://www.wikidata.org/entity/Q25777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q26106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4xj%C3%B6 http://www.wikidata.org/entity/Q26152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q27468 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q27496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q27509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmaroka_d%C3%AEwaran http://www.wikidata.org/entity/Q27532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehing http://www.wikidata.org/entity/Q27589 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiat http://www.wikidata.org/entity/Q27597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amer%C3%AEkaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q27611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven http://www.wikidata.org/entity/Q255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Graie http://www.wikidata.org/entity/Q257768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Sor_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q257785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bextiyar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q257829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewlekariya_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q258307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motorola http://www.wikidata.org/entity/Q259011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alopochen http://www.wikidata.org/entity/Q259050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnbrom%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q259311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErhebok http://www.wikidata.org/entity/Q259745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Westinghouse http://www.wikidata.org/entity/Q262367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEma_Semer http://www.wikidata.org/entity/Q262364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEnom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q262759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Totem http://www.wikidata.org/entity/Q263443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nota http://www.wikidata.org/entity/Q263478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astara,_Azerbaycan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q269680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ei%C3%AEtiya_dozdeh_%C3%AEmaman http://www.wikidata.org/entity/Q269785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEnnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q269915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lenkeran_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q269986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEney%C3%AAn_Parastina_Gel http://www.wikidata.org/entity/Q277036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanifing http://www.wikidata.org/entity/Q277397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azadiya_raman%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q277569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%26W_Restaurants http://www.wikidata.org/entity/Q277641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_b%C3%AAparastin http://www.wikidata.org/entity/Q278113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEr%C3%AA_bej%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q278515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andran%C3%AEk_Ozanyan http://www.wikidata.org/entity/Q278864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Crispus_Attucks http://www.wikidata.org/entity/Q288241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Thomas_Stead http://www.wikidata.org/entity/Q288301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chenevrey-et-Morogne http://www.wikidata.org/entity/Q289697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hubel http://www.wikidata.org/entity/Q289933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Akta%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q289950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumoka_Qefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2586143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohra_Sil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q2594210 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Alexis_Ponson_du_Terrail http://www.wikidata.org/entity/Q2595750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rich_Skrenta http://www.wikidata.org/entity/Q2622648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayd%C4%B1nl%C4%B1k_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q2623367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeladiz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2625858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakuk http://www.wikidata.org/entity/Q2625867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeraneq http://www.wikidata.org/entity/Q2626865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raver http://www.wikidata.org/entity/Q2628801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Irini_Merkouri http://www.wikidata.org/entity/Q2629014 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzkend http://www.wikidata.org/entity/Q2630092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heko http://www.wikidata.org/entity/Q2630142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bay%C3%AAsis http://www.wikidata.org/entity/Q2630445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEkek http://www.wikidata.org/entity/Q2630625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_radyoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2635894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Etnoarkeoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2638294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tekn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q2695280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbe%C5%9F%C3%AA_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q2700500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aepypodius http://www.wikidata.org/entity/Q2700549 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filet-O-Fish http://www.wikidata.org/entity/Q2705946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_aktor%C3%AAn_f%C3%AElm%C3%AAn_pornograf%C3%AEk_%C3%AAn_gey http://www.wikidata.org/entity/Q2774274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemwelatiya_c%C3%AEhan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2785021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baran_Rizgar http://www.wikidata.org/entity/Q2883809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%9Fe_Barazan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2893194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewldana_p%C3%AAkan%C3%AEna_derbeya_le%C5%9Fker%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA_2016 http://www.wikidata.org/entity/Q25906338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konseya_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Serbaz%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q25906530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tijen_Kara%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25909292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengsaziya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q25954185 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Per%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q27051293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adel_Bakawan http://www.wikidata.org/entity/Q27067370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezeba_Firat%C3%AA_2016-2017 http://www.wikidata.org/entity/Q27761867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Z%C3%AArzewan http://www.wikidata.org/entity/Q28806346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane http://www.wikidata.org/entity/Q28813009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hestiy%C3%AAn_mil_%C3%BB_dest http://www.wikidata.org/entity/Q28828068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gabon http://www.wikidata.org/entity/Q28832562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PlayerUnknown%27s_Battlegrounds http://www.wikidata.org/entity/Q28937399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28967067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qeter http://www.wikidata.org/entity/Q28967079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sudan http://www.wikidata.org/entity/Q28967086 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diana_Nammi http://www.wikidata.org/entity/Q28973035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kamer%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q28975390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/C%C3%AEb%C3%BBt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28975657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ta%C5%9Fkend http://www.wikidata.org/entity/Q269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_(oblast) http://www.wikidata.org/entity/Q2702 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Santiago_de_Chile http://www.wikidata.org/entity/Q2887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Belar%C3%BBs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_tovdar http://www.wikidata.org/entity/Q25814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhandar%C3%AA_rast http://www.wikidata.org/entity/Q25833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEvanok http://www.wikidata.org/entity/Q25909 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q25916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_dahlan http://www.wikidata.org/entity/Q25968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_%C3%A7avmarkan http://www.wikidata.org/entity/Q26229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acar_(gel) http://www.wikidata.org/entity/Q26291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q26297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAcanik http://www.wikidata.org/entity/Q26302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Cook http://www.wikidata.org/entity/Q26988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp_(cins) http://www.wikidata.org/entity/Q27022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shaka_Zulu http://www.wikidata.org/entity/Q27695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:BR http://www.wikidata.org/entity/Q27798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xr%C3%AEstadelf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q27827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%BBmker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_ko%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q28922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erlendaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q26 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar%C3%AA_ax%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q259945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hessenheim http://www.wikidata.org/entity/Q259952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Gusenbauer http://www.wikidata.org/entity/Q260037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEzalok http://www.wikidata.org/entity/Q260482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Megan_Rapinoe http://www.wikidata.org/entity/Q260725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navg%C3%AEn%C3%AAn_hilber%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q260747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ampelion http://www.wikidata.org/entity/Q260768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Amsterdam%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q260870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_mecar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q264327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Romanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q265309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gray,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q265332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q265868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olivia http://www.wikidata.org/entity/Q270700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorothy_Parker http://www.wikidata.org/entity/Q270707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mickie_James http://www.wikidata.org/entity/Q270712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C4%9Bra_Posp%C3%AD%C5%A1ilov%C3%A1-Cechlov%C3%A1 http://www.wikidata.org/entity/Q270721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anne_Sexton http://www.wikidata.org/entity/Q270728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jillian_Hall http://www.wikidata.org/entity/Q270733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puma_(cins) http://www.wikidata.org/entity/Q270748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Janet_Montgomery http://www.wikidata.org/entity/Q271121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fkok http://www.wikidata.org/entity/Q271400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bsiv%C3%AA_Aramat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q271474 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asteyax http://www.wikidata.org/entity/Q271527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Magnoray http://www.wikidata.org/entity/Q279355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alman%C3%AAn_Nam%C3%AEbyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q279595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Half-Life http://www.wikidata.org/entity/Q279744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/IMessage http://www.wikidata.org/entity/Q290267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_komel%C3%AEnayan http://www.wikidata.org/entity/Q290349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tobon http://www.wikidata.org/entity/Q290357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chassey-l%C3%A8s-Montbozon http://www.wikidata.org/entity/Q290556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedrik http://www.wikidata.org/entity/Q290691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89trelles-et-la-Montbleuse http://www.wikidata.org/entity/Q290835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erra http://www.wikidata.org/entity/Q290861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heftd%C3%AAr_(Wan) http://www.wikidata.org/entity/Q291045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tuz http://www.wikidata.org/entity/Q291094 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethia http://www.wikidata.org/entity/Q292956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%93scar_Berger http://www.wikidata.org/entity/Q293194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reha_Erdem http://www.wikidata.org/entity/Q2598575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzimana_faris%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2598965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_dergeh%C3%AE_ya_kezeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2604520 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Goktirkan_a_rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q2607292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Fer%C5%9F%C3%A7iyan http://www.wikidata.org/entity/Q2638857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qami%C5%9Flo,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2639831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arp%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q2640158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Fika_mirov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2640512 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Hi%C5%9Fyarb%C3%BBna_Netewey%C3%AE_ya_Azerbaycana_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q2642355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geh%C3%AEnkeya_k%C3%AEmyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2643251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cudab%C3%BBna_nijad%C3%AE_li_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2652357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Ker%C3%A7%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2652980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEc http://www.wikidata.org/entity/Q2658115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhammed_Hiyabani http://www.wikidata.org/entity/Q2658388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fbaziya_bedew%C3%AEtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2658935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burxan%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2659042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babek%C5%9Fehr http://www.wikidata.org/entity/Q2659162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikesteka_rojhilat%C3%AA_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2711902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Pervaniyan http://www.wikidata.org/entity/Q2713047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayelet_%C5%9Eaked http://www.wikidata.org/entity/Q2791686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esel%C3%BBye_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q2902500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Perestgeh%C3%AA_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2909160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cih%C3%BBy%C3%AAn_Rihay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2912280 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boks http://www.wikidata.org/entity/Q2913550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soupy_Sales http://www.wikidata.org/entity/Q2915318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canbolad http://www.wikidata.org/entity/Q2915792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_DYA_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2916054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plana_p%C3%AAnc_salan http://www.wikidata.org/entity/Q2916326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezeb%C3%AAn_Kar%C3%AAn_%C5%9Eore%C5%9F%C3%AA_y%C3%AAn_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA_li_%C3%8Esra%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q2916616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Erz%C3%AErom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2916636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hall_for_Memorial_National_For_Fall_Falling_Israel http://www.wikidata.org/entity/Q2920806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaseta_rast-%C3%A7ep http://www.wikidata.org/entity/Q2921172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reda_wijdan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2930613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dobelanan_(Terfeziaceae) http://www.wikidata.org/entity/Q2932328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiftan http://www.wikidata.org/entity/Q2932927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:EditAtWikidata http://www.wikidata.org/entity/Q27061799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serstr%C3%AEk%C3%AA_kesk http://www.wikidata.org/entity/Q27075785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEqz%C3%AEqe http://www.wikidata.org/entity/Q27075852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serstr%C3%AEk%C3%AA_zer http://www.wikidata.org/entity/Q27075864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servance-Miellin http://www.wikidata.org/entity/Q27139963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gi%C5%9Ftpirsiya_Serxweb%C3%BBna_Ketelonyay%C3%AA_ya_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q27145747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AA_Erebtiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q27919117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Virginia_Northern http://www.wikidata.org/entity/Q27919420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alice_Weidel http://www.wikidata.org/entity/Q27975838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Netewey%C3%AE_ya_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29025768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Amer%C3%AEkaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q29043059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/DYA_Washington http://www.wikidata.org/entity/Q29046953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Barbados http://www.wikidata.org/entity/Q29047035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ant%C3%AEgua_%C3%BB_Berb%C3%BBda http://www.wikidata.org/entity/Q29047146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ertu%C4%9Frul_Edirne http://www.wikidata.org/entity/Q29092335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_Gelin http://www.wikidata.org/entity/Q29121773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kor%C3%AAya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q29128351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Okyan%C3%BBsa_Arkt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q29129633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayenda_biyoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornograf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telev%C3%AEzyon http://www.wikidata.org/entity/Q289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_McCartney http://www.wikidata.org/entity/Q2599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Grimm http://www.wikidata.org/entity/Q2793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quito http://www.wikidata.org/entity/Q2900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hechecik%C3%AA_malan http://www.wikidata.org/entity/Q26055 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sundsvall http://www.wikidata.org/entity/Q26476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q26490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96stersund http://www.wikidata.org/entity/Q26515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_qaran http://www.wikidata.org/entity/Q26538 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyk_(teknoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q26540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C5%9F%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q26578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBkink http://www.wikidata.org/entity/Q26582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurebe%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q27066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dodan_%C3%BB_darspiyan http://www.wikidata.org/entity/Q27147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:DE http://www.wikidata.org/entity/Q27895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas_(deng) http://www.wikidata.org/entity/Q27911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenor http://www.wikidata.org/entity/Q27914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kup%C3%AEnoz http://www.wikidata.org/entity/Q27981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco http://www.wikidata.org/entity/Q29179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBya_Willis http://www.wikidata.org/entity/Q29294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canterbury http://www.wikidata.org/entity/Q29303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epn%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q266371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bater%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q267298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devrimci_Karargah http://www.wikidata.org/entity/Q267361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAya_Panamer%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q271839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevz%C3%AAn_kesk http://www.wikidata.org/entity/Q271844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Curzon http://www.wikidata.org/entity/Q271878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qu%C5%9Fxaneya_hilm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q271997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Snake http://www.wikidata.org/entity/Q272074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelfrith http://www.wikidata.org/entity/Q272196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelred_I_%C5%9Fah%C3%AA_Wessex%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelwulf_%C5%9Fah%C3%AA_Wessex%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enanna http://www.wikidata.org/entity/Q272523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daddy_Yankee http://www.wikidata.org/entity/Q272591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fber_(futbol) http://www.wikidata.org/entity/Q280658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lolan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q280726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C3%9Brmiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q280972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebas_III http://www.wikidata.org/entity/Q281336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samuel_J._Tilden http://www.wikidata.org/entity/Q281566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Granges-le-Bourg http://www.wikidata.org/entity/Q281732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komal%C3%AAn_Ciwanan http://www.wikidata.org/entity/Q281845 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_st%C3%AArawayan http://www.wikidata.org/entity/Q282324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEm_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q293461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBn_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q293887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AAl_Pselos http://www.wikidata.org/entity/Q294109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waw_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q294274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye_(t%C3%AEp) http://www.wikidata.org/entity/Q294574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Leguizamo http://www.wikidata.org/entity/Q295233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEdas http://www.wikidata.org/entity/Q308398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herzog_%26_de_Meuron http://www.wikidata.org/entity/Q308776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Claude_Van_Damme http://www.wikidata.org/entity/Q308840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEsoj%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q308857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAvebirina_Desteya_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q308905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A_Tale_of_Two_Cities_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q308918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_miriyan http://www.wikidata.org/entity/Q309256 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G._Stanley_Hall http://www.wikidata.org/entity/Q309675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fat_Joe http://www.wikidata.org/entity/Q309888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Malory http://www.wikidata.org/entity/Q309907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEsp%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q310095 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinen%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q310459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecxecok_(Neurergus) http://www.wikidata.org/entity/Q310461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacillus_thuringiensis http://www.wikidata.org/entity/Q310467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEzv%C3%AEzik http://www.wikidata.org/entity/Q310465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amborella_trichopoda http://www.wikidata.org/entity/Q310470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wesme http://www.wikidata.org/entity/Q310648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erbe%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q310740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8At%C3%AEmok%C3%AA_kur%C3%AEdir%C3%AAj http://www.wikidata.org/entity/Q310850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ik%C3%A7ike http://www.wikidata.org/entity/Q310859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aegolius http://www.wikidata.org/entity/Q310862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexden%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q310933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heptan http://www.wikidata.org/entity/Q310957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_be%C5%9Fdar http://www.wikidata.org/entity/Q310988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beta-lactamase http://www.wikidata.org/entity/Q311379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garcilaso_de_la_Vega http://www.wikidata.org/entity/Q311405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%B3nio_Guterres http://www.wikidata.org/entity/Q311440 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Escallonia http://www.wikidata.org/entity/Q311780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmarok http://www.wikidata.org/entity/Q312232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eam%C3%AEram,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2667068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avtune,_Ermenistan http://www.wikidata.org/entity/Q2668099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emir%C3%AA_Teze http://www.wikidata.org/entity/Q2669153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bridgette_B http://www.wikidata.org/entity/Q2669628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Teze http://www.wikidata.org/entity/Q2670556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babegurgur http://www.wikidata.org/entity/Q2671176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_%C3%87ariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2672628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthipes http://www.wikidata.org/entity/Q2715984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolana_Pudding%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2716065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Fkoj%C3%AAn_p%C3%AAl%C3%AAkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2720040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georges_Aleka_Damas http://www.wikidata.org/entity/Q2720046 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siti_Nurhaliza http://www.wikidata.org/entity/Q2725555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urf http://www.wikidata.org/entity/Q2804929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Levent_T%C3%BCzel http://www.wikidata.org/entity/Q2821437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cahit_S%C4%B1tk%C4%B1_Taranc%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q2933169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanreq http://www.wikidata.org/entity/Q2944038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pezmijokan http://www.wikidata.org/entity/Q3082684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_S%C3%BBr%C3%AE_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3083462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3087607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnor%C3%AA_Iraq_%C3%BB_Tirkiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3088788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnh%C3%AAnera_spil%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3091615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gep%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3095254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rapora_tekn%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3099732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Be%27s%C3%AE_ya_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3108185 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guardian_Industries http://www.wikidata.org/entity/Q3118790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Bartolomeyo http://www.wikidata.org/entity/Q3119445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_%C3%87ixatan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3119451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urakhil http://www.wikidata.org/entity/Q3120850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdullah_Misbahed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q26678246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mens%C3%BBr_Sel%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q26702626 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fox_HD http://www.wikidata.org/entity/Q26703472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurana_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26703518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qraliyeta_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q26703656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berat http://www.wikidata.org/entity/Q26703713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmin_M%C3%BBkr%C3%AEyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26706789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilor http://www.wikidata.org/entity/Q26706802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%A7an http://www.wikidata.org/entity/Q26706805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdish_House_Project http://www.wikidata.org/entity/Q26707594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0%C3%A7erde http://www.wikidata.org/entity/Q27184760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2017 http://www.wikidata.org/entity/Q28025478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rafal_Zwierz http://www.wikidata.org/entity/Q28057590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Expo_Line http://www.wikidata.org/entity/Q28084089 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkot%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q28086552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilxil http://www.wikidata.org/entity/Q28106902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erkez_Hafiz_Mehmed_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q28113912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ogy-Montoy-Flanville http://www.wikidata.org/entity/Q28124744 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AE_Sewz%C3%AE_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q28126264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_N%C3%BB%C3%A7eyan_a_Hawar http://www.wikidata.org/entity/Q28127435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barank%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28134486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jineoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28136245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAveberiya_xweser_a_rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28169739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Konsolxaneya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28196005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_serdem_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q28197468 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_sedsal_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q28197469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAydav%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q29401539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab http://www.wikidata.org/entity/Q29562495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aegotheles http://www.wikidata.org/entity/Q30913065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Talentless_Nana http://www.wikidata.org/entity/Q30929752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslama_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30970737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam%C5%9Fehr_Axgol http://www.wikidata.org/entity/Q31067254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C5%9Fme_Sera_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q31067788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarox_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q31070926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_kalek%C3%AE_rind_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31190926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serpil_Kemalbay http://www.wikidata.org/entity/Q31192483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristana_P%C3%A8re-Lachaise http://www.wikidata.org/entity/Q311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coca_Cola http://www.wikidata.org/entity/Q2813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bizin http://www.wikidata.org/entity/Q2934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapela_S%C3%AEkst%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ain http://www.wikidata.org/entity/Q3083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aisne http://www.wikidata.org/entity/Q3093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Salvador http://www.wikidata.org/entity/Q3110 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanberra http://www.wikidata.org/entity/Q3114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Allier http://www.wikidata.org/entity/Q3113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazirgan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turdus_torquatus http://www.wikidata.org/entity/Q26641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErkot http://www.wikidata.org/entity/Q26671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivanxap%C3%AEnok http://www.wikidata.org/entity/Q26717 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAxek http://www.wikidata.org/entity/Q26736 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_f%C3%AEn%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_manolyayan http://www.wikidata.org/entity/Q27187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asyaya_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q27231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:US http://www.wikidata.org/entity/Q28056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%AE_zay%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goryeo http://www.wikidata.org/entity/Q28208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mexrib http://www.wikidata.org/entity/Q28227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAlpeydakirin http://www.wikidata.org/entity/Q29358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Augusto_De_Luca http://www.wikidata.org/entity/Q29419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezhak_Mordexay http://www.wikidata.org/entity/Q29427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelemperiya_navper%C3%AAn_asta_jorin http://www.wikidata.org/entity/Q29469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_siru%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q29524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q29539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pagan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q29536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorew%C3%AElk http://www.wikidata.org/entity/Q30847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blog http://www.wikidata.org/entity/Q30849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navikok http://www.wikidata.org/entity/Q30869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dell http://www.wikidata.org/entity/Q30873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soprano http://www.wikidata.org/entity/Q30903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tatula http://www.wikidata.org/entity/Q30959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wer%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q31029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellie_Goulding http://www.wikidata.org/entity/Q31164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_ramana_abor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q268194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperator%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q268218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Citers http://www.wikidata.org/entity/Q268228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berevan%C3%AA_hundir http://www.wikidata.org/entity/Q268258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fan_G%C3%BCzel http://www.wikidata.org/entity/Q268285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Aspe%C5%9F%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelles,_Seine-et-Marne http://www.wikidata.org/entity/Q272916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesnachrichtendienst http://www.wikidata.org/entity/Q272969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_%C3%87ildar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q272986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBpa http://www.wikidata.org/entity/Q273062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chavanne http://www.wikidata.org/entity/Q273333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenans-sous-Mont-Vaudois http://www.wikidata.org/entity/Q273359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenoz-la-M%C3%A9line http://www.wikidata.org/entity/Q273374 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenoz-le-Sec http://www.wikidata.org/entity/Q273378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q273603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kitaro http://www.wikidata.org/entity/Q273652 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89cromagny http://www.wikidata.org/entity/Q273713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89cuelle http://www.wikidata.org/entity/Q273738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/CDA http://www.wikidata.org/entity/Q273749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceza_(rapvan) http://www.wikidata.org/entity/Q282782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vy-l%C3%A8s-Filain http://www.wikidata.org/entity/Q283080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan_(%C3%A7em) http://www.wikidata.org/entity/Q283159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DNAy%C3%AA_temamker http://www.wikidata.org/entity/Q283478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turkcell http://www.wikidata.org/entity/Q283852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wel%C3%AEd_I http://www.wikidata.org/entity/Q284003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_cih%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q284288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tom_Hiddleston http://www.wikidata.org/entity/Q295803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sam_Cooke http://www.wikidata.org/entity/Q295919 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAm%C3%AAtrios_I_Sot%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q296304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ur-Namma http://www.wikidata.org/entity/Q297417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedanios_Diosk%C3%BBr%C3%AEd%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q297776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiyaksar http://www.wikidata.org/entity/Q297855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sezen_Aksu http://www.wikidata.org/entity/Q298139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Candan_Er%C3%A7etin http://www.wikidata.org/entity/Q298146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yasmin_Levy http://www.wikidata.org/entity/Q298202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tahmasp_I http://www.wikidata.org/entity/Q298410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_V_Eupator http://www.wikidata.org/entity/Q298628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lloyd_Banks http://www.wikidata.org/entity/Q298668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E._E._Cummings http://www.wikidata.org/entity/Q298703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaston_Leroux http://www.wikidata.org/entity/Q298827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEon http://www.wikidata.org/entity/Q312422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nirx%C3%AA_notay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q312457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeff_Bezos http://www.wikidata.org/entity/Q312556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harold_Holt http://www.wikidata.org/entity/Q312722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEp%C3%AEas http://www.wikidata.org/entity/Q313467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Takeshi_Obata http://www.wikidata.org/entity/Q313703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Kr%C3%AEkalev http://www.wikidata.org/entity/Q313815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnklor%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q314036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aleksandros_II_Zab%C3%AEnas http://www.wikidata.org/entity/Q315006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Oliveira http://www.wikidata.org/entity/Q315079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Boyd_Orr http://www.wikidata.org/entity/Q315143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andrey_Platonov http://www.wikidata.org/entity/Q315147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eulg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q315893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genco_G%C3%BClan http://www.wikidata.org/entity/Q315897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fak_I http://www.wikidata.org/entity/Q315913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BApac_Amaru_II http://www.wikidata.org/entity/Q315937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Langdon_Down http://www.wikidata.org/entity/Q315940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdewan_IV http://www.wikidata.org/entity/Q316067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Akif_Ersoy http://www.wikidata.org/entity/Q316443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Sutherland_Neill http://www.wikidata.org/entity/Q316792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_dans%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q316930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dambach-la-Ville http://www.wikidata.org/entity/Q317287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCrriyet http://www.wikidata.org/entity/Q327147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirberd%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q327541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belavok http://www.wikidata.org/entity/Q327611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_A%C5%9Ftiya_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q327632 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAncw%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q2625878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michiel_Leezenberg http://www.wikidata.org/entity/Q2677569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q2825493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gosartmetiya_Susurluk%C3%AA_1996 http://www.wikidata.org/entity/Q2825895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_G%C3%BClabi_Dere http://www.wikidata.org/entity/Q2827695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xo%C5%9Fnaw http://www.wikidata.org/entity/Q2836350 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ambazoniya http://www.wikidata.org/entity/Q2842000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cloverdale,_Kolumbiya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2979739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Qonyey%C3%AA_1832 http://www.wikidata.org/entity/Q2981297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3125978 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_d%C3%AEj%C3%AEtal_a_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3130399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hopala http://www.wikidata.org/entity/Q3140348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyad_Cemaled%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3156438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Joseph_Sanfourche http://www.wikidata.org/entity/Q3166534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_rexnak http://www.wikidata.org/entity/Q3269441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_L%C3%AAl%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q3274184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kifr%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q26840183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_Zeki_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q28358517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_Rojavay%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28405654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q28427634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_casa_de_papel_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q29647346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Kapadokyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29654286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebxazya http://www.wikidata.org/entity/Q31354462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAwana_Bazara_Moabit http://www.wikidata.org/entity/Q32654564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerab http://www.wikidata.org/entity/Q282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av http://www.wikidata.org/entity/Q283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman http://www.wikidata.org/entity/Q315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelaw%C3%AAj_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ev%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_II http://www.wikidata.org/entity/Q2677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbol http://www.wikidata.org/entity/Q2736 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyisok http://www.wikidata.org/entity/Q2835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1 http://www.wikidata.org/entity/Q2841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Notre_Dame_ya_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hautes-Alpes http://www.wikidata.org/entity/Q3125 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alpes-de-Haute-Provence http://www.wikidata.org/entity/Q3131 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alpes-Maritimes http://www.wikidata.org/entity/Q3139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ard%C3%A8che http://www.wikidata.org/entity/Q3148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ardennes_(department) http://www.wikidata.org/entity/Q3164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q26771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jaj http://www.wikidata.org/entity/Q26811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Othello http://www.wikidata.org/entity/Q26833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_fi%C5%9Fek http://www.wikidata.org/entity/Q27257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AE%C5%9Ft%C3%AElok http://www.wikidata.org/entity/Q27264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%A7%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q27282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piperales http://www.wikidata.org/entity/Q27287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q27302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_pelkev%C3%A7iyan http://www.wikidata.org/entity/Q27341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bokenge http://www.wikidata.org/entity/Q27366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laurasiatheria http://www.wikidata.org/entity/Q27379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_amhar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%BBj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q28257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eddie_Redmayne http://www.wikidata.org/entity/Q28288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirs%C3%BBsik http://www.wikidata.org/entity/Q28358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilig http://www.wikidata.org/entity/Q28367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7emk http://www.wikidata.org/entity/Q28425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Sillay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_xwezay%C3%AE_%C3%BB_qan%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q29677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pocket_PC http://www.wikidata.org/entity/Q29758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torxe http://www.wikidata.org/entity/Q29858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eswan http://www.wikidata.org/entity/Q29888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanala_Mezin_a_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendavik http://www.wikidata.org/entity/Q31615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Yesen%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q31628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEton http://www.wikidata.org/entity/Q31687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolmabah%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q274141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kloramfen%C3%AEkol http://www.wikidata.org/entity/Q274515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azerbaycan_(%C3%8Eran) http://www.wikidata.org/entity/Q274536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loreena_McKennitt http://www.wikidata.org/entity/Q274562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Inter-Services_Intelligence http://www.wikidata.org/entity/Q274564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89huns http://www.wikidata.org/entity/Q274571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baerenthal http://www.wikidata.org/entity/Q284762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Rizgariya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q285041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Imelda_Marcos http://www.wikidata.org/entity/Q285536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nikil%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q286072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamara_Tunie http://www.wikidata.org/entity/Q299689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Howard_Aykin http://www.wikidata.org/entity/Q299723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FileZilla http://www.wikidata.org/entity/Q300662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elon_Musk http://www.wikidata.org/entity/Q317521 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viva_World_Cup http://www.wikidata.org/entity/Q318443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abelcourt http://www.wikidata.org/entity/Q318570 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%A7av,_Du%C3%A7av,_S%C3%AA%C3%A7av http://www.wikidata.org/entity/Q318740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romatoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q327657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endeksa_a%C5%9Ftiya_gerd%C3%BBn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q327901 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mill%C3%AE_Gazete http://www.wikidata.org/entity/Q328388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_hawirdor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q328798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicholas_Rowe http://www.wikidata.org/entity/Q329160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meqb%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q330190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Dean_Morgan http://www.wikidata.org/entity/Q342665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Kaypakkaya http://www.wikidata.org/entity/Q343327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lkay_Akkaya http://www.wikidata.org/entity/Q343766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_%C5%9Eebister%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2738287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhy%C3%AE-i_G%C3%BCl%C5%9Fen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q2742017 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Istanbul_Pride http://www.wikidata.org/entity/Q2744160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q2745298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antropote%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q2853073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmark http://www.wikidata.org/entity/Q2853420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peter_New http://www.wikidata.org/entity/Q3176414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnh%C3%AAnera_r%C3%BBviyan_a_j%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3176575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Lang http://www.wikidata.org/entity/Q3176711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bowl%C3%AEng http://www.wikidata.org/entity/Q3177899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sharon_Olds http://www.wikidata.org/entity/Q3180469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr_%C3%BB_Roj http://www.wikidata.org/entity/Q3182327 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Wan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3187042 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_sloven%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3277325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_n%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3281534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElm%C3%A7%C3%AAker http://www.wikidata.org/entity/Q3282637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teror%C3%AEzma_xiristiyan http://www.wikidata.org/entity/Q3284328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAkhateya_xaneya_bakteriyan http://www.wikidata.org/entity/Q3293735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3302527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3303039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Red_Dead http://www.wikidata.org/entity/Q3422689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Temb%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q3424319 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%98yungen http://www.wikidata.org/entity/Q3430682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_chicas_del_cable_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q27443124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Truchtersheim http://www.wikidata.org/entity/Q28464499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_Kurd_li_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28498765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB%C3%A7ey%C3%AAn_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q28549308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Onder http://www.wikidata.org/entity/Q28598451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Dema_derbasb%C3%BBn/core http://www.wikidata.org/entity/Q29999881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojeva_Medya http://www.wikidata.org/entity/Q30013822 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dharius http://www.wikidata.org/entity/Q30069064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBd%C3%AAran http://www.wikidata.org/entity/Q31790610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alikan http://www.wikidata.org/entity/Q31790614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_Parlamena_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadir_Ker%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790632 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_Yezdanpena http://www.wikidata.org/entity/Q31790649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzed%C3%AEroka_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEza_Mirgewer http://www.wikidata.org/entity/Q31790663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roza_Er%C3%AEz%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q31790679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azad_Dildar http://www.wikidata.org/entity/Q31790677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_B%C3%AErdariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkorman http://www.wikidata.org/entity/Q31790693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Sumer%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Ko%C5%9F%C3%BByol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Turgay http://www.wikidata.org/entity/Q31790701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Hafiz_Akdemir http://www.wikidata.org/entity/Q31790711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Hrant_D%C3%AEnk http://www.wikidata.org/entity/Q31790709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9F%C3%AEn%C3%AAn_kurdan http://www.wikidata.org/entity/Q31790715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElok%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q31790735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed%C3%AA_Siloy%C3%AA_Bava http://www.wikidata.org/entity/Q31790741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAman%C3%AA_Hac%C3%AE_Bedriya http://www.wikidata.org/entity/Q31790755 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AE_Bedriya http://www.wikidata.org/entity/Q31790753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyoya_Sw%C3%AAd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemal_Batun http://www.wikidata.org/entity/Q31790776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAr%C3%AAn_Madalyay%C3%AAn_Olemp%C3%AEka_2020%27an http://www.wikidata.org/entity/Q31790790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezerva_Maden%C3%AAn_Z%C3%AAran_Ya_C%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lekkeya_Scooter http://www.wikidata.org/entity/Q31790798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Margaret_Heafiel_Hamilton http://www.wikidata.org/entity/Q31790802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEna_barana_kr%C3%AEstal%C3%AAn_almasan http://www.wikidata.org/entity/Q31790810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akvary%C3%BBma_Golden_Nugget_Las_Vegas http://www.wikidata.org/entity/Q31790811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pasewan%C3%AA_Bak%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q31790818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vikinga_1 http://www.wikidata.org/entity/Q31790816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veguhestina_ber_bi_sor_a_kehke%C5%9Fanan http://www.wikidata.org/entity/Q31790817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leza_ronahiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil%C3%AAn_fezageran http://www.wikidata.org/entity/Q31790825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golcig http://www.wikidata.org/entity/Q31790842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirko_%C5%9E%C3%AAx_Cund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rabbi_Zecharia_Barashi http://www.wikidata.org/entity/Q31790848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdhac%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereki%C5%9Fleq http://www.wikidata.org/entity/Q31790857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkoy http://www.wikidata.org/entity/Q31790864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgeftok http://www.wikidata.org/entity/Q31790865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790869 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bat%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Halokan%C3%AE_Zagros http://www.wikidata.org/entity/Q31790879 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cehfer_Sadiq http://www.wikidata.org/entity/Q31790876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AEya_Demokrat_a_Kurdistan_%E2%80%93_Xoybun http://www.wikidata.org/entity/Q31790884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%A2wend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafir%C3%AAn_Hybrid-_Electric http://www.wikidata.org/entity/Q31790926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/YJ%C5%9E http://www.wikidata.org/entity/Q31790925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnkol%C3%AEner%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31790942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzo http://www.wikidata.org/entity/Q31790943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziving,_Dihok http://www.wikidata.org/entity/Q31790940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31790947 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AElo http://www.wikidata.org/entity/Q31790948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAfikan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q31791439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodan_(hunermend) http://www.wikidata.org/entity/Q31791442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pehle_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q31791450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt%C4%B1_Katl%C4%B1_%C4%B0nsan_Kulesi_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31791464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kafda%C4%9F%C4%B1%27n%C4%B1n_G%C3%B6lgesinde_Alem-i_Su%C4%9Fra_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31791471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navname_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31791472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_Europe_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q31794019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korpusa_deq%C3%AAn_bi_kurdiya_soran%C3%AE_ya_Asosoft%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q31794083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Awbare http://www.wikidata.org/entity/Q31794080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewramiya_l%C3%BBhon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31819518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Nex%C5%9Feya_cihan_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q32981823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gever http://www.wikidata.org/entity/Q33040378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_en http://www.wikidata.org/entity/Q33040376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Anatolyaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q33040386 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon_(Wikimedia) http://www.wikidata.org/entity/Q33040412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gund%C3%AAn_D%C3%AElok%C3%AA_(navend) http://www.wikidata.org/entity/Q33040450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_de http://www.wikidata.org/entity/Q33040774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktator%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEngil%C3%AEz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nermalava_azad http://www.wikidata.org/entity/Q341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perth,_Awistralya http://www.wikidata.org/entity/Q3183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vega http://www.wikidata.org/entity/Q3427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aerodramus http://www.wikidata.org/entity/Q27412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_n%C3%AEl%C3%BBferan http://www.wikidata.org/entity/Q27421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AA%C3%A7%C3%AErvan_%C3%BB_komker http://www.wikidata.org/entity/Q27443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monasterio_de_El_Escorial http://www.wikidata.org/entity/Q28471 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Por_(anatom%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q28472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_genim_%C3%BB_kurt%C3%AEjan http://www.wikidata.org/entity/Q28502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzgirtin http://www.wikidata.org/entity/Q28510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Buyeoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earistan http://www.wikidata.org/entity/Q28575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mast%C3%AArk http://www.wikidata.org/entity/Q29957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Leeward%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29971 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzey%C3%AA_av%C3%AE_y%C3%AA_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q29995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BBkahiya_erdk%C3%AA%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerst%C3%AArka_derve http://www.wikidata.org/entity/Q30014 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAzer http://www.wikidata.org/entity/Q30056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirziman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anar%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dinya_(gerst%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q2 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valery_Leontiev http://www.wikidata.org/entity/Q32927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Linus_Torvalds http://www.wikidata.org/entity/Q34253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzyrzec_Podlaski http://www.wikidata.org/entity/Q34267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_waray%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Graham_Bell http://www.wikidata.org/entity/Q34286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doctor_Who http://www.wikidata.org/entity/Q34316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBr%C3%AAn_muz%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azam_Ali http://www.wikidata.org/entity/Q287059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velleclaire http://www.wikidata.org/entity/Q287231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89quevilley http://www.wikidata.org/entity/Q287630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCl%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q288019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7emka_xw%C3%AEnmij http://www.wikidata.org/entity/Q300981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirt%C3%AE%C5%9F%C3%AA_mirar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q301084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bartolomeo_Cristofori http://www.wikidata.org/entity/Q301597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ActiveX http://www.wikidata.org/entity/Q302022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molokan http://www.wikidata.org/entity/Q303985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puliduxter_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q304295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vallerois-le-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q304328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaux-le-Moncelot http://www.wikidata.org/entity/Q304996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeng_(Puccinia) http://www.wikidata.org/entity/Q305162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sey%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q305198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Conflans-sur-Lanterne http://www.wikidata.org/entity/Q305365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Van_%C3%87%C3%BBng http://www.wikidata.org/entity/Q319329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboriya_Japon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q319831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q319972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AEgir%C3%AA_belek http://www.wikidata.org/entity/Q320043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abgar_V http://www.wikidata.org/entity/Q320168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_str%C3%AEdar http://www.wikidata.org/entity/Q320665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenz%C3%AEmat http://www.wikidata.org/entity/Q330961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serboriy%C3%AAn_Doray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q331031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C5%9Fandin http://www.wikidata.org/entity/Q332030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%A7%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q332062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penda http://www.wikidata.org/entity/Q332123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q332154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eama%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q332188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zulk%C3%AEfl http://www.wikidata.org/entity/Q332574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Will_Durant http://www.wikidata.org/entity/Q333911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fasciola_hepatica http://www.wikidata.org/entity/Q334149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0skilipli_Mehmed_At%C4%B1f_Hoca http://www.wikidata.org/entity/Q344077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad-Aware http://www.wikidata.org/entity/Q345174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edeba_%C3%AEslam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q346410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tatar http://www.wikidata.org/entity/Q346417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ew%C3%AA%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q348726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sah%C3%AAw http://www.wikidata.org/entity/Q348985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metrobus http://www.wikidata.org/entity/Q2878855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kefalos http://www.wikidata.org/entity/Q3010239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Mich%C3%B4d http://www.wikidata.org/entity/Q3018459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyona_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3024068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilnar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3028001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jessica_Lynn_(pornost%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q3036253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3041595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBsiy%C3%AAn_Yemen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3042087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Weled http://www.wikidata.org/entity/Q3043486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmanuel_Macron http://www.wikidata.org/entity/Q3052772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_mes%C3%AEh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3200529 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Ezer http://www.wikidata.org/entity/Q3211485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nisab http://www.wikidata.org/entity/Q3304877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klon http://www.wikidata.org/entity/Q3308178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michel_Sogny http://www.wikidata.org/entity/Q3310873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdava http://www.wikidata.org/entity/Q3312791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C3%A7o_Kende%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3317359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bukomansimbi_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buvuma_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalungu_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEd%C3%AEntu-B%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q3321618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Butambala_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buikwe_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomba_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3321637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moos_(stranb%C3%AAj) http://www.wikidata.org/entity/Q3323615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Mizur http://www.wikidata.org/entity/Q3327955 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Bora_Boray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3446152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Guardian_Weekly http://www.wikidata.org/entity/Q3446306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Saint-Maloy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3456417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Revo_Uninstaller http://www.wikidata.org/entity/Q3488011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Organop%C3%B3nicos http://www.wikidata.org/entity/Q3491124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/MySpell http://www.wikidata.org/entity/Q3494159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atabeg%C3%AAn_Meraxey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3499734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelasticus http://www.wikidata.org/entity/Q3499880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Font%C3%AAn_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3666594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Celal%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q3667001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destor http://www.wikidata.org/entity/Q3667136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEbonco http://www.wikidata.org/entity/Q3667902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzel_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q3668437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/One_Piece http://www.wikidata.org/entity/Q28667972 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hochfelden,_Bas-Rhin http://www.wikidata.org/entity/Q28726656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%AEza_d%C3%AEplomat%C3%AEk_a_Qeter%C3%AA_2017 http://www.wikidata.org/entity/Q30130610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Knyaz_Hasanov http://www.wikidata.org/entity/Q30131111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_%C3%8Ebn%C3%AE_Ru%C5%9Fd-Goethe http://www.wikidata.org/entity/Q30447692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_Q http://www.wikidata.org/entity/Q33429959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Kol%C3%AEbaba http://www.wikidata.org/entity/Q34872751 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEma http://www.wikidata.org/entity/Q2868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q3031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_Hudson%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3040 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q3044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foton http://www.wikidata.org/entity/Q3198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agir http://www.wikidata.org/entity/Q3196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cin http://www.wikidata.org/entity/Q3465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nukleot%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q28745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zovi http://www.wikidata.org/entity/Q30092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindikay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/GMT http://www.wikidata.org/entity/Q30192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irav http://www.wikidata.org/entity/Q30198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q30239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEzang http://www.wikidata.org/entity/Q30258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokkomar http://www.wikidata.org/entity/Q30461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BB%C5%9Fm http://www.wikidata.org/entity/Q30515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behmen_Qubad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q31923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Sor_a_IUCN http://www.wikidata.org/entity/Q32059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pehlew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q32063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beran_(birc) http://www.wikidata.org/entity/Q32067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axtamar http://www.wikidata.org/entity/Q32083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muey%C3%AEde http://www.wikidata.org/entity/Q32098 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceres http://www.wikidata.org/entity/Q32102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ozelot http://www.wikidata.org/entity/Q33261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Moxol_a_Hindistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q33296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_luganda http://www.wikidata.org/entity/Q33368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarava http://www.wikidata.org/entity/Q33384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lev_Trotsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q34396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_Orleans http://www.wikidata.org/entity/Q34404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%A1ovce http://www.wikidata.org/entity/Q34409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Ehmed%C3%AEnejad http://www.wikidata.org/entity/Q34448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Compact_disc http://www.wikidata.org/entity/Q34467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hel%C3%AEkopter http://www.wikidata.org/entity/Q34486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motorsiklet http://www.wikidata.org/entity/Q34493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_II http://www.wikidata.org/entity/Q34503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp%C3%AA_%C3%A7em%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEdeyo http://www.wikidata.org/entity/Q34508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Egey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anastacia http://www.wikidata.org/entity/Q34584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_L%C3%AEbyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q34599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre_%C3%BB_Miquelon http://www.wikidata.org/entity/Q34617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emr%C3%AAn_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q34623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewra http://www.wikidata.org/entity/Q34627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gustav_Klimt http://www.wikidata.org/entity/Q34661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rengd%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q34698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piling_(Panthera_pardus) http://www.wikidata.org/entity/Q34706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_yewnan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanist%C3%AAn_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somal%C3%AElenda http://www.wikidata.org/entity/Q34754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirav http://www.wikidata.org/entity/Q34763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinjiang http://www.wikidata.org/entity/Q34800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh http://www.wikidata.org/entity/Q34876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demjim%C3%AAra_hav%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q36669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_G%C3%BCndem http://www.wikidata.org/entity/Q307838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirkiya_paqij http://www.wikidata.org/entity/Q307953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdi_%C4%B0pek%C3%A7i http://www.wikidata.org/entity/Q308154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ulisse_Aldrovandi http://www.wikidata.org/entity/Q321358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daewoo http://www.wikidata.org/entity/Q321772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_M%C3%AEksol%C3%AEdyan http://www.wikidata.org/entity/Q321814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Cezayir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q321865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt-Gesincourt http://www.wikidata.org/entity/Q322844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til%C3%AEper http://www.wikidata.org/entity/Q322994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAcana_%C3%8Alektray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijber%C3%AAn_h%C3%AEstam%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324089 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Feya_hav%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kila_ron http://www.wikidata.org/entity/Q324120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz_Klasa_E http://www.wikidata.org/entity/Q324127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azureus http://www.wikidata.org/entity/Q324279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemera_Oryon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q324312 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_Kuftaro http://www.wikidata.org/entity/Q324491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weqfa_Konrad_Adenauer http://www.wikidata.org/entity/Q324555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEda_akr%C3%AEl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q324628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rijen%C3%AA_kor http://www.wikidata.org/entity/Q324663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArka_Lauray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q325069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kratos http://www.wikidata.org/entity/Q334447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ducaniya_c%C3%AEgir http://www.wikidata.org/entity/Q334645 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_kevok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q334697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hong_Xiuquan http://www.wikidata.org/entity/Q334732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEndana_Eb%C3%BBxir%C3%AAb%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q334740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abu http://www.wikidata.org/entity/Q334749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Yaz%C4%B1c%C4%B1o%C4%9Flu http://www.wikidata.org/entity/Q334860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayatollah_Hosseini_Nassab http://www.wikidata.org/entity/Q334894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Grey http://www.wikidata.org/entity/Q335187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sultan_K%C3%B6sen http://www.wikidata.org/entity/Q335428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rizgar_Mihemed_Em%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q335433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AErxan_Lepz%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q335485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_Sj%C3%B6gren http://www.wikidata.org/entity/Q335555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paqijiya_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q336113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berevan http://www.wikidata.org/entity/Q336286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilovan http://www.wikidata.org/entity/Q336392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ariyaramna http://www.wikidata.org/entity/Q336436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/James_Parkinson http://www.wikidata.org/entity/Q336489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijele%C5%9F%C3%AA_hander http://www.wikidata.org/entity/Q336782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragqueen http://www.wikidata.org/entity/Q337084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qap%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q337481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Sencer http://www.wikidata.org/entity/Q337506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeton_Kelmendi http://www.wikidata.org/entity/Q337614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acarosporaceae http://www.wikidata.org/entity/Q338085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komitas_Vardapet http://www.wikidata.org/entity/Q351670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amar-S%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q351679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antoine-Louis-Claude http://www.wikidata.org/entity/Q351691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Santiago_Cabrera http://www.wikidata.org/entity/Q352021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bira%C5%9Fka_Edeney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q352253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aq%C5%9Femsed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q353068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_Bern%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q353813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adelans-et-le-Val-de-Bithaine http://www.wikidata.org/entity/Q354088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q354341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ndor_K%C5%91r%C3%B6si_Csoma http://www.wikidata.org/entity/Q355291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robar http://www.wikidata.org/entity/Q355304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fama http://www.wikidata.org/entity/Q355799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Gel%C3%AA_Kurdistan http://www.wikidata.org/entity/Q356478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Zir%C3%AAbar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3058006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaga http://www.wikidata.org/entity/Q3063681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhat_G%C3%B6%C3%A7er http://www.wikidata.org/entity/Q3068783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Cabourg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3070475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bad%C3%AEn%C3%AE_(devok) http://www.wikidata.org/entity/Q3217507 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Projeya_Roja_Pi%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3223682 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Guherandin%C3%AAn_daw%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3234746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdana_Hybrid http://www.wikidata.org/entity/Q3241606 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kildan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3242107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lisa_Thornhill http://www.wikidata.org/entity/Q3242451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil_%C3%BB_berg%C3%AAn_beysbol%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3244029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fairuz http://www.wikidata.org/entity/Q3247658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Sal http://www.wikidata.org/entity/Q3247958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heb%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9Fl%C3%AAgirtina_ducaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3344800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Om%C3%AEd_Kurdistan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3352033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhesina_Bakurwelat%C3%AA_Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q3352823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkirin http://www.wikidata.org/entity/Q3357856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEr%C3%AAzniv%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q3359051 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiskelausvatnet_(Grane) http://www.wikidata.org/entity/Q3365960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panteon http://www.wikidata.org/entity/Q3376141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hespik%C3%AA_Av%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3377200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erkk%C3%AA%C5%9Fan%C3%AA_z%C3%AEndek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3500367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Gabon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3503114 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Martiya http://www.wikidata.org/entity/Q3503760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rajnath_Singh http://www.wikidata.org/entity/Q3506475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taher_Movassaghian http://www.wikidata.org/entity/Q3513901 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artropodoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3520855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kabale_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3526470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fehristniv%C3%AEs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3535655 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gald%C3%AEr%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q3536286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Subh%C3%AE_Berekat http://www.wikidata.org/entity/Q3545202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesen_Tehs%C3%AEn_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q3556730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyla_Qasim http://www.wikidata.org/entity/Q3666330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefa_H%C3%AEcr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3667032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lahar http://www.wikidata.org/entity/Q3667331 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karacao%C4%9Flan http://www.wikidata.org/entity/Q3667328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomillyan http://www.wikidata.org/entity/Q3667338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEse,_Tatos http://www.wikidata.org/entity/Q3668561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_Berat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6505620 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hal%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q30648004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch http://www.wikidata.org/entity/Q322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teq%C3%AEna_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kadiz http://www.wikidata.org/entity/Q321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanist http://www.wikidata.org/entity/Q336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Netewey%C3%AE_ya_Yellowston%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q351 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Facebook http://www.wikidata.org/entity/Q355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAlsa_Ba%C5%9F%C3%BBr_a_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEton_(peyk) http://www.wikidata.org/entity/Q3359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_IV_Ep%C3%AEfan%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q3356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_IV_F%C3%AElopator http://www.wikidata.org/entity/Q3362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_III_Megas http://www.wikidata.org/entity/Q3365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_III_Sot%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q3371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_II_Kal%C3%AEn%C3%AEkos http://www.wikidata.org/entity/Q3373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cezayir_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q3561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%A7ukuo http://www.wikidata.org/entity/Q30623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q32489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q33466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazik http://www.wikidata.org/entity/Q33482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Homofob%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEsark http://www.wikidata.org/entity/Q33504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErav http://www.wikidata.org/entity/Q33525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_639 http://www.wikidata.org/entity/Q33547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedrich_II_y%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q33550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C3%A7in http://www.wikidata.org/entity/Q33554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Grunwald%C3%AA_1410 http://www.wikidata.org/entity/Q33570 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_hind_%C3%BB_ar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Karay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q33629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_%C3%AEzolekir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Pelopon%C3%AAs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest http://www.wikidata.org/entity/Q33767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaledonyaya_N%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q33788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhe http://www.wikidata.org/entity/Q33829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_n%C3%AEjer%C3%AE_%C3%BB_kongoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komgirav http://www.wikidata.org/entity/Q33837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tirk%C3%AE_y%C3%AA_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q34988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_ortodoks http://www.wikidata.org/entity/Q35032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelem http://www.wikidata.org/entity/Q35051 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Serok%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geleb%C3%BBr%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q35076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AArformans http://www.wikidata.org/entity/Q35140 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grover_Cleveland http://www.wikidata.org/entity/Q35171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aw%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q35197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farisiya_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q35225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytan http://www.wikidata.org/entity/Q35230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAjenas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBgar http://www.wikidata.org/entity/Q35255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Warren_G._Harding http://www.wikidata.org/entity/Q35286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEk%C3%AEta_Kr%C3%BB%C5%9F%C3%A7ev http://www.wikidata.org/entity/Q35314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/WWE http://www.wikidata.org/entity/Q35339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_ast%C3%BBrleon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Jerusalem_Post http://www.wikidata.org/entity/Q35438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pencere http://www.wikidata.org/entity/Q35473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Almat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yewnaniya_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q35497 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Komeley%C3%AAn_Futbol%C3%AA_y%C3%AAn_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokkaid%C5%8D http://www.wikidata.org/entity/Q35581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_%C3%9Bral%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_sw%C3%AAd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q35623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zencef%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q35625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henrik_Ibsen http://www.wikidata.org/entity/Q36661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azeotrop http://www.wikidata.org/entity/Q325401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Ebxazyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q325493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katiyon http://www.wikidata.org/entity/Q326277 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfalz_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q326359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tango http://www.wikidata.org/entity/Q338450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merge_(traffic) http://www.wikidata.org/entity/Q338722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9d%C3%A9ric-Fontaine http://www.wikidata.org/entity/Q339558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_xelatgir%C3%AAn_Nobel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q339619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wickersheim-Wilshausen http://www.wikidata.org/entity/Q339998 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albert_Edelfelt http://www.wikidata.org/entity/Q356644 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajala_Selahed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q358209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adolph_Zukor http://www.wikidata.org/entity/Q361208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xander_Berkeley http://www.wikidata.org/entity/Q361610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erade http://www.wikidata.org/entity/Q364340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zotika_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q3258546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirpol%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3384798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:HotCat http://www.wikidata.org/entity/Q3396208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Bob_Morane http://www.wikidata.org/entity/Q3404405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tramway http://www.wikidata.org/entity/Q3407658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkanal%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q3410028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dumari http://www.wikidata.org/entity/Q3412271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Budhi http://www.wikidata.org/entity/Q3412490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Netewe_%C3%A7i_ye%3F_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q3412537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bansbari http://www.wikidata.org/entity/Q3414939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3565069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xcas http://www.wikidata.org/entity/Q3570844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistana_Danrin http://www.wikidata.org/entity/Q3577663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehram_%C5%9Eok%C3%BBh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3583165 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyv_%C3%BB_st%C3%AArk http://www.wikidata.org/entity/Q3592503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%A0iprage http://www.wikidata.org/entity/Q3594268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Story_of_Civilization_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q3595765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacinda_Ardern http://www.wikidata.org/entity/Q3606816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alca_(teyr) http://www.wikidata.org/entity/Q3608921 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lehiya_Zankl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3612703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erebnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3621186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obsesyon http://www.wikidata.org/entity/Q3666588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naz%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q3666595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErosa http://www.wikidata.org/entity/Q3667930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorxon http://www.wikidata.org/entity/Q3672529 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87evik_Bir http://www.wikidata.org/entity/Q3674367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87uke%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3674598 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anbab%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3674614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%BBpa http://www.wikidata.org/entity/Q3674648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewqo http://www.wikidata.org/entity/Q3674663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avyar%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q3674688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBva%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3674699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiximp%C3%AA%C5%9Fte http://www.wikidata.org/entity/Q3674724 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeqaq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yezdan%C3%AAn_Kass%C3%AEtan http://www.wikidata.org/entity/Q3675343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%BB%C3%A7an http://www.wikidata.org/entity/Q3675425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AE%C3%A7ataxma http://www.wikidata.org/entity/Q3675450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amadeo_Preziosi http://www.wikidata.org/entity/Q3675462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alxasl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3675469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AEne_Kakebawe http://www.wikidata.org/entity/Q3675519 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q3675523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q3675850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaferanl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3676488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ewirme,_Tatos http://www.wikidata.org/entity/Q3677588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3677900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avn%C3%AEg http://www.wikidata.org/entity/Q3677927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElanl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_kurd%C3%AE_ya_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3678406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aksiyon http://www.wikidata.org/entity/Q3678445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerd%C3%BBnnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google%2B http://www.wikidata.org/entity/Q356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_Duyem http://www.wikidata.org/entity/Q362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%AAyem http://www.wikidata.org/entity/Q363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_Yekem http://www.wikidata.org/entity/Q361 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fglockner http://www.wikidata.org/entity/Q3388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hertfordshire http://www.wikidata.org/entity/Q3410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurix http://www.wikidata.org/entity/Q3409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBnis_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q3572 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEb%C3%BBt%C3%AE_(bajar) http://www.wikidata.org/entity/Q3604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cakarta http://www.wikidata.org/entity/Q3630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asmara http://www.wikidata.org/entity/Q3642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tomografiya_komp%C3%BBter%C3%AA_(CT) http://www.wikidata.org/entity/Q32566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%AEgya http://www.wikidata.org/entity/Q32579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Domain http://www.wikidata.org/entity/Q32635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_sariqol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q33873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pel http://www.wikidata.org/entity/Q33971 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valpara%C3%ADso http://www.wikidata.org/entity/Q33986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstikvan http://www.wikidata.org/entity/Q33999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hollywood http://www.wikidata.org/entity/Q34006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fistiqa_kaj%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q34007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%BBe http://www.wikidata.org/entity/Q34020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl%C3%AEpan http://www.wikidata.org/entity/Q34027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_sam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34049 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tagalog%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tigr%C3%AEnya http://www.wikidata.org/entity/Q34124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_%C5%9Felh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q34152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tok_pisin http://www.wikidata.org/entity/Q34159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AE%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q34172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elahiyat http://www.wikidata.org/entity/Q34178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mossad http://www.wikidata.org/entity/Q34216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C5%9Fara_Niagara http://www.wikidata.org/entity/Q34221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Howard_Taft http://www.wikidata.org/entity/Q35648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet%C3%AAn_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q35657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Harrison http://www.wikidata.org/entity/Q35678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lada http://www.wikidata.org/entity/Q35676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jimarx%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q35689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Made_(k%C3%AEmya) http://www.wikidata.org/entity/Q35758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceriban_(w%C3%AAje) http://www.wikidata.org/entity/Q35760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baruch_Spinoza http://www.wikidata.org/entity/Q35802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Wright http://www.wikidata.org/entity/Q35820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xew http://www.wikidata.org/entity/Q35831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noqkirin http://www.wikidata.org/entity/Q35856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bot http://www.wikidata.org/entity/Q35872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%AEnezya http://www.wikidata.org/entity/Q35942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Estet%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q35986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AE_(dar) http://www.wikidata.org/entity/Q36050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minneapolis http://www.wikidata.org/entity/Q36091 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7olek http://www.wikidata.org/entity/Q36101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax http://www.wikidata.org/entity/Q36133 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_koro http://www.wikidata.org/entity/Q36162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kom http://www.wikidata.org/entity/Q36161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bridgetown http://www.wikidata.org/entity/Q36168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mark_Zuckerberg http://www.wikidata.org/entity/Q36215 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEnav http://www.wikidata.org/entity/Q36224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengd%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q36244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%AAjah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint_John%27s http://www.wikidata.org/entity/Q36262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEnen%C3%AEgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Hevr%C3%AE%C5%9Fim%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q36288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giordano_Bruno http://www.wikidata.org/entity/Q36330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewn http://www.wikidata.org/entity/Q36348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamurab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_%C3%8Esewiyan http://www.wikidata.org/entity/Q36380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taekwondo http://www.wikidata.org/entity/Q36389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cird http://www.wikidata.org/entity/Q36396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urduna_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q36678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_osman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q36747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_sumer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36790 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q36810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_de_Betancur http://www.wikidata.org/entity/Q365420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adrammelek http://www.wikidata.org/entity/Q366515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawar_Mela_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q368870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alethe http://www.wikidata.org/entity/Q369242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xefr_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q371283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erde%C5%9F%C3%AAr%C3%AA_Yek%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q371319 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yen%C3%AE%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q371762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aulx-l%C3%A8s-Cromary http://www.wikidata.org/entity/Q384399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehl%C3%AA_Beyt http://www.wikidata.org/entity/Q385139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sping http://www.wikidata.org/entity/Q385259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dominique_Strauss-Kahn http://www.wikidata.org/entity/Q385437 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaj%C3%AEnaya_%C3%A7%C3%AAkir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q385811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezinb%C3%BBna_gelhe http://www.wikidata.org/entity/Q386191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fvebirina_Web%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q386275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q386284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_tifok http://www.wikidata.org/entity/Q386619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6lemen_Abdullah_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q3656768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mis%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3658666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlo_Masi http://www.wikidata.org/entity/Q3659599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekgirtiya_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3666358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asxanakeran http://www.wikidata.org/entity/Q3666991 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacelan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3666995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balbo http://www.wikidata.org/entity/Q3666997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengine http://www.wikidata.org/entity/Q3667038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birs%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q3667152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azar%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3667164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Oremar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3667840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ilkotan http://www.wikidata.org/entity/Q3668315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3670771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaxan_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q3671627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buxiye http://www.wikidata.org/entity/Q3672421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fp%C3%AEnar http://www.wikidata.org/entity/Q3673608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fkiya_devk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_%C5%9Eahin http://www.wikidata.org/entity/Q3674291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ennug%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bejan_Matur http://www.wikidata.org/entity/Q3674412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9F%C3%AEr%C3%AAn_Mill%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durriye http://www.wikidata.org/entity/Q3674658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekbermehle http://www.wikidata.org/entity/Q3674706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diqo http://www.wikidata.org/entity/Q3674710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAl%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q3674954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7iq http://www.wikidata.org/entity/Q3675193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charlotte_Whitton http://www.wikidata.org/entity/Q3675340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Badil%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q3675359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cengiz_%C3%87andar http://www.wikidata.org/entity/Q3675375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAsiman http://www.wikidata.org/entity/Q3675381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Druaga http://www.wikidata.org/entity/Q3675436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eme%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3675447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enten http://www.wikidata.org/entity/Q3675444 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_28%C3%AA_sibat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3675479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bala_%C5%9Eahaxac http://www.wikidata.org/entity/Q3675482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_Wan%C3%AA_Mijdar_2011 http://www.wikidata.org/entity/Q3675514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilba http://www.wikidata.org/entity/Q3675515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse http://www.wikidata.org/entity/Q3676070 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brikama http://www.wikidata.org/entity/Q3676074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3676087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEo http://www.wikidata.org/entity/Q3676101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berb%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3676629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bob_Truel http://www.wikidata.org/entity/Q3677903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEnabey http://www.wikidata.org/entity/Q3678004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birzibend http://www.wikidata.org/entity/Q3678010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dol%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3678338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Er%C3%A7%C3%AEvan http://www.wikidata.org/entity/Q3678342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AErim http://www.wikidata.org/entity/Q3702944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner%C3%AAn_l%C3%AAdan%C3%AA_y%C3%AAn_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3705105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkotrop http://www.wikidata.org/entity/Q3706669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selc%C3%BBq%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3708255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karesat http://www.wikidata.org/entity/Q3839081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Madevan http://www.wikidata.org/entity/Q3842266 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Detekt%C3%AEv_Conan http://www.wikidata.org/entity/Q3853685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michela_Noonan http://www.wikidata.org/entity/Q3856414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morbus_K http://www.wikidata.org/entity/Q3862847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Wagner http://www.wikidata.org/entity/Q36597284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpirt%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEgotin http://www.wikidata.org/entity/Q369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skopye http://www.wikidata.org/entity/Q384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%27Djamena http://www.wikidata.org/entity/Q3659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuak%C5%9Fot http://www.wikidata.org/entity/Q3688 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bamako http://www.wikidata.org/entity/Q3703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA_(yekeya_p%C3%AEvan%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q3710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belgrad http://www.wikidata.org/entity/Q3711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brazzaville http://www.wikidata.org/entity/Q3844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bujumbura http://www.wikidata.org/entity/Q3854 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkosya http://www.wikidata.org/entity/Q3856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astero%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q3863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doha http://www.wikidata.org/entity/Q3861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodoma http://www.wikidata.org/entity/Q3866 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyasetnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_med%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36461 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl%C3%AElar http://www.wikidata.org/entity/Q36477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gihanek http://www.wikidata.org/entity/Q36484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francis_Drake http://www.wikidata.org/entity/Q36517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q36539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ru http://www.wikidata.org/entity/Q36541 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ad http://www.wikidata.org/entity/Q36552 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre http://www.wikidata.org/entity/Q36635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Ffiro%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q36633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navkirina_dumend http://www.wikidata.org/entity/Q36642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulmelik http://www.wikidata.org/entity/Q36788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AA%C3%A7%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q36963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jackie_Chan http://www.wikidata.org/entity/Q36970 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarfat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q36994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kakule_%C3%BB_zerde%C3%A7alan http://www.wikidata.org/entity/Q37021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reklam http://www.wikidata.org/entity/Q37038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_n%C3%AE%C5%9Fankirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q37045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_pop http://www.wikidata.org/entity/Q37073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mix http://www.wikidata.org/entity/Q37077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeyt%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q37083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAyaneya_P%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q37090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahoo! http://www.wikidata.org/entity/Q37093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dirust http://www.wikidata.org/entity/Q37105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AErewn http://www.wikidata.org/entity/Q37110 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metan http://www.wikidata.org/entity/Q37129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yazdeh http://www.wikidata.org/entity/Q37136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kontralto http://www.wikidata.org/entity/Q37137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAzdeh http://www.wikidata.org/entity/Q37141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navok http://www.wikidata.org/entity/Q37147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lana_Del_Rey http://www.wikidata.org/entity/Q37150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.fi http://www.wikidata.org/entity/Q37164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q37172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luiz_In%C3%A1cio_Lula_da_Silva http://www.wikidata.org/entity/Q37181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ot%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q38404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.az http://www.wikidata.org/entity/Q38414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyon http://www.wikidata.org/entity/Q38526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik%C3%AA_%C5%9Fivaniy%C3%AA_y%C3%AA_Qefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devanagar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q38592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_Z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q367484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Credit_Suisse http://www.wikidata.org/entity/Q372657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Granma http://www.wikidata.org/entity/Q372672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cils%C3%AApahn http://www.wikidata.org/entity/Q372852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Courtesoult-et-Gatey http://www.wikidata.org/entity/Q373062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q373506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaxo_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q374816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_j%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q375928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEndana_Ev%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q387503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_bulgar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q387580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Efr%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q387842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eal_%C3%BB_%C5%9Fapik http://www.wikidata.org/entity/Q388133 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ergenekon http://www.wikidata.org/entity/Q388577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Qazaxistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q388672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Ef%C5%9Faran http://www.wikidata.org/entity/Q388739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eener_%C5%9Een http://www.wikidata.org/entity/Q388823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aftenposten http://www.wikidata.org/entity/Q388841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E7 http://www.wikidata.org/entity/Q388884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_G%C3%BCne%C5%9Ftekin http://www.wikidata.org/entity/Q401858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kot%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3671393 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karagedik http://www.wikidata.org/entity/Q3671582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lale_Muldur http://www.wikidata.org/entity/Q3671618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7elan http://www.wikidata.org/entity/Q3672513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kembis http://www.wikidata.org/entity/Q3672835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/En%C5%9Fag http://www.wikidata.org/entity/Q3672903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakawen_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q3672940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirma%C5%9Fan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enb%C3%AElulu http://www.wikidata.org/entity/Q3673766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulan_Avci http://www.wikidata.org/entity/Q3674337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korkut_Eken http://www.wikidata.org/entity/Q3674385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hes%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q3674692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEle%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q3674697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klinb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEjoba http://www.wikidata.org/entity/Q3674715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C5%9Ftu http://www.wikidata.org/entity/Q3674936 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Henbane_Bor%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q3675186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hurmizgan_(helbest) http://www.wikidata.org/entity/Q3675414 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heg%C3%AEr-Nuna http://www.wikidata.org/entity/Q3675439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gotina_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3675536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Masiyan http://www.wikidata.org/entity/Q3675845 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Janjanbureh http://www.wikidata.org/entity/Q3676493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heb%C3%AEbullah_Let%C3%AEf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3676500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gan%C3%AE_M%C3%AErzo http://www.wikidata.org/entity/Q3676684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galikan,_Yunak http://www.wikidata.org/entity/Q3677639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinzorik http://www.wikidata.org/entity/Q3677654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haki_Karer http://www.wikidata.org/entity/Q3677868 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordon_Johndroe http://www.wikidata.org/entity/Q3677908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AA%C5%9Ftirek http://www.wikidata.org/entity/Q3678092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEleparqo http://www.wikidata.org/entity/Q3678347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamo%C5%9Fam http://www.wikidata.org/entity/Q3678344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerra http://www.wikidata.org/entity/Q3678352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Federica_Tommasi http://www.wikidata.org/entity/Q3741580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pars_(welat) http://www.wikidata.org/entity/Q3746183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devmezin http://www.wikidata.org/entity/Q3757325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q3757343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galateia http://www.wikidata.org/entity/Q3757460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agropsar http://www.wikidata.org/entity/Q3759722 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avakirin http://www.wikidata.org/entity/Q3875186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deklerasyona_yekal%C3%AE_ya_serxweb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3884316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr%C3%AA_deryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3887135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nan%C3%AA_tar%C3%AEgan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3893120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ur%C5%9Fanab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4006518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bide_d%C3%BB_dil%C3%AA_xwe_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q4007116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohammad-Javad_Azari_Jahromi http://www.wikidata.org/entity/Q37423274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mec%C3%AEd_(nav) http://www.wikidata.org/entity/Q37454752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baroveya_%C3%8Ermay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38685186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gendel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEger http://www.wikidata.org/entity/Q373 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Linux http://www.wikidata.org/entity/Q388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakar http://www.wikidata.org/entity/Q3718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banjul http://www.wikidata.org/entity/Q3726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konakr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bissau http://www.wikidata.org/entity/Q3739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monrovia http://www.wikidata.org/entity/Q3748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cava http://www.wikidata.org/entity/Q3757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazon_(kompan%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q3884 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kampala http://www.wikidata.org/entity/Q3894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyan http://www.wikidata.org/entity/Q3 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q36715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_proto-hind_%C3%BB_ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q37178 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEram%C3%AEda_Keops http://www.wikidata.org/entity/Q37200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamoste http://www.wikidata.org/entity/Q37226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_Navend%C3%AE_ya_Saloxgeriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q37230 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ae http://www.wikidata.org/entity/Q37239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.am http://www.wikidata.org/entity/Q37245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.de http://www.wikidata.org/entity/Q37251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.fr http://www.wikidata.org/entity/Q37271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramayana http://www.wikidata.org/entity/Q37293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/IMDb http://www.wikidata.org/entity/Q37312 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cleveland http://www.wikidata.org/entity/Q37320 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalai_Lama http://www.wikidata.org/entity/Q37349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francis_Bacon http://www.wikidata.org/entity/Q37388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melanezya http://www.wikidata.org/entity/Q37394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.af http://www.wikidata.org/entity/Q37407 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.au http://www.wikidata.org/entity/Q37420 # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_4217 http://www.wikidata.org/entity/Q37431 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Yon%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q37495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avik http://www.wikidata.org/entity/Q37501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glukoz http://www.wikidata.org/entity/Q37525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cz http://www.wikidata.org/entity/Q37531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ag http://www.wikidata.org/entity/Q37539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirgo%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q37555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Calvin http://www.wikidata.org/entity/Q37577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pazdeh http://www.wikidata.org/entity/Q38701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejde http://www.wikidata.org/entity/Q38712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parastina_Stal%C3%AEngrad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montgomeryshire http://www.wikidata.org/entity/Q38825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heavy_Metal_(muz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q38848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rihan http://www.wikidata.org/entity/Q38859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lazer http://www.wikidata.org/entity/Q38867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_T%C3%AEren%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cn http://www.wikidata.org/entity/Q38900 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_rom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q38918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/4_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q38944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ftiya_gerandin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q39804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/3_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBrj%C3%AEnewer http://www.wikidata.org/entity/Q39833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radio_Studio_54_Network http://www.wikidata.org/entity/Q39841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nozdeh http://www.wikidata.org/entity/Q39850 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%81greda http://www.wikidata.org/entity/Q39856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvmeqesk http://www.wikidata.org/entity/Q39861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.by http://www.wikidata.org/entity/Q39870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.fj http://www.wikidata.org/entity/Q39878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cl http://www.wikidata.org/entity/Q39885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.br http://www.wikidata.org/entity/Q39889 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.is http://www.wikidata.org/entity/Q39896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bz http://www.wikidata.org/entity/Q39903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cg http://www.wikidata.org/entity/Q39906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eal http://www.wikidata.org/entity/Q39908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pt http://www.wikidata.org/entity/Q39959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cannes http://www.wikidata.org/entity/Q39984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bh http://www.wikidata.org/entity/Q39993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bt http://www.wikidata.org/entity/Q40001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAza_tav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sylvester_Stallone http://www.wikidata.org/entity/Q40026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vexurik http://www.wikidata.org/entity/Q40050 # https://ku.wikipedia.org/wiki/34_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Ftp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Whataburger http://www.wikidata.org/entity/Q376627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welatan_ji_h%C3%AAla_hilber%C3%AEna_pola http://www.wikidata.org/entity/Q377885 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Xweser_a_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Acaristan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q378203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alauda http://www.wikidata.org/entity/Q378278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassigney http://www.wikidata.org/entity/Q378359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_w%C3%AAjey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q378427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Advance-Rumely http://www.wikidata.org/entity/Q379112 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kokot http://www.wikidata.org/entity/Q379443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Masaget%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q379821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam_(matemat%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q379825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AE%C5%9Ftaspa http://www.wikidata.org/entity/Q379863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emre_Taner http://www.wikidata.org/entity/Q379861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Utu-hengel http://www.wikidata.org/entity/Q379880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Reverdy http://www.wikidata.org/entity/Q379931 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoker http://www.wikidata.org/entity/Q380057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar_Hebraeus http://www.wikidata.org/entity/Q380295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aryo_Barzan%C3%AA_yek%C3%AA_y%C3%AA_Kapadokyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q380371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Age%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q390727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakka http://www.wikidata.org/entity/Q390957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_%C5%9E%C4%B1k http://www.wikidata.org/entity/Q402020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balora_K%C3%BBru%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q405008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aillevans http://www.wikidata.org/entity/Q405233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aillevillers-et-Lyaumont http://www.wikidata.org/entity/Q405237 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeranix http://www.wikidata.org/entity/Q3671457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Balbay http://www.wikidata.org/entity/Q3671598 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SBS_Radio http://www.wikidata.org/entity/Q3671633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal%C3%AEn_Pekgul http://www.wikidata.org/entity/Q3672886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnsutu http://www.wikidata.org/entity/Q3672893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omera http://www.wikidata.org/entity/Q3673067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3673757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%87oman%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q3673817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEr%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q3674301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahmut_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m http://www.wikidata.org/entity/Q3674362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olcay_Gul%C5%9Fen http://www.wikidata.org/entity/Q3674593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpiyepart http://www.wikidata.org/entity/Q3674604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motolayataq http://www.wikidata.org/entity/Q3674711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q3674720 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeley%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3674738 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mika%C3%AEla http://www.wikidata.org/entity/Q3674801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%AA%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q3675394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9Fdamma http://www.wikidata.org/entity/Q3675441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_sed%C3%BBp%C3%AAnciyan http://www.wikidata.org/entity/Q3675458 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd_Mafruzl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3675470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motikan http://www.wikidata.org/entity/Q3675475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukriyan_(Her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q3675486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nali%C5%9Fk%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q3675500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Behram http://www.wikidata.org/entity/Q3675542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3675584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Gabriel http://www.wikidata.org/entity/Q3675835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qami%C5%9Foba http://www.wikidata.org/entity/Q3676083 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marzese http://www.wikidata.org/entity/Q3676092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/KSAF http://www.wikidata.org/entity/Q3676142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C3%A7il%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Kirkham http://www.wikidata.org/entity/Q3677882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd_Eldarbeyl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noyab%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q3677986 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AElanl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3677989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpiyyed http://www.wikidata.org/entity/Q3678341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirgewer_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q3678415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menenj%C3%AEta_bakteriyal http://www.wikidata.org/entity/Q3678510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gherardo_Nerucci http://www.wikidata.org/entity/Q3761616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gianni_Vernetti http://www.wikidata.org/entity/Q3763661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferehabad http://www.wikidata.org/entity/Q3778271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mastan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3785174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Entroversiyon http://www.wikidata.org/entity/Q3800808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/YPG http://www.wikidata.org/entity/Q4022147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sakaroz http://www.wikidata.org/entity/Q4027534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Crocus_City_Hall http://www.wikidata.org/entity/Q4036690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solomon_Gordon http://www.wikidata.org/entity/Q37795179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atomwaffen_Division http://www.wikidata.org/entity/Q39056878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_S%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q39058306 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fata_Re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q39060899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/You_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q39082126 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saet_(yeke) http://www.wikidata.org/entity/Q376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsa_m%C3%AEx%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q401 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akra http://www.wikidata.org/entity/Q3761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yamussukro http://www.wikidata.org/entity/Q3768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guyanaya_Frans%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazon http://www.wikidata.org/entity/Q3783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freetown http://www.wikidata.org/entity/Q3780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abuja http://www.wikidata.org/entity/Q3787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lom%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q3792 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luanda http://www.wikidata.org/entity/Q3897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em http://www.wikidata.org/entity/Q4022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_S%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q36755 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAgeh_(%C3%AEnternet) http://www.wikidata.org/entity/Q36774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_ev%C3%AEndaran http://www.wikidata.org/entity/Q37587 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_I http://www.wikidata.org/entity/Q37594 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEpik http://www.wikidata.org/entity/Q37602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes http://www.wikidata.org/entity/Q37621 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Kendav%C3%AA_1991 http://www.wikidata.org/entity/Q37643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87%C3%AEna_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q37660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Campora_San_Giovanni http://www.wikidata.org/entity/Q37672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%AEse http://www.wikidata.org/entity/Q37686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haik%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q37707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.at http://www.wikidata.org/entity/Q37715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q37726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhenas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q37732 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feodal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q37739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromozom http://www.wikidata.org/entity/Q37748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarinc_(alav) http://www.wikidata.org/entity/Q37828 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milwaukee http://www.wikidata.org/entity/Q37836 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barok http://www.wikidata.org/entity/Q37853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.us http://www.wikidata.org/entity/Q37861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.es http://www.wikidata.org/entity/Q37883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gr http://www.wikidata.org/entity/Q37893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pl http://www.wikidata.org/entity/Q37907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.uk http://www.wikidata.org/entity/Q37913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q37930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Zer http://www.wikidata.org/entity/Q37960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St._Louis http://www.wikidata.org/entity/Q38022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ao http://www.wikidata.org/entity/Q39006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bg http://www.wikidata.org/entity/Q39029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leeds http://www.wikidata.org/entity/Q39121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neandertal http://www.wikidata.org/entity/Q40171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paleol%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q40203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antalya_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q40249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eazdeh http://www.wikidata.org/entity/Q40254 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navik http://www.wikidata.org/entity/Q40260 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Porto_Alegre http://www.wikidata.org/entity/Q40269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q40292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.md http://www.wikidata.org/entity/Q40324 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ci http://www.wikidata.org/entity/Q40333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzer http://www.wikidata.org/entity/Q40348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AEgeh http://www.wikidata.org/entity/Q40357 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.et http://www.wikidata.org/entity/Q40363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.eg http://www.wikidata.org/entity/Q40381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/5_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/23_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.se http://www.wikidata.org/entity/Q40442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ax http://www.wikidata.org/entity/Q40449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cy http://www.wikidata.org/entity/Q40459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.il http://www.wikidata.org/entity/Q40467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Associated_Press http://www.wikidata.org/entity/Q40469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bo http://www.wikidata.org/entity/Q40510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bs http://www.wikidata.org/entity/Q40514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shin_Bet http://www.wikidata.org/entity/Q380238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kartikeya http://www.wikidata.org/entity/Q380817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aelo http://www.wikidata.org/entity/Q380832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sond http://www.wikidata.org/entity/Q381045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q381155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zana http://www.wikidata.org/entity/Q381160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esra_%C3%BB_M%C3%AErac http://www.wikidata.org/entity/Q381240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agav%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q381459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aerogel http://www.wikidata.org/entity/Q381490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mano_Xel%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q381539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thal-Marmoutier http://www.wikidata.org/entity/Q381613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soultz-sous-For%C3%AAts http://www.wikidata.org/entity/Q381659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8A%C5%9Fma http://www.wikidata.org/entity/Q381878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_efxan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q383096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurkur%C3%AA_zikre%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q383182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_%C3%AEran%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q391015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axeloos http://www.wikidata.org/entity/Q391379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jo_Jung-suk http://www.wikidata.org/entity/Q391965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEsteos http://www.wikidata.org/entity/Q392435 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_mezin_a_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q392564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senceq http://www.wikidata.org/entity/Q392907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ailloncourt http://www.wikidata.org/entity/Q405287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ainvelle,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q406245 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sody%C3%BBm_h%C3%AEpoklor%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q407204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vanad%C3%AEn%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q407251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Air_Liquide http://www.wikidata.org/entity/Q407448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akata%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q416349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akebiya http://www.wikidata.org/entity/Q417068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q417175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ek%C3%AEto http://www.wikidata.org/entity/Q419358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Projeya_GAP%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q430573 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vile%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q3674609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyak%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q3674621 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Textekeran http://www.wikidata.org/entity/Q3674627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vileparqo http://www.wikidata.org/entity/Q3674637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vital_Cuinet http://www.wikidata.org/entity/Q3675197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ukur http://www.wikidata.org/entity/Q3675840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sihekeran http://www.wikidata.org/entity/Q3676096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirgewer_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q3677546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vene%C5%9F%C3%AEke%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q3677996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serjimariya_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Mirov_%C3%BB_Malan_a_%C3%8Eran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3678170 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3678192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Solu http://www.wikidata.org/entity/Q3678335 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyar_kromozom http://www.wikidata.org/entity/Q3817120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pel%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q3914781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam_%C3%BB_zanist http://www.wikidata.org/entity/Q3918392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAjeya_sedsala_20an http://www.wikidata.org/entity/Q3919811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocket_eBook http://www.wikidata.org/entity/Q4048380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Germiyan http://www.wikidata.org/entity/Q4145610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hroza http://www.wikidata.org/entity/Q4150063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_bin_Yez%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q4165518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eemsu%27l-mearifu%27l-kubra_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q4166495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kategor%C3%AEkirin http://www.wikidata.org/entity/Q4167836 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4167865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_sar_(t%C3%AAgeha_gi%C5%9Ft%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q4176199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdurehman_Zeb%C3%AEh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4182465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEra_bergiriy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q38103695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unicode_data/scripts http://www.wikidata.org/entity/Q41707491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vanessa_Busse http://www.wikidata.org/entity/Q41709179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebat_%C3%8Eslamb%C3%BBl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41834942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meta_Platforms http://www.wikidata.org/entity/Q380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyv http://www.wikidata.org/entity/Q405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telekomun%C3%AEkasyon http://www.wikidata.org/entity/Q418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnezor http://www.wikidata.org/entity/Q430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emman http://www.wikidata.org/entity/Q3805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaound%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q3808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malabo http://www.wikidata.org/entity/Q3818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q3820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Libreville http://www.wikidata.org/entity/Q3825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_d%C3%AErok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3829 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistan http://www.wikidata.org/entity/Q3914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeh http://www.wikidata.org/entity/Q3918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pretoria http://www.wikidata.org/entity/Q3926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ten%C3%AEsa_sermasey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengdar http://www.wikidata.org/entity/Q38035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galya http://www.wikidata.org/entity/Q38060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Egz%C3%AEstansiyal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q38066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/McDonald%E2%80%99s http://www.wikidata.org/entity/Q38076 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Nobel%C3%AA_ya_Fiz%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q38104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Lucas http://www.wikidata.org/entity/Q38222 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.al http://www.wikidata.org/entity/Q38291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ar http://www.wikidata.org/entity/Q38300 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.jp http://www.wikidata.org/entity/Q39132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bd http://www.wikidata.org/entity/Q39144 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.it http://www.wikidata.org/entity/Q39155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/8_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bohemya http://www.wikidata.org/entity/Q39193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.in http://www.wikidata.org/entity/Q39218 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Fuji http://www.wikidata.org/entity/Q39231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entomoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q39286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeware http://www.wikidata.org/entity/Q39297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naftali_Bennett http://www.wikidata.org/entity/Q39318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Slav http://www.wikidata.org/entity/Q40477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qo%C3%A7%C3%AA_Afr%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q40574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gipsy_Kings http://www.wikidata.org/entity/Q40586 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%AEfestoya_Komun%C3%AEst%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_f%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40606 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kopi%C5%9Fkara_Mezin_a_Hadron%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.kz http://www.wikidata.org/entity/Q40619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.hu http://www.wikidata.org/entity/Q40622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Myspace http://www.wikidata.org/entity/Q40629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Jitomir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q40637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ua http://www.wikidata.org/entity/Q40656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cd http://www.wikidata.org/entity/Q40673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ge http://www.wikidata.org/entity/Q40683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ai http://www.wikidata.org/entity/Q40689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cm http://www.wikidata.org/entity/Q40698 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kons%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q40779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/29_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cawbir http://www.wikidata.org/entity/Q40847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gy http://www.wikidata.org/entity/Q41448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokiya_ser_cemed%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeh http://www.wikidata.org/entity/Q41487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q41493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Blake http://www.wikidata.org/entity/Q41513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl_Gustav_Jung http://www.wikidata.org/entity/Q41532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/An_die_Freude http://www.wikidata.org/entity/Q41545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antonio_Banderas http://www.wikidata.org/entity/Q41548 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Offenbach http://www.wikidata.org/entity/Q41555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamlet http://www.wikidata.org/entity/Q41567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEleps%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alkan http://www.wikidata.org/entity/Q41581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_Ohm http://www.wikidata.org/entity/Q41591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awinouj%C5%9Bcie http://www.wikidata.org/entity/Q41599 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Oxotsk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEwan http://www.wikidata.org/entity/Q41607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gijn%C3%AEj http://www.wikidata.org/entity/Q41611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pad%C3%AE%C5%9Fahiya_dest%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoanal%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q41630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gh http://www.wikidata.org/entity/Q41634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mm http://www.wikidata.org/entity/Q41636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_lat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Webmaster http://www.wikidata.org/entity/Q41674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_Hindistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qantir http://www.wikidata.org/entity/Q41692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fujian http://www.wikidata.org/entity/Q41705 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_etn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q41710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emiliano_Zapata http://www.wikidata.org/entity/Q41718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.as http://www.wikidata.org/entity/Q41731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gm http://www.wikidata.org/entity/Q41758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gn http://www.wikidata.org/entity/Q41761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.iq http://www.wikidata.org/entity/Q41768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ir http://www.wikidata.org/entity/Q41774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gt http://www.wikidata.org/entity/Q41781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lu http://www.wikidata.org/entity/Q41795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kansas_City,_Missouri http://www.wikidata.org/entity/Q41819 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehadet http://www.wikidata.org/entity/Q41831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lb http://www.wikidata.org/entity/Q41835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.zm http://www.wikidata.org/entity/Q41842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ph http://www.wikidata.org/entity/Q41840 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.uz http://www.wikidata.org/entity/Q41846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sg http://www.wikidata.org/entity/Q41851 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.uy http://www.wikidata.org/entity/Q41848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.kr http://www.wikidata.org/entity/Q41853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pestoya_bilind_a_xw%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41861 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yodel http://www.wikidata.org/entity/Q41923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.la http://www.wikidata.org/entity/Q41926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pa http://www.wikidata.org/entity/Q41948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pe http://www.wikidata.org/entity/Q41954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bi http://www.wikidata.org/entity/Q41988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mc http://www.wikidata.org/entity/Q42020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ly http://www.wikidata.org/entity/Q42035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serv%C3%AEsa_peyama_kurt http://www.wikidata.org/entity/Q43024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodos http://www.wikidata.org/entity/Q43048 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demarexane http://www.wikidata.org/entity/Q43054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Ferdinand http://www.wikidata.org/entity/Q43063 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donetsk http://www.wikidata.org/entity/Q43070 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.td http://www.wikidata.org/entity/Q43081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEbera_re%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q43084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaq%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q43088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fm%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q43100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tt http://www.wikidata.org/entity/Q43118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.qa http://www.wikidata.org/entity/Q43117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ug http://www.wikidata.org/entity/Q43122 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.my http://www.wikidata.org/entity/Q43127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q394067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agos http://www.wikidata.org/entity/Q395477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Indian_Premier_League http://www.wikidata.org/entity/Q396412 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Borough%C3%AAn_New_York_City http://www.wikidata.org/entity/Q408804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C3%AEryanem_Vaeceh http://www.wikidata.org/entity/Q409438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aisey-et-Richecourt http://www.wikidata.org/entity/Q409777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eson http://www.wikidata.org/entity/Q410082 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%AAs_(k%C3%AEklop) http://www.wikidata.org/entity/Q420269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q421302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagir%C3%AAn_coy%C3%AAn_kalsiy%C3%BBm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q421700 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragir%C3%AAn_tirimpey%C3%AAn_protonan http://www.wikidata.org/entity/Q421704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnsulfat http://www.wikidata.org/entity/Q421857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eso-Pentan http://www.wikidata.org/entity/Q422703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Singeb%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q431168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bau http://www.wikidata.org/entity/Q431958 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_ereb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q434553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_azer%C3%AE_y%C3%AA_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q434697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Funda_Arar http://www.wikidata.org/entity/Q434912 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meral_Ak%C5%9Fener http://www.wikidata.org/entity/Q434923 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexnekirina_%C3%AEnc%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q435174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Radcliffe http://www.wikidata.org/entity/Q457592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Edwards http://www.wikidata.org/entity/Q457737 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emilio_Palma http://www.wikidata.org/entity/Q458427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Renato_Rosaldo http://www.wikidata.org/entity/Q3932777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBm_(kes) http://www.wikidata.org/entity/Q3943294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArsimk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3944007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Hesen_Vez%C3%AErov http://www.wikidata.org/entity/Q4105928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamed_%C3%8Eskenderov http://www.wikidata.org/entity/Q4203846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_%C3%AEslam http://www.wikidata.org/entity/Q4204060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nefeqe http://www.wikidata.org/entity/Q4314617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelb_El%C3%AExan_Nex%C5%9F%C3%AEwan http://www.wikidata.org/entity/Q4314694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicholas_Awde http://www.wikidata.org/entity/Q4331317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Omerxal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4334550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Depresyon http://www.wikidata.org/entity/Q4340209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Kerk%C3%BBk%C3%AA_y%C3%AA_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q42103453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/MeToo http://www.wikidata.org/entity/Q42133786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Iraq-Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_y%C3%AA_2017an http://www.wikidata.org/entity/Q42161041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osman_Kavala http://www.wikidata.org/entity/Q42281686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taban_%C5%9Eore%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q43231055 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/ISO_639_synonyms http://www.wikidata.org/entity/Q45832768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sao_Tome http://www.wikidata.org/entity/Q3932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neptunus http://www.wikidata.org/entity/Q3954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajarok http://www.wikidata.org/entity/Q3957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amonyak http://www.wikidata.org/entity/Q4087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makekart http://www.wikidata.org/entity/Q4321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plana_Marshall http://www.wikidata.org/entity/Q4576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anne_Frank http://www.wikidata.org/entity/Q4583 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ie http://www.wikidata.org/entity/Q39382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Surreal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q39427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Traktor http://www.wikidata.org/entity/Q39495 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bb http://www.wikidata.org/entity/Q39539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ptolema%C3%AEos_II_F%C3%AEladelfos http://www.wikidata.org/entity/Q39576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ca http://www.wikidata.org/entity/Q39582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ptolema%C3%AEos_III_Everget%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q39602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristan http://www.wikidata.org/entity/Q39614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivira_ked%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q39624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk http://www.wikidata.org/entity/Q39631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicolas_Appert http://www.wikidata.org/entity/Q39637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.co http://www.wikidata.org/entity/Q39657 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ba http://www.wikidata.org/entity/Q39661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stonehenge http://www.wikidata.org/entity/Q39671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ch http://www.wikidata.org/entity/Q39676 # https://ku.wikipedia.org/wiki/14_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/27_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q39695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_Balt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q39731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eir%C3%AEta_Xezey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q39760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.be http://www.wikidata.org/entity/Q39773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9Fterger%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAkenok http://www.wikidata.org/entity/Q40831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q40843 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenerife http://www.wikidata.org/entity/Q40846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Jenner http://www.wikidata.org/entity/Q40852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaza_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q40858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jehr http://www.wikidata.org/entity/Q40867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/7_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/9_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q40918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q40924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esx%C3%AElos http://www.wikidata.org/entity/Q40939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dia http://www.wikidata.org/entity/Q40953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anhui http://www.wikidata.org/entity/Q40956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cr http://www.wikidata.org/entity/Q40973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mx http://www.wikidata.org/entity/Q40979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skype http://www.wikidata.org/entity/Q40984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bw http://www.wikidata.org/entity/Q40989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mors http://www.wikidata.org/entity/Q40994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.do http://www.wikidata.org/entity/Q41002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cu http://www.wikidata.org/entity/Q41006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.hr http://www.wikidata.org/entity/Q41008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.dj http://www.wikidata.org/entity/Q41012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.aq http://www.wikidata.org/entity/Q41016 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cv http://www.wikidata.org/entity/Q41022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bm http://www.wikidata.org/entity/Q41028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lk http://www.wikidata.org/entity/Q41035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.dm http://www.wikidata.org/entity/Q41032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.dz http://www.wikidata.org/entity/Q41039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.kh http://www.wikidata.org/entity/Q41047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEm%C3%AAte%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q41054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_welat%C3%AAn_navper%C3%AAn_asta_bilind http://www.wikidata.org/entity/Q42032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keftar http://www.wikidata.org/entity/Q42046 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevwate http://www.wikidata.org/entity/Q42106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q42177 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cc http://www.wikidata.org/entity/Q42190 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman http://www.wikidata.org/entity/Q42188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Got http://www.wikidata.org/entity/Q42193 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silav_li_te_Meryem http://www.wikidata.org/entity/Q42203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hainan http://www.wikidata.org/entity/Q42200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Indie_(muz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q42201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vandal_(gel) http://www.wikidata.org/entity/Q42211 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q42213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilata_D%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q42225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Das http://www.wikidata.org/entity/Q42233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkol%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q42240 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ck http://www.wikidata.org/entity/Q42270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Earth http://www.wikidata.org/entity/Q42274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/FTP http://www.wikidata.org/entity/Q42283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pileya_Fahrenheit http://www.wikidata.org/entity/Q42289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_I http://www.wikidata.org/entity/Q42305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xark%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q42308 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87il http://www.wikidata.org/entity/Q42317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kew%C3%AA_h%C3%AA%C5%9Fin http://www.wikidata.org/entity/Q42326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42329 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portable_Document_Format http://www.wikidata.org/entity/Q42332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebuloz http://www.wikidata.org/entity/Q42372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_Werzi%C5%9F%C3%AA_ya_Galatasaray%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43134 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevin_Rudd http://www.wikidata.org/entity/Q43135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.om http://www.wikidata.org/entity/Q43132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.th http://www.wikidata.org/entity/Q43133 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cx http://www.wikidata.org/entity/Q43138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giurtelecu_%C5%9Eimleului http://www.wikidata.org/entity/Q43136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pk http://www.wikidata.org/entity/Q43150 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ng http://www.wikidata.org/entity/Q43151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sz http://www.wikidata.org/entity/Q43149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ne http://www.wikidata.org/entity/Q43158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tz http://www.wikidata.org/entity/Q43159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tn http://www.wikidata.org/entity/Q43163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.py http://www.wikidata.org/entity/Q43161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mitbex http://www.wikidata.org/entity/Q43164 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cirn%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q43169 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_Japon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juanes http://www.wikidata.org/entity/Q43189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yunnan http://www.wikidata.org/entity/Q43194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omaha,_Nebraska http://www.wikidata.org/entity/Q43199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cincinnati http://www.wikidata.org/entity/Q43196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Delta_(erdn%C3%AEgar%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q43197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEseksuel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistin http://www.wikidata.org/entity/Q43229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_genim_%C3%BB_kurt%C3%AEjan http://www.wikidata.org/entity/Q43238 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_%C3%87iray%C3%AA_ya_%C3%8Eskenderiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morfem http://www.wikidata.org/entity/Q43249 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aso http://www.wikidata.org/entity/Q43261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_III http://www.wikidata.org/entity/Q43274 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan http://www.wikidata.org/entity/Q43292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Wake http://www.wikidata.org/entity/Q43296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExe%C3%AEl_Saaka%C5%9Fv%C3%AEl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEstofan%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q43353 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shandong http://www.wikidata.org/entity/Q43407 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEmnast%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q43450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87al http://www.wikidata.org/entity/Q43483 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eimqar http://www.wikidata.org/entity/Q43489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erasmus http://www.wikidata.org/entity/Q43499 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodo http://www.wikidata.org/entity/Q43502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rizyane http://www.wikidata.org/entity/Q43511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gay%C3%AA_R%C3%BBni%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunan http://www.wikidata.org/entity/Q45761 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Barents http://www.wikidata.org/entity/Q45823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qinghai http://www.wikidata.org/entity/Q45833 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Feya_yeksan http://www.wikidata.org/entity/Q45867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aivar_Rehemaa http://www.wikidata.org/entity/Q411102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/RNAy%C3%AA_dijhest http://www.wikidata.org/entity/Q423832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rez%C3%AA_cango%C3%A7k%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q424385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ak%C3%A7aabat http://www.wikidata.org/entity/Q424661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAt%C3%AEnol http://www.wikidata.org/entity/Q424976 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Humbaba http://www.wikidata.org/entity/Q425449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tag%C3%BBt http://www.wikidata.org/entity/Q425489 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaincourt,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q425766 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Auxon,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q425892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Dublin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q436994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_L%C3%B3pez_(kujer%C3%AA_r%C3%AAz%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q459307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBc%C3%AA_nefret%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q459409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBka_Mormon http://www.wikidata.org/entity/Q459842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAja_%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q460453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asenat_Barzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q460640 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heterokrom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q461486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cizyet http://www.wikidata.org/entity/Q461786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berdest%C3%AEtiya_biyoloj%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q461809 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sofyaya_Rom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q462596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harpagos http://www.wikidata.org/entity/Q462684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bask%C4%B1n_Oran http://www.wikidata.org/entity/Q462699 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_M%C3%AEnorsk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q462697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfonso_Reyes http://www.wikidata.org/entity/Q462721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Cullen http://www.wikidata.org/entity/Q462762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_I_Teos http://www.wikidata.org/entity/Q462768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fk%C3%B6yl%C3%BC_Adem http://www.wikidata.org/entity/Q471339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miso http://www.wikidata.org/entity/Q471866 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henase http://www.wikidata.org/entity/Q472287 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reh%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q4114982 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derya%C3%A7eya_D%C3%BBkan http://www.wikidata.org/entity/Q4115003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qetb%C3%BBna_heyv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4115053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Richest_Man_in_Babylon_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q4115108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AEvana_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4115161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Dihok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4115454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Mehabad_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4115455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEfan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4115457 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C5%9Fara_Geliy%C3%AA_El%C3%AE_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q4115462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%BBlmuezem http://www.wikidata.org/entity/Q4115517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_ziman%C3%AA_pehlev%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4115549 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muheymin http://www.wikidata.org/entity/Q4115661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4116473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_duyem_ya_%C5%9Eore%C5%9Fa_%C3%8Elon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4116897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_His%C3%AAn%C3%AA_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4117075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Iraq_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4117911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alare%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q4118862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebn_Hemze_Mexreb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4119124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ket%C3%AEbey%C3%AAn_%C3%8Eraq%C3%AA_y%C3%AAn_H%C3%AEzbullah%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4119382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Efr%C3%AEn_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q4120569 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4121783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelaterzan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4121791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Xwendekar%C3%AAn_Kurd_%C3%AAn_Norw%C3%AAc%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4122041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Mongolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4128339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdal%C3%A6gon http://www.wikidata.org/entity/Q4248148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tix%C3%BBjiqo_Qizbe%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q4250615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexornis http://www.wikidata.org/entity/Q4254960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAro http://www.wikidata.org/entity/Q4359056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AEvana http://www.wikidata.org/entity/Q4359872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEtab http://www.wikidata.org/entity/Q4360547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arshak_Poladian http://www.wikidata.org/entity/Q4369520 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_axiver%C3%AAn_daw%C3%AE_y%C3%AAn_naskir%C3%AE_zimanan http://www.wikidata.org/entity/Q4373763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Model http://www.wikidata.org/entity/Q4610556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:W%C3%AAne http://www.wikidata.org/entity/Q4618557 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beg%C3%A7ilyar http://www.wikidata.org/entity/Q4619332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejo http://www.wikidata.org/entity/Q4619342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AElekeran http://www.wikidata.org/entity/Q4619391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dylmady http://www.wikidata.org/entity/Q4619428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulyatan http://www.wikidata.org/entity/Q4619462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam%C3%AAn_zayend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4620674 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gird%C9%99 http://www.wikidata.org/entity/Q4620842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farixkanl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4720378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Saip_Ursava%C5%9F_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q4725180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AE%C5%9Ferwan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4725221 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArsim_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q4728314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevbendiya_ji_bo_Rizgarkirina_%C5%9Earistaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4732482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xulgeh http://www.wikidata.org/entity/Q4130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louis_Aragon http://www.wikidata.org/entity/Q4128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Feroe http://www.wikidata.org/entity/Q4628 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.no http://www.wikidata.org/entity/Q41060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pevratiya_welat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mongolya_Hundir http://www.wikidata.org/entity/Q41079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.id http://www.wikidata.org/entity/Q41102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bj http://www.wikidata.org/entity/Q41100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tr http://www.wikidata.org/entity/Q41104 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ec http://www.wikidata.org/entity/Q41113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q41116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_As%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q41137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/48_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/26_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41145 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyloy%C3%AA_z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q41181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cf http://www.wikidata.org/entity/Q41191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bf http://www.wikidata.org/entity/Q41195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bn http://www.wikidata.org/entity/Q41199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Bab%C3%AEl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DMOZ http://www.wikidata.org/entity/Q41226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/16_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/35_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opera_(gerok) http://www.wikidata.org/entity/Q41242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roket http://www.wikidata.org/entity/Q41291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Weimar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Liszt http://www.wikidata.org/entity/Q41309 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mk http://www.wikidata.org/entity/Q41319 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbola_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41323 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steiermark http://www.wikidata.org/entity/Q41358 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAldir%C3%AAjah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41364 # https://ku.wikipedia.org/wiki/24_b.z. http://www.wikidata.org/entity/Q41376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giraniya_atom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q41377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Luis_Rodr%C3%ADguez_Zapatero http://www.wikidata.org/entity/Q41395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teletab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q41403 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbe http://www.wikidata.org/entity/Q41415 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Jordan http://www.wikidata.org/entity/Q41421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro_(stan) http://www.wikidata.org/entity/Q41428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sa http://www.wikidata.org/entity/Q41433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ma http://www.wikidata.org/entity/Q41439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.aw http://www.wikidata.org/entity/Q41442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Ziman%C3%AA_Zikmak%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.va http://www.wikidata.org/entity/Q42381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakao http://www.wikidata.org/entity/Q42385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyon%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q42388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gansu http://www.wikidata.org/entity/Q42392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andrea_Bocelli http://www.wikidata.org/entity/Q42402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tal%C3%AEban http://www.wikidata.org/entity/Q42418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheffield http://www.wikidata.org/entity/Q42448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perl http://www.wikidata.org/entity/Q42478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gule%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q42486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biharat http://www.wikidata.org/entity/Q42527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_DYAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q42537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerde%C3%A7al http://www.wikidata.org/entity/Q42562 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felinae http://www.wikidata.org/entity/Q42602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q42603 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.jo http://www.wikidata.org/entity/Q42634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_kov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.np http://www.wikidata.org/entity/Q43582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.rw http://www.wikidata.org/entity/Q43592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ah_Mobarek http://www.wikidata.org/entity/Q43593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Od%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q43610 # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEngeha_xwezay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q43619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mac_OS http://www.wikidata.org/entity/Q43627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apollo_11 http://www.wikidata.org/entity/Q43653 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gore http://www.wikidata.org/entity/Q43663 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henan http://www.wikidata.org/entity/Q43684 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Netanyahu http://www.wikidata.org/entity/Q43723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wahe http://www.wikidata.org/entity/Q43742 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(%C3%A7ek) http://www.wikidata.org/entity/Q45922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_advers http://www.wikidata.org/entity/Q45959 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEst%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q45996 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Frankfurt_Main http://www.wikidata.org/entity/Q46033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anders_Fogh_Rasmussen http://www.wikidata.org/entity/Q46052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Human%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q46158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Asensiyon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beraz%C3%AA_erd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyker%C3%AA_Zeus_%C3%AA_Ol%C3%AEmpiyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46239 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yajurveda http://www.wikidata.org/entity/Q47142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atakama http://www.wikidata.org/entity/Q47141 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%A7ey%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47168 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Warren_Buffett http://www.wikidata.org/entity/Q47213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Condoleezza_Rice http://www.wikidata.org/entity/Q47216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berendam%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47232 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pr http://www.wikidata.org/entity/Q47241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirm http://www.wikidata.org/entity/Q47253 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto http://www.wikidata.org/entity/Q427827 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Regulation http://www.wikidata.org/entity/Q428148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Lincoln_Rockwell http://www.wikidata.org/entity/Q440145 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werara_r%C3%AAber%C3%AEkir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q440681 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Austin_Nichols http://www.wikidata.org/entity/Q441283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pird%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q441380 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albin_Kurti http://www.wikidata.org/entity/Q441633 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amoncourt http://www.wikidata.org/entity/Q473969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amont-et-Effreney http://www.wikidata.org/entity/Q473992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dancehall http://www.wikidata.org/entity/Q474027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barges,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q474767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Actophilornis http://www.wikidata.org/entity/Q482057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zemah%C5%9Fer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q482451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEet http://www.wikidata.org/entity/Q482752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giresun http://www.wikidata.org/entity/Q482779 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yard http://www.wikidata.org/entity/Q482798 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%AEkatur http://www.wikidata.org/entity/Q482919 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gladyator http://www.wikidata.org/entity/Q482999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rasyonal%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q483024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robinson_Crusoe_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q483034 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Kor%C3%AAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q483134 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enk%C3%AEd%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q463220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9odule-Armand_Ribot http://www.wikidata.org/entity/Q463441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_Cote_Neh http://www.wikidata.org/entity/Q463754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chimmi http://www.wikidata.org/entity/Q464545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peron%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q464555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_enzer%C3%BBtan http://www.wikidata.org/entity/Q464561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirb%C3%BBna_vejetay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q464666 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_zayend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q465467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teknolojiya_bilind http://www.wikidata.org/entity/Q466410 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edith_S%C3%B6dergran http://www.wikidata.org/entity/Q466595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charlie_%C3%BB_febr%C3%AEqeya_%C3%A7%C3%AEkolatan_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q466605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Germain,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q473283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paramore http://www.wikidata.org/entity/Q473466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkosomat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q473867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarde http://www.wikidata.org/entity/Q483247 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Planoise http://www.wikidata.org/entity/Q483296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazirgan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4270037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meyan_Xat%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q4275187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Ketelonyay%C3%AA_(prov%C3%ADncia) http://www.wikidata.org/entity/Q4379648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiro_Matsushita http://www.wikidata.org/entity/Q4387781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rededey http://www.wikidata.org/entity/Q4392103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhertina_nav%C3%AAn_cograf%C3%AE_y%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4411706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Republic_Records http://www.wikidata.org/entity/Q4413456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guillermo_Lasso http://www.wikidata.org/entity/Q4414537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ego http://www.wikidata.org/entity/Q4426116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%87iyay%C3%AA_Hendrin%C3%AA_1966 http://www.wikidata.org/entity/Q4438375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Surov%C3%AEk%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q4446583 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paola_Foka http://www.wikidata.org/entity/Q4473023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Archibald_Milne_Hamilton http://www.wikidata.org/entity/Q4648123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7k http://www.wikidata.org/entity/Q4655519 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebasqele http://www.wikidata.org/entity/Q4663787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdelmes%C3%AEh http://www.wikidata.org/entity/Q4664523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulker%C3%AEm_el-Cund%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4664558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar_Ebdi%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q4665006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdul_Aziz_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q4665281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Or http://www.wikidata.org/entity/Q4736214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Armerde http://www.wikidata.org/entity/Q4737577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AAd%C3%AE_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4739052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBran_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q4741450 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEvro%C5%9Fka_Amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4745525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%A7ehan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4814692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarziyana_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q4814704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerame_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4814729 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soma_Biradost_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815498 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_T%C3%AEkab%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815774 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Text%C3%AA_Sil%C3%AAman_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_%C5%9Eot%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezn%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816368 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Selmas_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefaiye_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Xoy_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Serde%C5%9Ft%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_P%C3%AEran%C5%9Far_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816620 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinan_Ak%C3%A7%C4%B1l http://www.wikidata.org/entity/Q4821591 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qald%C3%AErim http://www.wikidata.org/entity/Q4822430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundik,_M%C3%AArd%C3%AEnik http://www.wikidata.org/entity/Q4825081 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eksena_Berxwedan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4830622 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayvaliq http://www.wikidata.org/entity/Q4831859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Botaliyan http://www.wikidata.org/entity/Q4831953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alapala http://www.wikidata.org/entity/Q4833220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl_Nehammer http://www.wikidata.org/entity/Q42860944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_suppressed_scripts http://www.wikidata.org/entity/Q46483328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eirin_Payz%C4%B1n http://www.wikidata.org/entity/Q47451363 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7o,_%C5%9Eingal http://www.wikidata.org/entity/Q47463459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telgraf_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q47466989 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sezai_Temelli http://www.wikidata.org/entity/Q48223310 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxe http://www.wikidata.org/entity/Q446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rh%C3%B4ne-Alpes http://www.wikidata.org/entity/Q463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helbest http://www.wikidata.org/entity/Q482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl%C3%AAn_radyoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4262 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derav%C3%AA_Rojhilat%C3%AA_ya_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daristan http://www.wikidata.org/entity/Q4421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hard_d%C3%AEsk http://www.wikidata.org/entity/Q4439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emily_Dickinson http://www.wikidata.org/entity/Q4441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jup%C3%AEter http://www.wikidata.org/entity/Q4649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sherlock_Holmes http://www.wikidata.org/entity/Q4653 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_pars http://www.wikidata.org/entity/Q42627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ro http://www.wikidata.org/entity/Q42677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.vn http://www.wikidata.org/entity/Q42683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ke http://www.wikidata.org/entity/Q42695 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.vu http://www.wikidata.org/entity/Q42701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gam%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q42710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.za http://www.wikidata.org/entity/Q42754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ve http://www.wikidata.org/entity/Q42760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Euskadi_Ta_Askatasuna http://www.wikidata.org/entity/Q42814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_L%C3%AEguryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42820 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Bering http://www.wikidata.org/entity/Q44725 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heinz-Christian_Strache http://www.wikidata.org/entity/Q44733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_rozagulan http://www.wikidata.org/entity/Q46299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevan http://www.wikidata.org/entity/Q46311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q46360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkrofon http://www.wikidata.org/entity/Q46384 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leif_Erikson http://www.wikidata.org/entity/Q42838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ye http://www.wikidata.org/entity/Q42842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Depresyona_kl%C3%AEn%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q42844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q42848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birh http://www.wikidata.org/entity/Q43748 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mv http://www.wikidata.org/entity/Q43753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sd http://www.wikidata.org/entity/Q43762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elok http://www.wikidata.org/entity/Q43794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tw http://www.wikidata.org/entity/Q43824 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karsaz http://www.wikidata.org/entity/Q43845 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ps http://www.wikidata.org/entity/Q43908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Liaoning http://www.wikidata.org/entity/Q43934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Yunus http://www.wikidata.org/entity/Q43969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arsima_balindeyan http://www.wikidata.org/entity/Q43987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kombretan http://www.wikidata.org/entity/Q44002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Theodor_Herzl http://www.wikidata.org/entity/Q44003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_Klee http://www.wikidata.org/entity/Q44007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeff_Hardy http://www.wikidata.org/entity/Q44137 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezol%C3%AEt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q44155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rey_Mysterio http://www.wikidata.org/entity/Q44152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dave_Batista http://www.wikidata.org/entity/Q44158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maximilien_Robespierre http://www.wikidata.org/entity/Q44197 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helmuth_Karl_Bernhard_von_Moltke http://www.wikidata.org/entity/Q44205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad http://www.wikidata.org/entity/Q44311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/GNOME http://www.wikidata.org/entity/Q44316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teokras%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q44405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stovank http://www.wikidata.org/entity/Q44416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vince_McMahon http://www.wikidata.org/entity/Q44430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAhn_(fiz%C3%AEk) http://www.wikidata.org/entity/Q44432 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_baqilan http://www.wikidata.org/entity/Q44448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Randy_Orton http://www.wikidata.org/entity/Q44449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rim http://www.wikidata.org/entity/Q44475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F_(am%C3%BBr) http://www.wikidata.org/entity/Q44494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axa_Sozday%C3%AE_(d%C3%AEn) http://www.wikidata.org/entity/Q44536 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Triple_H http://www.wikidata.org/entity/Q44567 # https://ku.wikipedia.org/wiki/GNU http://www.wikidata.org/entity/Q44571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Nobel%C3%AA_ya_K%C3%AEmyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q44585 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q44623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orn%C3%AEtoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q44703 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Protokola_Kyotoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marie_Antoinette http://www.wikidata.org/entity/Q47365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_bi_alman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q48183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komele http://www.wikidata.org/entity/Q48204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilata_N%C3%AAz%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q48214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ralph_Waldo_Emerson http://www.wikidata.org/entity/Q48226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kard%C3%AE_%C3%BB_z%C3%AElgurzan http://www.wikidata.org/entity/Q48227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektroforeza_bijel http://www.wikidata.org/entity/Q48255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasnameya_zayend%C3%AE_ya_neb%C3%AEnar http://www.wikidata.org/entity/Q48270 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medell%C3%ADn http://www.wikidata.org/entity/Q48278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eur%C3%AEp%C3%AEd%C3%AAs http://www.wikidata.org/entity/Q48305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahyazdata http://www.wikidata.org/entity/Q428454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vadans,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q428643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_komputer%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q428691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_helen%C3%AEst%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q428995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q429059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend,_%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q429685 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEmpemekug http://www.wikidata.org/entity/Q430023 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87av%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q430024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keny_Arkana http://www.wikidata.org/entity/Q430158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AEm%C3%BBl%C3%BBs_-_respons http://www.wikidata.org/entity/Q448916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amadina http://www.wikidata.org/entity/Q452054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amage,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q452448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amance,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q453606 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Gewr http://www.wikidata.org/entity/Q454456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernolsheim-l%C3%A8s-Saverne http://www.wikidata.org/entity/Q455526 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkodrama http://www.wikidata.org/entity/Q466952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_xort%C3%AAn_razay%C3%AE_y%C3%AAn_Efes%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q466973 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Isatou_Njie-Saidy http://www.wikidata.org/entity/Q467531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Dahomey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q468814 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emel_Mathlouthi http://www.wikidata.org/entity/Q469256 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biljana_Krstic http://www.wikidata.org/entity/Q469265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_s%C3%AA_serdem%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q475234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Kanaday%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q475689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilatnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q476294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Dixtau http://www.wikidata.org/entity/Q476313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banga_weh%C5%9Fet%C3%AA_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q476871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Toqad_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q483195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taq%C3%AEgeh http://www.wikidata.org/entity/Q483242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunermend http://www.wikidata.org/entity/Q483501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozilla_Thunderbird http://www.wikidata.org/entity/Q483604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deqaq http://www.wikidata.org/entity/Q483634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocka_Anatolyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q483740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_2000 http://www.wikidata.org/entity/Q483881 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBka_berf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q483985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafira_b%C3%AAmirov http://www.wikidata.org/entity/Q484000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweser%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q484105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komun%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q484170 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiqih http://www.wikidata.org/entity/Q484181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anah%C3%AEta http://www.wikidata.org/entity/Q484278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/James_Hetfield http://www.wikidata.org/entity/Q484302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buday%C3%AAn_Bamiyan http://www.wikidata.org/entity/Q484458 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prol%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q484583 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klas%C3%AEko http://www.wikidata.org/entity/Q484736 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marbella http://www.wikidata.org/entity/Q484799 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben_Sombogaart http://www.wikidata.org/entity/Q484882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chun_Jung-myung http://www.wikidata.org/entity/Q484942 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League_2011/2012 http://www.wikidata.org/entity/Q485002 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirx http://www.wikidata.org/entity/Q485027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Analfabet%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q485100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyo_Azad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q485500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Song_Joong-ki http://www.wikidata.org/entity/Q485517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarkan http://www.wikidata.org/entity/Q485771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha_Seok-jin http://www.wikidata.org/entity/Q485784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ulux_Beg http://www.wikidata.org/entity/Q486088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_NT http://www.wikidata.org/entity/Q486487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Travest%C3%AEt%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q486680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reus http://www.wikidata.org/entity/Q487096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/TOEFL http://www.wikidata.org/entity/Q487425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatima_Mecr%C3%AEtiye http://www.wikidata.org/entity/Q4481452 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerandiqo_Berzeg http://www.wikidata.org/entity/Q4494539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AE%C3%A7al http://www.wikidata.org/entity/Q4515355 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uta_Schneiderbanger http://www.wikidata.org/entity/Q4525793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al http://www.wikidata.org/entity/Q4531422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akialoa http://www.wikidata.org/entity/Q4540417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%AAn_Xwed%C3%AA_di_zerde%C5%9Ftiy%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q4546314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Twitch http://www.wikidata.org/entity/Q4555537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zebr%C3%AA_nezindek%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4667893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acg%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4673336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAza_xwar_(xalbend%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q4684340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdonlo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q4692302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axbelaq%C3%AA_Mexor,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q4692408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karnameya_Erde%C5%9F%C3%AAr%C3%AA_Babekan http://www.wikidata.org/entity/Q4752730 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhertina_nav%C3%AAn_heywanan_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4764957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAbar http://www.wikidata.org/entity/Q4831985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cinceroba_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q4833396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_duyem_a_Goktirkan http://www.wikidata.org/entity/Q4833446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da%C3%A7ek http://www.wikidata.org/entity/Q4833830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B4U http://www.wikidata.org/entity/Q4834438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4837565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%BDeljko_Reiner http://www.wikidata.org/entity/Q4846291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balua,_Ghazipur http://www.wikidata.org/entity/Q4853029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBd%C3%BBna http://www.wikidata.org/entity/Q4853227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbara_Walsh http://www.wikidata.org/entity/Q4859388 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBstan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4866907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4866908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikp%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4867740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bat%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q4869269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Batrakoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4869597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Bayengan http://www.wikidata.org/entity/Q4874299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazidpur http://www.wikidata.org/entity/Q4875184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87imaxil%C3%AE_Vusta http://www.wikidata.org/entity/Q4875375 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_variants http://www.wikidata.org/entity/Q42895812 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Qelrex http://www.wikidata.org/entity/Q42896810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cooper_Andrews http://www.wikidata.org/entity/Q42939425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ukur_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q45504593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Motadel http://www.wikidata.org/entity/Q46929899 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geiswiller-Z%C5%93bersdorf http://www.wikidata.org/entity/Q47488004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehrar_e%C5%9F-%C5%9Eerqiye http://www.wikidata.org/entity/Q48549870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solarisbank http://www.wikidata.org/entity/Q48741156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Ft%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q454 # https://ku.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web http://www.wikidata.org/entity/Q466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jin http://www.wikidata.org/entity/Q467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AErus_(komputer) http://www.wikidata.org/entity/Q485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_Komodoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotayk http://www.wikidata.org/entity/Q4511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Saint_Helens http://www.wikidata.org/entity/Q4675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ronesans http://www.wikidata.org/entity/Q4692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quling http://www.wikidata.org/entity/Q4764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q44 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEfedar http://www.wikidata.org/entity/Q42841 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.vc http://www.wikidata.org/entity/Q42863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ws http://www.wikidata.org/entity/Q42864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mn http://www.wikidata.org/entity/Q42873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErol http://www.wikidata.org/entity/Q42880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kub%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q42934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/CERN http://www.wikidata.org/entity/Q42944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar http://www.wikidata.org/entity/Q42948 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deq http://www.wikidata.org/entity/Q43006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEro http://www.wikidata.org/entity/Q43012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perestgeha_Artem%C3%AEs%C3%AA_ya_Efesos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_elektr%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q43035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Voyvod%C3%AEna http://www.wikidata.org/entity/Q44749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bender http://www.wikidata.org/entity/Q44782 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.wf http://www.wikidata.org/entity/Q44932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tc http://www.wikidata.org/entity/Q44969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entrop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q45003 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oswald_von_Wolkenstein http://www.wikidata.org/entity/Q45105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loke http://www.wikidata.org/entity/Q45108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.rs http://www.wikidata.org/entity/Q45155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coldplay http://www.wikidata.org/entity/Q45188 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jilin http://www.wikidata.org/entity/Q45208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amaz%C3%AEx_(gel) http://www.wikidata.org/entity/Q45315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herat,_Efxanistan http://www.wikidata.org/entity/Q45313 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87%C3%AEna_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q45341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meya http://www.wikidata.org/entity/Q45422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/RSS http://www.wikidata.org/entity/Q45432 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar http://www.wikidata.org/entity/Q45556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darf%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q46733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valerian http://www.wikidata.org/entity/Q46750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.re http://www.wikidata.org/entity/Q46775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Hooke http://www.wikidata.org/entity/Q46830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Awistiryay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46835 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbat%C3%AAn_keskesor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q46839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gust%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q46847 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hubei http://www.wikidata.org/entity/Q46862 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Gloverand%C3%AE_ya_Peywendiy%C3%AAn_Gerok http://www.wikidata.org/entity/Q46904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shanxi http://www.wikidata.org/entity/Q46913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeha_Cezay%C3%AA_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47488 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeze http://www.wikidata.org/entity/Q47492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_dayik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47502 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Norw%C3%AAc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokatiy%C3%AA_ya_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47566 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Bask%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/SQL http://www.wikidata.org/entity/Q47607 # https://ku.wikipedia.org/wiki/MS-DOS http://www.wikidata.org/entity/Q47604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Efesos http://www.wikidata.org/entity/Q47611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amp%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q47616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_alman http://www.wikidata.org/entity/Q47629 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Venus_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q47652 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%AEl_(dewlet) http://www.wikidata.org/entity/Q47690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48336 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperator%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q48349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokdewlet http://www.wikidata.org/entity/Q48352 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minare http://www.wikidata.org/entity/Q48356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48366 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Albanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48409 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balindey%C3%AAn_dirende http://www.wikidata.org/entity/Q48428 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curiosity_(am%C3%BBra_kef%C5%9F%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q48485 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir%C3%AA_Rosettay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarkofag http://www.wikidata.org/entity/Q48634 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazilia http://www.wikidata.org/entity/Q455997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Su%C3%AEqesta_li_Restorana_Mykonos_a_Berl%C3%AEn%C3%AA,_1992 http://www.wikidata.org/entity/Q456343 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazona http://www.wikidata.org/entity/Q456513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ambi%C3%A9villers http://www.wikidata.org/entity/Q457690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblans-et-Velotte http://www.wikidata.org/entity/Q457769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roya_T%C3%BBloy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q469763 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gabrielle-Suzanne_Barbot_de_Villeneuve http://www.wikidata.org/entity/Q469944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_z%C3%AAr%C3%AEn_(%C3%A7%C3%AErok) http://www.wikidata.org/entity/Q470012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Nav%C3%AEn_a_Amer%C3%AEkay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q470088 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBni%C5%9Ftek_(kes%C3%AAn_zagon) http://www.wikidata.org/entity/Q470540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_%C3%A7ar_%C3%AEmperatoran http://www.wikidata.org/entity/Q470596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_navnetewey%C3%AE_ya_li_dij%C3%AE_zordariya_li_ser_jinan http://www.wikidata.org/entity/Q470642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bere%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q470853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beorhtric%C3%AA_Wessex%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q470860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Real%C3%AEzm_(siyaset) http://www.wikidata.org/entity/Q471183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q476824 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Yewnanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q477089 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela%C5%9F%C3%AEnka_Bengal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q477133 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amposta http://www.wikidata.org/entity/Q477311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasnameya_Xiristiyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q477317 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9Fandina_v%C3%AErusan http://www.wikidata.org/entity/Q478216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saziya_S%C3%AExuriy%C3%AA_ya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q478481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/To http://www.wikidata.org/entity/Q478654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBra_kevir%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q479257 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olivenza http://www.wikidata.org/entity/Q488052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornost%C3%AArk http://www.wikidata.org/entity/Q488111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyber http://www.wikidata.org/entity/Q488383 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Welat%C3%AA_Dayik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q488511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anchenoncourt-et-Chazel http://www.wikidata.org/entity/Q489093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancier http://www.wikidata.org/entity/Q489370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_nuwazey%C3%AAn_c%C3%AEhan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q489772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andelarrot http://www.wikidata.org/entity/Q490136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Testkirina_Ziman%C3%AA_%C3%8Engil%C3%AEz%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q490396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckernf%C3%B6rde http://www.wikidata.org/entity/Q490453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mekn%C3%A8s-Tafilalet http://www.wikidata.org/entity/Q497006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andreas_Gabalier http://www.wikidata.org/entity/Q497370 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Simmons http://www.wikidata.org/entity/Q498019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ale_(kommun) http://www.wikidata.org/entity/Q498470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboriya_Koreya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q499208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Bruksel%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q506298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tor_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q506470 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patoz http://www.wikidata.org/entity/Q506839 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmett_Till http://www.wikidata.org/entity/Q506878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Barzan%C3%AE_1943 http://www.wikidata.org/entity/Q4565206 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_1967%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4572721 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_%C5%9E%C3%AAx_Ehmed%C3%AA_Barzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4695762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendera_Faw%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4702392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_Cox http://www.wikidata.org/entity/Q4706436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alban%C3%AAn_Yewnanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4709194 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qel%C5%9Fa_Albert%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4711888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AA_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q4782556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Xebata_Ereb%C3%AE_ji_bo_Azadiya_Ahwaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4783252 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aras_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4784293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_kurd_%C3%BB_ermenan http://www.wikidata.org/entity/Q4793342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bewek http://www.wikidata.org/entity/Q4878427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behari http://www.wikidata.org/entity/Q4880670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belgachhi http://www.wikidata.org/entity/Q4882398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Phone http://www.wikidata.org/entity/Q4885200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vict%C3%B2ria_Camps_i_Cervera http://www.wikidata.org/entity/Q4891072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serser%C3%AE_Eb%C3%BBs%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q4892993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Joan_Elies_Adell http://www.wikidata.org/entity/Q4893927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA%C5%9Fdere http://www.wikidata.org/entity/Q4896225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Faret http://www.wikidata.org/entity/Q4896241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEdrube http://www.wikidata.org/entity/Q4904229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sara_Mihemed http://www.wikidata.org/entity/Q4967767 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokwez%C3%AEr%C3%AAn_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4970706 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le%C5%9Fker http://www.wikidata.org/entity/Q4991371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Ba%C5%9Ft%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Buw%C3%AAr_Ehmed_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%87aypare_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C5%9Earistana_Dena_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5060777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eehabad%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_K%C3%BBg%C3%AEluy%C3%AE_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Mak%C3%BB_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060883 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Nexede_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060905 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Pulde%C5%9Ft_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sine_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceren http://www.wikidata.org/entity/Q5064175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chainides http://www.wikidata.org/entity/Q5067987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87exmaq http://www.wikidata.org/entity/Q5068330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em_Pelek http://www.wikidata.org/entity/Q5069251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%A7emal_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5069715 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohamed_al-Halbousi http://www.wikidata.org/entity/Q47008930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Singap%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q50648436 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha%C5%9Fim%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Can%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q45614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Casus_belli http://www.wikidata.org/entity/Q45635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coco_Chanel http://www.wikidata.org/entity/Q45661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Okal%C3%AEptus http://www.wikidata.org/entity/Q45669 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Round_Maple http://www.wikidata.org/entity/Q45675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acaristan http://www.wikidata.org/entity/Q45693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEtan_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q45713 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q47038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zorb%C3%BBna_jiyan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q47041 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AA_binge http://www.wikidata.org/entity/Q47072 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guizhou http://www.wikidata.org/entity/Q47097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enrique_Iglesias http://www.wikidata.org/entity/Q47122 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hu_Shi http://www.wikidata.org/entity/Q47667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zhuangzi http://www.wikidata.org/entity/Q47739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Postmodern%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q47783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pratibha_Patil http://www.wikidata.org/entity/Q47854 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjan http://www.wikidata.org/entity/Q47859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xizmeta_%C3%AEst%C3%AExbarat%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q47913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%AEpso http://www.wikidata.org/entity/Q48961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ta_(bestir) http://www.wikidata.org/entity/Q49007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perde http://www.wikidata.org/entity/Q49005 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_h%C3%AEm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Vened%C3%AEk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lopa_Fuzzy_ya_Amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49690 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoobastank http://www.wikidata.org/entity/Q49724 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minecraft http://www.wikidata.org/entity/Q49740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helbestvan http://www.wikidata.org/entity/Q49757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_n%C3%AEvserokatiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_serokatiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktatoriya_le%C5%9Fker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_yekpartiy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q50686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abroscopus http://www.wikidata.org/entity/Q480826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q481427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acanthiza http://www.wikidata.org/entity/Q481671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acanthorhynchus http://www.wikidata.org/entity/Q481686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAm%C3%BB%C3%A7e http://www.wikidata.org/entity/Q491517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugo_Boss http://www.wikidata.org/entity/Q491627 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Subcomandante_Marcos http://www.wikidata.org/entity/Q491635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AEslend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q492236 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A._Hicri_%C4%B0zg%C3%B6ren http://www.wikidata.org/entity/Q492290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andornay http://www.wikidata.org/entity/Q492477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.nl http://www.wikidata.org/entity/Q493202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S_Club_7 http://www.wikidata.org/entity/Q500759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_loganyayan http://www.wikidata.org/entity/Q500842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Organon http://www.wikidata.org/entity/Q500930 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_%C3%87ekdar_%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q501053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarok%C3%AAn_ku%C3%A7e_%C3%BB_kolanan http://www.wikidata.org/entity/Q501846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aechmophorus http://www.wikidata.org/entity/Q507184 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-le-Sec,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q507191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oiselay-et-Grachaux http://www.wikidata.org/entity/Q507759 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleurey-l%C3%A8s-Saint-Loup http://www.wikidata.org/entity/Q508030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethopyga http://www.wikidata.org/entity/Q508859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Wilson http://www.wikidata.org/entity/Q516671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aglaeactis http://www.wikidata.org/entity/Q516945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aglaiocercus http://www.wikidata.org/entity/Q516980 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceh http://www.wikidata.org/entity/Q518044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agriornis http://www.wikidata.org/entity/Q518600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arnold_Wilson http://www.wikidata.org/entity/Q4795314 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_P%C3%AEroz http://www.wikidata.org/entity/Q4809107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/M%C3%AErawe http://www.wikidata.org/entity/Q4810120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_as%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4810455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fena_girt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4810754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%9Brmiye_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4815590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuhsar_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816017 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C5%9Eot%C3%AA_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lacan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftek_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Miyanduaw_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816068 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baroq_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eah%C3%AEndij_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotol_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eino_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElar_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fawerz_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Avoxl%C3%AE_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816966 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merhemetabad_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4816979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemedyar_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4817021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal%C3%BBs_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4817044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%87aldiran_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q4817053 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelac%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4906894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bob_Parsons http://www.wikidata.org/entity/Q4933600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByr%C3%BBx_(%C5%9Eebek) http://www.wikidata.org/entity/Q5003395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/By-pass http://www.wikidata.org/entity/Q5004192 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kengur http://www.wikidata.org/entity/Q5070208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5073911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahban%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5076793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apapika_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5079992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komputera_dest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5082128 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%BBsa_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5086985 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Neteweyan_ji_bo_%C3%8Erana_Federal http://www.wikidata.org/entity/Q5160880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Namilke http://www.wikidata.org/entity/Q5173771 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Ming http://www.wikidata.org/entity/Q5185064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suoloj%C3%A1vri_(Kautokeino) http://www.wikidata.org/entity/Q49312333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/documentor_tool http://www.wikidata.org/entity/Q50034417 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:LinkCatIfExists2 http://www.wikidata.org/entity/Q50118859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/N%C3%AEjer http://www.wikidata.org/entity/Q50809015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sierra_Leone http://www.wikidata.org/entity/Q50809013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mor%C3%AEtanya http://www.wikidata.org/entity/Q50824943 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gambiya http://www.wikidata.org/entity/Q50839259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/G%C3%AEne-Bissau http://www.wikidata.org/entity/Q50839265 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Guyana http://www.wikidata.org/entity/Q50839269 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Kongoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q50839275 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/L%C3%AEberya http://www.wikidata.org/entity/Q50839279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Van%C3%BBat%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q50839302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pepik%C3%AAn_Hir%C3%A7%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q50859379 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/Referanskirin http://www.wikidata.org/entity/Q51773641 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevalt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q491 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AErkan http://www.wikidata.org/entity/Q492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEmon http://www.wikidata.org/entity/Q500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q4918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5086 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riz http://www.wikidata.org/entity/Q5090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baltimore http://www.wikidata.org/entity/Q5092 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87e%C3%A7enistan http://www.wikidata.org/entity/Q5187 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin http://www.wikidata.org/entity/Q4 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salford http://www.wikidata.org/entity/Q47952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shaanxi http://www.wikidata.org/entity/Q47974 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasname http://www.wikidata.org/entity/Q47988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Momenta_zivir%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q48103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menenj%C3%AEt http://www.wikidata.org/entity/Q48143 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahkobra http://www.wikidata.org/entity/Q48186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C5%9Ee%C5%9F_Rojan http://www.wikidata.org/entity/Q49077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurte%C3%A7%C3%AErok http://www.wikidata.org/entity/Q49084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Libnan%C3%AA_1982 http://www.wikidata.org/entity/Q49103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeyrana_Suez%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q49101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Virginia_Beach,_Virginia http://www.wikidata.org/entity/Q49259 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Pa%C3%ADs http://www.wikidata.org/entity/Q50009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Stuart_Mill http://www.wikidata.org/entity/Q50020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Par%C3%AEs%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q50716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_yekem http://www.wikidata.org/entity/Q51649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_duyem http://www.wikidata.org/entity/Q51654 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_%C3%A7arem http://www.wikidata.org/entity/Q51656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArod%C3%AAs%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q51672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lee_Seo_Jin http://www.wikidata.org/entity/Q494097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEpa_Zeyt%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q494102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirk%C3%AAn_oxiz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q494462 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bludenz http://www.wikidata.org/entity/Q494504 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pak_Pong-ju http://www.wikidata.org/entity/Q494800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mianhada,_saranghanda_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q495650 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Im_Ho http://www.wikidata.org/entity/Q495659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Houston_County,_Alabama http://www.wikidata.org/entity/Q496292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/My_Girl_(r%C3%AAzef%C3%AElma_TVy%C3%AA_ji_2005%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q496555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bron%C5%9Fik http://www.wikidata.org/entity/Q502704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Friq http://www.wikidata.org/entity/Q503282 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEfr%C3%AEz http://www.wikidata.org/entity/Q503288 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelt%C3%AErikan http://www.wikidata.org/entity/Q503296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Salton http://www.wikidata.org/entity/Q503301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_McDougall http://www.wikidata.org/entity/Q503315 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Jenev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q503473 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norman_Reedus http://www.wikidata.org/entity/Q503545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumoka_gawiran http://www.wikidata.org/entity/Q510067 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velesmes-%C3%89chevanne http://www.wikidata.org/entity/Q510856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Wessex http://www.wikidata.org/entity/Q511482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Verlans http://www.wikidata.org/entity/Q511514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Pont%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q519263 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Denver%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q519427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chaumercenne http://www.wikidata.org/entity/Q519754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kulax http://www.wikidata.org/entity/Q526863 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vellefrie http://www.wikidata.org/entity/Q528618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheila_Burnford http://www.wikidata.org/entity/Q4941286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bonnie_MacBird http://www.wikidata.org/entity/Q4942398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElozof http://www.wikidata.org/entity/Q4964182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elita_L%C3%B6fblad http://www.wikidata.org/entity/Q4964517 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chobani http://www.wikidata.org/entity/Q5103456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oman_Herd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5104416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexnekirina_Hed%C3%AEsan http://www.wikidata.org/entity/Q5186804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9F%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5192961 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5201007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijminat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5275945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AE%C5%9Fmok_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5282220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarbekr_(her%C3%AAma_d%C3%AErok%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q5285024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubeyt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5285888 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dihok_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5288579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wild_Fire http://www.wikidata.org/entity/Q49598445 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ensul%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q50265665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Holenda http://www.wikidata.org/entity/Q50987250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:HTML_lists http://www.wikidata.org/entity/Q51047381 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ole_Brandt http://www.wikidata.org/entity/Q51102503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/R%C3%BBsya_(Ewropa) http://www.wikidata.org/entity/Q51885161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1:_Julian%E2%80%93Gregorian_uncertainty http://www.wikidata.org/entity/Q51954849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korta_Marianay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esman http://www.wikidata.org/entity/Q527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwana_Edalet%C3%AA_ya_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4951 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parzem%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5107 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9line_Dion http://www.wikidata.org/entity/Q5105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balinde http://www.wikidata.org/entity/Q5113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grosn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Almaz%C3%A1n http://www.wikidata.org/entity/Q5202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yandex http://www.wikidata.org/entity/Q5281 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bill_Gates http://www.wikidata.org/entity/Q5284 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q49391 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eka_r%C3%BBxandina_girsey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q49394 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_s%C3%AEr_%C3%BB_p%C3%AEvazan http://www.wikidata.org/entity/Q49392 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aseton http://www.wikidata.org/entity/Q49546 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cali http://www.wikidata.org/entity/Q51103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_Bechterew http://www.wikidata.org/entity/Q52849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Atan http://www.wikidata.org/entity/Q52858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sollentuna http://www.wikidata.org/entity/Q503746 # https://ku.wikipedia.org/wiki/OpenOffice.org http://www.wikidata.org/entity/Q511977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colombe-l%C3%A8s-Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q512556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_bask%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q521179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bresilley http://www.wikidata.org/entity/Q521539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijmalaryay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q521616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolores_Moran http://www.wikidata.org/entity/Q529209 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neb%C3%AE_Hur%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q536924 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montigny-l%C3%A8s-Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q537132 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_Yemen%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q537497 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sigurd http://www.wikidata.org/entity/Q537554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Falset http://www.wikidata.org/entity/Q537604 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemwelatno,_bi_tirk%C3%AE_bipeyivin! http://www.wikidata.org/entity/Q5122606 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daqdar http://www.wikidata.org/entity/Q5208558 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_hajotin%C3%AA_ya_haydariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5308001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAka_Dema_N%C3%BBjen http://www.wikidata.org/entity/Q5308718 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gana http://www.wikidata.org/entity/Q50378467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Togo http://www.wikidata.org/entity/Q50378477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%9Bganda http://www.wikidata.org/entity/Q50379382 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Maroko http://www.wikidata.org/entity/Q50379395 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gr%C3%AEnlenda http://www.wikidata.org/entity/Q50379418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Somaliya http://www.wikidata.org/entity/Q50417687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/T%C3%BBnis http://www.wikidata.org/entity/Q50459305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA/data http://www.wikidata.org/entity/Q51252727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dom%C3%AEn%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q51307785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEgir%C3%AA_Serokkomar%C3%AA_Tirkiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q52137988 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Compare_image_with_Wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q52195255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elite_(r%C3%AAzef%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q53000974 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fizyoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q521 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxistan http://www.wikidata.org/entity/Q5118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paytext http://www.wikidata.org/entity/Q5119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monz%C3%B3n http://www.wikidata.org/entity/Q5123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huang_Xianfan http://www.wikidata.org/entity/Q5208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEmender http://www.wikidata.org/entity/Q5290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/DVD http://www.wikidata.org/entity/Q5294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/RAM http://www.wikidata.org/entity/Q5295 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ens%C3%AEkloped%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkroprosesor http://www.wikidata.org/entity/Q5297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_p%C3%AAvajoy%C3%AA_ya_navend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5300 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basketbol http://www.wikidata.org/entity/Q5372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golf http://www.wikidata.org/entity/Q5377 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-6 http://www.wikidata.org/entity/Q5385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burjuvaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q52090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeomorfoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q52109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klimatoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q52139 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyiv%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q52946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C3%A7erxesiwar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q53121 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Xin http://www.wikidata.org/entity/Q504769 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derm%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q505531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEn_(b%C3%AAaqil) http://www.wikidata.org/entity/Q505619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Padanya http://www.wikidata.org/entity/Q505632 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Wendt http://www.wikidata.org/entity/Q505969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luze,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q513279 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anous http://www.wikidata.org/entity/Q513741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flagy,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q522021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chambornay-l%C3%A8s-Pin http://www.wikidata.org/entity/Q522611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georfans http://www.wikidata.org/entity/Q531963 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Ankoley%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q538636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angirey http://www.wikidata.org/entity/Q539937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cecil_J._Edmonds http://www.wikidata.org/entity/Q5056153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_tirk%C3%AE_ya_kevn http://www.wikidata.org/entity/Q5058305 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Earistana_Behme%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5060745 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Earistana_Baney%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5060749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060768 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Dilfu http://www.wikidata.org/entity/Q5060789 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C3%A7saran_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5060810 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Eehristana_Pawe http://www.wikidata.org/entity/Q5060916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coco_Martin http://www.wikidata.org/entity/Q5139743 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_Qi%C5%9Flax http://www.wikidata.org/entity/Q5222174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q5222172 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbend%C3%AExan_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5222183 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devne%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q5315680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sileh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5316229 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewre,_Hafik http://www.wikidata.org/entity/Q5316797 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eric_Bauza http://www.wikidata.org/entity/Q5386105 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkurra http://www.wikidata.org/entity/Q5391692 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamabad,Bacg%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q5398235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzef%C3%AElma_telev%C3%AEzyon%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5398426 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/L%C3%AEbya http://www.wikidata.org/entity/Q50544894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn_li_gor%C3%AE_cure_%C3%BB_sal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51378456 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Par%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q51396576 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Dom%C3%AEn%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q51397162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ontario http://www.wikidata.org/entity/Q51397934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Filist%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q51398339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kolombiyaya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q51398707 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Amer%C3%AEkaya_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q51399158 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Feroe http://www.wikidata.org/entity/Q51399175 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Vancouver http://www.wikidata.org/entity/Q51399360 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Hindistan_Gujarat http://www.wikidata.org/entity/Q51399455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Manitoba http://www.wikidata.org/entity/Q51399906 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Makedonyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q51400581 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Atlant%C3%AEka_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q51401475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%87ekiya http://www.wikidata.org/entity/Q51401680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Toronto http://www.wikidata.org/entity/Q51401946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sao_Tome_%C3%BB_Pr%C3%AEns%C3%AEpe http://www.wikidata.org/entity/Q51402103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Qenariy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51402212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WPBannerDoc/assessment http://www.wikidata.org/entity/Q51491359 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Transclude_lead_excerpt http://www.wikidata.org/entity/Q52428052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Transclude_random_excerpt http://www.wikidata.org/entity/Q52428208 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Lua_sidebar http://www.wikidata.org/entity/Q53236908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatom%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_t%C3%AEr%C3%AAj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kondansator http://www.wikidata.org/entity/Q5322 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q5321 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enduktor http://www.wikidata.org/entity/Q5325 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-5 http://www.wikidata.org/entity/Q5390 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_Ol%C3%AEmpiyad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manchester_City http://www.wikidata.org/entity/Q50602 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Stonewall%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meha_serbilindiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q51406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fa_R%C3%BBmet%C3%AA_(LGBT) http://www.wikidata.org/entity/Q51404 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Pearl_Harbor http://www.wikidata.org/entity/Q52418 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agapornis http://www.wikidata.org/entity/Q515217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelastes http://www.wikidata.org/entity/Q515968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Rooker http://www.wikidata.org/entity/Q525065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anupama_Chopra http://www.wikidata.org/entity/Q526008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jam-e_Jam_(rojname) http://www.wikidata.org/entity/Q532925 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEsext http://www.wikidata.org/entity/Q533476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutz_AG http://www.wikidata.org/entity/Q533617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anabathmis http://www.wikidata.org/entity/Q533630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C5%9Fev%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q533874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vandelans http://www.wikidata.org/entity/Q540421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thieffrans http://www.wikidata.org/entity/Q541574 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elana_Eliya http://www.wikidata.org/entity/Q541734 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEvro%C5%9Fka_Angora http://www.wikidata.org/entity/Q542500 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rigny http://www.wikidata.org/entity/Q546981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_%C3%A7ek%C3%AAn_k%C3%AEmyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q547896 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_S%C3%AEmir http://www.wikidata.org/entity/Q548119 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C5%9Fk%C3%AAn_kor http://www.wikidata.org/entity/Q557935 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fayton_(ko%C3%A7k) http://www.wikidata.org/entity/Q557992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sam%C3%AE_Yusuf http://www.wikidata.org/entity/Q558226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deh%C3%AE%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5252241 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Denbighshire http://www.wikidata.org/entity/Q5256625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatomiya_diran%C3%AAn_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q5259398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erm%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q5259911 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Departmen%C3%AAn_Per%C3%BBy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5260575 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derrick_Davenport http://www.wikidata.org/entity/Q5263001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eddie_Holman http://www.wikidata.org/entity/Q5336134 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Evergreen_(SkyTrain) http://www.wikidata.org/entity/Q5417226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernamesaz http://www.wikidata.org/entity/Q5482740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBh%C3%AAncan http://www.wikidata.org/entity/Q5583493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Ucat http://www.wikidata.org/entity/Q52505712 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ate%C5%9F_G%C3%BCrpinar http://www.wikidata.org/entity/Q54821874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AAn_Sp%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q54873796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Claire-Louise_Bennett http://www.wikidata.org/entity/Q55828246 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar http://www.wikidata.org/entity/Q515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj_(st%C3%AArk) http://www.wikidata.org/entity/Q525 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh http://www.wikidata.org/entity/Q5151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trans%C3%AEstor http://www.wikidata.org/entity/Q5339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yangts%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5413 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Missouriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Qefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5477 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teteristan http://www.wikidata.org/entity/Q5481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Qezw%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5484 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vincent_van_Gogh http://www.wikidata.org/entity/Q5582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokusai http://www.wikidata.org/entity/Q5586 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frida_Kahlo http://www.wikidata.org/entity/Q5588 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatolya http://www.wikidata.org/entity/Q51614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiv%C3%AElk http://www.wikidata.org/entity/Q54696 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amf%C3%AEtiyatro http://www.wikidata.org/entity/Q54831 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem_Adrian http://www.wikidata.org/entity/Q534514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Marcel,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q536085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA%C3%A7erxe http://www.wikidata.org/entity/Q536135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Authoison http://www.wikidata.org/entity/Q544073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBjen http://www.wikidata.org/entity/Q544736 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fisegur http://www.wikidata.org/entity/Q545130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sosyal%C3%AEst_a_Federat%C3%AEv_a_Sovyet_a_Pi%C5%9Ftqefqaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q545205 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q545449 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Cantat http://www.wikidata.org/entity/Q545516 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dampierre-l%C3%A8s-Conflans http://www.wikidata.org/entity/Q545521 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Auguste_Dupin http://www.wikidata.org/entity/Q549047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouhans-l%C3%A8s-Montbozon http://www.wikidata.org/entity/Q549273 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gut%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q549531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tem%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q549619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hel%C3%AEme http://www.wikidata.org/entity/Q549793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velorcey http://www.wikidata.org/entity/Q550278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Firefox_OS http://www.wikidata.org/entity/Q550303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besnans http://www.wikidata.org/entity/Q550496 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tsugumi_Oba http://www.wikidata.org/entity/Q558858 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_asta_nizm_%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q558937 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_berdar http://www.wikidata.org/entity/Q559186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Annalena_Baerbock http://www.wikidata.org/entity/Q564328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehbaz http://www.wikidata.org/entity/Q565396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fasiq http://www.wikidata.org/entity/Q5436817 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatima_Fatima_ye_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q5437446 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdey%C3%AAn_dervey%C3%AE_embriyoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5445907 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dims http://www.wikidata.org/entity/Q5506416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_Elebad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5639013 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haluk_K%C4%B1rc%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q5643694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Han%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5648155 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87andgeha_%C3%A7ay%C3%AA_ya_Happy_Valley http://www.wikidata.org/entity/Q5653142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBliya_Navalnaya http://www.wikidata.org/entity/Q53520997 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethomyias http://www.wikidata.org/entity/Q54974349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AArwan%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q55085030 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Encodefirst http://www.wikidata.org/entity/Q55939679 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:If_then_show http://www.wikidata.org/entity/Q55944207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Infobox/Columns http://www.wikidata.org/entity/Q56447438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burning_Series http://www.wikidata.org/entity/Q56527678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atlet%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sens%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q543 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Roj%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q544 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dojeh http://www.wikidata.org/entity/Q564 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyzbol http://www.wikidata.org/entity/Q5369 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Erie http://www.wikidata.org/entity/Q5492 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B-Ban http://www.wikidata.org/entity/Q5503 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Viktoria http://www.wikidata.org/entity/Q5505 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michelangelo http://www.wikidata.org/entity/Q5592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pablo_Picasso http://www.wikidata.org/entity/Q5593 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raffaello_Sanzio http://www.wikidata.org/entity/Q5597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otobus http://www.wikidata.org/entity/Q5638 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Troleybus http://www.wikidata.org/entity/Q5639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_mecar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q53464 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelkerengan http://www.wikidata.org/entity/Q53475 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_l%C3%AEliyan http://www.wikidata.org/entity/Q53478 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gezika_derew%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q53476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_l%C3%AEliyan http://www.wikidata.org/entity/Q53480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beq http://www.wikidata.org/entity/Q53636 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skellefte%C3%A5 http://www.wikidata.org/entity/Q54344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valensiya_(her%C3%AAm) http://www.wikidata.org/entity/Q54939 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistana_amadey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q55043 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eansolyey%C3%AA_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q56022 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_goidel%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feyl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56587 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aliyenasyon http://www.wikidata.org/entity/Q545825 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdoka_tiromb%C3%AAlan http://www.wikidata.org/entity/Q545837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q546010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roche-et-Raucourt http://www.wikidata.org/entity/Q546058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Megisti_Lavra http://www.wikidata.org/entity/Q546516 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mox%C3%AA_hest%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q546523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brecknockshire http://www.wikidata.org/entity/Q547052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anjeux http://www.wikidata.org/entity/Q551433 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steven_Yeun http://www.wikidata.org/entity/Q552176 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manan http://www.wikidata.org/entity/Q552328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AEvan http://www.wikidata.org/entity/Q552378 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Na%C3%AEr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q560342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pasaporta_alman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q566777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sad%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q5507613 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gendab http://www.wikidata.org/entity/Q5520571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalan,_Keleyber http://www.wikidata.org/entity/Q5608660 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fab http://www.wikidata.org/entity/Q5662001 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baxlar http://www.wikidata.org/entity/Q5662225 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cend http://www.wikidata.org/entity/Q5662389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cexnab_Sofla http://www.wikidata.org/entity/Q5662757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzay%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5662824 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aq%C3%AAl http://www.wikidata.org/entity/Q5662838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzend%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q5662919 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balasenig http://www.wikidata.org/entity/Q5662917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%AE_B%C3%AAgl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5663015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cexnab_Olya http://www.wikidata.org/entity/Q5663501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aykend%C3%AE,_Keleyber http://www.wikidata.org/entity/Q5663977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elherd,_Xoda_Afer%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5663981 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%A7e_Qi%C5%9Flaq_Olya http://www.wikidata.org/entity/Q5664117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/At%C3%AE_Kend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5667056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAcrand%C3%BBst http://www.wikidata.org/entity/Q5668532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewheran_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5672694 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mixor,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706008 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiyas%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706586 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meleklo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706668 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenkend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707026 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semedyord%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korebelaq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qere_Aqac,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707557 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7aloy%C3%AA_J%C3%AAr%C3%AEn,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707647 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7aloy%C3%AA_Jor%C3%AEn,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707904 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Express_Entry http://www.wikidata.org/entity/Q55137548 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugo_L%C3%B3pez-Gatell_Ram%C3%ADrez http://www.wikidata.org/entity/Q55190783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-bef/filter http://www.wikidata.org/entity/Q55215656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Almanyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q55216416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Agah%C3%AEdank_welat2/status_text http://www.wikidata.org/entity/Q56071929 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fazil_M%C3%AEran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56654791 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Balt%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q545 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Champs-%C3%89lys%C3%A9es http://www.wikidata.org/entity/Q550 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikimedia_Commons http://www.wikidata.org/entity/Q565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87uva%C5%9Fistan http://www.wikidata.org/entity/Q5466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Hindok%C3%BB%C5%9F%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Tangany%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q5511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEmar_S%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q5600 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eminem http://www.wikidata.org/entity/Q5608 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Ayanis%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q54571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berl%C3%AEna_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q56036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berl%C3%AEna_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q56037 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Coen http://www.wikidata.org/entity/Q56095 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ailuroedus http://www.wikidata.org/entity/Q553009 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aimophila http://www.wikidata.org/entity/Q553031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_Sagat http://www.wikidata.org/entity/Q561686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Polioz http://www.wikidata.org/entity/Q567852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milliyet http://www.wikidata.org/entity/Q568226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quenoche http://www.wikidata.org/entity/Q572704 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutschlandsberg http://www.wikidata.org/entity/Q573106 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tecawiz_li_d%C3%AAra_katol%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q573565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dissen-Striesow http://www.wikidata.org/entity/Q574757 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaemon http://www.wikidata.org/entity/Q575045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Martin_Lees http://www.wikidata.org/entity/Q5542182 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AEpis%C3%AEk%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5614960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gunara http://www.wikidata.org/entity/Q5618501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balan,_Abi%C5%9Fehmed http://www.wikidata.org/entity/Q5621350 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanm%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5675267 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somaya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5676234 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezerlo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenc%C3%AEre http://www.wikidata.org/entity/Q5707159 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorablo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707156 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balolan http://www.wikidata.org/entity/Q5708596 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harvey_Alter http://www.wikidata.org/entity/Q5677307 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErsiqa http://www.wikidata.org/entity/Q5677618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqam%C3%AErl%C3%BB,_Keleyber http://www.wikidata.org/entity/Q5677741 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87atqeye http://www.wikidata.org/entity/Q5677821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bextiyarl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5677864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%BBye http://www.wikidata.org/entity/Q5678093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emamzade_Ebdolah http://www.wikidata.org/entity/Q5678160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenawat http://www.wikidata.org/entity/Q5678406 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alat%C3%AAym%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q5678568 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AErvan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5679019 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babayl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5679425 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereba%C5%9Flo_(dehistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5679444 # https://ku.wikipedia.org/wiki/As_Qed%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q5679915 # https://ku.wikipedia.org/wiki/As_Ced%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q5679913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Can%C3%AEb%C3%AAgl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5680263 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdere_Ced%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q5680261 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdere_Qed%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q5680292 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telatepe_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680590 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680686 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzela_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680822 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dena_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5680844 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BB%C3%A7ay_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5681079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C3%87enar http://www.wikidata.org/entity/Q5681123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BBya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5681353 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ger%C3%BBs http://www.wikidata.org/entity/Q5681501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kabgiyan http://www.wikidata.org/entity/Q5681518 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Patave http://www.wikidata.org/entity/Q5681658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzec_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5681811 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kef%C5%9Fkenan http://www.wikidata.org/entity/Q5681957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babuy%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682481 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C3%87%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5682614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Sedat_Mehm%C3%BBd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5682618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682616 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AE%C5%9Fter_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682803 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acem_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5682801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Rak http://www.wikidata.org/entity/Q5682964 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elxe%C3%A7%C3%AEn_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683181 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AE_Teyb_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683271 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dol_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Lodab http://www.wikidata.org/entity/Q5683353 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuh_Mere_Xam%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683411 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somaya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683463 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Marg%C3%BBn_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5683661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turkeman_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683778 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElay%C3%AE_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5683816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fqela_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C5%9Fmenzeyar%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roze%C3%A7ay_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5683957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirxbilax,_Serab http://www.wikidata.org/entity/Q5683979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bek%C5%9Fl%C3%BB%C3%A7ay_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Ser%C3%BBd_Cen%C3%BBb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5684075 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emamzade_Cefer_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684079 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Ser%C3%BBd_%C5%9Eomal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5684077 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BBya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684367 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giv%C3%AEce_Soltan http://www.wikidata.org/entity/Q5684438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Behme%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojhilat http://www.wikidata.org/entity/Q5684735 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz%C3%A7aya_Ser%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz%C3%A7aya_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehde%C5%9Ft_Rojhilat%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685337 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEb%C3%AE_Hek%C3%AEme_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685365 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Bakur%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEabad,_Kirman http://www.wikidata.org/entity/Q5710387 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%AElavend http://www.wikidata.org/entity/Q5710932 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBrs_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5729347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bestam_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5729605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebeqde http://www.wikidata.org/entity/Q5739399 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sep%C3%AEdar_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5747278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdelan http://www.wikidata.org/entity/Q5749480 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Purge_link_portals http://www.wikidata.org/entity/Q55272341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ariadn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q55294136 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Cemsera_Ba%C5%9F%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q55331678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Key%C3%AA_Romay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q55375123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Agah%C3%AEdank_xwedawend/reng http://www.wikidata.org/entity/Q55394957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WikiProject_assessment_progression http://www.wikidata.org/entity/Q55405962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osama_Hilal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56824788 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Sergioy%C3%AA_ya_2018an http://www.wikidata.org/entity/Q57084940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diran http://www.wikidata.org/entity/Q553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fk%C3%AErya http://www.wikidata.org/entity/Q5710 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Palm%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q5747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semerkand http://www.wikidata.org/entity/Q5753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAbe http://www.wikidata.org/entity/Q5760 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqa_bej%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q55372 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayao_Miyazak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q55400 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erich_Fromm http://www.wikidata.org/entity/Q57085 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fangeha_Pirt%C3%BBkan_ya_Frankfurt%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q57293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahya_Jammah http://www.wikidata.org/entity/Q57356 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ningxia http://www.wikidata.org/entity/Q57448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg http://www.wikidata.org/entity/Q57554 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohammed_VI http://www.wikidata.org/entity/Q57553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_netewey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q57598 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mosab_Hassan_Yousef http://www.wikidata.org/entity/Q555301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheomseongdae http://www.wikidata.org/entity/Q562765 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gourgeon http://www.wikidata.org/entity/Q568795 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensarul%C3%AEslam http://www.wikidata.org/entity/Q568914 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serpentoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q577555 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merionethshire http://www.wikidata.org/entity/Q577711 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Les_Magny http://www.wikidata.org/entity/Q578493 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristana_Karacaahmet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q578506 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_german%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q1009917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gez http://www.wikidata.org/entity/Q5555033 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jessicka http://www.wikidata.org/entity/Q5556623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xolaman http://www.wikidata.org/entity/Q5556882 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereng http://www.wikidata.org/entity/Q5560059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gillian_Tett http://www.wikidata.org/entity/Q5562297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEng%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q5563109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aydin_Orak http://www.wikidata.org/entity/Q5563149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AExc%C3%AEx http://www.wikidata.org/entity/Q5622892 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fkelan http://www.wikidata.org/entity/Q5625537 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qi%C5%9Flaq_Qiraxanl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5626201 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8As%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5626542 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ac%C3%BBdanabad http://www.wikidata.org/entity/Q5626784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabqare http://www.wikidata.org/entity/Q5627162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErman http://www.wikidata.org/entity/Q5627217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyb%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_%C5%9Eomal%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684513 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Po%C5%9Fte_Z%C3%AElay%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684580 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyb%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojava_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5684631 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Teyb%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5684632 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serasyab%C3%AE_Yusef%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5685039 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayasum http://www.wikidata.org/entity/Q5686074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serfaryab_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5686167 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Hezret%C3%AE_Sil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q5688442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arm%C3%BBdaq http://www.wikidata.org/entity/Q5691074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_De%C5%9Ft%C3%AE_R%C3%BBm http://www.wikidata.org/entity/Q5691747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehal_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5700196 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Behme%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q5700826 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Tut%C3%AE_Nede http://www.wikidata.org/entity/Q5701004 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElara_Bakur_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5702340 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norabad http://www.wikidata.org/entity/Q5709556 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEyaber http://www.wikidata.org/entity/Q5709754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tazekend,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5710179 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lern%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5710656 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biyare http://www.wikidata.org/entity/Q5765189 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex http://www.wikidata.org/entity/Q5769227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Claudia_Sheinbaum http://www.wikidata.org/entity/Q5771800 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebl http://www.wikidata.org/entity/Q5778074 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8A%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5780945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan_(Pawe) http://www.wikidata.org/entity/Q5782714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geday,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5783346 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalanper http://www.wikidata.org/entity/Q5784459 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cixal http://www.wikidata.org/entity/Q5786147 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kepkan http://www.wikidata.org/entity/Q5786151 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quzliq http://www.wikidata.org/entity/Q5786149 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nezm%C3%AEkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5786736 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bened%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q5788129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelec%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5790311 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sugild%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5790836 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelec%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q5791113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Farx%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5791116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babor%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q5791592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babor%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5792430 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Infobox_mapframe http://www.wikidata.org/entity/Q55594044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q55625115 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurcan_Baysal http://www.wikidata.org/entity/Q55627130 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokkomariya_Tirkiyey%C3%AA_2023 http://www.wikidata.org/entity/Q55636316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Realme http://www.wikidata.org/entity/Q56275466 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Modul_kategoriy%C3%AA_bi_kar_t%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q56289056 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dan_Patlansky http://www.wikidata.org/entity/Q56292348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Last_Girl_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q56886127 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Myan%C5%9Fehr http://www.wikidata.org/entity/Q122929455 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diran%C3%AA_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q561 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sedsal http://www.wikidata.org/entity/Q578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sal http://www.wikidata.org/entity/Q577 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%85lenda http://www.wikidata.org/entity/Q5689 # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-4 http://www.wikidata.org/entity/Q5762 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buxara http://www.wikidata.org/entity/Q5764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bethlehem http://www.wikidata.org/entity/Q5776 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Kayman%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5785 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferzan_%C3%96zpetek http://www.wikidata.org/entity/Q55460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nov%C3%AE_Sad http://www.wikidata.org/entity/Q55630 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steve_Coast http://www.wikidata.org/entity/Q56200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tup%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56944 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiangxi http://www.wikidata.org/entity/Q57052 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottlieb_Daimler http://www.wikidata.org/entity/Q57098 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Josef_Mengele http://www.wikidata.org/entity/Q57109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transgender_Day_of_Remembrance http://www.wikidata.org/entity/Q57116 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jens_Stoltenberg http://www.wikidata.org/entity/Q57665 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yingluck_Shinawatra http://www.wikidata.org/entity/Q57670 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boyko_Bor%C3%AEsov http://www.wikidata.org/entity/Q57775 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amama_Mbabazi http://www.wikidata.org/entity/Q57873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enkawa http://www.wikidata.org/entity/Q556617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ota_Benga http://www.wikidata.org/entity/Q557565 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Alexander http://www.wikidata.org/entity/Q557605 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomada http://www.wikidata.org/entity/Q557609 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karder http://www.wikidata.org/entity/Q557619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_Siltan_Evdal http://www.wikidata.org/entity/Q557642 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q579316 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewandiz http://www.wikidata.org/entity/Q579438 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Recologne-l%C3%A8s-Rioz http://www.wikidata.org/entity/Q579568 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dukat%C3%AA_Steiermark%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q580447 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijta http://www.wikidata.org/entity/Q582687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouch%C3%A9court,_Haute-Sa%C3%B4ne http://www.wikidata.org/entity/Q586108 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glary_Utilities http://www.wikidata.org/entity/Q5566691 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Social_50 http://www.wikidata.org/entity/Q5576228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorxe_Kemran http://www.wikidata.org/entity/Q5630453 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hahanu http://www.wikidata.org/entity/Q5638872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dozaqol,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706821 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fgeso,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5706853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxselo,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707154 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danabilaq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707328 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eamos%C3%AAlab%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707645 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fkehr%C3%AEz,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elbelaq%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5707781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEr%C3%BBzabad,_Erdeb%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q5712864 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hendursaga http://www.wikidata.org/entity/Q5714073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElara_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5715539 # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AErsa http://www.wikidata.org/entity/Q5792118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereaqa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q5792185 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seneq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5792427 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%AErxan,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5793661 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzec%C3%AA_Tevil http://www.wikidata.org/entity/Q5795402 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez%C3%AEmkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5796326 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avgon,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5798683 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qere%C3%A7orl%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5800007 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q5800163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEna_(Xorasana_Rezew%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q5800166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qureqela http://www.wikidata.org/entity/Q5800922 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_J%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q5801093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benyan%C3%A7oliya_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5801875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vermezyar http://www.wikidata.org/entity/Q5801877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezvan,_Simnan http://www.wikidata.org/entity/Q5802330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuneqele http://www.wikidata.org/entity/Q5802933 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qabaxbelaq http://www.wikidata.org/entity/Q5803299 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arpaliq,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5803301 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mela_Ehmed http://www.wikidata.org/entity/Q5803635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordolderen%C3%AA_Kurd http://www.wikidata.org/entity/Q5806290 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordolderen%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5806289 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bayramkend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5825203 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeke_Se%C3%BBd http://www.wikidata.org/entity/Q5827089 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mergan%C3%AA_Esmayilkend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5828984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_%C3%87il_%C5%9Eeh%C3%AEdan,_M%C3%AArd%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5857908 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AExan_Ab%C3%A7or%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5860534 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derp%C3%AAbend http://www.wikidata.org/entity/Q56343623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Crowdsource http://www.wikidata.org/entity/Q56346787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilfan http://www.wikidata.org/entity/Q56357984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Meyanro_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q56359293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suq_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q56364501 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBk http://www.wikidata.org/entity/Q571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daniel_Gabriel_Fahrenheit http://www.wikidata.org/entity/Q57073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Canaris http://www.wikidata.org/entity/Q57129 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erich_von_Manstein http://www.wikidata.org/entity/Q57135 # https://ku.wikipedia.org/wiki/August_Horch http://www.wikidata.org/entity/Q58035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_azer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58255 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chad_Coleman http://www.wikidata.org/entity/Q572618 # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Quarte http://www.wikidata.org/entity/Q581469 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Palante http://www.wikidata.org/entity/Q581509 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewap%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q583028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEreketiya_Eretna http://www.wikidata.org/entity/Q583057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alcedo http://www.wikidata.org/entity/Q583551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alcippe http://www.wikidata.org/entity/Q583659 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E10 http://www.wikidata.org/entity/Q586592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElgirtina_Tehran%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q589673 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyen-Ogoou%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q590802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnema http://www.wikidata.org/entity/Q590870 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_L%C3%AEwan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q590891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Netewey%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5725648 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuawat_%C3%8Aspiyan http://www.wikidata.org/entity/Q5805494 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tepeba%C5%9F%C3%AEnemaz http://www.wikidata.org/entity/Q5805837 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerezamin,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5808065 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevre,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5809717 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aliyar,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5811071 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehmetabad_Fars http://www.wikidata.org/entity/Q5811124 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqbelaq%C3%AA_Soqar,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5812467 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bayan%C3%A7oliya_Kurd,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5812465 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samsung_Galaxy_S4 http://www.wikidata.org/entity/Q5812783 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Temoxe http://www.wikidata.org/entity/Q5813111 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kandal,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5813248 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBstan_Ba%C5%9Fit http://www.wikidata.org/entity/Q5830233 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%AElabad http://www.wikidata.org/entity/Q5831344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_ku-0 http://www.wikidata.org/entity/Q5832965 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEbilax%C3%AE,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5833794 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_ckb http://www.wikidata.org/entity/Q5835174 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axbilax,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5835451 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zar%C3%AE_(%C3%8Asferayin) http://www.wikidata.org/entity/Q5856362 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenawa,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5866917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karzan_Qadir http://www.wikidata.org/entity/Q5896780 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamawa,_Serde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5898419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Euleabad%C3%AE_Elya http://www.wikidata.org/entity/Q5899029 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tepel%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q5913781 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beh%C3%AE_Feyzula_Beg_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5915028 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Kayus http://www.wikidata.org/entity/Q5915082 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%AAla_P%C3%AA%C5%9Feroj_a_Kurd%C3%AE_li_S%C3%BBriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5923342 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carbon_Copy http://www.wikidata.org/entity/Q59164214 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tas http://www.wikidata.org/entity/Q57216 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taywan_(Komara_Gel_a_%C3%87%C3%AEn%C3%AA) http://www.wikidata.org/entity/Q57251 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ivo_Josipovi%C4%87 http://www.wikidata.org/entity/Q57258 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pastor%C3%AEzasyon http://www.wikidata.org/entity/Q58148 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEsko http://www.wikidata.org/entity/Q58339 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Busa_dibistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q58678 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beraz%C3%AA_kov%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58697 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adem_%C3%BB_Hewa http://www.wikidata.org/entity/Q58701 # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Parastina_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q58967 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fenb%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q58968 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_perwerdey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q59157 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyojen%C3%AA_S%C3%AEnop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q59180 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babil_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q59202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabiaceae http://www.wikidata.org/entity/Q581490 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_London%C3%AA_(1913) http://www.wikidata.org/entity/Q584617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prognoz_(ps%C3%AEkoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q592442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charmes-Saint-Valbert http://www.wikidata.org/entity/Q592623 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Ti%C5%9Fr%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q594024 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eurovision http://www.wikidata.org/entity/Q594073 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEbzer http://www.wikidata.org/entity/Q604716 # https://ku.wikipedia.org/wiki/10Base-T http://www.wikidata.org/entity/Q605045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donbas http://www.wikidata.org/entity/Q605714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sof%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5814098 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qelen%C3%BB_Olya http://www.wikidata.org/entity/Q5817523 # https://ku.wikipedia.org/wiki/His%C3%AAnel%C3%AEkendiy%C3%AA_Ecam http://www.wikidata.org/entity/Q5818487 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezatabad,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5818890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezra,_Serde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5819637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerekahriz,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5820344 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teymorabad,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5821442 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AEyamde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5822397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEfkend%C3%AE,_%C5%9Eot http://www.wikidata.org/entity/Q5822508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzela_Bin%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5822786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qele_Memb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5842398 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serasyab%C3%AA_Y%C3%BBs%C3%AAf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5845658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nizamawa,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5867371 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maj%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5868397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lor%C3%AA_Mezin http://www.wikidata.org/entity/Q5929330 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_Pilemor%C3%AA_1967 http://www.wikidata.org/entity/Q5932096 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Ebas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5933860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binp%C3%AAkirina_maf%C3%AAn_kurdan_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5938547 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bender_Pol http://www.wikidata.org/entity/Q5945195 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Ehmed_Pa%C5%9Fay%C3%AA_Baban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6038474 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Togg http://www.wikidata.org/entity/Q6039733 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canbehan http://www.wikidata.org/entity/Q6041012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Boyner http://www.wikidata.org/entity/Q6041867 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Oremar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6045479 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedriye_Tahir_G%C3%B6kmen http://www.wikidata.org/entity/Q6046472 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C4%B1%C5%9F_Atay http://www.wikidata.org/entity/Q6046649 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Ebdurehman_Pa%C5%9Fay%C3%AA_Baban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6047764 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q6049624 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hernep%C3%AA%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6051054 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerza http://www.wikidata.org/entity/Q6053061 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dayik%C3%AAn_%C5%9Eemiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6054672 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moxanser http://www.wikidata.org/entity/Q6055977 # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AE_Baba_%C3%BB_%C3%A7il_diz http://www.wikidata.org/entity/Q58190302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Formatkirin http://www.wikidata.org/entity/Q58220894 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fougerolles-Saint-Valbert http://www.wikidata.org/entity/Q58841408 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAveberiya_awerte_ya_%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q59213553 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Isidre_Mart%C3%ADnez http://www.wikidata.org/entity/Q59347272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Joker http://www.wikidata.org/entity/Q60429595 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gey http://www.wikidata.org/entity/Q592 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kordoba http://www.wikidata.org/entity/Q5818 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceuta http://www.wikidata.org/entity/Q5823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kab%C3%BBl http://www.wikidata.org/entity/Q5838 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Toledo,_Spanya http://www.wikidata.org/entity/Q5836 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seks http://www.wikidata.org/entity/Q5873 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5880 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Lavrov http://www.wikidata.org/entity/Q58217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robinho http://www.wikidata.org/entity/Q58441 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.si http://www.wikidata.org/entity/Q58723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Ft%C3%AExwaz%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58848 # https://ku.wikipedia.org/wiki/C._V._Raman http://www.wikidata.org/entity/Q60429 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEskop%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q60527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q588796 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anton_Wilhelm_Amo http://www.wikidata.org/entity/Q595486 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heron http://www.wikidata.org/entity/Q595582 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C5%9Fanikdar http://www.wikidata.org/entity/Q595983 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brussey http://www.wikidata.org/entity/Q596514 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouvent-Saint-Andoche http://www.wikidata.org/entity/Q606658 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mailleroncourt-Charette http://www.wikidata.org/entity/Q606805 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvsorik http://www.wikidata.org/entity/Q607027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Membrey http://www.wikidata.org/entity/Q607476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velle-le-Ch%C3%A2tel http://www.wikidata.org/entity/Q607522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minafiq http://www.wikidata.org/entity/Q614723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zu http://www.wikidata.org/entity/Q614747 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chibi,_Hubei http://www.wikidata.org/entity/Q615021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plancher-les-Mines http://www.wikidata.org/entity/Q615163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brotte-l%C3%A8s-Luxeuil http://www.wikidata.org/entity/Q615448 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aogashima http://www.wikidata.org/entity/Q615578 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anabazenops http://www.wikidata.org/entity/Q623522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serfaryab http://www.wikidata.org/entity/Q5846675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fethabad,_%C3%8Esfehan http://www.wikidata.org/entity/Q5847421 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerman http://www.wikidata.org/entity/Q5848671 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerz_Qi%C5%9Flaq http://www.wikidata.org/entity/Q5848950 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEran%C3%AE,_Serde%C5%9Ft http://www.wikidata.org/entity/Q5849709 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilekeya_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5849727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axda%C5%9F,_Miyanduaw http://www.wikidata.org/entity/Q5850006 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BBvdan%C3%AA_%C3%A7iv%C3%AEkan http://www.wikidata.org/entity/Q5856078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hosting http://www.wikidata.org/entity/Q5892272 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ravend http://www.wikidata.org/entity/Q5944228 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kakan http://www.wikidata.org/entity/Q5946957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buw%C3%AArehmed%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_(gundistan) http://www.wikidata.org/entity/Q5948531 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salih_%C5%9Eehr http://www.wikidata.org/entity/Q5949443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eolistan http://www.wikidata.org/entity/Q5951515 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_%C5%9Ealiyar http://www.wikidata.org/entity/Q5952443 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%AAsen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5952886 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uraman http://www.wikidata.org/entity/Q5957064 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menaqibu%27l-%27arif%C3%AEn_(pirt%C3%BBk) http://www.wikidata.org/entity/Q5957385 # https://ku.wikipedia.org/wiki/West_Kelowna http://www.wikidata.org/entity/Q5958093 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erte http://www.wikidata.org/entity/Q5959348 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Dimil%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5963045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarponiya_J%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q6063816 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amed_Dicle http://www.wikidata.org/entity/Q6064341 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_%C5%9Eakir_Pa%C5%9Fa http://www.wikidata.org/entity/Q6064619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mer%C3%AEfetname http://www.wikidata.org/entity/Q6065643 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarponiya_Jor http://www.wikidata.org/entity/Q6065793 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Xweseriy%C3%AA_1970 http://www.wikidata.org/entity/Q6067940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_Parlamena_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA,_1992 http://www.wikidata.org/entity/Q6068032 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_Parlamena_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA,_2005 http://www.wikidata.org/entity/Q6068036 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Erdo%C4%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q6068220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ece_%C3%9Cner http://www.wikidata.org/entity/Q6069109 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alemda%C4%9F,_%C3%87ekmek%C3%B6y http://www.wikidata.org/entity/Q6071231 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyal_(balinde) http://www.wikidata.org/entity/Q6072584 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kan,_Esp%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q6072979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BCht%C3%BC_Arslan http://www.wikidata.org/entity/Q6074171 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mer%C3%BBf http://www.wikidata.org/entity/Q6074266 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barak_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q6075727 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zdemir_Erdo%C4%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q6076397 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coga_heris%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6151460 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manderen-Ritzing http://www.wikidata.org/entity/Q59484318 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rountzenheim-Auenheim http://www.wikidata.org/entity/Q59488802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB/nolinks http://www.wikidata.org/entity/Q60618000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MusicBrainz_work http://www.wikidata.org/entity/Q60675802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curlie http://www.wikidata.org/entity/Q60715723 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mewl%C3%BBdname http://www.wikidata.org/entity/Q60721047 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gop%C3%AEte http://www.wikidata.org/entity/Q61383332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eliyawey_Xwar%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q61383349 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baweg%C3%AAld%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61383405 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawem%C3%AErdey_Ser%C3%BB http://www.wikidata.org/entity/Q61383419 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirge http://www.wikidata.org/entity/Q61384304 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q61390090 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vexwe%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5887 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefe http://www.wikidata.org/entity/Q5891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/50_Cent http://www.wikidata.org/entity/Q6060 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neteweperwer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6235 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexneya_w%C3%AAjey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q58854 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transfob%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q59677 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E3 http://www.wikidata.org/entity/Q585439 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirkirina_%C5%9Eeytan http://www.wikidata.org/entity/Q585619 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Attack_on_Titan http://www.wikidata.org/entity/Q586025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Operaya_Misr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q597617 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknas%C3%AEya_bajar%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q597680 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevzayend%C3%AEt%C3%AE_di_c%C3%AEhana_ajalan_de http://www.wikidata.org/entity/Q598540 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_z%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q598687 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_T%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q598889 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_na_aql%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q607728 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir%C3%AE%C5%9Fkburger http://www.wikidata.org/entity/Q607754 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moffans-et-Vacheresse http://www.wikidata.org/entity/Q607753 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q608910 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taleqan http://www.wikidata.org/entity/Q609422 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lamassu http://www.wikidata.org/entity/Q616332 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromat%C3%AEd http://www.wikidata.org/entity/Q623749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebeseran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q623813 # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_ereb http://www.wikidata.org/entity/Q623970 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ol%C3%AA_Erebistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q624170 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilekeya_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q5850212 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tah%C3%AAr_G%C3%BBrab http://www.wikidata.org/entity/Q5854969 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seyd_Sadiq_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5988984 # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_Hewl%C3%AAr%C3%AA_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5989031 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewandiz_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5989095 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qizler,_Sil%C3%AAman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5989160 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5989508 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%AElan_(nahiye) http://www.wikidata.org/entity/Q5989530 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xebat_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5990080 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reh%C3%AEm_Luqman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5990191 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AArgesor_(nav%C3%A7e) http://www.wikidata.org/entity/Q5990298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q5990389 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ilabrat http://www.wikidata.org/entity/Q5996903 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elancix http://www.wikidata.org/entity/Q5997142 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adnan_Demircan http://www.wikidata.org/entity/Q6076786 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAwik%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6077035 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%9Fd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6077286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenasor http://www.wikidata.org/entity/Q6080000 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qob http://www.wikidata.org/entity/Q6081890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceylan_Ertem http://www.wikidata.org/entity/Q6083224 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brader http://www.wikidata.org/entity/Q6083945 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCjde_Arslan http://www.wikidata.org/entity/Q6084511 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatih_Erbakan http://www.wikidata.org/entity/Q6085044 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ardeh_Mas%C3%BBm%C3%AA_Pak http://www.wikidata.org/entity/Q6085291 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6087714 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ed%C3%AEb_Harab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6088066 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C4%B1_Tolga http://www.wikidata.org/entity/Q6088244 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esti%C5%9Fhad http://www.wikidata.org/entity/Q6088927 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurudo_no_Hoshi http://www.wikidata.org/entity/Q6089152 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Sunal http://www.wikidata.org/entity/Q6089876 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mufes%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q6090396 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermiyan_M%C3%AEdyat http://www.wikidata.org/entity/Q6090416 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goma_Qaso http://www.wikidata.org/entity/Q6090731 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87imaxila_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q6091693 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Etalya_%C3%BB_T%C3%BBnis%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6093902 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niran_%C3%9Cnsal http://www.wikidata.org/entity/Q6094285 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hacim_%C3%87ar%C4%B1kl%C4%B1 http://www.wikidata.org/entity/Q6094860 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_bestir http://www.wikidata.org/entity/Q6095934 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87er%C3%A7%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6096946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jared_Fogle http://www.wikidata.org/entity/Q6159960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2019 http://www.wikidata.org/entity/Q59784750 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa http://www.wikidata.org/entity/Q59785200 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alina_S%C3%A1nchez http://www.wikidata.org/entity/Q60826113 # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEzbon http://www.wikidata.org/entity/Q597 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Ragb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5849 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lih%C3%AAf http://www.wikidata.org/entity/Q5852 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chichen_Itza http://www.wikidata.org/entity/Q5859 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piyano http://www.wikidata.org/entity/Q5994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ursula_von_der_Leyen http://www.wikidata.org/entity/Q60772 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegfried_%26_Roy http://www.wikidata.org/entity/Q60806 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Johann_Joachim_Becher http://www.wikidata.org/entity/Q60808 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AElan_(%C3%AAl) http://www.wikidata.org/entity/Q60853 # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvik http://www.wikidata.org/entity/Q60960 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vauconcourt-Nervezain http://www.wikidata.org/entity/Q599918 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ava_H%C3%AAzil http://www.wikidata.org/entity/Q599956 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Okinaway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q600614 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pont-du-Bois http://www.wikidata.org/entity/Q600739 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noidans-l%C3%A8s-Vesoul http://www.wikidata.org/entity/Q600920 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pesmes http://www.wikidata.org/entity/Q601099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georges_Politzer http://www.wikidata.org/entity/Q601482 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourguignon-l%C3%A8s-la-Charit%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q601524 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Encow http://www.wikidata.org/entity/Q601532 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deezer http://www.wikidata.org/entity/Q602243 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frahier-et-Chatebier http://www.wikidata.org/entity/Q617625 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_derdor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q618752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesk_%C3%BB_Sp%C3%AE_%C3%BB_Sor http://www.wikidata.org/entity/Q618926 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkopatoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q624758 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hafiz http://www.wikidata.org/entity/Q625163 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_a%C5%9Ftiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q625298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindnas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q625510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aram_(nav) http://www.wikidata.org/entity/Q625667 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q629219 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Storsj%C3%B6n http://www.wikidata.org/entity/Q629354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewr%C3%AAn_erdnasiy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q630830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErokb%C3%AAj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q755070 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirmanciye http://www.wikidata.org/entity/Q6001087 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bmm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6001846 # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBteh_M%C3%AAhr http://www.wikidata.org/entity/Q6002726 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medreseya_Zehra http://www.wikidata.org/entity/Q6009283 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%A7ekehl_Zeman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6012226 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAng%C3%AEkend_Xan%C3%AAberq http://www.wikidata.org/entity/Q6016752 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_%C3%9Clke http://www.wikidata.org/entity/Q6017302 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artos http://www.wikidata.org/entity/Q6018069 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxt,_Bayb%C3%BBrd http://www.wikidata.org/entity/Q6097198 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C4%B1d%C4%B1ka_Avar http://www.wikidata.org/entity/Q6097476 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Kural http://www.wikidata.org/entity/Q6097675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Forty_Rules_of_Love_(roman) http://www.wikidata.org/entity/Q6097842 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kazanc%C4%B1_Bedih http://www.wikidata.org/entity/Q6099815 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tuncer_Necmio%C4%9Flu http://www.wikidata.org/entity/Q6100635 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zlem_G%C3%BCrses http://www.wikidata.org/entity/Q6101424 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menderes_Samanc%C4%B1lar http://www.wikidata.org/entity/Q6101510 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pin%C3%A7irke http://www.wikidata.org/entity/Q6102740 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yakub_Cem%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q6102940 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serjim%C3%AAriya_Tirkiyey%C3%AA_(1965) http://www.wikidata.org/entity/Q6103117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Mirov http://www.wikidata.org/entity/Q6173639 # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Tar%C3%AEx http://www.wikidata.org/entity/Q6173773 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorasan_(%C3%8Eran) http://www.wikidata.org/entity/Q6178890 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellat http://www.wikidata.org/entity/Q6183204 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brusk_Zanganeh http://www.wikidata.org/entity/Q6251162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seveux-Motey http://www.wikidata.org/entity/Q60032804 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezonville-Vionville http://www.wikidata.org/entity/Q60042784 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Zerik http://www.wikidata.org/entity/Q61054011 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eavak http://www.wikidata.org/entity/Q61068910 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eor%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61068992 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asiyan http://www.wikidata.org/entity/Q61069522 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeh http://www.wikidata.org/entity/Q61069855 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bacid_Kendal http://www.wikidata.org/entity/Q61069856 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Derker_Ecem http://www.wikidata.org/entity/Q61069871 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_B%C3%AArs%C3%AEv%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069877 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87emkurk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069891 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bakirm%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069895 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_D%C3%AAreb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069893 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_B%C3%AAguva http://www.wikidata.org/entity/Q61069913 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Azad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069916 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_D%C3%AArel%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069917 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bawerd%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069954 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87%C3%AEra http://www.wikidata.org/entity/Q61069957 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Azad%C3%AE_1 http://www.wikidata.org/entity/Q61069975 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87oman http://www.wikidata.org/entity/Q61069979 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bineslawa http://www.wikidata.org/entity/Q61069995 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Cejnikan http://www.wikidata.org/entity/Q61069999 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Behirk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61070015 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Berhu%C5%9Ft%C3%AEr http://www.wikidata.org/entity/Q61070018 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Xerzan http://www.wikidata.org/entity/Q61070020 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Diyana http://www.wikidata.org/entity/Q61070021 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bestore http://www.wikidata.org/entity/Q61070038 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Ced%C3%AEdeya_ser_Z%C3%AAy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eaxolan http://www.wikidata.org/entity/Q61070057 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eikerte http://www.wikidata.org/entity/Q61070078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bestes%C3%AAn http://www.wikidata.org/entity/Q61070082 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bariyke http://www.wikidata.org/entity/Q61070097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_Esr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070102 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Aleh%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070103 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Erbet http://www.wikidata.org/entity/Q61070100 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_1 http://www.wikidata.org/entity/Q61070118 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_2 http://www.wikidata.org/entity/Q61070120 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eaneder%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61070138 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Beyncan http://www.wikidata.org/entity/Q61070145 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelas%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61070162 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Earu%C5%9Fiyan http://www.wikidata.org/entity/Q61070161 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eore%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q61070166 # https://ku.wikipedia.org/wiki/OnlyFans http://www.wikidata.org/entity/Q61707579 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rap http://www.wikidata.org/entity/Q6010 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ay_(vexwarin) http://www.wikidata.org/entity/Q6097 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marco_Polo http://www.wikidata.org/entity/Q6101 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komun%C3%AEzm http://www.wikidata.org/entity/Q6186 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sahraya_Rojava http://www.wikidata.org/entity/Q6250 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hillary_Clinton http://www.wikidata.org/entity/Q6294 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirov http://www.wikidata.org/entity/Q5 # https://ku.wikipedia.org/wiki/PHP http://www.wikidata.org/entity/Q59 # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Francisco http://www.wikidata.org/entity/Q62 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt http://www.wikidata.org/entity/Q60025 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albertus_Magnus http://www.wikidata.org/entity/Q60059 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ristem%C3%AA_Zal http://www.wikidata.org/entity/Q60062 # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sn http://www.wikidata.org/entity/Q60117 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chiapas http://www.wikidata.org/entity/Q60123 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teof%C3%AElos http://www.wikidata.org/entity/Q60199 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aeneis http://www.wikidata.org/entity/Q60220 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guneh http://www.wikidata.org/entity/Q60227 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Extiyoloj%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q60242 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_tawis http://www.wikidata.org/entity/Q61865 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%9Fragihandina_ney%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q62527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadisiye_(par%C3%AAzgeh) http://www.wikidata.org/entity/Q62987 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kezwan http://www.wikidata.org/entity/Q63045 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meryema_Mejdelan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q63070 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya-Eniya_Rizgariya_Gel_a_%C5%9Eore%C5%9Fger http://www.wikidata.org/entity/Q611202 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferri%C3%A8res-l%C3%A8s-Scey http://www.wikidata.org/entity/Q611268 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omer_Sil%C3%AAman http://www.wikidata.org/entity/Q619303 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_PKK_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q619749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_mirov http://www.wikidata.org/entity/Q620207 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alectroenas http://www.wikidata.org/entity/Q620213 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alectrurus http://www.wikidata.org/entity/Q620217 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hereketa_%C3%8Eslamiya_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q620611 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sepan%C3%AAn_mob%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q620615 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dogma http://www.wikidata.org/entity/Q620749 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eyonya http://www.wikidata.org/entity/Q620874 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anserinae http://www.wikidata.org/entity/Q620938 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ryan_Hurst http://www.wikidata.org/entity/Q621099 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_kevjalxwer http://www.wikidata.org/entity/Q626027 # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByera_Kerbelay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q626058 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildan%C3%AAn_Agiriy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q626264 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arbecey http://www.wikidata.org/entity/Q626962 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA%C5%9Fhingiva_karker http://www.wikidata.org/entity/Q627153 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arc-l%C3%A8s-Gray http://www.wikidata.org/entity/Q630946 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Num%C3%AEzmat%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q631286 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anodorhynchus http://www.wikidata.org/entity/Q635333 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefe_Axa http://www.wikidata.org/entity/Q6023878 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esat_Canan http://www.wikidata.org/entity/Q6024897 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_Sewr%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6025084 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Celal_G%C3%BCzelses http://www.wikidata.org/entity/Q6025836 # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_ko%C3%A7eran http://www.wikidata.org/entity/Q6027777 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canda%C5%9F_Tolga_I%C5%9F%C4%B1k http://www.wikidata.org/entity/Q6027801 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Butak%C4%B1n http://www.wikidata.org/entity/Q6032551 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sedef_Kaba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6032675 # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AAr%C3%AEna_zikmak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6035278 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategor%C3%AE_li_gor%C3%AE_departement%C3%AAn_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6203802 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Kemal_%C3%96zcan http://www.wikidata.org/entity/Q6258347 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:1994_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6263637 # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElmografiya_Johnny_Depp http://www.wikidata.org/entity/Q6266571 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Curey%C3%AAn_%C3%A7and%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6312078 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_p%C3%AE%C5%9Fesaziy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6314146 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sencab%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61068823 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sariya http://www.wikidata.org/entity/Q61068866 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sadiq http://www.wikidata.org/entity/Q61068928 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veysel_%C3%96ng%C3%B6ren http://www.wikidata.org/entity/Q61068952 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sakar http://www.wikidata.org/entity/Q61068953 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selahed%C3%AEn_Behad%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61068994 # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61068993 # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAbwar_Taleban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069012 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Risteya_merc%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069293 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_11%C3%AA_Adar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069298 # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_%C3%8Eraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069296 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBsan http://www.wikidata.org/entity/Q61069297 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefa_Elhesen%C3%AE_Munbic%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069338 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misk%C3%AA_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61069354 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rifey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069376 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parepara_J%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61069527 # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Yeq%C3%BBb%C3%AA_Zirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61069544 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalabazar http://www.wikidata.org/entity/Q61069662 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerikan_(e%C5%9F%C3%AEr) http://www.wikidata.org/entity/Q61069787 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wal%C3%AE_Bedelp%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q61069830 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyahp%C3%BB%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q61069832 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexo%C5%9Fxana_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Am%C3%AAdiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069857 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Girik%C3%AA_Sind%C3%AE_y%C3%AA_Jor%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61069875 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_H%C3%AEzawa http://www.wikidata.org/entity/Q61069872 # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Tilkeber%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q61069876 # iuordx8y5aaz4reomau5tyag7ukrv1t 2034432 2034425 2026-05-31T10:19:17Z Wikihez 39702 2034432 wikitext text/x-wiki # # sitelink item # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_kel%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q1003183|Q1003183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burmanniaceae [[:d:Q1016710|Q1016710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/HamedFard [[:d:Q112057517|Q112057517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr%C3%AAj%C3%AAn_alfay%C3%AA [[:d:Q103517|Q103517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7oka_beta [[:d:Q103531|Q103531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sem%C3%AEram%C3%AEs [[:d:Q103960|Q103960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oks%C3%AEtanya [[:d:Q104285|Q104285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula [[:d:Q1028642|Q1028642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mode_Gakuen_Cocoon_Tower [[:d:Q1030463|Q1030463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaset_li_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q1031246|Q1031246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Kanaday%C3%AA [[:d:Q1031997|Q1031997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmay%C3%AAn_netewey%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%9Bkraynay%C3%AA [[:d:Q1032135|Q1032135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heteroseksuel%C3%AE [[:d:Q1035954|Q1035954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjalk_(fam%C3%AEle) [[:d:Q1038113|Q1038113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlemanniaceae [[:d:Q1041665|Q1041665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carl%27s_Jr. [[:d:Q1043486|Q1043486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gram_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q1044686|Q1044686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qijn%C3%AEk [[:d:Q10304508|Q10304508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Candelariaceae [[:d:Q10441420|Q10441420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenga_pel%C3%AAn_geniman [[:d:Q100683084|Q100683084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbar/configuration [[:d:Q104066604|Q104066604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Clubhouse [[:d:Q104101703|Q104101703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AAdera_tali%C5%9Fan [[:d:Q104527072|Q104527072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xizan%C3%AE [[:d:Q10294|Q10294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr%C3%AEnas%C3%AE [[:d:Q10384|Q10384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nokleon [[:d:Q102165|Q102165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyva_tij%C3%AE [[:d:Q104641|Q104641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serheng [[:d:Q104680|Q104680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plebs [[:d:Q104687|Q104687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koremi%C5%9Fk [[:d:Q104825|Q104825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rev [[:d:Q105674|Q105674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Azonof%C3%AEl [[:d:Q107238|Q107238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melh%C3%AAb [[:d:Q107293|Q107293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Casino_-_No_Limit [[:d:Q1047623|Q1047623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%BB%C5%9F [[:d:Q1047931|Q1047931]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_Zivistan%C3%AA_y%C3%AAn_Universiadey%C3%AA_ya_sala_2011%27an [[:d:Q1054455|Q1054455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mikurhatina_serbest [[:d:Q1054460|Q1054460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarker [[:d:Q1056832|Q1056832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WestJet [[:d:Q1059770|Q1059770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valletot [[:d:Q1072670|Q1072670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunera_Mezopotamyay%C3%AA [[:d:Q1072751|Q1072751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayele [[:d:Q10724268|Q10724268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelaioides [[:d:Q10730964|Q10730964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Analisoma [[:d:Q10733470|Q10733470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mparo [[:d:Q38249616|Q38249616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_teror%C3%AEst%C3%AE_li_Viyanay%C3%AA_2020 [[:d:Q101095813|Q101095813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokatiya_DYAy%C3%AA_2024 [[:d:Q101110072|Q101110072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_El%C3%AE_Elyas [[:d:Q102230981|Q102230981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Line [[:d:Q104772074|Q104772074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E1_Tower [[:d:Q104843682|Q104843682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Postman_(nermalav) [[:d:Q105538901|Q105538901]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergeliya [[:d:Q105582036|Q105582036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhan_Erdal [[:d:Q105702132|Q105702132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pamukkale [[:d:Q105893254|Q105893254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Sidebar/configuration [[:d:Q105981884|Q105981884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Sernav [[:d:Q107225253|Q107225253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs [[:d:Q107225305|Q107225305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs-box2 [[:d:Q107225455|Q107225455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Serniv%C3%AEs-box [[:d:Q107225518|Q107225518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/P%C3%AA%C5%9Fk%C3%AA%C5%9F%C3%AE [[:d:Q107225692|Q107225692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_RISM [[:d:Q107294481|Q107294481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Young_Royals [[:d:Q107300488|Q107300488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazof%C3%AEl [[:d:Q107988|Q107988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AA_cam [[:d:Q1048886|Q1048886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WhatsApp [[:d:Q1049511|Q1049511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koenz%C3%AEm [[:d:Q1050086|Q1050086]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyarder [[:d:Q1062083|Q1062083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%AA_m%C3%AAvandar [[:d:Q1073408|Q1073408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_erdn%C3%AEgariya_H%C3%A9rault%C3%AA [[:d:Q10139325|Q10139325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthocephala [[:d:Q10734253|Q10734253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dencik [[:d:Q10734999|Q10734999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanika_J%C3%AAr [[:d:Q10736766|Q10736766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/MV_Kurdistan [[:d:Q104880404|Q104880404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valheim [[:d:Q105100327|Q105100327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_Kurdish_Wikimedians_User_Group [[:d:Q106174850|Q106174850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/R%C3%AAzkerdi%C5%9F%C3%AA_%C3%A7imokan [[:d:Q108068746|Q108068746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fve%C3%A7%C3%BBn [[:d:Q1063|Q1063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweku%C5%9Ftin [[:d:Q10737|Q10737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taz%C3%AEb%C3%BBn [[:d:Q10791|Q10791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEldo [[:d:Q10801|Q10801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_11%C3%AA_%C3%8Elon%C3%AA [[:d:Q10806|Q10806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valah%C3%AE [[:d:Q107|Q107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermansaz [[:d:Q105186|Q105186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest%C3%BBr [[:d:Q105210|Q105210]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bindehlok [[:d:Q105415|Q105415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpokondriya [[:d:Q105434|Q105434]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anhidrit [[:d:Q105439|Q105439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166 [[:d:Q106487|Q106487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Brah%C3%AEm_Seyder [[:d:Q106749|Q106749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Schulz [[:d:Q107520|Q107520]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welat%C3%AAn_t%C3%AArb%C3%BBna_berhem%C3%AAn_hundur%C3%AEn_her_ser%C3%AE [[:d:Q108977|Q108977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adapa [[:d:Q1051459|Q1051459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezinb%C3%BBna_lojist%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q1052379|Q1052379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem [[:d:Q1053254|Q1053254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemxane [[:d:Q1053332|Q1053332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest%C3%AA_b%C3%AAhnkirin%C3%AA [[:d:Q1054094|Q1054094]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendera_t%C3%AAketin%C3%AA [[:d:Q1075664|Q1075664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_deryay%C3%AE [[:d:Q1088099|Q1088099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEsaba [[:d:Q1088417|Q1088417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkas%C3%AE [[:d:Q1088421|Q1088421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ioann%C3%AAs_Aksux [[:d:Q1089423|Q1089423]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%BB%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q1090081|Q1090081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forma_dadr%C3%AAs%C3%AE [[:d:Q10541491|Q10541491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danzot [[:d:Q10754363|Q10754363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezra_Fer%C3%AEk [[:d:Q10754869|Q10754869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Fransa [[:d:Q10816832|Q10816832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_DYA [[:d:Q10816993|Q10816993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cefan [[:d:Q10829993|Q10829993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brasenia_schreberi [[:d:Q10913294|Q10913294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kimsoran_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q11015000|Q11015000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grev%C3%AAn_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBn%C3%AA_y%C3%AAn_kurdan [[:d:Q11015855|Q11015855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Umer_Sultan%C3%AE [[:d:Q11018741|Q11018741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kes%C3%AAn_ku_di_2022an_de_mirine [[:d:Q107528356|Q107528356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boj%C3%AE_(ku%C3%A7ik) [[:d:Q108853286|Q108853286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Honkai:_Star_Rail [[:d:Q108896777|Q108896777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karduk [[:d:Q110196443|Q110196443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keskesor [[:d:Q1052|Q1052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brabanta_Bakur [[:d:Q1101|Q1101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar [[:d:Q10884|Q10884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%BBnpi%C5%9Ftdar_(fil%C3%BBm) [[:d:Q10915|Q10915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robot [[:d:Q11012|Q11012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AEne [[:d:Q11019|Q11019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teknoloj%C3%AE [[:d:Q11016|Q11016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBka_bideng [[:d:Q106833|Q106833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEt [[:d:Q107626|Q107626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eksekinandin [[:d:Q107706|Q107706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirkuj%C3%AE [[:d:Q107711|Q107711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Sip%C3%AE [[:d:Q1068139|Q1068139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AErlend%C3%AE [[:d:Q1068545|Q1068545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAmkilox [[:d:Q1068553|Q1068553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%AE%C3%A7eya_r%C3%BBviy%C3%AA_baday%C3%AE [[:d:Q1068559|Q1068559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salvadoraceae [[:d:Q1068569|Q1068569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_kontrol%C3%AA_ya_%C3%A7erxa_xaney%C3%AA [[:d:Q1068809|Q1068809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_Ewlekariya_Komara_%C3%87%C3%AEn [[:d:Q1068951|Q1068951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lahamu [[:d:Q1094932|Q1094932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arnavutk%C3%B6y [[:d:Q1095321|Q1095321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar%C3%AA_kanaday%C3%AE [[:d:Q1104069|Q1104069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perey%C3%AA_d%C3%AEj%C3%AEtal [[:d:Q10836209|Q10836209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesaba_spartin%C3%AA [[:d:Q10948641|Q10948641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:GEO [[:d:Q10948883|Q10948883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evdalan [[:d:Q10949578|Q10949578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_Omeran_(nahiye) [[:d:Q10950852|Q10950852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elhediyet_elhem%C3%AEdiye [[:d:Q11033568|Q11033568]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AElvank_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q11041499|Q11041499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bardaha [[:d:Q107639330|Q107639330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Homo_bodoensis [[:d:Q109302884|Q109302884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Talbe%C5%9F [[:d:Q109383703|Q109383703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Fransa/box-header [[:d:Q109391467|Q109391467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_B%C3%AEracik%C3%AA [[:d:Q109393443|Q109393443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rah%C3%AEm_Re%C5%9F%C3%AEd%C3%AE [[:d:Q110210466|Q110210466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxwaznameya_Boushaki_ji_bo_maf%C3%AAn_siyas%C3%AE_y%C3%AAn_Cezay%C3%AEr%C3%AE [[:d:Q110233804|Q110233804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_%C5%9Feytanok [[:d:Q110257504|Q110257504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reng [[:d:Q1075|Q1075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Limburg,_Holenda [[:d:Q1093|Q1093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ripoll%C3%A8s [[:d:Q10930|Q10930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrotxa [[:d:Q10932|Q10932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%AEr [[:d:Q10943|Q10943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyar%C3%AE [[:d:Q11023|Q11023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAragihandin [[:d:Q11024|Q11024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojnameger%C3%AE [[:d:Q11030|Q11030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agah%C3%AE [[:d:Q11028|Q11028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefon [[:d:Q11035|Q11035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojname [[:d:Q11032|Q11032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apemen%C3%AE [[:d:Q11033|Q11033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Rolling_Stones [[:d:Q11036|Q11036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87and [[:d:Q11042|Q11042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Os%C3%AAt [[:d:Q106955|Q106955]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rea [[:d:Q108419|Q108419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Berxwedana_Xudan [[:d:Q108462|Q108462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kim_Yong-nam [[:d:Q110456|Q110456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navnetewey%C3%AE [[:d:Q1072012|Q1072012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutha [[:d:Q1096108|Q1096108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wal%C3%AEereb [[:d:Q10778077|Q10778077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekan [[:d:Q10778272|Q10778272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxy%C3%BBsif [[:d:Q10842806|Q10842806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heqv%C3%AArd%C3%AE [[:d:Q10844024|Q10844024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meyab [[:d:Q10859035|Q10859035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eng%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q10860839|Q10860839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ageray%C3%AEs_(alb%C3%BBm) [[:d:Q10961271|Q10961271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ortan [[:d:Q10963761|Q10963761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBtikan [[:d:Q10968053|Q10968053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar [[:d:Q10968373|Q10968373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tilko%C3%A7er [[:d:Q10971503|Q10971503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenneth_Robert_Scott [[:d:Q106982362|Q106982362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser_deryay%C3%AE [[:d:Q107721276|Q107721276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En%C3%AEsiyat%C3%AEva_Zarok%C3%AAn_Agir [[:d:Q107804942|Q107804942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esa_Zarep%C3%BBr [[:d:Q108516960|Q108516960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdnas%C3%AE [[:d:Q1069|Q1069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/@ [[:d:Q10714|Q10714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kojeran [[:d:Q10850|Q10850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Spanyay%C3%AA [[:d:Q10859|Q10859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevok [[:d:Q10856|Q10856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEga_r%C3%BBgbiy%C3%AA [[:d:Q10962|Q10962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_german%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat [[:d:Q108662|Q108662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bil%C3%BBrvan%C3%AA_gund%C3%AA_mi%C5%9Fkan [[:d:Q111502|Q111502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_giraniy%C3%AA [[:d:Q114084|Q114084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yezdan%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q1107103|Q1107103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commelinidae [[:d:Q1115272|Q1115272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex%C5%9F%C3%AEna_h%C3%AAkexane [[:d:Q1115376|Q1115376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Cih%C3%BByan_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q1141090|Q1141090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Yemen%C3%AA [[:d:Q1141249|Q1141249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Microsoft_Windows%C3%AA [[:d:Q1141703|Q1141703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Howto [[:d:Q1142825|Q1142825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezg%C3%AEnka [[:d:Q1142848|Q1142848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBna_tiromb%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q1142905|Q1142905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEbetnas%C3%AE [[:d:Q1143760|Q1143760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PDFCreator [[:d:Q1143775|Q1143775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cumhuriyet_(rojname) [[:d:Q1143794|Q1143794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dutar [[:d:Q1143814|Q1143814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Ciwan%C3%AAn_Azad_a_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q10861978|Q10861978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Gel%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q10861982|Q10861982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Azad%C3%AE_%C3%BB_Demokrasiya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q10861980|Q10861980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_Wan%C3%AA [[:d:Q10863021|Q10863021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q10876842|Q10876842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAyavk [[:d:Q10973598|Q10973598]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ua-Ildak [[:d:Q10974765|Q10974765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxbizin%C3%AE [[:d:Q10975009|Q10975009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muat%C3%AE [[:d:Q10975918|Q10975918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkarnunna [[:d:Q10976369|Q10976369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Silo_Qiz [[:d:Q10977430|Q10977430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kabta [[:d:Q10977687|Q10977687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_%C5%9Een_(karsaz) [[:d:Q10988504|Q10988504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uryan_Xidir [[:d:Q10989272|Q10989272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Civata_W%C3%AEk%C3%AEproje [[:d:Q11063506|Q11063506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost_(gundistan) [[:d:Q11084306|Q11084306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dipstick [[:d:Q11089636|Q11089636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Az_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q11137996|Q11137996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemawend [[:d:Q11151377|Q11151377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Hesenan [[:d:Q11436152|Q11436152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_Batizm%C3%AA [[:d:Q108783890|Q108783890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed%C3%AA_Rewad%C3%AE [[:d:Q110800048|Q110800048]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBlwara_Bangabandhu [[:d:Q110814035|Q110814035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Eunice_(2022) [[:d:Q110953177|Q110953177]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buse_Meral [[:d:Q111368642|Q111368642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sauroloj%C3%AE [[:d:Q111389636|Q111389636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luristan_(erdn%C3%AEgar%C3%AE) [[:d:Q111392363|Q111392363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Merd%C3%AA [[:d:Q111475107|Q111475107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dotin [[:d:Q111516624|Q111516624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdayetiya_%C3%AEslam%C3%AE [[:d:Q111590572|Q111590572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAvekirina_Ba%C5%9F%C3%BBr_%C3%BB_Rojhilat%C3%AA_%C3%9Bkraynay%C3%AA [[:d:Q114096220|Q114096220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertek%C3%AAn_li_ser_ku%C5%9Ftina_J%C3%AEna_Em%C3%AEn%C3%AE_2022 [[:d:Q114151812|Q114151812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Ian [[:d:Q114160017|Q114160017]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_le%C5%9Fker%C3%AE_ya_%C3%AElona_2022an_li_Burk%C3%AEna_Fasoy%C3%AA [[:d:Q114341504|Q114341504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elsas [[:d:Q1142|Q1142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q10874|Q10874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEatlon [[:d:Q10980|Q10980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hingiv [[:d:Q10987|Q10987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArnas [[:d:Q11063|Q11063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_gera_xw%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q11068|Q11068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amnez%C3%AE [[:d:Q11072|Q11072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_hormonan [[:d:Q11078|Q11078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_parkinson%C3%AA [[:d:Q11085|Q11085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87olyak [[:d:Q11088|Q11088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navn%C3%AE%C5%9Fana_IP [[:d:Q11135|Q11135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Fe [[:d:Q11158|Q11158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik [[:d:Q11410|Q11410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nerd [[:d:Q11411|Q11411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rak%C3%AA%C5%9F [[:d:Q11412|Q11412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karate [[:d:Q11419|Q11419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyzok [[:d:Q11422|Q11422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bariste [[:d:Q11423|Q11423]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C5%9Fanek [[:d:Q11421|Q11421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanza [[:d:Q11426|Q11426]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElm [[:d:Q11424|Q11424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eile [[:d:Q11435|Q11435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaz [[:d:Q11432|Q11432]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-bulgar [[:d:Q110117|Q110117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner%C3%AAn_l%C3%AAdan%C3%AA_y%C3%AAn_hevedudan%C3%AE [[:d:Q114466|Q114466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirgeh [[:d:Q115278|Q115278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Iraq%C3%AA [[:d:Q116752|Q116752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bm_Kuls%C3%BBm [[:d:Q1110560|Q1110560]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjala_avjen%C3%AEker_a_gewr [[:d:Q1110676|Q1110676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qul%C3%AEbeg,_Armav%C3%AEr [[:d:Q1144641|Q1144641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C5%9F%C3%AEley%C3%AA [[:d:Q1145205|Q1145205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suk%C3%BBk [[:d:Q1145541|Q1145541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%BBgorkirina_gaz%C3%AAn_henasedan%C3%AA [[:d:Q1146120|Q1146120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_%C3%8Az%C3%AEd [[:d:Q1147008|Q1147008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Mahmut_%C3%9Cnl%C3%BC [[:d:Q1151080|Q1151080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehman%C3%AE [[:d:Q1152210|Q1152210]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Wolfram [[:d:Q1153641|Q1153641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesayetiya_pas%C3%AEv-agres%C3%AEv [[:d:Q1153809|Q1153809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirvan%C3%AE [[:d:Q1154336|Q1154336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C4%B1v%C4%B1kl%C4%B1 [[:d:Q10999707|Q10999707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mewlida_Neb%C3%AE [[:d:Q11008913|Q11008913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelale_(nahiye) [[:d:Q11184143|Q11184143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_etnod%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q11197007|Q11197007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tubemate [[:d:Q110064316|Q110064316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ZBMATH [[:d:Q111044348|Q111044348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Rojavaya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q111739370|Q111739370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_ereb_%C3%BB_misilman [[:d:Q111939431|Q111939431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doza_Koban%C3%AE [[:d:Q111952118|Q111952118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Micah%C3%AEd%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q111972818|Q111972818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Nong_Bua_Lamphu_2022 [[:d:Q114435170|Q114435170]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teq%C3%AEna_Pira_Ker%C3%A7%C3%AA_2022 [[:d:Q114492886|Q114492886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Kanada/Nirx [[:d:Q114562595|Q114562595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Julia_(2022) [[:d:Q114563438|Q114563438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hengaw [[:d:Q114660373|Q114660373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewldana_ku%C5%9Ftina_%C3%8Emran_Xan [[:d:Q115036627|Q115036627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Table_TOC [[:d:Q115245238|Q115245238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9F%C3%AEva_Annay%C3%AA [[:d:Q115288326|Q115288326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tab%C3%BBra_Turan [[:d:Q115369646|Q115369646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AA_karebay%C3%AE [[:d:Q1111|Q1111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antwerpen_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q1116|Q1116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merk%C3%BBr_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q1150|Q1150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hector_Berlioz [[:d:Q1151|Q1151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michigan [[:d:Q1166|Q1166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Go%C5%9Ft [[:d:Q10990|Q10990]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kartol [[:d:Q10998|Q10998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekir [[:d:Q11002|Q11002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soya [[:d:Q11006|Q11006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebze [[:d:Q11004|Q11004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malang_Regency [[:d:Q11095|Q11095]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_dolar%C3%AA [[:d:Q11110|Q11110]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_julian%C3%AE [[:d:Q11184|Q11184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk%C3%AE [[:d:Q11190|Q11190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelheya_C%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q11188|Q11188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarayevo [[:d:Q11194|Q11194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz_(k%C3%AEmya) [[:d:Q11193|Q11193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C3%A7erxe [[:d:Q11442|Q11442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q11446|Q11446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87andin%C3%AE [[:d:Q11451|Q11451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serena_Williams [[:d:Q11459|Q11459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvragihbar [[:d:Q11456|Q11456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pemb%C3%BB [[:d:Q11457|Q11457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil [[:d:Q11460|Q11460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng [[:d:Q11461|Q11461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nanoteknoloj%C3%AE [[:d:Q11468|Q11468]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cam [[:d:Q11469|Q11469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwan%C3%AAn_%C3%87epgir_%C3%AAn_Sol%C3%AEd [[:d:Q11514|Q11514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teorema_P%C3%AEtagoras [[:d:Q11518|Q11518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behram_(gerst%C3%AArk) [[:d:Q111|Q111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_girav%C3%AE [[:d:Q112099|Q112099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblem [[:d:Q112110|Q112110]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niagara_County,_New_York [[:d:Q114969|Q114969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eugen_Bleuler [[:d:Q115506|Q115506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hol_(riwek) [[:d:Q117085|Q117085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourguignon-l%C3%A8s-Conflans [[:d:Q117106|Q117106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gastroenteroloj%C3%AE [[:d:Q120569|Q120569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colton_Ford [[:d:Q1112161|Q1112161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Adams [[:d:Q1122204|Q1122204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaizinkalns [[:d:Q1122342|Q1122342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEzaya_Betlaneya_Xebat%C3%AA [[:d:Q1147138|Q1147138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_siyas%C3%AE [[:d:Q1147507|Q1147507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelgo%C5%9Far_(kul%C3%AElk) [[:d:Q1148029|Q1148029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAj%C3%AEdank [[:d:Q1148039|Q1148039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evrensel [[:d:Q1149161|Q1149161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_ti%C5%9Ftan [[:d:Q1149275|Q1149275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pomy,_Aude [[:d:Q1149530|Q1149530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilx%C3%BBns [[:d:Q1154857|Q1154857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_birakuj%C3%AE [[:d:Q1154912|Q1154912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiriziya_Jor%C3%AEn [[:d:Q1154934|Q1154934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiriziya_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q1154958|Q1154958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xap%C3%BB%C5%9Fk%C3%AE [[:d:Q1155144|Q1155144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaxin [[:d:Q1155149|Q1155149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgerarm%C3%BBdl%C3%AE [[:d:Q1155191|Q1155191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarg%C3%AEd%C3%AE [[:d:Q1155199|Q1155199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sindel%C3%AE [[:d:Q1155352|Q1155352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menge [[:d:Q1155436|Q1155436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Files [[:d:Q1155538|Q1155538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgertanz%C3%BBt [[:d:Q1155582|Q1155582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xenege [[:d:Q1155624|Q1155624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87en%C3%A7%C3%BBla_Jor%C3%AEn [[:d:Q1155634|Q1155634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87en%C3%A7%C3%BBla_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q1155693|Q1155693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paxnik [[:d:Q1155776|Q1155776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salih_Zeki [[:d:Q1155931|Q1155931]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ard%C3%BBste [[:d:Q1156094|Q1156094]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abrans,_Xart [[:d:Q1156262|Q1156262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9For%C3%AE [[:d:Q1156276|Q1156276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torensor [[:d:Q1156351|Q1156351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erginis [[:d:Q1156569|Q1156569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shari_Weiser [[:d:Q1167640|Q1167640]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Iyonyan [[:d:Q1167788|Q1167788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyariya_sersal%C3%AA_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q1168338|Q1168338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_gurc%C3%AE [[:d:Q1199026|Q1199026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_serb%C3%AE [[:d:Q1199030|Q1199030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_makedon%C3%AE [[:d:Q1199032|Q1199032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_alban%C3%AE [[:d:Q1199173|Q1199173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengnasiya_bil%C3%AAvkirin%C3%AA [[:d:Q1200775|Q1200775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehak [[:d:Q1200843|Q1200843]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deurne,_Bel%C3%A7%C3%AEka [[:d:Q1201672|Q1201672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Point_Roberts [[:d:Q1203794|Q1203794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Whitelist [[:d:Q11679506|Q11679506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Suggestions [[:d:Q11679510|Q11679510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Xeletiy%C3%AAn_%C3%A7avkaniy%C3%AA [[:d:Q12015580|Q12015580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q12020074|Q12020074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_bank%C3%AA [[:d:Q12032169|Q12032169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marek_%C4%8Cejka [[:d:Q12035320|Q12035320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Awistralyay%C3%AA [[:d:Q12060728|Q12060728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q12060881|Q12060881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kel%C3%AEle_%C3%BB_Dimne_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q12064127|Q12064127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_CANTICN [[:d:Q111193492|Q111193492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/AUA_Framework [[:d:Q112131421|Q112131421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SAS [[:d:Q112176862|Q112176862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Testa_%C3%8Engil%C3%AEz%C3%AE_ya_Duolingo [[:d:Q112316754|Q112316754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Riedel [[:d:Q112407628|Q112407628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Trop%C3%AEkal_a_Nalgae_(2022) [[:d:Q114874666|Q114874666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAwirzeya_Cindaran_a_S%C3%AA%C3%BBl%C3%AA [[:d:Q114912414|Q114912414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_bi_bombeyan_li_Mogad%C3%AE%C5%9Fuy%C3%AA_2022 [[:d:Q114926903|Q114926903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilwe%C5%9Fandina_Pira_Morb%C3%AE_2022 [[:d:Q114943882|Q114943882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Hevkar%C3%AE_ya_Partiy%C3%AAn_Kurdistana_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q114948235|Q114948235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ChatGPT [[:d:Q115564437|Q115564437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%AEme_Evdirehman [[:d:Q115655132|Q115655132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skandala_gendeliy%C3%AA_ya_Qeter%C3%AA_li_parlamena_Ewropay%C3%AA_2022 [[:d:Q115681322|Q115681322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%87ekoslovakya [[:d:Q115705793|Q115705793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEjadkujiya_Tirkmen%C3%AAn_Iraq%C3%AA [[:d:Q116783960|Q116783960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_KANTO [[:d:Q116938150|Q116938150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q117084542|Q117084542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Vpad [[:d:Q120175462|Q120175462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Threads [[:d:Q120281745|Q120281745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/config [[:d:Q120667445|Q120667445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Michigan [[:d:Q1169|Q1169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hessen [[:d:Q1199|Q1199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya [[:d:Q1202|Q1202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rheinland-Pfalz [[:d:Q1200|Q1200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saarland [[:d:Q1201|Q1201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Illinois [[:d:Q1204|Q1204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tur%C3%AEngiya [[:d:Q1205|Q1205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pentagon [[:d:Q11208|Q11208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevk%C3%AA%C5%9Feya_d%C3%AEferensiyel [[:d:Q11214|Q11214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Esman%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q11223|Q11223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEnok [[:d:Q11221|Q11221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Vista [[:d:Q11230|Q11230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kubuntu [[:d:Q11250|Q11250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AA [[:d:Q11254|Q11254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Times_Square [[:d:Q11259|Q11259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wext [[:d:Q11471|Q11471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plast%C3%AEk [[:d:Q11474|Q11474]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaxez [[:d:Q11472|Q11472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBerd [[:d:Q11500|Q11500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar [[:d:Q11563|Q11563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEgir%C3%AA_Serok%C3%AA_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q11699|Q11699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokdewlet%C3%AA_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q11696|Q11696]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_V%C3%AErj%C3%AEn_%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q11703|Q11703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwaringeh [[:d:Q11707|Q11707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senfoniya_9em_a_Beethoven [[:d:Q11989|Q11989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kylie_Minogue [[:d:Q11998|Q11998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%BB [[:d:Q12004|Q12004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Maps [[:d:Q12013|Q12013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_News [[:d:Q12020|Q12020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87am [[:d:Q12024|Q12024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Lor%C3%AE [[:d:Q112745|Q112745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AAdera_pileya_yekem [[:d:Q112754|Q112754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Operasyona_Xal%C3%AE%C3%A7eya_Efs%C3%BBn%C3%AE_(Yemen) [[:d:Q113016|Q113016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Josef_Christian_Aigner [[:d:Q113028|Q113028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Berner [[:d:Q113038|Q113038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/August_Aichhorn [[:d:Q113247|Q113247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senargent-Mignafans [[:d:Q113274|Q113274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belfahy [[:d:Q113314|Q113314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Magic_Kaito [[:d:Q113329|Q113329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fretigney-et-Velloreille [[:d:Q113533|Q113533]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meriv%C3%AAn_reben_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q117293|Q117293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%AEgor%C3%AE_Perelman [[:d:Q117346|Q117346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalkurd_FF [[:d:Q120705|Q120705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubarekirin [[:d:Q120877|Q120877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apand%C3%AEs%C3%AEt [[:d:Q121041|Q121041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superkomputer [[:d:Q121117|Q121117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sosyaldemokras%C3%AE [[:d:Q121254|Q121254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Profesor [[:d:Q121594|Q121594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raymond_Battegay [[:d:Q123853|Q123853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Royal_Society [[:d:Q123885|Q123885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radovan_Karad%C5%BEi%C4%87 [[:d:Q123923|Q123923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leza_deng%C3%AE [[:d:Q124003|Q124003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekat [[:d:Q124058|Q124058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le%C5%9Fciwan%C3%AE [[:d:Q124100|Q124100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewteka_p%C3%AAlp%C3%AAlok%C3%AE [[:d:Q124164|Q124164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragihbar [[:d:Q124291|Q124291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qedra_zahir%C3%AE [[:d:Q124313|Q124313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevzayend%C3%AEt%C3%AE_di_helbest%C3%AAn_ev%C3%AEn%C3%AA_y%C3%AAn_faris%C3%AE_de [[:d:Q1126298|Q1126298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E8 [[:d:Q1129207|Q1129207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epgir%C3%AAn_tund [[:d:Q1129409|Q1129409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_Rockefeller [[:d:Q1130469|Q1130469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeng [[:d:Q1130524|Q1130524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hip-hop_(bin%C3%A7ande) [[:d:Q1132127|Q1132127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEvaya_Tolhildan%C3%AA_ya_Tirk%C3%AE [[:d:Q1133450|Q1133450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navrasta_Erdn%C3%AEgar%C3%AE_ya_Ewropa [[:d:Q1133467|Q1133467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coronaviridae [[:d:Q1134583|Q1134583]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErgan [[:d:Q1135034|Q1135034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dil%C3%AAman [[:d:Q1157591|Q1157591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBya_b%C3%AAdengiy%C3%AA [[:d:Q1157739|Q1157739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pizirk [[:d:Q1172159|Q1172159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hed%C3%AEsvan [[:d:Q1172458|Q1172458]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kayunga_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1207391|Q1207391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leduc,_Alberta [[:d:Q1207513|Q1207513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derg%C3%BB%C5%9Fa_%C5%9Faristaniy%C3%AA [[:d:Q1207629|Q1207629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eskele [[:d:Q11723008|Q11723008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Self%C3%AE [[:d:Q12068677|Q12068677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata [[:d:Q12069631|Q12069631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamdi_Ulukaya [[:d:Q12071778|Q12071778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sembola_alanasiy%C3%AA [[:d:Q12152721|Q12152721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Cografya [[:d:Q12153864|Q12153864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Huner [[:d:Q12154011|Q12154011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Felsefe_%C3%BB_d%C3%AEn [[:d:Q12154114|Q12154114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Civak_%C3%BB_zanist%C3%AAn_civak%C3%AE [[:d:Q12154199|Q12154199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Jiyana_rojane [[:d:Q12154211|Q12154211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Biyoloj%C3%AE_%C3%BB_zanist%C3%AAn_sihet%C3%AA [[:d:Q12154283|Q12154283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Teknoloj%C3%AE [[:d:Q12154377|Q12154377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Matemat%C3%AEk [[:d:Q12154424|Q12154424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Zanist%C3%AAn_fiz%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q12154601|Q12154601]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stefania_Turkewich [[:d:Q12162960|Q12162960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasabi [[:d:Q12378304|Q12378304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Di_xewnan_de_j%C3%AE_ez_%C3%AA_ziman%C3%AA_xwe_winda_nekim_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q12392579|Q12392579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehti [[:d:Q12434165|Q12434165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Ku%C5%9Fman [[:d:Q112796337|Q112796337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Webb%27s_First_Deep_Field [[:d:Q113019754|Q113019754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Timothy_Jones_II [[:d:Q113130840|Q113130840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maratona_London%C3%AA_2022 [[:d:Q113549384|Q113549384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_m%C3%AAr_li_gor%C3%AE_neteweyan [[:d:Q117157186|Q117157186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lehiya_Riha_%C3%BB_Sems%C3%BBr%C3%AA_2023 [[:d:Q117187770|Q117187770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran [[:d:Q117193485|Q117193485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftina_Didem_Akay [[:d:Q117196867|Q117196867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BNFdata [[:d:Q117197805|Q117197805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Libris [[:d:Q117197808|Q117197808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Structurae_structure [[:d:Q117197855|Q117197855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_KBR [[:d:Q117197860|Q117197860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Pleiades [[:d:Q117197861|Q117197861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_WorldCat_Entities [[:d:Q117197869|Q117197869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Emmy [[:d:Q117197952|Q117197952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Transinvest [[:d:Q117206645|Q117206645]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_GVP [[:d:Q117219115|Q117219115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Structurae_person [[:d:Q117219118|Q117219118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_EUTA_person [[:d:Q117219123|Q117219123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_EUTA [[:d:Q117219125|Q117219125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/templatepage [[:d:Q120682781|Q120682781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner/auxiliary [[:d:Q120683254|Q120683254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/subst [[:d:Q120769077|Q120769077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/subst [[:d:Q121097887|Q121097887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9lizaire_%C3%BB_Zarok%C3%AAn_Frey [[:d:Q121435688|Q121435688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin_li_Antarkt%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q123745306|Q123745306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE_y%C3%AAn_jin [[:d:Q123745747|Q123745747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_awistir%C3%AE_y%C3%AAn_jin [[:d:Q123745748|Q123745748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pev%C3%A7%C3%BBna_PKK_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q123857391|Q123857391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Arjen_Ar%C3%AE [[:d:Q123865007|Q123865007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Qanat%C3%AA_Kurdo [[:d:Q123865061|Q123865061]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endazyar%C3%AAn_kurd [[:d:Q123877047|Q123877047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pu%C5%9F%C3%AE [[:d:Q123934414|Q123934414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WikiProject_banner_related [[:d:Q123991456|Q123991456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WPBannerMeta/templatepage/deduceimportance [[:d:Q124038059|Q124038059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commeny [[:d:Q124042038|Q124042038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Diz%C3%AAn_jin_%C3%AAn_honak%C3%AE [[:d:Q124044173|Q124044173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Maf%C3%AAn_mirovan_li_gor%C3%AE_cihan [[:d:Q124052599|Q124052599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Vital_article_count [[:d:Q124249564|Q124249564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xelatgir%C3%AAn_Xelata_%C5%9Eerefnamey%C3%AA [[:d:Q124288320|Q124288320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Munzur_%C3%87em [[:d:Q124289819|Q124289819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_tirk [[:d:Q124305471|Q124305471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eervan%C3%AAn_jin_%C3%AAn_honak%C3%AE [[:d:Q124326769|Q124326769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q124330388|Q124330388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan [[:d:Q124330394|Q124330394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan [[:d:Q124330419|Q124330419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-bef/check [[:d:Q124351612|Q124351612]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-aft/check [[:d:Q124351613|Q124351613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Komar%C3%AAn_ber%C3%AA_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan [[:d:Q124353504|Q124353504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Format_revisiontimestamp [[:d:Q124360872|Q124360872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya-Anhalt [[:d:Q1206|Q1206]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakotaya_Bakur [[:d:Q1207|Q1207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakotaya_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q1211|Q1211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brandenburg [[:d:Q1208|Q1208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bremen_(her%C3%AAm) [[:d:Q1209|Q1209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wyoming [[:d:Q1214|Q1214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montana [[:d:Q1212|Q1212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Okyan%C3%BBsa_Hind%C3%AE [[:d:Q1239|Q1239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_K%C3%BBbay%C3%AA [[:d:Q11264|Q11264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fulgencio_Batista [[:d:Q11270|Q11270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sersal [[:d:Q11269|Q11269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balaxane [[:d:Q11303|Q11303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wekhev%C3%AE [[:d:Q11345|Q11345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apache [[:d:Q11354|Q11354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoke [[:d:Q11352|Q11352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/San%C3%AE [[:d:Q11574|Q11574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garis [[:d:Q11575|Q11575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelvin [[:d:Q11579|Q11579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ra%C3%BAl_Gonz%C3%A1lez [[:d:Q11576|Q11576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Appenzell_Ausserrhoden [[:d:Q12079|Q12079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolera [[:d:Q12090|Q12090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Dunant [[:d:Q12091|Q12091]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Appenzell_Innerrhoden [[:d:Q12094|Q12094]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eil%C3%AAl [[:d:Q12099|Q12099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Key [[:d:Q12097|Q12097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBrbaz%C3%AE [[:d:Q12100|Q12100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genim [[:d:Q12106|Q12106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEhagul%C3%AE [[:d:Q12104|Q12104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gilgil [[:d:Q12111|Q12111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dan [[:d:Q12117|Q12117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucerne_(kanton) [[:d:Q12121|Q12121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricel [[:d:Q12126|Q12126]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betelcewza [[:d:Q12124|Q12124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bretanya [[:d:Q12130|Q12130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diransaz%C3%AE [[:d:Q12128|Q12128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkopat%C3%AE [[:d:Q12135|Q12135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salname [[:d:Q12132|Q12132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_gregor%C3%AE [[:d:Q12138|Q12138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9F%C3%AE [[:d:Q12136|Q12136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fa_saet%C3%AA [[:d:Q12143|Q12143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basel-Landschaft [[:d:Q12146|Q12146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tendurist%C3%AE [[:d:Q12147|Q12147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tutankhamun [[:d:Q12154|Q12154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_mas%C3%BBlkey%C3%AAn_dil [[:d:Q12152|Q12152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lerzeta [[:d:Q12156|Q12156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antar%C3%AAs [[:d:Q12166|Q12166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Legend_of_Zelda [[:d:Q12393|Q12393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uri_(kanton) [[:d:Q12404|Q12404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mona_L%C3%AEza [[:d:Q12418|Q12418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEren%C3%AA [[:d:Q12431|Q12431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwyz_(kanton) [[:d:Q12433|Q12433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mars_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q112|Q112]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ft%C3%AA_Q%C3%A2nok [[:d:Q116137|Q116137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chemilly,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q117427|Q117427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyagezk [[:d:Q121671|Q121671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akupunktur [[:d:Q121713|Q121713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAw%C3%AA_gaz%C3%AA [[:d:Q121750|Q121750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eros [[:d:Q121973|Q121973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fruktoz [[:d:Q122043|Q122043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asik_(Capreolus_capreolus) [[:d:Q122069|Q122069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdeya_Hesin%C3%AE [[:d:Q124425|Q124425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil%C5%9Fok [[:d:Q124441|Q124441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_C%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q124473|Q124473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BCzen_Tekkal [[:d:Q124583|Q124583]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Atalan [[:d:Q124586|Q124586]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mely_Kiyak [[:d:Q124589|Q124589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kan%C3%AE [[:d:Q124714|Q124714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernst_Aeppli [[:d:Q124795|Q124795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Misir%C3%AA [[:d:Q124943|Q124943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex%C3%A7evan%C3%AE [[:d:Q124946|Q124946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukeia [[:d:Q1136681|Q1136681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Ma [[:d:Q1137062|Q1137062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gul%C5%9Fimik [[:d:Q1137428|Q1137428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Dad%C3%AA [[:d:Q1137809|Q1137809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spiyaw [[:d:Q1160505|Q1160505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dav%C3%AEd_Alroy [[:d:Q1173561|Q1173561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_J._Asher [[:d:Q1174825|Q1174825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar%C3%AA_Dawid%C3%AE [[:d:Q1177750|Q1177750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Defraggler [[:d:Q1182754|Q1182754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aelius_Nicon [[:d:Q1218142|Q1218142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gera_li_dor_dinyay%C3%AA_di_80_rojan_de_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q1219561|Q1219561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Euzko_Gudarostea [[:d:Q1244551|Q1244551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radnorshire [[:d:Q1244778|Q1244778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monmouthshire [[:d:Q1245075|Q1245075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kista [[:d:Q1245744|Q1245744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Batman [[:d:Q1247201|Q1247201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Nursery_%22Alice%22 [[:d:Q1248205|Q1248205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistana_Sor [[:d:Q1249873|Q1249873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilqan [[:d:Q4940025|Q4940025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teoriya_peresan%C3%AA [[:d:Q11640129|Q11640129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lionel_Sternberger [[:d:Q11757638|Q11757638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dasn%C3%AE [[:d:Q12187201|Q12187201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesc%C3%AEda_Eqsa [[:d:Q12192963|Q12192963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nej%C3%AEb%C3%BBd%C3%AEn_Semerqend%C3%AE [[:d:Q12194294|Q12194294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezol%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q12195337|Q12195337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiyamet [[:d:Q12200906|Q12200906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9Eiwan_Sid%C3%AEq_Mehm%C3%BBd [[:d:Q12201163|Q12201163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heya [[:d:Q12209731|Q12209731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEfey%C3%AAn_Ra%C5%9Fid%C3%BBn [[:d:Q12490507|Q12490507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_Let%C3%AEfiyan [[:d:Q113655709|Q113655709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Mezin_a_Astanay%C3%AA [[:d:Q113675887|Q113675887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Toraq [[:d:Q116007203|Q116007203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molla_Mehmet_Karay%C4%B1lan [[:d:Q116028767|Q116028767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Girav%C3%AAn_Br%C3%AEtan%C3%AE [[:d:Q116035911|Q116035911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdegirtina_kongreya_Brez%C3%AEl%C3%AA_2023 [[:d:Q116142348|Q116142348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abbas_Ismail [[:d:Q116170068|Q116170068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behmen_Do%C4%9Fu [[:d:Q116236973|Q116236973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Humza_Yousaf [[:d:Q117475592|Q117475592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_kurd [[:d:Q117478132|Q117478132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin [[:d:Q117600605|Q117600605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Prado [[:d:Q117714510|Q117714510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_National_Gallery_of_Canada [[:d:Q117714513|Q117714513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Mus%C3%A9e_d%27Orsay [[:d:Q117750420|Q117750420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AAv%C3%AAn_z%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q117781169|Q117781169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Atalant%C3%AA [[:d:Q117781188|Q117781188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Graphs_disabled [[:d:Q117803283|Q117803283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rapvan%C3%AAn_kurd [[:d:Q117825262|Q117825262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Balafirgeh%C3%AAn_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q117829136|Q117829136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Yewnanistan%C3%AA [[:d:Q117843924|Q117843924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BMLO [[:d:Q118154117|Q118154117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BRAHMS_artist [[:d:Q118154124|Q118154124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_BRAHMS_work [[:d:Q118154128|Q118154128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:K%C3%BBhpaye_(nav%C3%A7e) [[:d:Q118195904|Q118195904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gel%C3%AAn_Afr%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q118234333|Q118234333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_osman%C3%AE [[:d:Q118247609|Q118247609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA_li_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA_ya_Iraq%C3%AA [[:d:Q121886188|Q121886188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_le%C5%9Fker%C3%AE_li_gor%C3%AE_cihan [[:d:Q124365812|Q124365812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mele_Evdilay%C3%AA_Timoq%C3%AE [[:d:Q124451196|Q124451196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Arabic [[:d:Q124472594|Q124472594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Danish [[:d:Q124472616|Q124472616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Dutch [[:d:Q124472674|Q124472674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Citation/subst [[:d:Q124472717|Q124472717]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Norwegian [[:d:Q124472788|Q124472788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Portuguese [[:d:Q124472797|Q124472797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_book/Turkish [[:d:Q124473030|Q124473030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/Norwegian [[:d:Q124473068|Q124473068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_web/Italian_or_Spanish [[:d:Q124473079|Q124473079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Portuguese [[:d:Q124473109|Q124473109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Catalan [[:d:Q124473138|Q124473138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Arabic [[:d:Q124473151|Q124473151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Swedish [[:d:Q124473158|Q124473158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Portuguese [[:d:Q124473173|Q124473173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Polish [[:d:Q124473183|Q124473183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Norwegian [[:d:Q124473194|Q124473194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Italian [[:d:Q124473205|Q124473205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Finnish [[:d:Q124473224|Q124473224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Dutch [[:d:Q124473228|Q124473228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/Danish [[:d:Q124473232|Q124473232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_journal/subst [[:d:Q124476283|Q124476283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hizbullaha_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q124547285|Q124547285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Sitelink [[:d:Q124569923|Q124569923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bajar_%C3%BB_bajarok%C3%AAn_Friuli-Venezia_Giulia [[:d:Q124662958|Q124662958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategoriy%C3%AAn_paqijkirin%C3%AA_ji_adar_2024 [[:d:Q124708429|Q124708429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_adar_2024 [[:d:Q124708779|Q124708779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Platforma_Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE [[:d:Q124708996|Q124708996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_adar_2024 [[:d:Q124727032|Q124727032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAzimana_xelet_ji_adar_2024 [[:d:Q124743728|Q124743728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reddit [[:d:Q1136|Q1136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorraine [[:d:Q1137|Q1137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andhra_Prade%C5%9F [[:d:Q1159|Q1159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Prade%C5%9F [[:d:Q1162|Q1162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burgonya [[:d:Q1173|Q1173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ak%C3%AEtanya [[:d:Q1179|Q1179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosova [[:d:Q1246|Q1246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Kar%C3%AEb%C3%AA [[:d:Q1247|Q1247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormon [[:d:Q11364|Q11364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Unix [[:d:Q11368|Q11368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molekul [[:d:Q11369|Q11369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wize [[:d:Q11379|Q11379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezdan_(fiz%C3%AEk) [[:d:Q11376|Q11376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esmanger [[:d:Q11631|Q11631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEgar [[:d:Q11629|Q11629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyker [[:d:Q11634|Q11634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eano [[:d:Q11635|Q11635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dans [[:d:Q11639|Q11639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heinz_Fischer [[:d:Q11753|Q11753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_bronz%C3%AE [[:d:Q11761|Q11761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_hesin%C3%AE [[:d:Q11764|Q11764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misira_kevnare [[:d:Q11768|Q11768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yewnanistana_kevnare [[:d:Q11772|Q11772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7 [[:d:Q11788|Q11788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Adams [[:d:Q11806|Q11806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson [[:d:Q11812|Q11812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Quincy_Adams [[:d:Q11816|Q11816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedxwer%C3%AE [[:d:Q12167|Q12167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basel-Stadt [[:d:Q12172|Q12172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfaya_Kentaur%C3%AE [[:d:Q12176|Q12176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfaya_%C3%87em%C3%AE [[:d:Q12183|Q12183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijbakter%C3%AE [[:d:Q12187|Q12187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pandem%C3%AE [[:d:Q12184|Q12184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suheyl [[:d:Q12189|Q12189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Detroit [[:d:Q12439|Q12439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Monde [[:d:Q12461|Q12461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AErdoza_jimare [[:d:Q12479|Q12479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amar [[:d:Q12483|Q12483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Xel%C3%AEfe [[:d:Q12495|Q12495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamhejmar [[:d:Q12503|Q12503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q12501|Q12501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_r%C3%BBs [[:d:Q12505|Q12505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEram%C3%AEd%C3%AAn_G%C3%AEzey%C3%AA [[:d:Q12508|Q12508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Taylenday%C3%AA [[:d:Q116527|Q116527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frasne-le-Ch%C3%A2teau [[:d:Q116568|Q116568]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Fkol%C3%AE [[:d:Q116646|Q116646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xulamt%C3%AE_li_DYAy%C3%AA [[:d:Q118382|Q118382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Death_Valley [[:d:Q118388|Q118388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanyona_Mezin [[:d:Q118841|Q118841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vodafone [[:d:Q122141|Q122141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelikdar [[:d:Q122422|Q122422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eau_Claire,_Wisconsin [[:d:Q122563|Q122563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne [[:d:Q125191|Q125191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_James [[:d:Q125249|Q125249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asta_deryay%C3%AA [[:d:Q125465|Q125465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emam [[:d:Q125482|Q125482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wawik [[:d:Q125525|Q125525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ay%C5%9Fe_Polat [[:d:Q125735|Q125735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEn%C3%AEdad [[:d:Q128323|Q128323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endra [[:d:Q128335|Q128335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barkiran%C3%AE [[:d:Q128393|Q128393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEklop [[:d:Q128430|Q128430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berfp%C3%AEv [[:d:Q1138712|Q1138712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Efxanistan%C3%AA [[:d:Q1138904|Q1138904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_Kaxaz%C3%AE_(Wallpaper) [[:d:Q1139104|Q1139104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Iranica [[:d:Q1139550|Q1139550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirim%C3%A7aq [[:d:Q1140111|Q1140111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciudad_de_la_Paz [[:d:Q1140136|Q1140136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fundamental%C3%AEzma_%C3%AEslam%C3%AE [[:d:Q1140370|Q1140370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tao%C3%AEst [[:d:Q1165430|Q1165430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Edesay%C3%AA [[:d:Q1165502|Q1165502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DejaVu [[:d:Q1183463|Q1183463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teletoon [[:d:Q1183935|Q1183935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soyot [[:d:Q1185225|Q1185225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%BBrta%C5%9F [[:d:Q1185705|Q1185705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kogoro_Akechi [[:d:Q1190010|Q1190010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edessa [[:d:Q1190403|Q1190403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paqijkirina_ziman%C3%AA_%C3%AEngil%C3%AEz%C3%AE [[:d:Q1191063|Q1191063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Papax [[:d:Q1191629|Q1191629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezheb%C3%AAn_%C3%AEslam%C3%AA [[:d:Q1192063|Q1192063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Snapdragon [[:d:Q1193262|Q1193262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Markdown [[:d:Q1193600|Q1193600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teoriya_Ziman%C3%AA_Hetav%C3%AA [[:d:Q1193977|Q1193977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBbay%C3%AE [[:d:Q1195125|Q1195125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/OSI [[:d:Q1195395|Q1195395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der_Schwarm [[:d:Q1196780|Q1196780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sitarkirina_traf%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q1198538|Q1198538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Failed_States_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q1198699|Q1198699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dimil%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q1225784|Q1225784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viega [[:d:Q1250967|Q1250967]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehzade_Mistefa [[:d:Q1251392|Q1251392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/EuroPride [[:d:Q1255251|Q1255251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArnasiya_c%C3%AEhana_%C3%AEslam%C3%AE_ya_serdema_nav%C3%AEn [[:d:Q1255366|Q1255366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patr%C3%AEkxane [[:d:Q1282276|Q1282276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuvk [[:d:Q1283356|Q1283356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevjalk [[:d:Q11827352|Q11827352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doug_Aarniokoski [[:d:Q11856301|Q11856301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaja_Kallas [[:d:Q11869065|Q11869065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/World_Geodetic_System_1984 [[:d:Q11902211|Q11902211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tapur%C3%AE [[:d:Q11950886|Q11950886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AEma [[:d:Q11958122|Q11958122]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_1979an [[:d:Q11982546|Q11982546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AEgeha_S%C3%AAdnayay%C3%AA [[:d:Q12215498|Q12215498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaliye_Buqmiye [[:d:Q12229384|Q12229384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Hewl%C3%AAr%C3%AA_(nav%C3%A7e) [[:d:Q12233160|Q12233160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oman_(nav%C3%A7e) [[:d:Q12233188|Q12233188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeqlawe_(nav%C3%A7e) [[:d:Q12233197|Q12233197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxok [[:d:Q12233305|Q12233305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyal_Eb%C3%BBd [[:d:Q12237722|Q12237722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enc%C3%BBmena_Par%C3%AAzgeha_Kerk%C3%BBk%C3%AA [[:d:Q12239066|Q12239066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_Ratib_Elnabils%C3%AE [[:d:Q12240469|Q12240469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiberderxistin%C3%AAn_Quran%C3%AA [[:d:Q12249059|Q12249059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bl%C3%BBlemr [[:d:Q12251236|Q12251236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teror%C3%AEzma_cih%C3%BB [[:d:Q12252330|Q12252330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornag_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q12844053|Q12844053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Swarm_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q113841230|Q113841230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_gur [[:d:Q116467884|Q116467884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_parameter [[:d:Q118307483|Q118307483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal [[:d:Q118307486|Q118307486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal/arg [[:d:Q118307490|Q118307490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_inline/arg [[:d:Q118307495|Q118307495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Template_journal_inline [[:d:Q118307493|Q118307493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kontrola_otor%C3%AEtey%C3%AA [[:d:Q118455746|Q118455746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rudy_Tahlo [[:d:Q118602025|Q118602025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolbarnews [[:d:Q118645457|Q118645457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C4%9Fdem_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7g%C3%BCn_U%C3%A7ar [[:d:Q119505780|Q119505780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByera_binderyaya_Titan%C3%AA_2023 [[:d:Q119727363|Q119727363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Daniel [[:d:Q122311648|Q122311648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_adar_2024 [[:d:Q125103274|Q125103274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan [[:d:Q125109051|Q125109051]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman [[:d:Q125109052|Q125109052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Paytext%C3%AAn_her%C3%AAm%C3%AAn_%C3%8Etalyay%C3%AA [[:d:Q125193769|Q125193769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bergir%C3%AE_ji_z%C3%AEndedij [[:d:Q125277522|Q125277522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125303756|Q125303756]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125316906|Q125316906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125375231|Q125375231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125388074|Q125388074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125388075|Q125388075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_adar_2024 [[:d:Q125388078|Q125388078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125388079|Q125388079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125388076|Q125388076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_adar_2024 [[:d:Q125388077|Q125388077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125388080|Q125388080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125424335|Q125424335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Berhem%C3%AAn_li_ser_Kolezy%C3%BBm%C3%AA [[:d:Q125441413|Q125441413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Kenyay%C3%AA [[:d:Q125443364|Q125443364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_propaganday%C3%AA [[:d:Q125444026|Q125444026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Airalo [[:d:Q125470407|Q125470407]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Cite_news/Turkish [[:d:Q125471603|Q125471603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_n%C3%AEsan_2024 [[:d:Q125692257|Q125692257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_kurd_%C3%BB_tirkan [[:d:Q125727545|Q125727545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBndewar [[:d:Q125763560|Q125763560]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_gulan_2024 [[:d:Q125809844|Q125809844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_gulan_2024 [[:d:Q125826643|Q125826643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_gulan_2024 [[:d:Q125826644|Q125826644]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_%C3%AEfadey%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_tebax_2024 [[:d:Q128330673|Q128330673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Mahathir_Mohamad [[:d:Q128505694|Q128505694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Porto_R%C3%AEko [[:d:Q1183|Q1183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahara%C5%9Ftra [[:d:Q1191|Q1191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schleswig-Holstein [[:d:Q1194|Q1194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordrhein-Westfalen [[:d:Q1198|Q1198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecklenburg-Vorpommern [[:d:Q1196|Q1196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saksonya_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q1197|Q1197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Washington_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q1223|Q1223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr%C3%AAja_karebay%C3%AE-asinrevay%C3%AE [[:d:Q11386|Q11386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brahma [[:d:Q11389|Q11389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_xetereya_nemab%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q11394|Q11394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9Fandina_biyoloj%C3%AEk [[:d:Q11398|Q11398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_rock [[:d:Q11399|Q11399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz [[:d:Q11402|Q11402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hip-hop_(muz%C3%AEk) [[:d:Q11401|Q11401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apartheid [[:d:Q11409|Q11409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektron%C3%AEk [[:d:Q11650|Q11650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%AAma_elektr%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q11651|Q11651]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frekans [[:d:Q11652|Q11652]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diod [[:d:Q11656|Q11656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gur_%C3%BB_heft_karik [[:d:Q11848|Q11848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Henry_Harrison [[:d:Q11869|Q11869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bern_(kanton) [[:d:Q11911|Q11911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_bulgar%C3%AE [[:d:Q11913|Q11913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jenev_(kanton) [[:d:Q11917|Q11917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glarus_(kanton) [[:d:Q11922|Q11922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEtal%C3%AE [[:d:Q11920|Q11920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediyaya_bi_port%C3%BBgal%C3%AE [[:d:Q11921|Q11921]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grisons [[:d:Q11925|Q11925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solothurn_(kanton) [[:d:Q11929|Q11929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mickey_Mouse [[:d:Q11934|Q11934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zug_(kanton) [[:d:Q11933|Q11933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zur%C3%AEx_(kanton) [[:d:Q11943|Q11943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aargau [[:d:Q11972|Q11972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_S%C3%AA_Newala [[:d:Q12514|Q12514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piram%C3%AEd [[:d:Q12516|Q12516]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aztek [[:d:Q12542|Q12542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9rault [[:d:Q12545|Q12545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_Nav%C3%AEn [[:d:Q12554|Q12554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEk%C3%AEng [[:d:Q12567|Q12567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obwalden [[:d:Q12573|Q12573]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amer%C3%AEkaya_Lat%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q12585|Q12585]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tortosa [[:d:Q12812|Q12812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_%C3%8Eber%C3%AE [[:d:Q12837|Q12837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Fran%C3%A7ois_Vidocq [[:d:Q122818|Q122818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeha_Maf%C3%AAn_Mirovan_a_Ewropay%C3%AA [[:d:Q122880|Q122880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_Museddiq [[:d:Q123037|Q123037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_II [[:d:Q123088|Q123088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget [[:d:Q123190|Q123190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guher%C3%AEna_avheway%C3%AA [[:d:Q125928|Q125928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBrah%C3%AE [[:d:Q126017|Q126017]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q126065|Q126065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Ax%C3%AAn_%C3%8Enc%C3%AEl%C3%AA_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA [[:d:Q126130|Q126130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koban%C3%AE [[:d:Q126415|Q126415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Paine [[:d:Q126462|Q126462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.so [[:d:Q126480|Q126480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ftiya_N%C3%BBh [[:d:Q126553|Q126553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pragmat%C3%AEzm [[:d:Q126692|Q126692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEn%C3%AArva [[:d:Q126916|Q126916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tal%C3%AEjar%C3%AE [[:d:Q127134|Q127134]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdn%C3%AEgariya_Behram%C3%AA [[:d:Q128621|Q128621]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmas%C3%AE [[:d:Q128685|Q128685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarker%C3%AAn_dijepeydaker%C3%AE [[:d:Q128711|Q128711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricky_Martin [[:d:Q128799|Q128799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elam [[:d:Q128904|Q128904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Shang [[:d:Q128938|Q128938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AEl%C3%AA_Mezin [[:d:Q129020|Q129020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erok%C3%AAz%C3%AAn_Saint-Lawrencey%C3%AA [[:d:Q129060|Q129060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Faks [[:d:Q132744|Q132744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fkence [[:d:Q132781|Q132781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medrese [[:d:Q132834|Q132834]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Ermenistan%C3%AA [[:d:Q132856|Q132856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Gr%C3%AEnlenday%C3%AA [[:d:Q132868|Q132868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkirin [[:d:Q1226939|Q1226939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paranoya [[:d:Q1229994|Q1229994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAt%C3%AAn_Dnepropetrovsk%C3%AA [[:d:Q1232949|Q1232949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%BEa_Toma%C5%A1i%C4%87 [[:d:Q1260118|Q1260118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_%C5%9Eingal%C3%AA [[:d:Q1261898|Q1261898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:ZA [[:d:Q1263233|Q1263233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerec_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1264551|Q1264551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erridupizir [[:d:Q1265570|Q1265570]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAb%C3%BBna_Ke%C5%9Ftiya_N%C3%BBh_a_Me%C5%9Far%C3%AA [[:d:Q1267546|Q1267546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9Eerr%C3%AE_Kirman [[:d:Q1268596|Q1268596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xoremb%C3%AEd_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1270545|Q1270545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deyr_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1270657|Q1270657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genave_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1270875|Q1270875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1270888|Q1270888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deylem_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1270911|Q1270911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftestan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1270938|Q1270938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bor%C3%BBcerd_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1286028|Q1286028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al_Parker [[:d:Q1286616|Q1286616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q1287069|Q1287069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj%C3%AAn_sal%C3%AA [[:d:Q1328144|Q1328144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagir%C3%AAn_H1-wergir%C3%AAn_h%C3%AEstam%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q1328275|Q1328275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angot [[:d:Q4364998|Q4364998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cah%C5%9F [[:d:Q6161437|Q6161437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hew%C5%9F [[:d:Q12292478|Q12292478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ma [[:d:Q12594485|Q12594485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_An%C3%AEmasyon%C3%AA_ya_S%C3%AA%C3%BBl%C3%AA [[:d:Q12601115|Q12601115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_Hegelmann [[:d:Q12654265|Q12654265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_D%C5%BEiugas [[:d:Q12654311|Q12654311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Kauno_%C5%BDalgiris [[:d:Q12654411|Q12654411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adnan_Durmaz [[:d:Q13175476|Q13175476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_kurd%C3%AE_ya_lat%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q13175483|Q13175483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_%C3%AAzid%C3%AE [[:d:Q13175481|Q13175481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AEno_as%C3%AEd [[:d:Q13175489|Q13175489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arthur_Henry_Limpus [[:d:Q13175495|Q13175495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asl%C3%AEka_Qadir [[:d:Q13175499|Q13175499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aydin_Budak [[:d:Q13175505|Q13175505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7ey%C3%AA_T%C3%AEpan [[:d:Q13175515|Q13175515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bed%C3%AEl [[:d:Q13175517|Q13175517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernameya_Kurd%C3%AE_ya_WDR [[:d:Q13175522|Q13175522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besref [[:d:Q13175527|Q13175527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9F%C3%AEr_Miz%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q13175530|Q13175530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cibir%C3%AE [[:d:Q13175571|Q13175571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cewad%C3%AA_Merwan%C3%AE [[:d:Q13175569|Q13175569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%AAn_%C3%A7iyay%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q13175580|Q13175580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demanan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q13175587|Q13175587]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng%C3%AA_Welat [[:d:Q13175589|Q13175589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft_Rajan [[:d:Q13175596|Q13175596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyalekt%C3%AEka_Hegel [[:d:Q13175600|Q13175600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarbekir_(qeza) [[:d:Q13175601|Q13175601]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duanoks%C3%AEda_karbon [[:d:Q13175605|Q13175605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElana_d%C3%AAvan [[:d:Q13175609|Q13175609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebubekir_Deniz [[:d:Q13175615|Q13175615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_%C3%AAzd%C3%AEtiy%C3%AA [[:d:Q13175613|Q13175613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BBbek%C3%AEr_%C3%87eleb%C3%AE [[:d:Q13175618|Q13175618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekstroversiyon [[:d:Q13175622|Q13175622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elwanik_Az%C3%AEm [[:d:Q13175629|Q13175629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_J%C3%AEn:_kurd%C3%AE-ereb%C3%AE_(Cem%C3%AEl%C3%AA_Seyda,_1987) [[:d:Q13175666|Q13175666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Kam%C3%AAran_(Bot%C3%AE,_2006) [[:d:Q13175667|Q13175667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Erdn%C3%AEgariy%C3%AA_(%C3%96ng%C3%B6r,_1967) [[:d:Q13175664|Q13175664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Dest%C3%AE:_kurd%C3%AE_bi_kurd%C3%AE_(Dem%C3%AErhan,_2007) [[:d:Q13175665|Q13175665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_kurd%C3%AE-r%C3%BBs%C3%AE_(Kurdo,_1960) [[:d:Q13175668|Q13175668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frada [[:d:Q13175669|Q13175669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAdor_Dostoyevsk%C3%AE [[:d:Q13175674|Q13175674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gruba_Neqi%C5%9Fbend%C3%AE [[:d:Q13175697|Q13175697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hacib_Sind%C3%AE [[:d:Q13175709|Q13175709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hefdeh [[:d:Q13175714|Q13175714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hegelvan%C3%AAn_ciwan [[:d:Q13175713|Q13175713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewar_Mela_Mihamed [[:d:Q13175726|Q13175726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAza_a%C5%9Ftiy%C3%AA_li_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q13175737|Q13175737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_Ax%C3%AEn [[:d:Q13175743|Q13175743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyana_f%C3%AElozof%C3%AA_kurd_Feqiy%C3%AA_Teyran [[:d:Q13175745|Q13175745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelbe%C5%9F [[:d:Q13175759|Q13175759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_telefon%C3%AA [[:d:Q13175771|Q13175771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Mars%C3%AEs [[:d:Q13175772|Q13175772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosegel%C3%AE [[:d:Q13175781|Q13175781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AE%C3%A7eya_Hewl%C3%AAr%C3%AA [[:d:Q13175786|Q13175786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan%C3%AE_Nw%C3%AA [[:d:Q13175790|Q13175790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAf [[:d:Q13175792|Q13175792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lam_(t%C3%AEp) [[:d:Q13175797|Q13175797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_kes%C3%AAn_ku_nav%C3%AA_wan_di_Parastina_Gelek%C3%AE_de_derbas_dibe [[:d:Q13175810|Q13175810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_e%C5%9F%C3%AEr%C3%AAn_%C3%AAz%C3%AEd%C3%AE_li_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q13175809|Q13175809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_w%C3%AAnesaz%C3%AAn_alban%C3%AE [[:d:Q13175814|Q13175814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_serhildanan [[:d:Q13175815|Q13175815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Madhat_Kake%C3%AE [[:d:Q13175818|Q13175818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_w%C3%AAnesaz%C3%AAn_aw%C3%BBst%C3%BBryay%C3%AE [[:d:Q13175816|Q13175816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Acam%C3%AA [[:d:Q13175823|Q13175823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErze_Mihemed [[:d:Q13175869|Q13175869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadl%C3%BB [[:d:Q13176679|Q13176679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahmeran_(pirt%C3%BBk,_1998) [[:d:Q13176683|Q13176683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaglord%C3%AE [[:d:Q13176681|Q13176681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakir%C3%AA_Miho [[:d:Q13176687|Q13176687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eala_Kurmanc%C3%AE [[:d:Q13176685|Q13176685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Ehmed%C3%AA_Xan%C3%AE [[:d:Q13176691|Q13176691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ea%C3%AEr%C3%AA_Kurda_y%C3%AA_Efsanew%C3%AE_Evdal%C3%AA_Zeynik%C3%AA [[:d:Q13176688|Q13176688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_kurd%C3%AE [[:d:Q13176694|Q13176694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Ev%C3%AEna_Welat [[:d:Q13176693|Q13176693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earistaniya_sumeriyan [[:d:Q13176698|Q13176698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eefik_Yakt%C4%B1n [[:d:Q13176706|Q13176706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eef%C3%AEq_Qezaz [[:d:Q13176708|Q13176708]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eekirxa%C3%A7 [[:d:Q13176716|Q13176716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eingal%C3%AE_(devok) [[:d:Q13176725|Q13176725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerefbeyan%C3%AE [[:d:Q13176734|Q13176734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_mezheb%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q13176743|Q13176743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEf_Av%C5%9Far [[:d:Q13176745|Q13176745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_Arman [[:d:Q13176751|Q13176751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevbihurk [[:d:Q13176748|Q13176748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_%C3%87aran [[:d:Q13176749|Q13176749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eevket_Y%C4%B1lmaz [[:d:Q13176753|Q13176753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewata_S%C3%AEnemaya_Am%C3%BBd%C3%AA [[:d:Q13176758|Q13176758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_%C3%87ilst%C3%BBn [[:d:Q13176771|Q13176771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivan%C3%AA_deryay%C3%AA [[:d:Q13176784|Q13176784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiwan_Osman_Mistefa [[:d:Q13176785|Q13176785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiy%C3%AA [[:d:Q13176788|Q13176788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyar_Perin%C3%A7ek [[:d:Q13176789|Q13176789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbe_(gund) [[:d:Q13176794|Q13176794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbema%C5%9F [[:d:Q13176795|Q13176795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_deqsor%C3%AA [[:d:Q13176798|Q13176798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorben%C3%AEska_bi_genim%C3%AA [[:d:Q13176796|Q13176796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_bazirganan [[:d:Q13176797|Q13176797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gundiyan_a_Botan%C3%AA [[:d:Q13176802|Q13176802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_kardiy%C3%AA [[:d:Q13176803|Q13176803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_fringiy%C3%AA_ya_Botan%C3%AA [[:d:Q13176800|Q13176800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gundiyan [[:d:Q13176801|Q13176801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_kartol%C3%AA [[:d:Q13176804|Q13176804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fger [[:d:Q13176810|Q13176810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9F%C3%AA_Qerep%C3%BBngal%C3%AA [[:d:Q13176811|Q13176811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9F_(hunermend) [[:d:Q13176808|Q13176808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBrzan_Qantoz [[:d:Q13176893|Q13176893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_erdn%C3%AEgariya_Loire-Atlantiquey%C3%AA [[:d:Q13269091|Q13269091]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garan%C3%AEk [[:d:Q106447604|Q106447604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gel%C3%AAn_Asyay%C3%AA [[:d:Q122593840|Q122593840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tehs%C3%AEn_El%C3%AE_Ebdulez%C3%AEz [[:d:Q122639265|Q122639265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_errors:_periodical_ignored [[:d:Q122689457|Q122689457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_with_ketelan%C3%AE_IPA [[:d:Q122715257|Q122715257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_with_plain_IPA [[:d:Q122719855|Q122719855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Tor%C3%AEnoy%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan [[:d:Q122781117|Q122781117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_Partiya_Wekhev%C3%AE_%C3%BB_Demokrasiya_Gelan [[:d:Q122787510|Q122787510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kolber%C3%AE [[:d:Q122837716|Q122837716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Heftreng [[:d:Q122840325|Q122840325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arm%C3%AEta_Gerawen [[:d:Q122924686|Q122924686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Hemas [[:d:Q122962941|Q122962941]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_teror%C3%AEst%C3%AE_ya_Hemas%C3%AA_li_dij%C3%AE_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA_2023 [[:d:Q122976243|Q122976243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Disambiguation/templates [[:d:Q123079140|Q123079140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Agiriy%C3%AA_ya_s%C3%AAyem [[:d:Q123111759|Q123111759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q123114921|Q123114921]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAp%C3%AEdar [[:d:Q123116989|Q123116989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sahra_Wagenknecht [[:d:Q123178912|Q123178912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binun%C3%AE [[:d:Q123191262|Q123191262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mart%C3%AEn [[:d:Q123194647|Q123194647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Kom%C3%BBn%C3%AEst_a_%C5%9Eore%C5%9Fger [[:d:Q123235216|Q123235216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_jinan_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q123237660|Q123237660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_%C3%AElon_2021 [[:d:Q123269574|Q123269574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil_%C3%BB_berg%C3%AAn_s%C3%AEstan%C3%AE [[:d:Q125886333|Q125886333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pol%C3%AEf%C3%AAmos [[:d:Q125973810|Q125973810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_%C3%AEtal%C3%AE_li_gor%C3%AE_bajaran [[:d:Q126032212|Q126032212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_gulan_2024 [[:d:Q126091659|Q126091659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_gulan_2024 [[:d:Q126091656|Q126091656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_gulan_2024 [[:d:Q126091657|Q126091657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_gulan_2024 [[:d:Q126091660|Q126091660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEzma [[:d:Q126287984|Q126287984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126369662|Q126369662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126390886|Q126390886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126390887|Q126390887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126390885|Q126390885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126390888|Q126390888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_gulan_2024 [[:d:Q126390889|Q126390889]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Amer%C3%AEk%C3%AE_li_gor%C3%AE_etn%C3%AEs%C3%AEteyan [[:d:Q126393881|Q126393881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AExan [[:d:Q126415445|Q126415445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Malbata_Rommel [[:d:Q126417106|Q126417106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_bel%C3%A7%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin [[:d:Q126432874|Q126432874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Fransay%C3%AA [[:d:Q126449966|Q126449966]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_Niccol%C3%B2_Machiavelli [[:d:Q126478537|Q126478537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_%C3%AEngil%C3%AEz_%C3%AAn_sedsala_18an [[:d:Q126683681|Q126683681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126871210|Q126871210]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126871211|Q126871211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126871209|Q126871209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_hez%C3%AEran_2024 [[:d:Q126871212|Q126871212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besyan [[:d:Q126949269|Q126949269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q126997384|Q126997384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q127010377|Q127010377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q127010382|Q127010382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q127010380|Q127010380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_s%C3%AAw%C3%AE_ji_tebax_2024 [[:d:Q128601827|Q128601827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_tebax_2024 [[:d:Q128601828|Q128601828]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_tebax_2024 [[:d:Q128601829|Q128601829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_efxan [[:d:Q128833743|Q128833743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131760623|Q131760623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131760626|Q131760626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131760625|Q131760625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_y%C3%AAn_venezuelay%C3%AE [[:d:Q132723684|Q132723684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_venezuelay%C3%AE [[:d:Q132723849|Q132723849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_venezuelay%C3%AE [[:d:Q132724119|Q132724119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qul%C3%AEbeg,_%C5%9Eiwan [[:d:Q132856627|Q132856627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memduh_Miz%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q132862690|Q132862690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nevada [[:d:Q1227|Q1227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bruce_Springsteen [[:d:Q1225|Q1225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolorado [[:d:Q1261|Q1261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avah%C3%AEsaz%C3%AE [[:d:Q12271|Q12271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qentirme [[:d:Q12277|Q12277]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pir [[:d:Q12280|Q12280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanal [[:d:Q12284|Q12284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendav [[:d:Q12323|Q12323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pal%C3%AEndrom [[:d:Q12321|Q12321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nidwalden [[:d:Q12592|Q12592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val_d%27Aran [[:d:Q12602|Q12602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maresme [[:d:Q12600|Q12600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fribourg_(kanton) [[:d:Q12640|Q12640]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwe%C5%9Fniv%C3%AEs%C3%AE [[:d:Q12681|Q12681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sort [[:d:Q12690|Q12690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaffhausen_(kanton) [[:d:Q12697|Q12697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alta_Ribagor%C3%A7a [[:d:Q12704|Q12704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Pont_de_Suert [[:d:Q12708|Q12708]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thurgau [[:d:Q12713|Q12713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pallars_Sobir%C3%A0 [[:d:Q12719|Q12719]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pallars_Juss%C3%A0 [[:d:Q12723|Q12723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Urgell [[:d:Q12720|Q12720]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ticino [[:d:Q12724|Q12724]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBd [[:d:Q12861|Q12861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tank [[:d:Q12876|Q12876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antwerpen [[:d:Q12892|Q12892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hedar [[:d:Q13175|Q13175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindok [[:d:Q13270|Q13270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AE%C3%A7e [[:d:Q13276|Q13276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fem [[:d:Q128|Q128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet_(Platon) [[:d:Q123397|Q123397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stres [[:d:Q123414|Q123414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEstokras%C3%AE [[:d:Q123432|Q123432]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endem%C3%AEk [[:d:Q123452|Q123452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_hundir%C3%AEn_%C3%BB_b%C3%AA_derya [[:d:Q123480|Q123480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojveger [[:d:Q123524|Q123524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Masiy%C3%AAn_perik%C3%AAn_str%C3%AEdar [[:d:Q127282|Q127282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hibir [[:d:Q127418|Q127418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perciformes [[:d:Q127595|Q127595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBnbir%C3%AA%C5%9Fk [[:d:Q127666|Q127666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ensest [[:d:Q127683|Q127683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vakuol [[:d:Q127702|Q127702]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xed%C3%AEwiyeta_Misir%C3%AA [[:d:Q127861|Q127861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panthera [[:d:Q127960|Q127960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBrp%C3%AAl [[:d:Q127995|Q127995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enerjiya_jeotermal [[:d:Q127993|Q127993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEl%C3%AAn_Mezin [[:d:Q128011|Q128011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fneqe [[:d:Q128015|Q128015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xe%C5%9Feyer%C5%9Fa_I [[:d:Q129165|Q129165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkolay_%C3%8Evanov%C3%AE%C3%A7_Loba%C3%A7evsk%C3%AE [[:d:Q129199|Q129199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rekeh [[:d:Q129211|Q129211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AAw%C3%AE_(birc) [[:d:Q129214|Q129214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzanter%C3%AE [[:d:Q129279|Q129279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paytexta_%C3%87and%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q129372|Q129372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Xurma [[:d:Q129491|Q129491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugh_Jackman [[:d:Q129591|Q129591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Senbas%C3%AEl_a_Moskoy%C3%AA [[:d:Q129846|Q129846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirbesp%C3%AE [[:d:Q129954|Q129954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBmekorik [[:d:Q129958|Q129958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_jeomanyet%C3%AEk [[:d:Q130011|Q130011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Denal%C3%AE [[:d:Q130018|Q130018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Eb%C3%BBlfida [[:d:Q130161|Q130161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guleb%C3%BBk [[:d:Q130201|Q130201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalkol%C3%AEt%C3%AEk [[:d:Q130253|Q130253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAhrbaz%C3%AA_Oz%C3%AA_gewre_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q130295|Q130295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Athos%C3%AA [[:d:Q130321|Q130321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tar%C3%AExa_Japon%C3%AA [[:d:Q130436|Q130436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asansor [[:d:Q132911|Q132911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ola_Taklamakan [[:d:Q132956|Q132956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_Mayakovsk%C3%AE [[:d:Q132964|Q132964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antropomorf%C3%AEzm [[:d:Q132987|Q132987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eota_R%C3%BBstavel%C3%AE [[:d:Q132984|Q132984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyaspora [[:d:Q133004|Q133004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gro_Harlem_Brundtland [[:d:Q133009|Q133009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Almanyay%C3%AA [[:d:Q133018|Q133018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Luksemb%C3%BBrg%C3%AA [[:d:Q133022|Q133022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEtograf%C3%AE [[:d:Q133036|Q133036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelenken [[:d:Q133129|Q133129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2 [[:d:Q133153|Q133153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolon%C3%AE [[:d:Q133156|Q133156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orxan_I [[:d:Q133168|Q133168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eembel%C3%AEk [[:d:Q133205|Q133205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEfter%C3%AE [[:d:Q134649|Q134649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Boole [[:d:Q134661|Q134661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aeronautes [[:d:Q134695|Q134695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torin%C3%AE [[:d:Q134737|Q134737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De_humani_corporis_fabrica [[:d:Q1233009|Q1233009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevir%C3%AA_bibivir [[:d:Q1235284|Q1235284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhartin%C3%AA_Draf [[:d:Q1235700|Q1235700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wergera_Quran%C3%AA [[:d:Q1236219|Q1236219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1272877|Q1272877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AEnde%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1272887|Q1272887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kengan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1272916|Q1272916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_petrol_%C3%BB_gaza_xwezay%C3%AE [[:d:Q1273174|Q1273174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nezerabad_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1274523|Q1274523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/EFE [[:d:Q1274521|Q1274521]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sav%C3%BBcbulax_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1274555|Q1274555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chris_Hedges [[:d:Q1274616|Q1274616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ELVO [[:d:Q1275062|Q1275062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AE [[:d:Q1275701|Q1275701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q1275939|Q1275939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ea [[:d:Q1276669|Q1276669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tengestan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1277789|Q1277789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dena_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1278049|Q1278049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C3%A7saran_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1278063|Q1278063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBg%C3%AEluy%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1278071|Q1278071]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1278157|Q1278157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buw%C3%AAr_Ehmed_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1278733|Q1278733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBye%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1279114|Q1279114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurremabad_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1279146|Q1279146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dor%C3%BBd_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1279194|Q1279194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEg%C3%BBderz_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1279488|Q1279488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilfu_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1279548|Q1279548]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kida_Khodr_Ramadan [[:d:Q1292000|Q1292000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Noel [[:d:Q1294104|Q1294104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semra_Ertan [[:d:Q1295380|Q1295380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AA_daneriy%C3%AA [[:d:Q1297822|Q1297822]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tor_(komputer) [[:d:Q1301371|Q1301371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sof%C3%AAn%C3%AA [[:d:Q1303676|Q1303676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_bor%C3%AEna_yek%C3%AA [[:d:Q1330121|Q1330121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Bosniya_%C3%BB_Herzegov%C3%AEnay%C3%AA [[:d:Q1330959|Q1330959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alar_Karis [[:d:Q12358575|Q12358575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazo%C5%9F%C3%AEzm [[:d:Q12754745|Q12754745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirovah%C3%AE_(xaw%C3%AAn) [[:d:Q12767209|Q12767209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87enday%C3%AE [[:d:Q12769938|Q12769938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhed%C3%AE_(devok) [[:d:Q13175595|Q13175595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ismail_Hakki_Mutevelizade [[:d:Q13175741|Q13175741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazhar_Akta%C5%9F [[:d:Q13175829|Q13175829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Mehmed_Sel%C3%AEm_Uzun [[:d:Q13175833|Q13175833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh%C3%AEr [[:d:Q13175838|Q13175838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir_Multimedia [[:d:Q13175855|Q13175855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mixurbiyan [[:d:Q13175856|Q13175856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q13175857|Q13175857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misahib%C3%AE [[:d:Q13175860|Q13175860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%87and_%C3%BB_Hunera_D%C3%AEcle_Firat%C3%AA [[:d:Q13175879|Q13175879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nihad_Sedulla [[:d:Q13175890|Q13175890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oks%C3%AEda_baz%C3%AEk [[:d:Q13175903|Q13175903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyoner%C3%AAn_navdar_%C3%AAn_c%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q13175906|Q13175906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orhan_Keskin [[:d:Q13175907|Q13175907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ox%C3%A7iyan_(%C3%AAl) [[:d:Q13175911|Q13175911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_heway%C3%AA [[:d:Q13175926|Q13175926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_Heyv%C3%AA [[:d:Q13175927|Q13175927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pinyan%C3%AE%C5%9F [[:d:Q13175930|Q13175930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela_mizg%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q13175946|Q13175946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerejdax%C3%AE_(devok) [[:d:Q13175953|Q13175953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qir%C5%9Fax [[:d:Q13175964|Q13175964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiri_Gol%C3%AA [[:d:Q13175965|Q13175965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qorta [[:d:Q13175971|Q13175971]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ra%C5%9F%C3%AEd_Hesso [[:d:Q13175987|Q13175987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Foy%C3%AE_(devok) [[:d:Q13175995|Q13175995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehyan_%C3%87upan [[:d:Q13175992|Q13175992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Rencber_Ez%C3%AEz [[:d:Q13175993|Q13175993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Welat_(rojname) [[:d:Q13175999|Q13175999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Ciwan_(malper) [[:d:Q13176002|Q13176002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Welat_(1977) [[:d:Q13176001|Q13176001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Rojnamegeriya_Kurd%C3%AE [[:d:Q13176006|Q13176006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojev_(rojname) [[:d:Q13176007|Q13176007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj%C3%AA_Wilat [[:d:Q13176012|Q13176012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sema_Y%C3%BCce [[:d:Q13176034|Q13176034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_pirpar%C3%AA [[:d:Q13176032|Q13176032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermisala_Jor [[:d:Q13176039|Q13176039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhat_Ertuna [[:d:Q13176036|Q13176036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%AEr%C3%AAz [[:d:Q13176056|Q13176056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBsk [[:d:Q13176069|Q13176069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxt [[:d:Q13176074|Q13176074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxa_Kaniya_%C5%9Eor [[:d:Q13176075|Q13176075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ter%C3%AEqeta_Sefew%C3%AE [[:d:Q13176080|Q13176080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/V%C3%AEra_Kerd%C3%AE [[:d:Q13176104|Q13176104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wan%C3%AE_(devok) [[:d:Q13176109|Q13176109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Wenda_(alb%C3%BBm) [[:d:Q13176119|Q13176119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Roj%C3%AA [[:d:Q13176117|Q13176117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weqfa_%C3%87and_%C3%BB_L%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AE_ya_Kurd%C3%AE [[:d:Q13176121|Q13176121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanvaniya_kurd%C3%AE_li_ser_%C3%AEnternet%C3%AA [[:d:Q13176130|Q13176130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Apec [[:d:Q13176131|Q13176131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_AVA [[:d:Q13176129|Q13176129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Evra [[:d:Q13176134|Q13176134]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Bajar [[:d:Q13176135|Q13176135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Pencinar [[:d:Q13176132|Q13176132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_%C3%96zge [[:d:Q13176138|Q13176138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Han [[:d:Q13176136|Q13176136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAne_%C5%9Eahmaran [[:d:Q13176140|Q13176140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAv [[:d:Q13176317|Q13176317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zarawa [[:d:Q13176372|Q13176372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q130468952|Q130468952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muxabere [[:d:Q130492458|Q130492458]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_hez%C3%AEran_2025 [[:d:Q134733050|Q134733050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noguera [[:d:Q12726|Q12726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Segri%C3%A0 [[:d:Q12727|Q12727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektr%C3%AEk [[:d:Q12725|Q12725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pla_d%27Urgell [[:d:Q12728|Q12728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urgell [[:d:Q12729|Q12729]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solson%C3%A8s [[:d:Q12734|Q12734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrigues [[:d:Q12732|Q12732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuch%C3%A2tel_(kanton) [[:d:Q12738|Q12738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St._Gallen_(kanton) [[:d:Q12746|Q12746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jura_(kanton) [[:d:Q12755|Q12755]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giron%C3%A8s [[:d:Q12752|Q12752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pla_de_l%27Estany [[:d:Q12762|Q12762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaud [[:d:Q12771|Q12771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Empord%C3%A0 [[:d:Q12768|Q12768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selva [[:d:Q12778|Q12778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cerdanya [[:d:Q12787|Q12787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaucluse [[:d:Q12792|Q12792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osona [[:d:Q12793|Q12793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ek_(am%C3%BBr) [[:d:Q12796|Q12796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_rast%C3%AEn [[:d:Q12916|Q12916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marine_Le_Pen [[:d:Q12927|Q12927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapela [[:d:Q12970|Q12970]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AArevan%C3%AA_Bakur [[:d:Q12985|Q12985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spica [[:d:Q13008|Q13008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pollux_(st%C3%AAr) [[:d:Q13028|Q13028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Castor_(st%C3%AAr) [[:d:Q13029|Q13029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehray%C3%AA_%C5%9Eam%C3%AA [[:d:Q13034|Q13034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Graz [[:d:Q13298|Q13298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_navaho [[:d:Q13310|Q13310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAnc%C5%9Fem [[:d:Q129|Q129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C5%9Fem [[:d:Q132|Q132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_honak%C3%AE_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan [[:d:Q123365959|Q123365959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_bajaran [[:d:Q123374275|Q123374275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran [[:d:Q123375132|Q123375132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Amy_Lee [[:d:Q123392522|Q123392522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Frans%C3%AE_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_bajaran [[:d:Q123470813|Q123470813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-ttl/check [[:d:Q123485149|Q123485149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_m%C3%AAr_li_gor%C3%AE_neteweyan [[:d:Q123497236|Q123497236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MPC [[:d:Q123584703|Q123584703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_JPL_SBDB [[:d:Q123584705|Q123584705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Felsefe-civak%C3%AE-%C5%9Fitil [[:d:Q123663484|Q123663484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_Amer%C3%AEkaya_Bakur [[:d:Q123678618|Q123678618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_jin_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_sedsalan [[:d:Q123679776|Q123679776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Qeregol [[:d:Q123694567|Q123694567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_alman_li_gor%C3%AE_bajaran [[:d:Q123701900|Q123701900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q127271766|Q127271766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q127271765|Q127271765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_n%C3%BBkirina_kotaya_Banglade%C5%9F%C3%AA_2024 [[:d:Q127378229|Q127378229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_t%C3%AErmeh_2024 [[:d:Q127608088|Q127608088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategor%C3%AE_li_gor%C3%AE_%C3%AEdeolojiyan [[:d:Q127759589|Q127759589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_tebax_2024 [[:d:Q129128502|Q129128502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_tebax_2024 [[:d:Q129128505|Q129128505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sphen_%C3%BB_Magic [[:d:Q129566311|Q129566311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_tebax_2024 [[:d:Q130237950|Q130237950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130249366|Q130249366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130270160|Q130270160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAzimana_xelet_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130270184|Q130270184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130272085|Q130272085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_Nasyonal%C3%AEst [[:d:Q130287381|Q130287381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130289670|Q130289670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130289671|Q130289671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130289668|Q130289668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130289669|Q130289669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasa_Elektr%C3%AEk [[:d:Q130309781|Q130309781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_cezayir%C3%AE [[:d:Q130345203|Q130345203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin [[:d:Q130379861|Q130379861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_%C3%AElon_2024 [[:d:Q130384742|Q130384742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tap%C3%AEr [[:d:Q128001|Q128001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sim [[:d:Q128007|Q128007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lesbos [[:d:Q128087|Q128087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E-pirt%C3%BBk [[:d:Q128093|Q128093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_sp%C3%AE_y%C3%AA_mezin [[:d:Q130730|Q130730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hal%C3%BBs%C3%AEnasyon [[:d:Q130741|Q130741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turb%C3%AEn [[:d:Q130760|Q130760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kronoloj%C3%AE [[:d:Q130788|Q130788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pakta_Molotov-Ribbentrop [[:d:Q130796|Q130796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Navnetewey%C3%AE_ya_Berl%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q130871|Q130871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ft [[:d:Q130878|Q130878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reuters [[:d:Q130879|Q130879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BB%C5%9F [[:d:Q130882|Q130882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Han%C3%BBka [[:d:Q130881|Q130881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herka_Kendav%C3%AA [[:d:Q130905|Q130905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakund [[:d:Q130933|Q130933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBda_netewey%C3%AE_ya_Spanyay%C3%AA [[:d:Q130940|Q130940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwexijkirina_li_ser_berf%C3%AA [[:d:Q130949|Q130949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neoloj%C3%AEzm [[:d:Q130989|Q130989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzana_Ockham%C3%AA [[:d:Q131012|Q131012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBlhez%C3%AE [[:d:Q131026|Q131026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sayentoloj%C3%AE [[:d:Q131036|Q131036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Xweser_a_Nax%C3%A7ivan%C3%AA [[:d:Q131083|Q131083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/CMS [[:d:Q131093|Q131093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tom_%C3%BB_Jerry_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q131144|Q131144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dirustiya_siyas%C3%AE [[:d:Q131160|Q131160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Web_2.0 [[:d:Q131164|Q131164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Propan [[:d:Q131189|Q131189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7a_Qewman [[:d:Q131192|Q131192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tux_(Linux) [[:d:Q131200|Q131200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmet%C3%AEk [[:d:Q131207|Q131207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futur%C3%AEzm [[:d:Q131221|Q131221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEsk [[:d:Q131226|Q131226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aw%C3%AE%C5%9Fen [[:d:Q131224|Q131224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mauna_Kea [[:d:Q131230|Q131230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Beaufort [[:d:Q131274|Q131274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soul [[:d:Q131272|Q131272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_%C3%87apik_%C3%AAn_Standard%C3%AE_y%C3%AAn_Navnetewey%C3%AE [[:d:Q131276|Q131276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penaber%C3%AE [[:d:Q131288|Q131288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Azerbaycan%C3%AA [[:d:Q131337|Q131337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baqil [[:d:Q131342|Q131342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezkov%C3%AE [[:d:Q131340|Q131340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pandora [[:d:Q131346|Q131346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEgon%C3%AA_(ke%C3%A7a_Ed%C3%AEpos) [[:d:Q131351|Q131351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAza_navnetewey%C3%AE_ya_guhertina_dem%C3%AA [[:d:Q131389|Q131389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBmor [[:d:Q133212|Q133212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kreml%C3%AEn [[:d:Q133274|Q133274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ft [[:d:Q133279|Q133279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Knesset [[:d:Q133396|Q133396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar-welat [[:d:Q133442|Q133442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Copyleft [[:d:Q133475|Q133475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaxam [[:d:Q133485|Q133485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Name [[:d:Q133492|Q133492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monosakar%C3%AEd [[:d:Q133516|Q133516]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banksy [[:d:Q133600|Q133600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kratera_Eb%C3%BBlfida [[:d:Q133615|Q133615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fgir [[:d:Q134830|Q134830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C3%A7wa [[:d:Q134936|Q134936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sonda_H%C3%AEpokrat%C3%AE [[:d:Q134990|Q134990]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_h%C3%AA%C5%9Ftiran [[:d:Q135022|Q135022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Werger [[:d:Q135622|Q135622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Ketelonyay%C3%AA [[:d:Q135630|Q135630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Ketelan%C3%AE [[:d:Q138837|Q138837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xavl%C3%AAcan [[:d:Q1281083|Q1281083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerem_%C3%87al%C4%B1%C5%9Fkan [[:d:Q1281802|Q1281802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%AEdar%C3%AE [[:d:Q1306755|Q1306755]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_siyas%C3%AE [[:d:Q1307214|Q1307214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kitimat [[:d:Q1307936|Q1307936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navika_f%C3%AEl%C3%AA_ya_salane [[:d:Q1308031|Q1308031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pers%C3%AA [[:d:Q1333108|Q1333108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luis_Robles [[:d:Q1333623|Q1333623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Ked%C3%AA_(Tirkiye) [[:d:Q1335307|Q1335307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fix_und_Fax [[:d:Q1351337|Q1351337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marumo_no_Okite [[:d:Q1353486|Q1353486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Saint-Paul [[:d:Q1389265|Q1389265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/TOC_navbar [[:d:Q12808228|Q12808228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid%C3%AE_(ter%C3%AEqet) [[:d:Q12809845|Q12809845]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtkoy%C3%AE,_Pendik [[:d:Q12810461|Q12810461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_selc%C3%BBq%C3%AE [[:d:Q12811774|Q12811774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevd%C3%AEtin%C3%AAn_%C3%8Emraliy%C3%AA [[:d:Q12812934|Q12812934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fak%C3%AE [[:d:Q12818551|Q12818551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurremabad%C3%AE [[:d:Q13100071|Q13100071]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermanxane [[:d:Q13107184|Q13107184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_Sof%C3%AE [[:d:Q13176145|Q13176145]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_ehmed%C3%AE [[:d:Q13176148|Q13176148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Del%C3%AElan [[:d:Q13176158|Q13176158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaneq%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q13176159|Q13176159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaziyana_Jor%C3%AEn [[:d:Q13176182|Q13176182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xaziyana_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q13176184|Q13176184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat_Ahmed [[:d:Q13176195|Q13176195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat_Ehmed [[:d:Q13176198|Q13176198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelat%C3%AAn_Rojnamegeriy%C3%AA_ya_M%C3%BBsa_Anter_%C3%BB_%C5%9Eeh%C3%AEd%C3%AAn_%C3%87apemeniy%C3%AA [[:d:Q13176199|Q13176199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeleka_bis%C3%AAhr [[:d:Q13176197|Q13176197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelt%C3%AA_%C5%9Eerq%C3%AE [[:d:Q13176207|Q13176207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelesin%C3%AE [[:d:Q13176204|Q13176204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AElok [[:d:Q13176211|Q13176211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEkan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q13176208|Q13176208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEl%C3%AA_Kalko [[:d:Q13176212|Q13176212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerzan%C3%AE [[:d:Q13176226|Q13176226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeyl [[:d:Q13176229|Q13176229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinis [[:d:Q13176243|Q13176243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xins [[:d:Q13176245|Q13176245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xoroma_J%C3%AAr [[:d:Q13176282|Q13176282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xuresan_(her%C3%AAm) [[:d:Q13176302|Q13176302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwep%C3%AA%C5%9Fandin%C3%AAn_roja_%C3%AEniy%C3%AA [[:d:Q13176311|Q13176311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwedanedest [[:d:Q13176309|Q13176309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%BBd%C3%AA,_%C3%A7i_zatek_ehsan_e [[:d:Q13176316|Q13176316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yar%C3%AE [[:d:Q13176324|Q13176324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekem%C3%AEn_p%C3%BBl%C3%AA_kurd%C3%AE [[:d:Q13176330|Q13176330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Ciwan%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q13176335|Q13176335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_Politika [[:d:Q13176338|Q13176338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yob%C3%AEla_Z%C3%AAr%C3%AEna_P%C3%AA%C5%9Fmergey%C3%AE_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q13176346|Q13176346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAleg [[:d:Q13176353|Q13176353]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zargotin [[:d:Q13176374|Q13176374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zazak%C3%AE.net [[:d:Q13176383|Q13176383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zek%C3%AE_Kayar [[:d:Q13176391|Q13176391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekiye_Alkan [[:d:Q13176388|Q13176388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengeney%C3%AE [[:d:Q13176394|Q13176394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zemb%C3%AElfiro%C5%9F_(destan) [[:d:Q13176393|Q13176393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerka [[:d:Q13176399|Q13176399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeyniye_%C3%96ner [[:d:Q13176411|Q13176411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_Kemal_F%C3%BBad [[:d:Q13176418|Q13176418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_F%C3%BBad_Heme_Xur%C5%9F%C3%AEd [[:d:Q13176420|Q13176420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_m%C3%AEtan%C3%AE [[:d:Q13176421|Q13176421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimnako [[:d:Q13176427|Q13176427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BClk%C3%BCf_K%C4%B1%C5%9Fanak [[:d:Q13176466|Q13176466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAw [[:d:Q13176478|Q13176478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ala/dane [[:d:Q13564374|Q13564374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acrux [[:d:Q66476660|Q66476660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131106486|Q131106486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131106487|Q131106487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_gir%C3%AAdan%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_mir%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131106484|Q131106484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131106485|Q131106485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131106488|Q131106488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman [[:d:Q131106673|Q131106673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane/ziman%C3%AAn_iana [[:d:Q131189546|Q131189546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_ji_Berl%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q131196001|Q131196001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erm%C3%AEk [[:d:Q131284319|Q131284319]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_zelalkirin_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131344230|Q131344230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%A7iriya_pa%C5%9F%C3%AEn_2024 [[:d:Q131344229|Q131344229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_El_Be%C5%9F%C3%AEr [[:d:Q131377413|Q131377413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyar_Kurde [[:d:Q131389572|Q131389572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_adar_2025 [[:d:Q133254896|Q133254896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_awistir%C3%AE_y%C3%AAn_m%C3%AAr [[:d:Q133562477|Q133562477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Taxobox/displayed_cell [[:d:Q133573971|Q133573971]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_dibistana_Graz%C3%AA_2025 [[:d:Q134821352|Q134821352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_berfirehkirin_ji_t%C3%AErmeh_2025 [[:d:Q135224214|Q135224214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivistan [[:d:Q1311|Q1311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montevideo [[:d:Q1335|Q1335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daka [[:d:Q1354|Q1354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bengala_Rojava [[:d:Q1356|Q1356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhode_Island [[:d:Q1387|Q1387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eka_nukleer%C3%AE [[:d:Q12802|Q12802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Becrux [[:d:Q13105|Q13105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karta_bank%C3%AA [[:d:Q13499|Q13499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Robert_Malthus [[:d:Q13526|Q13526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guy_Fawkes [[:d:Q13898|Q13898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En [[:d:Q130|Q130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shania_Twain [[:d:Q131433|Q131433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aix_(teyr) [[:d:Q131450|Q131450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazge [[:d:Q131448|Q131448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flora [[:d:Q131449|Q131449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Kongrey%C3%AA [[:d:Q131454|Q131454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dart [[:d:Q131471|Q131471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEcret [[:d:Q131482|Q131482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terapiya_elektrokomp%C3%BBls%C3%AEv [[:d:Q131543|Q131543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Endazyar%C3%AAn_Elektr%C3%AEk_%C3%BB_Elektron%C3%AEk [[:d:Q131566|Q131566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyman [[:d:Q131569|Q131569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penaber [[:d:Q131572|Q131572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medalya [[:d:Q131647|Q131647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akropol%C3%AEs [[:d:Q131668|Q131668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Embr%C3%AEoloj%C3%AE [[:d:Q131683|Q131683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_bend%C3%AE [[:d:Q131681|Q131681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fg%C3%AEr [[:d:Q131696|Q131696]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arket%C3%AEp [[:d:Q131714|Q131714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q131719|Q131719]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Total_Nonstop_Action_Wrestling [[:d:Q131728|Q131728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Cavendish [[:d:Q131733|Q131733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cizdan [[:d:Q131740|Q131740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parf%C3%BBm [[:d:Q131746|Q131746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gormiz [[:d:Q131748|Q131748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anoreksiya_nervoza [[:d:Q131749|Q131749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_N%C3%BB_ya_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q131772|Q131772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijwate [[:d:Q131779|Q131779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sik%C3%AEtyan [[:d:Q131802|Q131802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Dewey [[:d:Q131805|Q131805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oran [[:d:Q131818|Q131818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Termop%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q131969|Q131969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lawrasya [[:d:Q132033|Q132033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beauty_and_a_Beat [[:d:Q133755|Q133755]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEdem%C3%AEoloj%C3%AE [[:d:Q133805|Q133805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEgren [[:d:Q133823|Q133823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/BitTorrent [[:d:Q133862|Q133862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kola [[:d:Q134041|Q134041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amandava [[:d:Q135936|Q135936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ZIP [[:d:Q136218|Q136218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acridotheres [[:d:Q136358|Q136358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apa_qewartin%C3%AA [[:d:Q139106|Q139106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zekeriya [[:d:Q139464|Q139464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Musl%C3%AEm_bin_Hecac [[:d:Q140124|Q140124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evarcha_arcuata [[:d:Q140629|Q140629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bestir [[:d:Q1314278|Q1314278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwehi%C5%9Fmend%C3%AE [[:d:Q1314553|Q1314553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kos%C3%AE [[:d:Q1317924|Q1317924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_bi%C3%A7%C3%BBk [[:d:Q1318437|Q1318437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_zinar%C3%AA_ya_zerik [[:d:Q1318638|Q1318638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E9 [[:d:Q1320233|Q1320233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_End_of_History_and_the_Last_Man [[:d:Q1340341|Q1340341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_Perwerdehiya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q1359675|Q1359675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erot [[:d:Q1361380|Q1361380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_B%C3%B6hmermann [[:d:Q1361675|Q1361675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kazem_Al-Saher [[:d:Q1362223|Q1362223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Revenue_management [[:d:Q1362536|Q1362536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ervad [[:d:Q1362560|Q1362560]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/5G [[:d:Q1363408|Q1363408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtil [[:d:Q1364042|Q1364042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Niv%C3%AEskar%C3%AAn_Honaka_Zanist%C3%AE_%C3%BB_Fantaz%C3%AE_ya_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q1364364|Q1364364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lazarus_Colloredo_%C3%BB_Joannes_Baptista_Colloredo [[:d:Q1393097|Q1393097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbert_Kickl [[:d:Q1395041|Q1395041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Robert_Anderson [[:d:Q1395071|Q1395071]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nec%C3%AEbe_Ehmed [[:d:Q1396705|Q1396705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_til%C3%AEper [[:d:Q1396929|Q1396929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohsen_Namjoo [[:d:Q1397191|Q1397191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fet%C3%BB%C5%9F [[:d:Q1398251|Q1398251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Sahak [[:d:Q1399257|Q1399257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Mente%C5%9Fe [[:d:Q1400572|Q1400572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinar [[:d:Q1404150|Q1404150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karen_Elliott_House [[:d:Q1407715|Q1407715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAleka_riy%C3%AA [[:d:Q1408712|Q1408712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spellbinder_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q1413069|Q1413069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_dadmendiy%C3%AA [[:d:Q1413677|Q1413677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorij [[:d:Q1414867|Q1414867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komorb%C3%AEd%C3%AEte [[:d:Q1414874|Q1414874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohur [[:d:Q1414902|Q1414902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ep [[:d:Q11920728|Q11920728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amauna,_Araria [[:d:Q13153107|Q13153107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirkan [[:d:Q13176435|Q13176435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaret_(ol) [[:d:Q13176446|Q13176446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaretgeha_Uz%C3%AAr_P%C3%AAxember,_Ald%C3%BB%C5%9F [[:d:Q13176448|Q13176448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zozana_Kanimahan [[:d:Q13176461|Q13176461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_xelek%C3%AE [[:d:Q13176506|Q13176506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_%C3%A7orsane [[:d:Q13176507|Q13176507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87elenga_Jinan_Hevala_Z%C3%AElan [[:d:Q13176515|Q13176515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87elikan [[:d:Q13176518|Q13176518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Kextey%C3%AA [[:d:Q13176538|Q13176538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Bilqil%C3%AAn%C3%AA [[:d:Q13176536|Q13176536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_%C3%87etel%C3%AA [[:d:Q13176540|Q13176540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erkez_cendirme_Hemid_kur%C3%AA_Y%C3%BBsif [[:d:Q13176547|Q13176547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxa_biyogeok%C3%AEmyaw%C3%AE [[:d:Q13176550|Q13176550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Bel%C3%AA [[:d:Q13176579|Q13176579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ir%C3%BBsk_(fanz%C3%AEn) [[:d:Q13176577|Q13176577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C4%9Fdem_%C3%96zg%C3%BCl [[:d:Q13176585|Q13176585]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBvan [[:d:Q13176594|Q13176594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_%C5%9Fevbihurkan_II_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q13176607|Q13176607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErvanok [[:d:Q13176604|Q13176604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBka_perlezg%C3%AEn [[:d:Q13176610|Q13176610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Aketiya_Niv%C3%AEser%C3%AAn_Kurd_liqa_Duhok%C3%AA [[:d:Q13176611|Q13176611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Qertew%C3%AEn [[:d:Q13176608|Q13176608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C5%9Fik [[:d:Q13177849|Q13177849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Zehmetk%C3%AA%C5%9F%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q13198562|Q13198562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadiy%C3%AA_kur%C3%AA_Merwan [[:d:Q13379709|Q13379709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Satoshi_Nakamoto [[:d:Q13382352|Q13382352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Go%C5%9Ft%C3%AA_ki%C5%9Fand%C3%AE [[:d:Q13400960|Q13400960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAzeb%C3%BByer_(vegotin) [[:d:Q13402492|Q13402492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecevend [[:d:Q13583036|Q13583036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jodi_Kantor [[:d:Q13605899|Q13605899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajotin%C3%AA_elektr%C3%AEk [[:d:Q13629441|Q13629441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_ferm%C3%AE_y%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q13639115|Q13639115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zalb%C3%BBna_netemam [[:d:Q19615136|Q19615136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Keyaniya_Burgonyay%C3%AA [[:d:Q131461625|Q131461625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_efxan_%C3%AAn_jin [[:d:Q131481502|Q131481502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_CS1%C3%AA_y%C3%AAn_ne-kurd%C3%AE [[:d:Q131483035|Q131483035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE [[:d:Q131483705|Q131483705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_belar%C3%BBs%C3%AE_y%C3%AAn_jin [[:d:Q131484296|Q131484296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Key%C3%AAn_Ke%C5%9Fm%C3%AEr%C3%AA [[:d:Q131497712|Q131497712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ens%C3%AEkloped%C3%AEst%C3%AAn_sw%C3%AEsr%C3%AE [[:d:Q131513544|Q131513544]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AA%C3%A7avkan%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131611224|Q131611224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_n%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE_hewce_ye_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131631851|Q131631851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE_Kurdistan [[:d:Q131657562|Q131657562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Erdhej%C3%AAn_2025an [[:d:Q131674481|Q131674481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endam%C3%AAn_r%C3%AAxistinan_li_gor%C3%AE_curey%C3%AA [[:d:Q131748334|Q131748334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eanonamey%C3%AAn_li_ser_keyan [[:d:Q131748872|Q131748872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:User_changed_username [[:d:Q131749646|Q131749646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131825166|Q131825166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_navdariya_ne_e%C5%9Fkere_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131825167|Q131825167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_b%C3%AAy%C3%AE_%C3%A7avkaniy%C3%AAn_di_nav_cimleyan_de_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q131825168|Q131825168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eanonamey%C3%AAn_li_ser_keyban%C3%BByan [[:d:Q131891301|Q131891301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn_2025 [[:d:Q132059119|Q132059119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_feyl%C3%AE [[:d:Q133848574|Q133848574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pay%C3%AEz [[:d:Q1314|Q1314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ek%C3%AEnoks [[:d:Q1315|Q1315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach [[:d:Q1339|Q1339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErevonk [[:d:Q1357|Q1357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamabad [[:d:Q1362|Q1362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA%C3%A7ikp%C3%AA [[:d:Q1360|Q1360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA%C5%9F_%C3%BB_m%C3%BBr [[:d:Q1390|Q1390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maryland [[:d:Q1391|Q1391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Delaware [[:d:Q1393|Q1393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niccol%C3%B2_Machiavelli [[:d:Q1399|Q1399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohio [[:d:Q1397|Q1397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pens%C3%AElvanya [[:d:Q1400|Q1400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uetersen [[:d:Q1404|Q1404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEbraltar [[:d:Q1410|Q1410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB_Jersey [[:d:Q1408|Q1408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WordPress [[:d:Q13166|Q13166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Joomla! [[:d:Q13167|Q13167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Moskoy%C3%AA [[:d:Q13164|Q13164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_mero%C3%AEt%C3%AEk [[:d:Q13366|Q13366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ele-de-France [[:d:Q13917|Q13917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Adriyat%C3%AEk [[:d:Q13924|Q13924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Centre-Val_de_Loire [[:d:Q13947|Q13947]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEkard%C3%AE [[:d:Q13950|Q13950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vall%C3%A8s_Occidental [[:d:Q13948|Q13948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kyushu [[:d:Q13987|Q13987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shikoku [[:d:Q13991|Q13991]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jan_Mayen [[:d:Q14056|Q14056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erwin_Rommel [[:d:Q14060|Q14060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naveroka_azad [[:d:Q14075|Q14075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kondom [[:d:Q14076|Q14076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar [[:d:Q14083|Q14083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_palmiyeyan [[:d:Q14080|Q14080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozzarella [[:d:Q14088|Q14088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Champagne-Ardenne [[:d:Q14103|Q14103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kors%C3%AEka [[:d:Q14112|Q14112]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mac_OS_X [[:d:Q14116|Q14116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%AEtang [[:d:Q14125|Q14125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eem%C3%AE [[:d:Q131|Q131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr [[:d:Q140|Q140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C5%9F [[:d:Q132272|Q132272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_daristanan [[:d:Q132394|Q132394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dend%C3%BBre%C5%9Fkan [[:d:Q134172|Q134172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Truman_Capote [[:d:Q134180|Q134180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBtan_(alkan) [[:d:Q134192|Q134192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/AbiWord [[:d:Q136775|Q136775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AArl%C3%AEng [[:d:Q136851|Q136851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korozyon [[:d:Q137056|Q137056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadir%C3%AE [[:d:Q137108|Q137108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzer%C3%BBt [[:d:Q141672|Q141672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexneya_li_%C3%AEslam%C3%AA [[:d:Q1324153|Q1324153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maranta [[:d:Q1342315|Q1342315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puccinia_graminis [[:d:Q1342327|Q1342327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SLIP [[:d:Q1342337|Q1342337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil [[:d:Q1342346|Q1342346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PSPad [[:d:Q1342374|Q1342374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q1342397|Q1342397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Fr%C3%AEgyen [[:d:Q1342409|Q1342409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spek%C3%BBl%C3%BBm [[:d:Q1342422|Q1342422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_Rojavay%C3%AA [[:d:Q1365619|Q1365619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/VEVAK [[:d:Q1365657|Q1365657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erannas%C3%AE [[:d:Q1367176|Q1367176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aspell [[:d:Q1368325|Q1368325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAre [[:d:Q1369140|Q1369140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peryar%C3%AEker_(futbol) [[:d:Q1369558|Q1369558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dev%C3%AA_mirov [[:d:Q1370895|Q1370895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jorvan_Vieira [[:d:Q1371926|Q1371926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tewaf [[:d:Q1415790|Q1415790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Xel%C3%AEfeyan [[:d:Q1416228|Q1416228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eny%C3%BBp%C3%AEk [[:d:Q1417088|Q1417088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbert_Altrichter [[:d:Q1417222|Q1417222]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qayix_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q1417344|Q1417344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tenay-sur-Seine [[:d:Q1418672|Q1418672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Xo%C5%9Fab%C3%AA [[:d:Q1420248|Q1420248]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endeksa_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBna_gerd%C3%BBn%C3%AE [[:d:Q1421372|Q1421372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Ft%C3%BBnwal%C3%AE [[:d:Q1422634|Q1422634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_mir%C3%AE%C5%9Fk%C3%AA [[:d:Q1432535|Q1432535]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkana_Sehend%C3%AA [[:d:Q1432738|Q1432738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tawis%C3%AA_Melek [[:d:Q1433459|Q1433459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al%C3%AAn_M%C3%AElan [[:d:Q13176615|Q13176615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alxan_Penaber [[:d:Q13176613|Q13176613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm_Xel%C3%AEl_Yildiz [[:d:Q13176626|Q13176626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Bilgin [[:d:Q13176624|Q13176624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_Xeyat [[:d:Q13176650|Q13176650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamiyet_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q13176648|Q13176648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bral%C3%AE_%C3%BB_yukax%C3%AEr%C3%AE [[:d:Q13176662|Q13176662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_%C3%9Clke [[:d:Q13176661|Q13176661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bsiv%C3%AA_Far%C3%AE [[:d:Q13176669|Q13176669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Clke [[:d:Q13176673|Q13176673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAn%C3%AA_Ez%C3%AEz_Ako [[:d:Q13176819|Q13176819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Bila [[:d:Q13176826|Q13176826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAwezar%C3%AAn_%C3%8Erana_Nav%C3%AEn [[:d:Q13176824|Q13176824]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Ma%C5%9Foq%C3%AA_Xeznew%C3%AE [[:d:Q13176840|Q13176840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Xalid%C3%AA_Berwar%C3%AE_Gundik%C3%AE [[:d:Q13176850|Q13176850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C3%9Btka [[:d:Q13176854|Q13176854]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q13176861|Q13176861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxo [[:d:Q13176871|Q13176871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEroveya_D%C3%AEwana_Melay%C3%AA_Ciz%C3%AEr%C3%AE [[:d:Q13176887|Q13176887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtlar_Vadisi [[:d:Q13407659|Q13407659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEk [[:d:Q13409250|Q13409250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aloziya_Parka_Geziy%C3%AA [[:d:Q13410316|Q13410316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eam_(her%C3%AAma_d%C3%AErok%C3%AE) [[:d:Q13415123|Q13415123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Plotter/DefaultColors [[:d:Q13415820|Q13415820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apul%C3%AEng [[:d:Q13417998|Q13417998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBdaw [[:d:Q13422005|Q13422005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Snowden [[:d:Q13424289|Q13424289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Xebata_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q13424429|Q13424429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_%C3%87%C3%AEn%C3%AA_(1912%E2%80%931949) [[:d:Q13426199|Q13426199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cax [[:d:Q14328596|Q14328596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_sibat_2025 [[:d:Q132189642|Q132189642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_gir%C3%AAdan%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_mir%C3%AE_ji_sibat_2025 [[:d:Q132189643|Q132189643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Destp%C3%AAkirin%C3%AAn_123an [[:d:Q132190605|Q132190605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q134267454|Q134267454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antonio_Vivaldi [[:d:Q1340|Q1340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AErj%C3%AEnya [[:d:Q1370|Q1370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pere [[:d:Q1368|Q1368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Indiana [[:d:Q1415|Q1415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otomob%C3%AEl [[:d:Q1420|Q1420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/KDE [[:d:Q1431|Q1431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besten%C3%AE [[:d:Q13233|Q13233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ne%C3%A7ik [[:d:Q13672|Q13672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezoamer%C3%AEka [[:d:Q13703|Q13703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bersing [[:d:Q13716|Q13716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ll%C3%ADvia [[:d:Q13745|Q13745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokwez%C3%AEr [[:d:Q14212|Q14212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwere [[:d:Q14334|Q14334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mendel%C3%AE_(bajarok) [[:d:Q1382440|Q1382440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ev%C3%AEn_%C3%87%C3%AE%C3%A7ek [[:d:Q1382450|Q1382450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PoEdit [[:d:Q1422754|Q1422754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samuel_Reyher [[:d:Q1422983|Q1422983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Mermerey%C3%AA [[:d:Q1424081|Q1424081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhewaya_Perav%C3%AA_ya_Pas%C3%AEf%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q1427310|Q1427310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Oppenheimer [[:d:Q132537|Q132537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diana [[:d:Q132543|Q132543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEk%C3%AAn [[:d:Q132564|Q132564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proleter [[:d:Q132603|Q132603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adr%C3%AAnal%C3%AEn [[:d:Q132621|Q132621]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fke [[:d:Q132624|Q132624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.yt [[:d:Q132639|Q132639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbar [[:d:Q134313|Q134313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saturnus [[:d:Q134388|Q134388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBpi%C5%9Fk_(birc) [[:d:Q134398|Q134398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tao_Te_Ching [[:d:Q134425|Q134425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAzgeha_nukleer%C3%AE [[:d:Q134447|Q134447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7%C3%AA_biber%C3%A7avk [[:d:Q137641|Q137641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Sherlock [[:d:Q138161|Q138161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_vida_es_sue%C3%B1o [[:d:Q138174|Q138174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derz%C3%AE [[:d:Q142690|Q142690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eusebios [[:d:Q142999|Q142999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Papayan [[:d:Q143463|Q143463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fermandariya_yekb%C3%BBy%C3%AE_ya_%C5%9Fervanan [[:d:Q143467|Q143467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zend_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q146593|Q146593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q146665|Q146665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hingiv%C3%AEn [[:d:Q146675|Q146675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haw%C3%AAneya_%C3%A7av [[:d:Q146701|Q146701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qipt%C3%AE [[:d:Q146744|Q146744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Xetay%C3%AA [[:d:Q146761|Q146761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaravanas%C3%AE [[:d:Q146893|Q146893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBlitir%C5%9Fik [[:d:Q146951|Q146951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBke%C5%9Fe%C5%9Faneya_henasey%C3%AE [[:d:Q1428754|Q1428754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Florian_Knorn [[:d:Q1429767|Q1429767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lapeyr%C3%A8re [[:d:Q1429949|Q1429949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alektra_(okean%C3%AEd) [[:d:Q1438693|Q1438693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samhan [[:d:Q1376093|Q1376093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rib%C3%AAz [[:d:Q1376178|Q1376178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornografiya_%C3%AEnternet%C3%AA [[:d:Q1376252|Q1376252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jaime_S%C3%A1nchez_Fern%C3%A1ndez [[:d:Q1377299|Q1377299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/CPT [[:d:Q1378135|Q1378135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknasiya_ziman [[:d:Q1378181|Q1378181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Riteriai [[:d:Q14657783|Q14657783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kelep%C3%BBra_C%C3%AEhan%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q132530875|Q132530875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:M%C3%AErateya_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_UNESCOy%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q132530873|Q132530873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_M%C3%AErateya_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_UNESCOy%C3%AA_li_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q132530903|Q132530903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_Selahattin_Demirta%C5%9F [[:d:Q132533411|Q132533411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_Selahattin_Demirta%C5%9F [[:d:Q132533415|Q132533415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorp%C3%AA%C3%A7kirina_Bexday%C3%AA_(1821) [[:d:Q132555025|Q132555025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dungeons_%26_Dragons [[:d:Q1375|Q1375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AE%C3%A7har [[:d:Q1380|Q1380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georgia [[:d:Q1428|Q1428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teksas [[:d:Q1439|Q1439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puigcerd%C3%A0 [[:d:Q13765|Q13765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Herschel [[:d:Q14278|Q14278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navpera_astbilind [[:d:Q14296|Q14296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vall%C3%A8s_Oriental [[:d:Q14303|Q14303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neoklas%C3%AEzm [[:d:Q14378|Q14378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala [[:d:Q14660|Q14660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_malan [[:d:Q14683|Q14683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wer%C3%AEsban [[:d:Q1054650|Q1054650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stent [[:d:Q1325542|Q1325542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eleanor_Matsuura [[:d:Q1325733|Q1325733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tomte [[:d:Q1325848|Q1325848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BAgbrau%C3%B0 [[:d:Q1344219|Q1344219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEreketiya_Qereman%C3%AA [[:d:Q1469100|Q1469100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_leqat%C3%AAn_aviyan [[:d:Q13827308|Q13827308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad_Baban [[:d:Q14271575|Q14271575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/AFN_(IPA)_ji_bo_Kurd%C3%AE [[:d:Q14301057|Q14301057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molas,_France [[:d:Q1430060|Q1430060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Netewey%C3%AE_ya_Ziman_%C3%BB_%C5%9Earistaniy%C3%AAn_Rojhilat [[:d:Q1430113|Q1430113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Gabr%C3%AEel [[:d:Q1434981|Q1434981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyer [[:d:Q1436115|Q1436115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Single [[:d:Q134556|Q134556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemer [[:d:Q134560|Q134560]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avk%C3%AA%C5%9Fk [[:d:Q134574|Q134574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala%C5%9Fehir [[:d:Q138280|Q138280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeyser [[:d:Q138340|Q138340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eematok [[:d:Q144101|Q144101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEster%C3%AE [[:d:Q144119|Q144119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragan_%C4%90okanovi%C4%87 [[:d:Q147057|Q147057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEktor_Zubkov [[:d:Q147425|Q147425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saremen%C3%AE [[:d:Q147538|Q147538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEroz [[:d:Q147778|Q147778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anna_Karenina [[:d:Q147787|Q147787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gijok [[:d:Q147861|Q147861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_do%C3%A7ika_t%C3%BBtiyan [[:d:Q147867|Q147867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEton [[:d:Q148030|Q148030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaro_Axa [[:d:Q148028|Q148028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_nar%C3%AEn [[:d:Q148090|Q148090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parsa_Owen [[:d:Q148240|Q148240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%A7%C3%AAre [[:d:Q148463|Q148463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_an%C3%A7%C3%AAreyan [[:d:Q148479|Q148479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekem_(dar) [[:d:Q148630|Q148630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulez%C3%AEz_Si%C3%BBd%C3%AE [[:d:Q151509|Q151509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Owen [[:d:Q151556|Q151556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pev%C3%A7%C3%BBna_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Filist%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q151622|Q151622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferd%C3%AEnand_I_y%C3%AA_Bulgaristan%C3%AA [[:d:Q151667|Q151667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jana_Werther_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q151883|Q151883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Getto [[:d:Q152018|Q152018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_%C3%89luard [[:d:Q152176|Q152176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pl%C3%BBto_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q152262|Q152262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aram_Xa%C3%A7atiryan [[:d:Q152293|Q152293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87anda_taz%C3%AEtiy%C3%AA [[:d:Q152311|Q152311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Adler [[:d:Q152393|Q152393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Sosyal%C3%AEzma_Demokrat [[:d:Q152554|Q152554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulem%C3%AE [[:d:Q152553|Q152553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Qereqeyay%C3%AA [[:d:Q152556|Q152556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giya%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn [[:d:Q160110|Q160110]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nane [[:d:Q160114|Q160114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ai_Weiwei [[:d:Q160115|Q160115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baberketin [[:d:Q160184|Q160184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Anton_Mesmer [[:d:Q160202|Q160202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bih%C3%AEstin [[:d:Q160289|Q160289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Edinburgh%C3%AA [[:d:Q160302|Q160302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Awistriyay%C3%AA [[:d:Q160322|Q160322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teofrastos [[:d:Q160362|Q160362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhana_Rojava [[:d:Q160381|Q160381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Fkoj [[:d:Q160464|Q160464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_gerdenmar [[:d:Q160488|Q160488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferah_Pehlew%C3%AE [[:d:Q164111|Q164111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_serre%C5%9F [[:d:Q164109|Q164109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEknas%C3%AE [[:d:Q164204|Q164204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Singer%C3%A7%C3%AEn [[:d:Q164218|Q164218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Megal%C3%AEt [[:d:Q164240|Q164240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binefam%C3%AEle [[:d:Q164280|Q164280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiryar_(matemat%C3%AEk) [[:d:Q164307|Q164307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpotalamus [[:d:Q164386|Q164386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaseta_%C3%A7epgir [[:d:Q164597|Q164597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agir%C3%AA_Mezin_%C3%AA_London%C3%AA [[:d:Q164679|Q164679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astrolab [[:d:Q164992|Q164992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kodon [[:d:Q165052|Q165052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holodomor [[:d:Q165058|Q165058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Tales_of_Beedle_the_Bard_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q165068|Q165068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Str%C3%BBma [[:d:Q165135|Q165135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuncere [[:d:Q165152|Q165152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paulowniaceae [[:d:Q165173|Q165173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silk [[:d:Q165191|Q165191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Pr%C3%A9vert [[:d:Q165274|Q165274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kundir_(riwek) [[:d:Q165308|Q165308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA%C5%9F%C3%AEfrekirin [[:d:Q1345443|Q1345443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tragopogon_pratensis [[:d:Q1345772|Q1345772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kat [[:d:Q1385709|Q1385709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyaleta_Diyarbekir%C3%AA [[:d:Q1385944|Q1385944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berjeng [[:d:Q1441305|Q1441305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikula [[:d:Q1443230|Q1443230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesagentur_f%C3%BCr_Arbeit [[:d:Q1478016|Q1478016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_W%C3%AAls%C3%AA [[:d:Q1483510|Q1483510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_%C3%87apemeniy%C3%AA_ya_Polon%C3%AE [[:d:Q1484980|Q1484980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korik [[:d:Q1485806|Q1485806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwana_Edalet%C3%AA_ya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q1518827|Q1518827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevger%C3%AAn_l%C3%AEberal_di_%C3%8Eslam%C3%AA_de [[:d:Q1520581|Q1520581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBsax%C3%AEn%C3%AEliya_ber_%C3%A7iyay%C3%AA_Qilban%C3%AE [[:d:Q1521344|Q1521344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbe%C5%9F [[:d:Q1521997|Q1521997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gibil [[:d:Q1522924|Q1522924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Cindir%C3%AAs%C3%AA [[:d:Q1524909|Q1524909]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest [[:d:Q1526770|Q1526770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helen%C3%AEzm [[:d:Q1602782|Q1602782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdeya_ke%C3%A7iktiy%C3%AA [[:d:Q1640627|Q1640627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_ajalan [[:d:Q1643092|Q1643092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerg [[:d:Q1643900|Q1643900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutilka_d%C3%AElan%C3%AA [[:d:Q1644022|Q1644022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komela_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1644886|Q1644886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emeya_dozdehgir%C3%AAk-r%C3%BBviya_bir%C3%A7%C3%AE [[:d:Q1645412|Q1645412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/You_Xie [[:d:Q1649544|Q1649544]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Botn%C3%AE [[:d:Q1649939|Q1649939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpel%C3%AAn_web_yan_d%C3%AEnam%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q1650567|Q1650567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkol%C3%AEner [[:d:Q1650915|Q1650915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/data [[:d:Q14752638|Q14752638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/text [[:d:Q14752820|Q14752820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmedava_(gundistan) [[:d:Q14755038|Q14755038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentromer [[:d:Q14762596|Q14762596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ISNI [[:d:Q14768888|Q14768888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn [[:d:Q14819494|Q14819494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sine_(gundistan) [[:d:Q14851741|Q14851741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Goktirkan [[:d:Q15146034|Q15146034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeddad%C3%AA [[:d:Q15178902|Q15178902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:%C3%87avkan%C3%AE [[:d:Q15185733|Q15185733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coreca [[:d:Q15220504|Q15220504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cagan,_%C5%9Eot [[:d:Q15229157|Q15229157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xok [[:d:Q15238114|Q15238114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkend%C3%AE [[:d:Q15239618|Q15239618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:P%C3%AEvana_xet%C3%AA/dane [[:d:Q15246003|Q15246003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezray%C3%AA_Seyidehmed [[:d:Q15252406|Q15252406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87alakvan [[:d:Q15253558|Q15253558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Date_validation [[:d:Q16017063|Q16017063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gol%C5%9Fen [[:d:Q16046467|Q16046467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pagetype/config [[:d:Q16054168|Q16054168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miyoz [[:d:Q16424695|Q16424695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA [[:d:Q16463359|Q16463359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xac%C3%AA_Cemal%C3%AE [[:d:Q16463641|Q16463641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FA_%C5%A0iauliai [[:d:Q16478096|Q16478096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aki_Maita [[:d:Q16508807|Q16508807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaz [[:d:Q16529344|Q16529344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEladelfiya [[:d:Q1345|Q1345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Huron [[:d:Q1383|Q1383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_York [[:d:Q1384|Q1384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Janis_Joplin [[:d:Q1514|Q1514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BB_Zeb%C3%AE [[:d:Q1519|Q1519]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB_Meks%C3%AEk [[:d:Q1522|Q1522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramses_II [[:d:Q1523|Q1523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEvronek [[:d:Q1525|Q1525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oklahoma [[:d:Q1649|Q1649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mob%C3%AElya [[:d:Q14745|Q14745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mase [[:d:Q14748|Q14748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makao [[:d:Q14773|Q14773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SIL [[:d:Q14793|Q14793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guangdong [[:d:Q15175|Q15175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAv [[:d:Q15173|Q15173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simb%C3%AAl [[:d:Q15179|Q15179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guangxi [[:d:Q15176|Q15176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Komar%C3%AAn_Sovyet_%C3%AAn_Sosyal%C3%AEst [[:d:Q15180|Q15180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyar [[:d:Q16021|Q16021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Decameron [[:d:Q16438|Q16438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhan [[:d:Q16502|Q16502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadger [[:d:Q16533|Q16533]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEk [[:d:Q146|Q146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEferheng [[:d:Q151|Q151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%A7ik [[:d:Q164|Q164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zak_Spears [[:d:Q144566|Q144566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gafi%C5%9F [[:d:Q144682|Q144682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gene_Robinson [[:d:Q144687|Q144687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat [[:d:Q144713|Q144713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_b%C3%BBkaniyan [[:d:Q144723|Q144723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zelmay_Xel%C3%AElzad [[:d:Q145193|Q145193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaman [[:d:Q145400|Q145400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_%C3%8Etalyay%C3%AA [[:d:Q145694|Q145694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bexden%C3%BBsan [[:d:Q145794|Q145794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_slav%C3%AE_y%C3%AAn_rojava [[:d:Q145852|Q145852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_adirgeyan [[:d:Q145869|Q145869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misirnas%C3%AE [[:d:Q145903|Q145903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Base_pair [[:d:Q145911|Q145911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanx%C3%BBnk [[:d:Q148633|Q148633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_n%C3%AEl%C3%BBferan [[:d:Q148650|Q148650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Ketelonyay%C3%AA [[:d:Q148807|Q148807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_bir%C3%AE [[:d:Q149405|Q149405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok [[:d:Q149537|Q149537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jose_Ortega_y_Gasset [[:d:Q153020|Q153020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_S%C3%AAal%C3%AE [[:d:Q153122|Q153122]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_Sp%C3%AE [[:d:Q153364|Q153364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opera_(avah%C3%AE) [[:d:Q153562|Q153562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eros_Ramazzotti [[:d:Q153708|Q153708]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Welle [[:d:Q153770|Q153770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stasi [[:d:Q153846|Q153846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Fte [[:d:Q153875|Q153875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_Celan [[:d:Q153905|Q153905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qu%C5%9Fxane [[:d:Q154038|Q154038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayend%C3%AEtiya_mirovan [[:d:Q154136|Q154136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Bavyeray%C3%AA [[:d:Q154195|Q154195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cat_Stevens [[:d:Q154216|Q154216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sams%C3%BBn [[:d:Q160450|Q160450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SMTP [[:d:Q160453|Q160453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telnet [[:d:Q160470|Q160470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyos [[:d:Q160483|Q160483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fre%C5%9Fk [[:d:Q160575|Q160575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjana_%C3%A7%C3%AEmen%C3%AA [[:d:Q160585|Q160585]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBdgir%C3%AE [[:d:Q160590|Q160590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eskender_Beg [[:d:Q160614|Q160614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Russel_Wallace [[:d:Q160627|Q160627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAw%C3%AExane [[:d:Q160645|Q160645]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Fqolik [[:d:Q160695|Q160695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AEriy%C3%BBm [[:d:Q160796|Q160796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyana_hesp%C3%AE [[:d:Q160857|Q160857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinc [[:d:Q161042|Q161042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBtir%C5%9Fik [[:d:Q161040|Q161040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zegerek [[:d:Q161100|Q161100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nepot%C3%AEzm [[:d:Q161165|Q161165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_arguda_bej [[:d:Q161177|Q161177]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulk%C3%AEsikan [[:d:Q161182|Q161182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_begonyayan [[:d:Q161189|Q161189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gihagerdebil%C3%AAn_aviyan [[:d:Q161195|Q161195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genimok [[:d:Q161211|Q161211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBng [[:d:Q161235|Q161235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tihtavik [[:d:Q161232|Q161232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C5%9F%C3%AAfeletan [[:d:Q161239|Q161239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/1,1-D%C3%AEklor%C3%AAtan [[:d:Q161282|Q161282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/1,1-D%C3%AEmet%C3%AElh%C3%AEdras%C3%AEn [[:d:Q161296|Q161296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bask [[:d:Q161358|Q161358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miss_Universe [[:d:Q161376|Q161376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_guh%C3%BB%C5%9Fkan [[:d:Q161403|Q161403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_R%C3%BBsyay%C3%AA [[:d:Q161414|Q161414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Okeanos [[:d:Q161419|Q161419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kefzeran [[:d:Q161429|Q161429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cewer [[:d:Q161439|Q161439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giv%C3%AEj [[:d:Q161511|Q161511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Feya_pembe [[:d:Q165371|Q165371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SourceForge [[:d:Q165400|Q165400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Assembly [[:d:Q165436|Q165436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAn%C3%BBs [[:d:Q165447|Q165447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Kolay%C3%AA [[:d:Q165608|Q165608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AAn_Balkan%C3%AA [[:d:Q165725|Q165725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Afor%C3%AEzm [[:d:Q165740|Q165740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harem [[:d:Q165853|Q165853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Esman%C3%AE_y%C3%AAn_Br%C3%AEtanyay%C3%AA [[:d:Q165862|Q165862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xefn%C3%AAr%C3%AE [[:d:Q165950|Q165950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plast%C3%AEd [[:d:Q165963|Q165963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balaban [[:d:Q165974|Q165974]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dionysios_Solomos [[:d:Q166172|Q166172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Madrid-Barajas [[:d:Q166276|Q166276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBsuke [[:d:Q1445249|Q1445249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ted_Ewigk [[:d:Q1451634|Q1451634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perestgeha_A%C5%9Ftiy%C3%AA [[:d:Q1456939|Q1456939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Friedrich_Gerst%C3%A4cker [[:d:Q1457767|Q1457767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Aghion [[:d:Q1488882|Q1488882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superh%C3%AAz [[:d:Q1489259|Q1489259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avis%C3%AE [[:d:Q1490716|Q1490716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCler_Duman [[:d:Q1492533|Q1492533]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Quesnel [[:d:Q1495461|Q1495461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giuseppe_Pellizza_da_Volpedo [[:d:Q1528580|Q1528580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_Cays [[:d:Q1531776|Q1531776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Millennium [[:d:Q1534900|Q1534900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorlois [[:d:Q1538364|Q1538364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehrez%C3%BBr [[:d:Q1542127|Q1542127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serk%C3%AEs_Axacan_Mamendo [[:d:Q1542271|Q1542271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%BBlv%C3%AEt%C3%AEs [[:d:Q1542466|Q1542466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kamer%C3%BBna_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q1542471|Q1542471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destar [[:d:Q1543947|Q1543947]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_XY_ya_diyarb%C3%BBna_zayend%C3%AA [[:d:Q1604486|Q1604486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkkirina_d%C3%AEsk%C3%AA [[:d:Q1612436|Q1612436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Cefer_Baxirov [[:d:Q1613935|Q1613935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISOCARP [[:d:Q1654649|Q1654649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranye [[:d:Q1656131|Q1656131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_Mujika_Garmendia [[:d:Q1659048|Q1659048]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Germav%C3%AA [[:d:Q1659316|Q1659316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannas [[:d:Q14467526|Q14467526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proserpina [[:d:Q14515330|Q14515330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitil%C3%AAn_Kanaday%C3%AA [[:d:Q14566841|Q14566841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitil%C3%AAn_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q14566849|Q14566849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AEng%C3%AEto [[:d:Q14592562|Q14592562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telomer [[:d:Q14872779|Q14872779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeres%C3%BB_(gundistan) [[:d:Q14905450|Q14905450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEtab_(gundistan) [[:d:Q14907935|Q14907935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emkan [[:d:Q14920288|Q14920288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_header [[:d:Q14924310|Q14924310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Nenwer [[:d:Q15273242|Q15273242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Bew%C3%AEn [[:d:Q15273243|Q15273243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Bevalelhesen [[:d:Q15273246|Q15273246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Pi%C5%9Ft_A%C5%9Fbaba [[:d:Q15273247|Q15273247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Neme_%C5%9E%C3%AEr [[:d:Q15273244|Q15273244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kan%C3%AEsor [[:d:Q15273245|Q15273245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baleke_(gundistan) [[:d:Q15273248|Q15273248]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEfabad [[:d:Q15276967|Q15276967]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAmankend%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q15278443|Q15278443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAgey%C5%9Ftin%C3%AE_Rast%C3%AE [[:d:Q15290595|Q15290595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Negal_(gundistan) [[:d:Q15299174|Q15299174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwanro_Xerb%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15299172|Q15299172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelaterzan_(gundistan) [[:d:Q15299173|Q15299173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huseyn_Abad%C3%AA_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15299178|Q15299178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arendan_(gundistan) [[:d:Q15299179|Q15299179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serab_Qam%C3%AE%C5%9F_(gundistan) [[:d:Q15299176|Q15299176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neran_(gundistan) [[:d:Q15299177|Q15299177]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ab%C3%AEder_(gundistan) [[:d:Q15299180|Q15299180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jost_Gippert [[:d:Q15299239|Q15299239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1 [[:d:Q15403807|Q15403807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Configuration [[:d:Q15403810|Q15403810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Top_Aqac [[:d:Q16046952|Q16046952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soltan%C5%9Fehr [[:d:Q16050884|Q16050884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Se%C3%AEd_Ibadet%C3%AEyan [[:d:Q16053064|Q16053064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uatsd%C3%AEn [[:d:Q16058150|Q16058150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Netewey%C3%AAn_%C3%BBral%C3%AE [[:d:Q16086148|Q16086148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yoon_Suk-yeol [[:d:Q16090635|Q16090635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemo_Reco [[:d:Q16117951|Q16117951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C3%87eqel%C3%AE [[:d:Q16118572|Q16118572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Hemo [[:d:Q16118748|Q16118748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelt%C3%AA_Xerb%C3%AE [[:d:Q16120364|Q16120364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_%C3%87arst%C3%BBn [[:d:Q16124072|Q16124072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewarxa [[:d:Q16124082|Q16124082]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewarxa_G%C3%BBzan [[:d:Q16124093|Q16124093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec_%C3%8Eskender%C3%AA [[:d:Q16125529|Q16125529]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Remediy%C3%AA [[:d:Q16126019|Q16126019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images [[:d:Q16140831|Q16140831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezel%C3%AA_Neb%C3%AE_N%C3%BBh [[:d:Q16147777|Q16147777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Gel_a_Donetsk%C3%AA [[:d:Q16150196|Q16150196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerya_Z%C3%AEya [[:d:Q16592657|Q16592657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karol%C3%AEnaya_Bakur [[:d:Q1454|Q1454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokiya_ser_%C3%A7%C3%AEmen%C3%AA [[:d:Q1455|Q1455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karol%C3%AEnaya_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q1456|Q1456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Systemic_lupus_erythematosus [[:d:Q1485|Q1485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Paz [[:d:Q1491|Q1491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEs%C3%AEs%C3%AEp%C3%AE [[:d:Q1494|Q1494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minnesota [[:d:Q1527|Q1527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karakas [[:d:Q1533|Q1533]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dema_gerd%C3%BBn%C3%AE_ya_bisaz%C3%BBmankir%C3%AE [[:d:Q1536|Q1536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wisconsin [[:d:Q1537|Q1537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cicero [[:d:Q1541|Q1541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkansas [[:d:Q1612|Q1612]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbola_destan [[:d:Q14922|Q14922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aden%C3%AEn [[:d:Q15277|Q15277]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earedar%C3%AE [[:d:Q15284|Q15284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xala_hel%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q15318|Q15318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kamera [[:d:Q15328|Q15328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pozmi%C5%9Fk [[:d:Q15343|Q15343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bages [[:d:Q15346|Q15346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergued%C3%A0 [[:d:Q15345|Q15345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Llobregat [[:d:Q15351|Q15351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barcelon%C3%A8s [[:d:Q15348|Q15348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garraf [[:d:Q15354|Q15354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Pened%C3%A8s [[:d:Q15355|Q15355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anoia [[:d:Q15352|Q15352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Pened%C3%A8s [[:d:Q15362|Q15362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarragon%C3%A8s [[:d:Q15360|Q15360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Camp [[:d:Q15361|Q15361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montsi%C3%A0 [[:d:Q15367|Q15367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baix_Ebre [[:d:Q15364|Q15364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt_Camp [[:d:Q15365|Q15365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Conca_de_Barber%C3%A0 [[:d:Q15368|Q15368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ribera_d%27Ebre [[:d:Q15374|Q15374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terra_Alta [[:d:Q15376|Q15376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Priorat [[:d:Q15377|Q15377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vermont [[:d:Q16551|Q16551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Houston,_Teksas [[:d:Q16555|Q16555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Diego [[:d:Q16552|Q16552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Jose,_Kal%C3%AEforniya [[:d:Q16553|Q16553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fort_Worth,_Teksas [[:d:Q16558|Q16558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dallas [[:d:Q16557|Q16557]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memphis,_Tennessee [[:d:Q16563|Q16563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik [[:d:Q144|Q144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AE [[:d:Q152|Q152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derya [[:d:Q165|Q165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_narewanan [[:d:Q145977|Q145977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEamat [[:d:Q145983|Q145983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/One_Direction [[:d:Q146027|Q146027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sipindan [[:d:Q146030|Q146030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesrata_Almanyay%C3%AA [[:d:Q146138|Q146138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAvax%C3%AEn [[:d:Q146190|Q146190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaset [[:d:Q149757|Q149757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Iraq%C3%AA [[:d:Q149805|Q149805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik%C3%AA_rast [[:d:Q149892|Q149892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AEl_Fradkov [[:d:Q150080|Q150080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pentan [[:d:Q150429|Q150429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heksan [[:d:Q150440|Q150440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBzik [[:d:Q150452|Q150452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthony_van_Dyck [[:d:Q150679|Q150679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oktan [[:d:Q150681|Q150681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nonan [[:d:Q150694|Q150694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAkan [[:d:Q150717|Q150717]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bnd%C3%AAkan [[:d:Q150731|Q150731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dod%C3%AAkan [[:d:Q150744|Q150744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anksiyete [[:d:Q154430|Q154430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patr%C3%AEsyen [[:d:Q154668|Q154668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%C5%9F%C3%AEva [[:d:Q154773|Q154773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundestag [[:d:Q154797|Q154797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Goktirkan [[:d:Q154875|Q154875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ecgberth_key%C3%AA_Wessex%C3%AA [[:d:Q154934|Q154934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Willem-Alexander [[:d:Q154952|Q154952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filip%C3%AA_Bel%C3%A7%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q155004|Q155004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/NBA [[:d:Q155223|Q155223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xak%C3%AAn_p%C3%AEroz [[:d:Q155321|Q155321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatolyaya_nav%C3%AEn [[:d:Q155526|Q155526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojhilat%C3%AA_Anatolyay%C3%AA [[:d:Q155542|Q155542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem%C5%9F%C3%AEd [[:d:Q155755|Q155755]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulezengilan [[:d:Q155802|Q155802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarx%C3%BBn [[:d:Q155814|Q155814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBl [[:d:Q155833|Q155833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker%C3%A7ik [[:d:Q155867|Q155867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/HK_MP5 [[:d:Q155901|Q155901]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irn%C3%BBk%C3%AA_gur [[:d:Q155904|Q155904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sosinan [[:d:Q155941|Q155941]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tolg%C3%AEn_%C3%BB_derz%C3%AElokan [[:d:Q155945|Q155945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zegerekan [[:d:Q155951|Q155951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zer%C3%AE%C5%9Fkan [[:d:Q155949|Q155949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darzeyt%C3%BBnan [[:d:Q155966|Q155966]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelgerdeniyan [[:d:Q155982|Q155982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_hine_%C3%BB_hinaran [[:d:Q156022|Q156022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_beqewaran [[:d:Q156025|Q156025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_binef%C5%9Fan [[:d:Q156060|Q156060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darberk_%C3%BB_gurganan [[:d:Q156064|Q156064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_t%C3%AEvilzimanan [[:d:Q156109|Q156109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tir%C5%9Foyan [[:d:Q156117|Q156117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbir [[:d:Q156146|Q156146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gurgeyan [[:d:Q156192|Q156192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kember [[:d:Q156251|Q156251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Ohr%C3%AEd%C3%AA [[:d:Q156258|Q156258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyarastikan [[:d:Q156282|Q156282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gulehingiv%C3%AEnan [[:d:Q156301|Q156301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyagezkan [[:d:Q156332|Q156332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vimeo [[:d:Q156376|Q156376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_zirnevanan [[:d:Q156446|Q156446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teogon%C3%AEa [[:d:Q156498|Q156498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_b%C3%AEber%C3%AAn_re%C5%9F [[:d:Q156522|Q156522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_m%C3%BBzan [[:d:Q156525|Q156525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bromeliyayan [[:d:Q156529|Q156529]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_tolik%C3%AA [[:d:Q156551|Q156551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_m%C3%AErtasiyan [[:d:Q156563|Q156563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sorindaran [[:d:Q156569|Q156569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkswagen_AG [[:d:Q156578|Q156578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giya%C5%9F%C3%AErkan [[:d:Q156584|Q156584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_sincan [[:d:Q156589|Q156589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commelinaceae [[:d:Q156674|Q156674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dargindoran [[:d:Q156673|Q156673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_adoksasiyan [[:d:Q156677|Q156677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpo%C5%9F [[:d:Q161524|Q161524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andromeda_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q161582|Q161582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patrice_Lumumba [[:d:Q161672|Q161672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tawannas%C3%AE [[:d:Q161733|Q161733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Pam%C3%AEr%C3%AA [[:d:Q161750|Q161750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Asperger [[:d:Q161790|Q161790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kub%C3%AAba [[:d:Q161927|Q161927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjana_ajgul%C3%AE [[:d:Q161924|Q161924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Defneya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q161931|Q161931]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_panosan [[:d:Q161929|Q161929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeselmehm%C3%BBd [[:d:Q161937|Q161937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Str%C3%AEpor [[:d:Q161946|Q161946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereb%C3%AE%C3%A7 [[:d:Q161948|Q161948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Breton [[:d:Q161955|Q161955]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gihagerdebil%C3%AAn_aviyan [[:d:Q161952|Q161952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leheng [[:d:Q162244|Q162244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cotzeyand%C3%AE [[:d:Q162378|Q162378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qatjimara_Gini [[:d:Q162455|Q162455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dop%C3%AEng [[:d:Q166376|Q166376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_navnetewey%C3%AE [[:d:Q166542|Q166542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_V%C3%AEnitsiyay%C3%AA [[:d:Q166709|Q166709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_parlamenter [[:d:Q166747|Q166747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girdok [[:d:Q166849|Q166849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagros_(r%C3%AAze%C3%A7iya) [[:d:Q167021|Q167021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laon [[:d:Q167141|Q167141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gurr [[:d:Q167178|Q167178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dual%C3%AEzm [[:d:Q167312|Q167312]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaz%C3%AAn_seray%C3%AA [[:d:Q167336|Q167336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AEndar%C3%AA_Gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AA_NATOy%C3%AA [[:d:Q167662|Q167662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sensor [[:d:Q167676|Q167676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mister_World [[:d:Q167737|Q167737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Volin%C3%AA [[:d:Q167859|Q167859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%87ern%C3%AEh%C3%AEv%C3%AA [[:d:Q167874|Q167874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mayonez [[:d:Q167893|Q167893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%BBva [[:d:Q1458952|Q1458952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Heinrich_Basse [[:d:Q1459588|Q1459588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fritz_Beckert [[:d:Q1465649|Q1465649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daykemar [[:d:Q1498900|Q1498900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merge [[:d:Q1499073|Q1499073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkrobiyoma_mirov%C3%AE [[:d:Q1500347|Q1500347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuftey%C3%AAn_sw%C3%AAd%C3%AE [[:d:Q1501015|Q1501015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_%C3%8Eshaq_Pa%C5%9Fa [[:d:Q1501534|Q1501534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lijneya_Ewlekariya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q1501963|Q1501963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AAdank [[:d:Q1501968|Q1501968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nawendiy%C3%AAn_j%C3%AAder [[:d:Q1502751|Q1502751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_MBC [[:d:Q1543823|Q1543823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fe_Brown [[:d:Q1545219|Q1545219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest%C3%BBra_Bingeh%C3%AEn_a_%C3%9Bkraynay%C3%AA [[:d:Q1549039|Q1549039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Moldovay%C3%AA [[:d:Q1551510|Q1551510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Feldhoff [[:d:Q1552219|Q1552219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Gustav_Schwab [[:d:Q1555493|Q1555493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad%C3%AEgey [[:d:Q1555902|Q1555902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kumand%C3%AE [[:d:Q1556876|Q1556876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1559535|Q1559535]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matthias_Krings [[:d:Q1562405|Q1562405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AAn_Baz_%C3%AAn_Azadiya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1565220|Q1565220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villenouvelle [[:d:Q1616267|Q1616267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BB%C3%A7o [[:d:Q1622390|Q1622390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Stembol%C3%AA [[:d:Q1666659|Q1666659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_Navnetewey%C3%AE_ya_Erot%C3%AEzm%C3%AA_ya_Bruksel%C3%AA [[:d:Q1667716|Q1667716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biz%C3%BBtinewey_%C3%8Eslam%C3%AE_le_Kurdistan [[:d:Q1674121|Q1674121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Issa_Hassan [[:d:Q1674766|Q1674766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_sdh [[:d:Q14609559|Q14609559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Portal/Tendurist%C3%AE [[:d:Q14615406|Q14615406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Portal/D%C3%AErok [[:d:Q14615408|Q14615408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_TOC [[:d:Q14615425|Q14615425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Islam/N%C3%BB%C3%A7e [[:d:Q14615802|Q14615802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AAney%C3%AA_bijart%C3%AE [[:d:Q14615803|Q14615803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AEk%C3%AEmedia [[:d:Q14615806|Q14615806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro [[:d:Q14615804|Q14615804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matthias_Strolz [[:d:Q14977604|Q14977604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sardar_Kestay [[:d:Q15007915|Q15007915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_hesret%C3%AA [[:d:Q15041677|Q15041677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beh%C3%AE_Dehbokr%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15055434|Q15055434]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7iy%C3%AA_Rojhilat%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15055435|Q15055435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ala_Gevark_(gundistan) [[:d:Q15055438|Q15055438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15055439|Q15055439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axta%C3%A7iy%C3%AA_Mehel%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15055436|Q15055436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ala_Teym%C3%BBr_(gundistan) [[:d:Q15055437|Q15055437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sokmenabad_(gundistan) [[:d:Q15059822|Q15059822]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elind_(gundistan) [[:d:Q15059823|Q15059823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veldiyan_(gundistan) [[:d:Q15059826|Q15059826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AA_(gundistan) [[:d:Q15059824|Q15059824]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Avoxl%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15059825|Q15059825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ako [[:d:Q15075611|Q15075611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abasan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q15075609|Q15075609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alternat%C3%AEf_(rojname) [[:d:Q15075614|Q15075614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ans%C3%AEklopediya_zarokan [[:d:Q15075619|Q15075619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Awaza_M%C3%AA [[:d:Q15075647|Q15075647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fkal%C3%AE [[:d:Q15075650|Q15075650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawer_Can [[:d:Q15075666|Q15075666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazincan [[:d:Q15075675|Q15075675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazkiyan [[:d:Q15075678|Q15075678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bethnahrin [[:d:Q15075691|Q15075691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beseran%C3%AE [[:d:Q15075689|Q15075689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bh [[:d:Q15075696|Q15075696]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Botiyan [[:d:Q15075713|Q15075713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Budaxk%C3%AE [[:d:Q15075717|Q15075717]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%BBwana [[:d:Q15075751|Q15075751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derp%C3%AA [[:d:Q15075769|Q15075769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devoka_navend%C3%AE [[:d:Q15075779|Q15075779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fteb%C3%AAl [[:d:Q15075782|Q15075782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_C%C3%BBm%C3%AA [[:d:Q15075781|Q15075781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fulu [[:d:Q15075804|Q15075804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnam%C3%AEt [[:d:Q15075815|Q15075815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBrzan_C%C3%AErano [[:d:Q15075818|Q15075818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elo%C5%9F%C3%AE%C5%9F [[:d:Q15075835|Q15075835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyaz_Yusiv [[:d:Q15075870|Q15075870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezuem [[:d:Q15075879|Q15075879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farisiya_n%C3%BBjen [[:d:Q15075891|Q15075891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Federasyona_Komeley%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA_li_Sw%C3%AAd%C3%AA [[:d:Q15075894|Q15075894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatimok [[:d:Q15075892|Q15075892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fetleya_J%C3%AAr [[:d:Q15075920|Q15075920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FolderShare [[:d:Q15075933|Q15075933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giregir [[:d:Q15075962|Q15075962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBran%C3%AE_(Kelhur%C3%AE) [[:d:Q15075997|Q15075997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamid_Isa [[:d:Q15076017|Q15076017]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawr%C3%AA_Baxewan [[:d:Q15076039|Q15076039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawardengubas.com [[:d:Q15076037|Q15076037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haw%C3%AAlk%C3%AE [[:d:Q15076040|Q15076040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAv%C3%AEdar_Zana [[:d:Q15076099|Q15076099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEv%C3%AE_Berwar%C3%AE [[:d:Q15076103|Q15076103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Anderson [[:d:Q15442602|Q15442602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Belgekirin/config [[:d:Q15506579|Q15506579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBx%C3%AArdhereng [[:d:Q15525069|Q15525069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerengnebi [[:d:Q15573657|Q15573657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_Jenev%C3%AA [[:d:Q15613979|Q15613979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telegram [[:d:Q15616276|Q15616276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helebce_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q15631321|Q15631321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam%C3%AA_Royal_Society [[:d:Q15631401|Q15631401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brett_McGurk [[:d:Q16214512|Q16214512]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%27c%C3%BBc_%C3%BB_Me%27c%C3%BBc [[:d:Q16723009|Q16723009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anwar_al-Hamadani [[:d:Q16740915|Q16740915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apolon%C3%AA_Xezey%C3%AA [[:d:Q16741636|Q16741636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezray%C3%AA [[:d:Q16746285|Q16746285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Efxanistan [[:d:Q16761604|Q16761604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Cezayir [[:d:Q16761610|Q16761610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Alaska [[:d:Q16761608|Q16761608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Albanya [[:d:Q16761609|Q16761609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Xirvatistan [[:d:Q16761614|Q16761614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fransa [[:d:Q16761615|Q16761615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bel%C3%A7%C3%AEka [[:d:Q16761613|Q16761613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Almanya [[:d:Q16783376|Q16783376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Eran [[:d:Q16783398|Q16783398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Iraq [[:d:Q16783399|Q16783399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Etalya [[:d:Q16783401|Q16783401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Nepal [[:d:Q16783404|Q16783404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/New_York [[:d:Q16783405|Q16783405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Pennsylvania [[:d:Q16783550|Q16783550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Polonya [[:d:Q16783565|Q16783565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/S%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q16783692|Q16783692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Oregon [[:d:Q16785240|Q16785240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%AEla [[:d:Q1461|Q1461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Magellan [[:d:Q1496|Q1496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEs%C3%AEs%C3%AEp%C3%AE_(%C3%A7em) [[:d:Q1497|Q1497]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewz [[:d:Q1501|Q1501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Iowa [[:d:Q1546|Q1546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebraska [[:d:Q1553|Q1553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kansas [[:d:Q1558|Q1558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_urd%C3%BB [[:d:Q1617|Q1617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Brel [[:d:Q1666|Q1666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ruhr [[:d:Q1664|Q1664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spyware [[:d:Q14644|Q14644]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metanol [[:d:Q14982|Q14982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurs%C3%AE [[:d:Q15026|Q15026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Ketelonyay%C3%AA [[:d:Q15581|Q15581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Re%C5%9F [[:d:Q166|Q166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frankenstein [[:d:Q150827|Q150827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neonaz%C3%AEzm [[:d:Q151250|Q151250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Antonoff [[:d:Q151304|Q151304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_k%C3%AEwiyan [[:d:Q156666|Q156666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_str%C3%AEporan [[:d:Q156665|Q156665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_eben%C3%BBsan [[:d:Q156669|Q156669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dartehlokan [[:d:Q156679|Q156679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_giyakitikan [[:d:Q156682|Q156682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kevotan [[:d:Q156680|Q156680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gloks%C3%AEnyayan [[:d:Q156686|Q156686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_INSEEy%C3%AA [[:d:Q156705|Q156705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tolik_(pincar) [[:d:Q156835|Q156835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjer [[:d:Q156839|Q156839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpof%C3%AEz [[:d:Q156871|Q156871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_selket%C3%BBran [[:d:Q156888|Q156888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Botav [[:d:Q156935|Q156935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newroz_(riwek) [[:d:Q157078|Q157078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kryvyi_Rih [[:d:Q157137|Q157137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C3%A7avmarkan [[:d:Q157167|Q157167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C5%9F%C3%AEnzerkan [[:d:Q157168|Q157168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gon%C3%AE [[:d:Q157184|Q157184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derz%C3%AElok [[:d:Q157211|Q157211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gafi%C5%9F_%C3%BB_melva%C5%9Fan [[:d:Q157216|Q157216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kokayan [[:d:Q157231|Q157231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_leylank%C3%AAn_ax%C3%BBdar [[:d:Q157234|Q157234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simone_Weil [[:d:Q157309|Q157309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C3%AEzar [[:d:Q157408|Q157408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AEns%C3%AEp%C3%AAn_Wilson [[:d:Q157648|Q157648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerika_zer [[:d:Q157661|Q157661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daniel_Auber [[:d:Q157672|Q157672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boii [[:d:Q157676|Q157676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Almanyaya_Rojhilat [[:d:Q157682|Q157682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sercan [[:d:Q157696|Q157696]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Losino-Petrovsky [[:d:Q157723|Q157723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/NVU [[:d:Q157758|Q157758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEw [[:d:Q157954|Q157954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sparkasse [[:d:Q157963|Q157963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biyog [[:d:Q157960|Q157960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirpar [[:d:Q158015|Q158015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dejav%C3%BB [[:d:Q158103|Q158103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramella [[:d:Q158119|Q158119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_botavan [[:d:Q158185|Q158185]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAlim [[:d:Q158464|Q158464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_biyan [[:d:Q158487|Q158487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Onkoloj%C3%AE [[:d:Q162555|Q162555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Maginot [[:d:Q162746|Q162746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_p%C3%AEroziy%C3%AA [[:d:Q162808|Q162808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kizin [[:d:Q163064|Q163064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tai%C3%A7%C3%AE [[:d:Q167987|Q167987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anglesey [[:d:Q168159|Q168159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xela [[:d:Q168247|Q168247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zbych_Trofimiuk [[:d:Q168297|Q168297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAbaza_tevgerzaniy%C3%AA [[:d:Q168338|Q168338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nestor%C3%AE [[:d:Q168414|Q168414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lenger [[:d:Q168432|Q168432]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhar [[:d:Q168456|Q168456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotir%C3%AE [[:d:Q168514|Q168514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hargeisa [[:d:Q168652|Q168652]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Frost [[:d:Q168728|Q168728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAxember%C3%AAn_ku_nav%C3%AAn_wan_di_Quran%C3%AA_de_derbas_dibin [[:d:Q168827|Q168827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%87ern%C3%AEvtsiy%C3%AA [[:d:Q168856|Q168856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trabl%C3%BBs,_Libnan [[:d:Q168954|Q168954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewat [[:d:Q168983|Q168983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stat%C3%AEk [[:d:Q169019|Q169019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destane [[:d:Q169031|Q169031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEskr%C3%AEm%C3%AEnasyon [[:d:Q169207|Q169207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xemg%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q169251|Q169251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEl%C3%AAtos [[:d:Q169460|Q169460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEknas [[:d:Q169470|Q169470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Poltavay%C3%AA [[:d:Q169501|Q169501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_sw%C3%AAd%C3%AE [[:d:Q169514|Q169514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C3%A7key%C3%AAn_tirimb%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q169545|Q169545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karavel [[:d:Q169560|Q169560]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeca_Pagodinho [[:d:Q169565|Q169565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kezwankelotik [[:d:Q174088|Q174088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_%C3%8Ebran%C3%AE_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA [[:d:Q174158|Q174158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_R%C3%AEvney%C3%AA [[:d:Q174187|Q174187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boyax [[:d:Q174219|Q174219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Theodor_Abt [[:d:Q1510620|Q1510620]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerger [[:d:Q1511169|Q1511169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Qend%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q1511240|Q1511240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lower_East_Side [[:d:Q1511813|Q1511813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_C._Bak [[:d:Q1513008|Q1513008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BB%C5%9Fehr_(nav%C3%A7e) [[:d:Q1568659|Q1568659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serekxexam [[:d:Q1568783|Q1568783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Clearway [[:d:Q1572447|Q1572447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hem%C5%9Fehr%C3%AE [[:d:Q1574046|Q1574046]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emitis [[:d:Q1574056|Q1574056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemzel%C3%AE [[:d:Q1574062|Q1574062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_sor [[:d:Q1575952|Q1575952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Edeney%C3%AA [[:d:Q1577356|Q1577356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal_Gaxan [[:d:Q1580236|Q1580236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Reader [[:d:Q1584816|Q1584816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doza_49an [[:d:Q1625689|Q1625689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Nev%C4%97%C5%BEis [[:d:Q1630613|Q1630613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Parastina_Ziman [[:d:Q1683876|Q1683876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhtred%C3%AA_W%C3%AArek [[:d:Q1738090|Q1738090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBzak%C3%AE [[:d:Q1741898|Q1741898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hamdi_Ozyurt [[:d:Q15076012|Q15076012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewl%C3%AAr%C3%AE [[:d:Q15076084|Q15076084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ibrah%C3%AEm_K%C3%AAvo [[:d:Q15076108|Q15076108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalek [[:d:Q15076121|Q15076121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirkisirak [[:d:Q15076159|Q15076159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7erb%C3%AAj_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q15076176|Q15076176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Fkar_(mas%C3%AE) [[:d:Q15076181|Q15076181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AE%C5%9Ft%C3%AAn_Fezey%C3%AA [[:d:Q15076205|Q15076205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_rojnamey%C3%AAn_kurd%C3%AE [[:d:Q15076222|Q15076222]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_markay%C3%AAn_traktor%C3%AA [[:d:Q15076221|Q15076221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Macin [[:d:Q15076227|Q15076227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Evdile_(Hito) [[:d:Q15076233|Q15076233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamedp%C3%AEran [[:d:Q15076238|Q15076238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamedan [[:d:Q15076237|Q15076237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mifk%C3%AE [[:d:Q15076272|Q15076272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_Em%C3%AEn_P%C3%AAncw%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q15076273|Q15076273]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed%C3%AA_Gavan [[:d:Q15076277|Q15076277]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Safa [[:d:Q15076283|Q15076283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizirqe [[:d:Q15076284|Q15076284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhyettin_Ery%C4%B1lmaz [[:d:Q15076299|Q15076299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muselles [[:d:Q15076304|Q15076304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Pusa [[:d:Q15076305|Q15076305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErgeha_Ban%C3%AA [[:d:Q15076315|Q15076315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Dorek [[:d:Q15076312|Q15076312]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Meqes [[:d:Q15076313|Q15076313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Einoya_Bin%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15079146|Q15079146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heq_(gundistan) [[:d:Q15079147|Q15079147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) [[:d:Q15079150|Q15079150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yolageld%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15079151|Q15079151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Einoya_Ser%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q15079148|Q15079148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_B%C3%AEl_(gundistan) [[:d:Q15079149|Q15079149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aypasar%C3%AE_bakur_(gundistan) [[:d:Q15079154|Q15079154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela%C5%9F%C3%AEv_(gundistan) [[:d:Q15079155|Q15079155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aypasar%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) [[:d:Q15079156|Q15079156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vegirtina_T%C3%AAhna_Bermay%C3%AE_(VTB) [[:d:Q15081379|Q15081379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataCheck [[:d:Q15089555|Q15089555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA_symbol/data [[:d:Q15091202|Q15091202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBdem_(rojname) [[:d:Q15094010|Q15094010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensar_(gundistan) [[:d:Q15095042|Q15095042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C5%9Far_(gundistan) [[:d:Q15095043|Q15095043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emen_(gundistan) [[:d:Q15095040|Q15095040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereft%C3%BB_(gundistan) [[:d:Q15095041|Q15095041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_Bakur_(gundistan) [[:d:Q15095099|Q15095099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xed%C3%AEr_Xum_(cejn) [[:d:Q15109140|Q15109140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_%C3%AAr%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_li_serhildana_rojavaya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q15109939|Q15109939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kana_keviran [[:d:Q15115254|Q15115254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Message_box/configuration [[:d:Q15117391|Q15117391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miss_Grand_International [[:d:Q15669738|Q15669738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Twitter [[:d:Q15718485|Q15718485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mugermun_(nahiye) [[:d:Q15726299|Q15726299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lende_(nav%C3%A7e) [[:d:Q15726301|Q15726301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misilman%C3%AAn_b%C3%AAmezheb [[:d:Q15731064|Q15731064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steven_Ogg [[:d:Q15737531|Q15737531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henry_Inman_(efser_%C3%BB_niv%C3%AEskar) [[:d:Q15813609|Q15813609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_XXX:_A_Porn_Parody [[:d:Q15848933|Q15848933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEkend%C3%AE [[:d:Q16250626|Q16250626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Lende_(nahiye) [[:d:Q16256832|Q16256832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Horacio [[:d:Q16290301|Q16290301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEdeh [[:d:Q16841589|Q16841589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Navnetewey%C3%AE_ya_Dihok%C3%AA [[:d:Q16849164|Q16849164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_PJAK_%C3%BB_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q16849746|Q16849746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/DYA [[:d:Q16853373|Q16853373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Antarkt%C3%AEka [[:d:Q16853390|Q16853390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Afr%C3%AEka [[:d:Q16853528|Q16853528]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protected_edit_request/active [[:d:Q16863162|Q16863162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karesata_kana_rej%C3%BBya_kevir%C3%AE_ya_Somay%C3%AA [[:d:Q16869476|Q16869476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAm%C3%AAl_(nav%C3%A7e) [[:d:Q16885392|Q16885392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/name/data [[:d:Q16888978|Q16888978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_languages [[:d:Q16888983|Q16888983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Language/data/ISO_639-3 [[:d:Q16888986|Q16888986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane/ziman%C3%AAn_vp [[:d:Q16888988|Q16888988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_scripts [[:d:Q16888992|Q16888992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_regions [[:d:Q16888996|Q16888996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eniya_Kurd%C3%AE_ya_%C3%8Eslam%C3%AE [[:d:Q16913635|Q16913635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_Isla_Vistay%C3%AA [[:d:Q16938335|Q16938335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErni%C5%9F%C3%AEna_Ake [[:d:Q16956752|Q16956752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earez%C3%BBr_(nav%C3%A7e) [[:d:Q16961973|Q16961973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdeste [[:d:Q17378201|Q17378201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sudhir_Chaudhary [[:d:Q17385739|Q17385739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paracaryum_kurdistanicum [[:d:Q17414761|Q17414761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/box-footer [[:d:Q17421295|Q17421295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon:Karaktera_Taybet [[:d:Q17423058|Q17423058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdurrahman_%C3%96n%C3%BCl [[:d:Q17430328|Q17430328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatih_Portakal [[:d:Q17430684|Q17430684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_marath%C3%AE [[:d:Q1571|Q1571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Internet_Explorer [[:d:Q1575|Q1575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%A7ik [[:d:Q1578|Q1578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Missouri [[:d:Q1581|Q1581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Bakur [[:d:Q1693|Q1693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canh%C3%AA%C5%9Ftir [[:d:Q15083|Q15083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarragona [[:d:Q15088|Q15088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur [[:d:Q15104|Q15104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErola_Ba%C5%9Fur [[:d:Q15124|Q15124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C_(ziman%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA) [[:d:Q15777|Q15777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA_(anatom%C3%AE) [[:d:Q15807|Q15807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serie_A [[:d:Q15804|Q15804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allan_Poe [[:d:Q16867|Q16867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konstant%C3%AEnopol%C3%AEs [[:d:Q16869|Q16869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fxane [[:d:Q16917|Q16917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan [[:d:Q17422|Q17422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alkol [[:d:Q156|Q156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi [[:d:Q167|Q167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alabama [[:d:Q173|Q173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AE%C5%9Fk [[:d:Q158503|Q158503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevpeymana_Med%C3%AEney%C3%AA [[:d:Q158687|Q158687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyaberk [[:d:Q158711|Q158711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_kamf%C3%BBr%C3%AA [[:d:Q158722|Q158722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baobab [[:d:Q158742|Q158742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbaz [[:d:Q158950|Q158950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_ma%C3%BBnan [[:d:Q158979|Q158979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endazyariya_b%C3%BBmay%C3%AEk [[:d:Q159236|Q159236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87uk%C3%A7%C3%AE [[:d:Q159252|Q159252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cw [[:d:Q159410|Q159410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%BBn [[:d:Q159429|Q159429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enternasyonala_Sosyal%C3%AEst [[:d:Q159454|Q159454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guh%C3%BB%C5%9Fk [[:d:Q159545|Q159545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Johannes_V._Jensen [[:d:Q159552|Q159552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_gird%C3%AEgaran [[:d:Q159570|Q159570]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugues_Capet [[:d:Q159575|Q159575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mil_(%C3%A7em) [[:d:Q159675|Q159675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Christian_Dior [[:d:Q159694|Q159694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nathan_S%C3%B6derblom [[:d:Q159723|Q159723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baryon [[:d:Q159731|Q159731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Loa [[:d:Q159762|Q159762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ft%C3%AE_zay%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q159791|Q159791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben%C3%AE%C5%9Ftok [[:d:Q159812|Q159812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelsiwar%C3%AE [[:d:Q159992|Q159992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pink [[:d:Q160009|Q160009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sih [[:d:Q160020|Q160020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xerson%C3%AA [[:d:Q163271|Q163271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenan [[:d:Q163329|Q163329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezra_Pound [[:d:Q163366|Q163366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/POP3 [[:d:Q163393|Q163393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_S%C3%AEb%C3%AEryaya_Rojhilat [[:d:Q163434|Q163434]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_marg%C3%AEskan [[:d:Q163656|Q163656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_ps%C3%AEkoloj%C3%AEk [[:d:Q163698|Q163698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sat%C3%AEr [[:d:Q163709|Q163709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Reine,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q163781|Q163781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geliy%C3%AA_Sil%C3%AEkon%C3%AA [[:d:Q163820|Q163820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pegnitz_(%C3%A7em) [[:d:Q163880|Q163880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEmus [[:d:Q163987|Q163987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxuyaniya_Maf%C3%AAn_Mirovan_%C3%BB_Welatiyan [[:d:Q169759|Q169759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Faneya_nexwe%C5%9Fiy%C3%AA [[:d:Q169872|Q169872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Lacan [[:d:Q169906|Q169906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Tahoe [[:d:Q169962|Q169962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jason_Statham [[:d:Q169963|Q169963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEcaz [[:d:Q169977|Q169977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Kiy%C3%AEv%C3%AA [[:d:Q170036|Q170036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_nuwaze [[:d:Q170043|Q170043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkadya [[:d:Q170054|Q170054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Dubuffet [[:d:Q170076|Q170076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoz [[:d:Q170082|Q170082]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerf [[:d:Q170124|Q170124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konfederasyon [[:d:Q170156|Q170156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Zakarpatyay%C3%AA [[:d:Q170213|Q170213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtkom [[:d:Q170238|Q170238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%AEr [[:d:Q170251|Q170251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Satrap [[:d:Q170305|Q170305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEdra [[:d:Q170379|Q170379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEtm [[:d:Q170406|Q170406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Avogadro [[:d:Q170431|Q170431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dergeh%C3%AA_mantiq%C3%AE [[:d:Q170451|Q170451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ma%C3%BBna_hind%C3%AE [[:d:Q170461|Q170461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penjeya_Beaufort%C3%AA [[:d:Q170464|Q170464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejik [[:d:Q170475|Q170475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jambon [[:d:Q170486|Q170486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9F [[:d:Q170494|Q170494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AElala_Berhemdar [[:d:Q170526|Q170526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WYSIWYG [[:d:Q170542|Q170542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolaj [[:d:Q170593|Q170593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA_2018 [[:d:Q170645|Q170645]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Afir%C3%AEner%C3%AE [[:d:Q170658|Q170658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xark%C3%AEv%C3%AA [[:d:Q170666|Q170666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Dn%C3%AEpropetrovsk%C3%AA [[:d:Q170672|Q170672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_av%C3%AE [[:d:Q170713|Q170713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehl%C3%BBr [[:d:Q170718|Q170718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muc%C3%AEze [[:d:Q170774|Q170774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matemat%C3%AEknas [[:d:Q170790|Q170790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xfce [[:d:Q170821|Q170821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAzxwer [[:d:Q171052|Q171052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirtika_kirkirok%C3%AA [[:d:Q171093|Q171093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diego_Rivera [[:d:Q171128|Q171128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ermnas%C3%AE [[:d:Q171171|Q171171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panela_guhertina_kl%C3%AEmay%C3%AA_ya_navhik%C3%BBmet%C3%AE [[:d:Q171183|Q171183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tab%C3%BB [[:d:Q171180|Q171180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Washington%C3%AA [[:d:Q171221|Q171221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_karg%C3%AAr%C3%AE [[:d:Q171251|Q171251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblast [[:d:Q171308|Q171308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Xmelnitskiy%C3%AA [[:d:Q171331|Q171331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Zapor%C3%AEjyay%C3%AA [[:d:Q171334|Q171334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah_Ebas%C3%AA_Yek%C3%AA [[:d:Q171349|Q171349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_%C3%A7inaran [[:d:Q171425|Q171425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Level_crossing [[:d:Q171448|Q171448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alma_mater [[:d:Q174376|Q174376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herpetoloj%C3%AE [[:d:Q174416|Q174416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galeon [[:d:Q174613|Q174613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz%C3%AEdiyomikot_(Basidiomycota) [[:d:Q174698|Q174698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Humza_Yousaf [[:d:Q174924|Q174924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fareta_analog [[:d:Q174948|Q174948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fareta_tivilman [[:d:Q175022|Q175022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bap%C3%AEv [[:d:Q175029|Q175029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guernica_(tablo) [[:d:Q175036|Q175036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qible [[:d:Q175047|Q175047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr [[:d:Q175240|Q175240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/IRA [[:d:Q175284|Q175284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEma_netewey%C3%AE_ya_futbol%C3%AA_ya_Kamer%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q175309|Q175309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwep%C3%AA%C5%9Fandan [[:d:Q175331|Q175331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destgere [[:d:Q175334|Q175334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtoz%C3%AEn [[:d:Q178425|Q178425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Feya_aspart%C3%AE [[:d:Q178450|Q178450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serxweb%C3%BBna_Biyafray%C3%AA [[:d:Q178469|Q178469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAzimok [[:d:Q178547|Q178547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konqueror [[:d:Q178565|Q178565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norbert_Wiener [[:d:Q178577|Q178577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makromolek%C3%BBl [[:d:Q178593|Q178593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEbertar%C3%AEzm [[:d:Q178598|Q178598]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meknes [[:d:Q178663|Q178663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motora_jet [[:d:Q178777|Q178777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tep%C3%AEnk [[:d:Q178795|Q178795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q178810|Q178810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEsta [[:d:Q178816|Q178816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monomer [[:d:Q178827|Q178827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sed_sal_tenyay%C3%AE_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q178869|Q178869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/U%C4%9Fur_D%C3%BCndar [[:d:Q178929|Q178929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jimara_Reynolds [[:d:Q178932|Q178932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eo_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q179014|Q179014]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEmyager_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q179021|Q179021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AE_(mirov) [[:d:Q179115|Q179115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_yekpare [[:d:Q179164|Q179164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqik%C3%AA_h%C3%AA%C5%9F%C3%AEn [[:d:Q1585467|Q1585467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewraman [[:d:Q1585478|Q1585478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0smail_%C3%87oban [[:d:Q1586654|Q1586654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feq%C3%AAn_%C3%A7%C3%BBkan [[:d:Q1589860|Q1589860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veli_K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk [[:d:Q1592736|Q1592736]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Ortodoks_a_Tirk%C3%AE [[:d:Q1595531|Q1595531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hu_Xin [[:d:Q1632688|Q1632688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelh%C3%BBr%C3%AE_(Kirma%C5%9Fan%C3%AE) [[:d:Q1635915|Q1635915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Humleg%C3%A5rden [[:d:Q1637097|Q1637097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hot_R%26B/Hip-Hop_Songs [[:d:Q1639748|Q1639748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyo_Umut [[:d:Q1639954|Q1639954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pe%C5%9Ft%C3%BBnistan [[:d:Q1704398|Q1704398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirad_(nav) [[:d:Q1706671|Q1706671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_parlemen%C3%AE [[:d:Q1710109|Q1710109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiniq_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q1744538|Q1744538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87im [[:d:Q1744721|Q1744721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblyornis [[:d:Q1744867|Q1744867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romaya_kevnare [[:d:Q1747689|Q1747689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_belghew%C3%AAzan [[:d:Q1748235|Q1748235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qedexe [[:d:Q1751943|Q1751943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_%C5%9Eore%C5%9F%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1754915|Q1754915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_%C3%A7ol%C3%AA [[:d:Q1787873|Q1787873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kummann%C3%AE [[:d:Q1790257|Q1790257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karde%C5%9F_Pay%C4%B1 [[:d:Q15912478|Q15912478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elheqkirina_Kr%C3%AEm%C3%AA_ji_aliy%C3%AA_Federasyona_R%C3%BBsyay%C3%AA_ve [[:d:Q15920546|Q15920546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Nav%C3%AEgasyon [[:d:Q15925942|Q15925942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect/config [[:d:Q15977879|Q15977879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect/data [[:d:Q15977876|Q15977876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biryarname_68/262_Civ%C3%AEne_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Netewey%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE [[:d:Q15985324|Q15985324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_%C3%A7iyay%C3%AAn_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q15987226|Q15987226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devik [[:d:Q16001535|Q16001535]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/agah%C3%AE [[:d:Q16003784|Q16003784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeto [[:d:Q16334224|Q16334224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Donbas%C3%AA [[:d:Q16335075|Q16335075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belaxor [[:d:Q16372498|Q16372498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftadar%C3%AA [[:d:Q16379211|Q16379211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Astil [[:d:Q16380924|Q16380924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xors%C3%AE [[:d:Q16383467|Q16383467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEv [[:d:Q16395707|Q16395707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cenis [[:d:Q16398125|Q16398125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEv [[:d:Q16401876|Q16401876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kala%C5%9F [[:d:Q16965932|Q16965932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_YNK%C3%AA [[:d:Q16967897|Q16967897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AErureq_(gundistan) [[:d:Q17020264|Q17020264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wehiy [[:d:Q17032468|Q17032468]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferit_Karahan [[:d:Q17045657|Q17045657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muc%C3%AEzey%C3%AAn_Quran%C3%AA [[:d:Q17051863|Q17051863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gopipur [[:d:Q17053775|Q17053775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.krd [[:d:Q17058788|Q17058788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gonbek%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q17062961|Q17062961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jerwan [[:d:Q17064815|Q17064815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C5%9E%C3%BBy [[:d:Q17070451|Q17070451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotol_(gundistan) [[:d:Q17079835|Q17079835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wehdet_(gundistan) [[:d:Q17087634|Q17087634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman [[:d:Q17118725|Q17118725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Youtuber [[:d:Q17125263|Q17125263]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_teror%C3%AEst [[:d:Q17127659|Q17127659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/w%C3%AAne/a [[:d:Q17128138|Q17128138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images/aliases [[:d:Q17128229|Q17128229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal/images/other [[:d:Q17131058|Q17131058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/maskeya_welat [[:d:Q17141658|Q17141658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/ben [[:d:Q17141666|Q17141666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman/%C3%A7engel [[:d:Q17141665|Q17141665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Types_layout/Intro [[:d:Q17434150|Q17434150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/box-header [[:d:Q17434151|Q17434151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Referans [[:d:Q17434153|Q17434153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/D%C3%AErok [[:d:Q17434159|Q17434159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Erdn%C3%AEgar%C3%AE [[:d:Q17434156|Q17434156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Tendurist%C3%AE [[:d:Q17434157|Q17434157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Matemat%C3%AEk [[:d:Q17434160|Q17434160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Feylesof%C3%AE_%C3%BB_Raman [[:d:Q17434166|Q17434166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Teknoloj%C3%AE [[:d:Q17434167|Q17434167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Xweza [[:d:Q17434164|Q17434164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Mirov [[:d:Q17434165|Q17434165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/D%C3%AEn [[:d:Q17434170|Q17434170]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/Civat [[:d:Q17434168|Q17434168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Kurdistan [[:d:Q17496852|Q17496852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q17510820|Q17510820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Balafirgeh%C3%AAn_navnetewey%C3%AE [[:d:Q136696143|Q136696143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louisiana [[:d:Q1588|Q1588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89dith_Piaf [[:d:Q1631|Q1631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%AEn%C3%AEngrad_(oblast) [[:d:Q1749|Q1749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apapik [[:d:Q15872|Q15872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Normandiya [[:d:Q15878|Q15878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirt%C3%AE%C5%9F [[:d:Q15879|Q15879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanye_West [[:d:Q15935|Q15935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaj%C3%BB [[:d:Q16370|Q16370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franche-Comt%C3%A9 [[:d:Q16394|Q16394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Midi-Pyr%C3%A9n%C3%A9es [[:d:Q16393|Q16393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rij%C3%AAn%C3%AA_zen%C3%A7elok%C3%AA [[:d:Q16399|Q16399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Almanyay%C3%AA [[:d:Q16957|Q16957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiangsu [[:d:Q16963|Q16963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Normandie [[:d:Q16961|Q16961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zhejiang [[:d:Q16967|Q16967]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAr [[:d:Q16970|Q16970]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nord-Pas-de-Calais [[:d:Q16987|Q16987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pays_de_la_Loire [[:d:Q16994|Q16994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Poitou-Charentes [[:d:Q17009|Q17009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guadeloupe [[:d:Q17012|Q17012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oakland,_Kal%C3%AEforniya [[:d:Q17042|Q17042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mart%C3%AEn%C3%AEk [[:d:Q17054|Q17054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAk_(toxim) [[:d:Q17147|Q17147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sperm [[:d:Q17145|Q17145]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Arjent%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q17428|Q17428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Bel%C3%A7%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q17435|Q17435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Dan%C3%AEmarkay%C3%AA [[:d:Q17449|Q17449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grand_Theft_Auto_V [[:d:Q17452|Q17452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikia [[:d:Q17459|Q17459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Afr%C3%AEkaya_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q17461|Q17461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Sw%C3%AAd%C3%AA [[:d:Q17466|Q17466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewaca_hevzayendan_li_Norw%C3%AAc%C3%AA [[:d:Q17464|Q17464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefona_destan [[:d:Q17517|Q17517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_LGBT%C3%AA [[:d:Q17897|Q17897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yorkshire [[:d:Q163|Q163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binrax [[:d:Q171495|Q171495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulberojk [[:d:Q171497|Q171497]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeza [[:d:Q171558|Q171558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBm [[:d:Q171563|Q171563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Aldini [[:d:Q171637|Q171637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irg [[:d:Q171655|Q171655]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alanya [[:d:Q171810|Q171810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Odesay%C3%AA [[:d:Q171852|Q171852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ve%C5%9Fartok [[:d:Q171957|Q171957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_L%C3%BBhansk%C3%AA [[:d:Q171965|Q171965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEm%C3%AEn [[:d:Q171973|Q171973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Winchester [[:d:Q172157|Q172157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elif_(t%C3%AEp) [[:d:Q172537|Q172537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_J%C3%AEmnast%C3%AEk%C3%AA_ya_Be%C5%9Fikta%C5%9F%C3%AA [[:d:Q172567|Q172567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezman%C3%AA_d%C3%AAv [[:d:Q172605|Q172605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te_(t%C3%AEp) [[:d:Q172661|Q172661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pept%C3%AEd [[:d:Q172847|Q172847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEraya_tirk%C3%AE [[:d:Q172872|Q172872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pretor [[:d:Q172907|Q172907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Br%C3%AEna_heris%C3%AA [[:d:Q172941|Q172941]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golpar%C3%AAz [[:d:Q172964|Q172964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FC_Shakhtar_Donetsk [[:d:Q172969|Q172969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevn [[:d:Q173056|Q173056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dal_(t%C3%AEp) [[:d:Q173090|Q173090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Euboia [[:d:Q173096|Q173096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glasnost [[:d:Q173100|Q173100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zal_(t%C3%AEp) [[:d:Q173154|Q173154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerxa_tivilman%C3%AE [[:d:Q173156|Q173156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mantiq%C3%AA_B%C3%BBl%C3%AE [[:d:Q173183|Q173183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_%C3%AA%C5%9Fbir [[:d:Q173235|Q173235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Xezer [[:d:Q173282|Q173282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akrost%C3%AE%C5%9F [[:d:Q173287|Q173287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fob%C3%AE [[:d:Q175854|Q175854]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadweriya_deyndariy%C3%AA [[:d:Q176006|Q176006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bard-l%C3%A8s-Pesmes [[:d:Q176124|Q176124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fontenois-la-Ville [[:d:Q176137|Q176137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_dewlet%C3%AAn_serbixwe_%C3%BB_nav%C3%A7ey%C3%AAn_gir%C3%AAday%C3%AE_y%C3%AAn_piraniya_gelhe [[:d:Q176310|Q176310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Howard_Gardner [[:d:Q176515|Q176515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxa_cemser%C3%AA [[:d:Q176609|Q176609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kel%C3%BBya_K%C3%AAvjal%C3%AA [[:d:Q176635|Q176635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Netewey%C3%AE_ya_Standard_%C3%BB_Teknolojiy%C3%AA [[:d:Q176691|Q176691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemal_Kutay [[:d:Q176735|Q176735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_100_serket%C3%AEy%C3%AAn_l%C3%AEstey%C3%AA_%C3%BB_kevir%C3%AAn_kilometro [[:d:Q176752|Q176752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA_2010 [[:d:Q176883|Q176883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stal%C3%AEn%C3%AEzm [[:d:Q179121|Q179121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_r%C3%BBs%C3%AE [[:d:Q179161|Q179161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siwarkar%C3%AE [[:d:Q179226|Q179226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nark%C3%AEsos [[:d:Q179256|Q179256]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyrik%C3%AA_bihu%C5%9Ft%C3%AA [[:d:Q179333|Q179333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Despot%C3%AEzm [[:d:Q179352|Q179352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eileya_l%C3%AEmf%C3%AA [[:d:Q179422|Q179422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destniv%C3%AEsara_Voynich [[:d:Q179492|Q179492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ab%C5%9Feron [[:d:Q179538|Q179538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Iapetos [[:d:Q179543|Q179543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Kollontai [[:d:Q179558|Q179558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ah%C3%BBra_Mezda [[:d:Q179575|Q179575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gam [[:d:Q179651|Q179651]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Gaugamelay%C3%AA [[:d:Q179670|Q179670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_yeknetewey%C3%AE [[:d:Q179671|Q179671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezafiyeta_ziman%C3%AE [[:d:Q179677|Q179677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Chemin-et-Mont-l%C3%A8s-%C3%89trelles [[:d:Q179703|Q179703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prefektor%C3%AE_(Fransa) [[:d:Q179831|Q179831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mexm%C3%BBr [[:d:Q179843|Q179843]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorew%C3%AElka_mezintir [[:d:Q179863|Q179863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q179975|Q179975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qitik [[:d:Q179983|Q179983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsk%C3%AAn_B%C3%AAst%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q180012|Q180012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_100 [[:d:Q180072|Q180072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%AE%C3%A7%C3%AE [[:d:Q180086|Q180086]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apolonios [[:d:Q180109|Q180109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Faney%C3%AAn_b%C3%AErkariy%C3%AA [[:d:Q180159|Q180159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_mekatron%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q180165|Q180165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berpi%C5%9Ft [[:d:Q180225|Q180225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_Gospel [[:d:Q180268|Q180268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q180311|Q180311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Movik [[:d:Q180323|Q180323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojniv%C3%AEsk [[:d:Q185598|Q185598]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dayiksalar%C3%AE [[:d:Q185681|Q185681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_heyv%C3%AA [[:d:Q185688|Q185688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metodoloj%C3%AE [[:d:Q185698|Q185698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirovdost%C3%AE [[:d:Q185733|Q185733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ir%C3%A7ire [[:d:Q185784|Q185784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Isaac_Alb%C3%A9niz [[:d:Q185812|Q185812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asparag%C3%AEn [[:d:Q185906|Q185906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alanas%C3%AE [[:d:Q186083|Q186083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gihab%C3%AAdeman [[:d:Q186181|Q186181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eadiyan [[:d:Q186213|Q186213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kufe [[:d:Q186234|Q186234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dermansaz%C3%AE [[:d:Q186249|Q186249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Firax%C5%9Fok [[:d:Q186263|Q186263]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kim_Kardashian [[:d:Q186304|Q186304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siza [[:d:Q186361|Q186361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otozom [[:d:Q186380|Q186380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kinduz [[:d:Q186418|Q186418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Game_Boy [[:d:Q186437|Q186437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha%C3%A7%C3%AEko [[:d:Q186486|Q186486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezosoprano [[:d:Q186506|Q186506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hispania [[:d:Q186513|Q186513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nars%C3%AEs%C3%AEzm [[:d:Q186529|Q186529]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_mertal [[:d:Q186554|Q186554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Chapelle-Saint-Quillain [[:d:Q186578|Q186578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_leopar [[:d:Q186663|Q186663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berguhk [[:d:Q186819|Q186819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matt_LeBlanc [[:d:Q186896|Q186896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C5%9Ferk%C3%AE [[:d:Q191503|Q191503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Men%C5%9Fev%C3%AEk [[:d:Q191515|Q191515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pizza_Hut [[:d:Q191615|Q191615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mangaka [[:d:Q191633|Q191633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Firenzey%C3%AA [[:d:Q191739|Q191739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perejil [[:d:Q191750|Q191750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_norw%C3%AAc%C3%AE [[:d:Q191769|Q191769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hello_Kitty [[:d:Q191794|Q191794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnar_(dirav) [[:d:Q191830|Q191830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guldank [[:d:Q191851|Q191851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevxwer%C3%AE [[:d:Q191934|Q191934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aka [[:d:Q191962|Q191962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyojen%C3%AA_Apolon%C3%AE [[:d:Q191964|Q191964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Madr%C3%AEd%C3%AA [[:d:Q191987|Q191987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yu-Gi-Oh! [[:d:Q192015|Q192015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melankol%C3%AE [[:d:Q192077|Q192077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_hind%C3%AE [[:d:Q192087|Q192087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_dabe%C5%9Fkirina_anatom%C3%AEk_a_terapeut%C3%AEk_a_k%C3%AEmyew%C3%AE [[:d:Q192093|Q192093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmera [[:d:Q192107|Q192107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binhi%C5%9Far [[:d:Q192105|Q192105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal [[:d:Q192130|Q192130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%AEos [[:d:Q192136|Q192136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gare%C5%9F [[:d:Q192205|Q192205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pur%C3%AEzma_ziman%C3%AE [[:d:Q192227|Q192227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perwerdehiya_zayend%C3%AE [[:d:Q192280|Q192280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_gust%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q192298|Q192298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cassiodorus [[:d:Q192365|Q192365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AElo [[:d:Q192401|Q192401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iftexas [[:d:Q192411|Q192411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Taiping [[:d:Q192408|Q192408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hukmeta_j%C3%AEnfirehiy%C3%AA [[:d:Q192451|Q192451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Media_Player [[:d:Q192527|Q192527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DRM [[:d:Q192532|Q192532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zl%C3%ADn_(her%C3%AAm) [[:d:Q192536|Q192536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Damn_Small_Linux [[:d:Q192546|Q192546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edmund_Phelps [[:d:Q192566|Q192566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karkirina_zarokan [[:d:Q192571|Q192571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_slovak%C3%AE [[:d:Q192582|Q192582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElgirtin [[:d:Q192620|Q192620]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%B6rg_Juretzka [[:d:Q1715385|Q1715385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C4%B0TEM [[:d:Q1717958|Q1717958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kefer_Nebo [[:d:Q1721075|Q1721075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nzema [[:d:Q1722812|Q1722812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Term%C3%AEnoloj%C3%AE [[:d:Q1725664|Q1725664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilatnas [[:d:Q1731155|Q1731155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rista_kincan [[:d:Q1755179|Q1755179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ereb%C3%AEzm [[:d:Q1761646|Q1761646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAra_berf%C3%AA [[:d:Q1762742|Q1762742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEroka_b%C3%AAdaw%C3%AE_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q1763378|Q1763378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lady_Bedfort [[:d:Q1767078|Q1767078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumok [[:d:Q1768530|Q1768530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1792998|Q1792998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_kurd%C3%AE [[:d:Q1793004|Q1793004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Kordobay%C3%AA [[:d:Q1796198|Q1796198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBr%C3%AAn_j%C3%AEdar [[:d:Q1798603|Q1798603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Fil%C3%AEp%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q1799545|Q1799545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zordariya_dij%C3%AE_jinan [[:d:Q1800556|Q1800556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_lek [[:d:Q1800826|Q1800826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lobiyo [[:d:Q1858518|Q1858518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mobed [[:d:Q1858526|Q1858526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_27%C3%AA_gulana_1960an_li_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q1859259|Q1859259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikeva_(hev%C3%AEr) [[:d:Q1866347|Q1866347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirsgir%C3%AAka_civak%C3%AE [[:d:Q1920219|Q1920219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokkomar%C3%AA_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q1922067|Q1922067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesut_Bakkal [[:d:Q1924617|Q1924617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Submit_an_edit_request/config [[:d:Q17171953|Q17171953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergez [[:d:Q17174473|Q17174473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaudala [[:d:Q17189223|Q17189223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Livar [[:d:Q17232562|Q17232562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pan_Entertainment [[:d:Q17278347|Q17278347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmanuelle_Charpentier [[:d:Q17280087|Q17280087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Onnik_Dinkjian [[:d:Q17285658|Q17285658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Rojhilata_Nav%C3%AEn [[:d:Q17307883|Q17307883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr%C3%AA_kar%C3%AAn_navxwey%C3%AE [[:d:Q17578116|Q17578116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaniya_Bil [[:d:Q17582675|Q17582675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kak%C3%AAy%C3%AE [[:d:Q17604838|Q17604838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Pety%C3%BBn [[:d:Q17615999|Q17615999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apple_Watch [[:d:Q18010946|Q18010946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qasim_%C5%9Ee%C5%9Fo [[:d:Q18027056|Q18027056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct/nav%C3%AApar%C3%AAzgeh [[:d:Q18559590|Q18559590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgogne-Franche-Comt%C3%A9 [[:d:Q18578267|Q18578267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acrophoca [[:d:Q18604635|Q18604635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_he%C5%9Ftp%C3%AAy%C3%AA [[:d:Q18611338|Q18611338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/C%C3%AEhan [[:d:Q18617022|Q18617022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kinox.to [[:d:Q18628166|Q18628166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Shortcut/config [[:d:Q18640162|Q18640162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aster%C3%AEa [[:d:Q18642285|Q18642285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eecere/dane [[:d:Q18642334|Q18642334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Azd%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q18670106|Q18670106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hauts-de-France [[:d:Q18677767|Q18677767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Normand%C3%AE [[:d:Q18677875|Q18677875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grand_Est [[:d:Q18677983|Q18677983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Occitanie_(her%C3%AAm) [[:d:Q18678265|Q18678265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Yewnanistan [[:d:Q18691744|Q18691744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubrovnik [[:d:Q1722|Q1722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubl%C3%AEn [[:d:Q1761|Q1761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reykjav%C3%AEk [[:d:Q1764|Q1764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanoi [[:d:Q1858|Q1858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Rast%C3%AEn_a_%C3%8Esa [[:d:Q1859|Q1859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andorra_la_Vella [[:d:Q1863|Q1863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bangkok [[:d:Q1861|Q1861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur [[:d:Q1865|Q1865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEbet [[:d:Q17252|Q17252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Otonom_a_T%C3%AEbet%C3%AA [[:d:Q17269|Q17269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gilover [[:d:Q17278|Q17278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AA%C5%9Ftirme [[:d:Q17592|Q17592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_gi%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q17945|Q17945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_korey%C3%AE [[:d:Q17985|Q17985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Middlesex [[:d:Q19186|Q19186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heilongjiang [[:d:Q19206|Q19206]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q171|Q171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEn_(t%C3%AEp) [[:d:Q173290|Q173290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gor [[:d:Q173387|Q173387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Ternop%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q173407|Q173407]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otokras%C3%AE [[:d:Q173424|Q173424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marvel_Comics [[:d:Q173496|Q173496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Narincok [[:d:Q173517|Q173517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4nern [[:d:Q173596|Q173596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%BBde [[:d:Q173603|Q173603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEsakar%C3%AEd [[:d:Q173600|Q173600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kinfan [[:d:Q173756|Q173756]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keriy%C3%AA_atom%C3%AA [[:d:Q177013|Q177013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burger_King [[:d:Q177054|Q177054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stranb%C3%AAj [[:d:Q177220|Q177220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnoks%C3%AEd [[:d:Q177342|Q177342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_netewey%C3%AE_ya_Yosemitey%C3%AA [[:d:Q180402|Q180402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar_Xel%C3%AEfe [[:d:Q180465|Q180465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%BBlans [[:d:Q180481|Q180481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelperest%C3%AE [[:d:Q180490|Q180490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_Alaskay%C3%AA [[:d:Q180531|Q180531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nem [[:d:Q180600|Q180600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gurz [[:d:Q180656|Q180656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ang%C3%AEna_pektor%C3%AEs [[:d:Q180762|Q180762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/So%C3%BBsa [[:d:Q180773|Q180773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_port%C3%BBgal%C3%AE [[:d:Q180817|Q180817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuroz [[:d:Q181032|Q181032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Sol%C3%AA [[:d:Q181040|Q181040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tit%C3%BBn [[:d:Q181095|Q181095]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%BB%C3%A7istan [[:d:Q181103|Q181103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Feya_glutam%C3%AE [[:d:Q181136|Q181136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer [[:d:Q181162|Q181162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEgraf%C3%AE [[:d:Q181260|Q181260]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_hav%C3%AEn%C3%AE_y%C3%AAn_ol%C3%AEmpiyad%C3%AA_2020 [[:d:Q181278|Q181278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fanz%C3%AEn [[:d:Q181298|Q181298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baviksalar%C3%AE [[:d:Q181339|Q181339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kinikan [[:d:Q181379|Q181379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galyon [[:d:Q181469|Q181469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEdniv%C3%AEs [[:d:Q186986|Q186986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erik_Satie [[:d:Q187192|Q187192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artr%C3%AEta_rumato%C3%AEd [[:d:Q187255|Q187255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulx,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q187265|Q187265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enbar_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q187334|Q187334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zelemele [[:d:Q187365|Q187365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekwatora_esm%C3%AAn [[:d:Q187646|Q187646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEraveker [[:d:Q187661|Q187661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meym%C3%BBna_av%C3%AE [[:d:Q187704|Q187704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Fha%C5%9F%C3%AE [[:d:Q187715|Q187715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emarata_Eb%C3%BB_Zeb%C3%AE [[:d:Q187712|Q187712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Autet [[:d:Q187806|Q187806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tracy_Chapman [[:d:Q187814|Q187814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AE%C5%9Fesaz%C3%AE [[:d:Q187939|Q187939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerejdax [[:d:Q187946|Q187946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konteynir [[:d:Q187956|Q187956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Langston_Hughes [[:d:Q188093|Q188093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PhpMyAdmin [[:d:Q188104|Q188104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fem%C3%AE [[:d:Q188151|Q188151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Universiade [[:d:Q188158|Q188158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enterferon [[:d:Q188269|Q188269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zak [[:d:Q192746|Q192746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_Hindistan%C3%AA [[:d:Q192754|Q192754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q192769|Q192769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AEtal%C3%AE [[:d:Q192786|Q192786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heybera_r%C3%AEj%C3%AEd [[:d:Q192788|Q192788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Wadlow [[:d:Q192789|Q192789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ovov%C3%AEv%C3%AEpar [[:d:Q192805|Q192805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tel_Av%C3%AEv_(nav%C3%A7e) [[:d:Q192811|Q192811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbaraya_N%C3%AEkom%C3%AAd%C3%AE [[:d:Q192816|Q192816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nex%C5%9Feya_hi%C5%9F%C3%AE [[:d:Q192833|Q192833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sherlock_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q192837|Q192837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AA%C5%9Fker [[:d:Q192848|Q192848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyon [[:d:Q192852|Q192852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelibolu [[:d:Q192860|Q192860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Necef_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q192882|Q192882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlisle [[:d:Q192896|Q192896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyam [[:d:Q192906|Q192906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarin%C3%AAn_deryay%C3%AE [[:d:Q192935|Q192935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Gran%C3%AEkos%C3%AA [[:d:Q192938|Q192938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Stembol%C3%AA [[:d:Q192964|Q192964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87and%C3%AEb%C3%BBn [[:d:Q192989|Q192989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnar%C3%AA_Iraq%C3%AE [[:d:Q193094|Q193094]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_%C3%AEslam%C3%AA [[:d:Q193104|Q193104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prada [[:d:Q193136|Q193136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harmegedon [[:d:Q193151|Q193151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Perestgeh%C3%AA [[:d:Q193163|Q193163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAk%C3%AE [[:d:Q193188|Q193188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAceme [[:d:Q193204|Q193204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerk%C3%BBk_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q193268|Q193268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_lavlavkan [[:d:Q193335|Q193335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedaniya_osman%C3%AE [[:d:Q193383|Q193383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krok%C3%AAt [[:d:Q193387|Q193387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pocahontas [[:d:Q193406|Q193406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serv%C3%AEsa_Web [[:d:Q193424|Q193424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Dubai [[:d:Q193439|Q193439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buda,_Budape%C5%9Ft [[:d:Q193478|Q193478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabotaj [[:d:Q193518|Q193518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wijdan [[:d:Q193526|Q193526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sertab_Erener [[:d:Q193534|Q193534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besre_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q193551|Q193551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Favtin [[:d:Q193579|Q193579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yar%C3%AEgeha_nav%C3%AEn [[:d:Q193592|Q193592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senteza_Tirk-%C3%8Eslam%C3%AA [[:d:Q1734369|Q1734369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Keban%C3%AA [[:d:Q1737672|Q1737672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suq [[:d:Q1768817|Q1768817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerab_Sofl%C3%AE [[:d:Q1770030|Q1770030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%BBn [[:d:Q1770049|Q1770049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela_Re%C3%AEs [[:d:Q1770060|Q1770060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patave [[:d:Q1770065|Q1770065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirasa [[:d:Q1807269|Q1807269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Endar%C3%AA [[:d:Q1807968|Q1807968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBmin [[:d:Q1812992|Q1812992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmarka_s%C3%BBs%C3%AA [[:d:Q1816048|Q1816048]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_mor%C3%AEngayan [[:d:Q1874920|Q1874920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutz_Mackensy [[:d:Q1878158|Q1878158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_z%C3%AErfon%C3%AA [[:d:Q1929656|Q1929656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojnamevan [[:d:Q1930187|Q1930187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%AEvan [[:d:Q1934482|Q1934482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_Mal%C3%AAn_Pehlew%C3%AE [[:d:Q1985795|Q1985795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_E%C5%9Fkan%C3%AE [[:d:Q1986139|Q1986139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darya_Dadvar [[:d:Q1989119|Q1989119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AApa [[:d:Q1989288|Q1989288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/config [[:d:Q17347205|Q17347205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/data [[:d:Q17347215|Q17347215]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/shared [[:d:Q17347224|Q17347224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler/blacklist [[:d:Q17347230|Q17347230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protection_banner/config [[:d:Q18084435|Q18084435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Ciz%C3%AEr%C3%AA [[:d:Q18111299|Q18111299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/z%C3%AAde [[:d:Q18115619|Q18115619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Efr%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q18124518|Q18124518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kantona_Kobaniy%C3%AA [[:d:Q18126867|Q18126867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_%C5%9Fitilan_%C3%AAn_b%C3%AAw%C3%AAne [[:d:Q18139715|Q18139715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Edge [[:d:Q18698690|Q18698690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Feriya_%C5%9Eam%C3%AA [[:d:Q18702322|Q18702322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevpeymaniya_Navnetewey%C3%AE_li_dij%C3%AE_Dai%C5%9F%C3%AA [[:d:Q18712599|Q18712599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sunderland [[:d:Q18717489|Q18717489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Charlie_Hebdo [[:d:Q18718876|Q18718876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Hindistan [[:d:Q18808179|Q18808179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/R%C3%BBsya [[:d:Q18808182|Q18808182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Slovenya [[:d:Q18808192|Q18808192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Engilistan [[:d:Q18808203|Q18808203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Keyaniya_Yekb%C3%BBy%C3%AE [[:d:Q18808205|Q18808205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafira_%C5%9Fer [[:d:Q19287541|Q19287541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_teror%C3%AA [[:d:Q19309898|Q19309898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye%C5%9Fil%C3%A7am [[:d:Q19311979|Q19311979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/YouNow [[:d:Q19311988|Q19311988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEr%C3%AA_Dad%C3%AA_(%C3%8Esra%C3%AAl) [[:d:Q19315413|Q19315413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCld%C3%BCr_G%C3%BCld%C3%BCr_Show [[:d:Q19327454|Q19327454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Ciwan%C3%AAn_Welatpar%C3%AAz_%C3%BB_%C5%9Eore%C5%9Fger [[:d:Q19343726|Q19343726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Identifiers [[:d:Q19841691|Q19841691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_sources [[:d:Q19856896|Q19856896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/config [[:d:Q19858945|Q19858945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensarulfurqan [[:d:Q19891998|Q19891998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ilaxa [[:d:Q19903225|Q19903225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Innsbruck [[:d:Q1735|Q1735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tallinn [[:d:Q1770|Q1770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_astronom%C3%AEk [[:d:Q1811|Q1811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordianus_III [[:d:Q1812|Q1812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_H%E1%BB%9Bi [[:d:Q1877|Q1877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Concepci%C3%B3n,_%C5%9E%C3%AEle [[:d:Q1880|Q1880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_ewroy%C3%AA [[:d:Q18100|Q18100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_qeyd%C3%AA [[:d:Q18127|Q18127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PlanetRomeo [[:d:Q18695|Q18695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AExwer [[:d:Q18789|Q18789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veqetandek [[:d:Q18794|Q18794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_N%C3%BB [[:d:Q18813|Q18813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_FIFA [[:d:Q19317|Q19317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_hind_%C3%BB_ewrop%C3%AE [[:d:Q19860|Q19860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breinigerberg [[:d:Q19869|Q19869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quebec [[:d:Q176|Q176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur [[:d:Q177232|Q177232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fuzeya_bal%C3%AEst%C3%AEk_a_navparzem%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q177471|Q177471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ARPANET [[:d:Q177524|Q177524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Kurdan [[:d:Q177549|Q177549]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civat [[:d:Q177634|Q177634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nefroloj%C3%AE [[:d:Q177635|Q177635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binkom [[:d:Q177646|Q177646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helal [[:d:Q177823|Q177823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_japon%C3%AE [[:d:Q177837|Q177837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEqalok [[:d:Q177856|Q177856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Balkan%C3%AA_y%C3%AA_Yekem [[:d:Q177918|Q177918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Algor%C3%AEtmay%C3%AA_r%C3%AAzkerdi%C5%9F%C3%AE [[:d:Q181593|Q181593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Mikolay%C3%AEv%C3%AA [[:d:Q181633|Q181633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suzuki [[:d:Q181642|Q181642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%BBne [[:d:Q181791|Q181791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juche [[:d:Q181800|Q181800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nekrof%C3%AElya [[:d:Q181843|Q181843]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Ali_A%C4%9Fca [[:d:Q181938|Q181938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikesteka_bakur%C3%AA_Anatolyay%C3%AA [[:d:Q181971|Q181971]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kred%C3%AEt [[:d:Q182076|Q182076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4ttern [[:d:Q188195|Q188195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayet [[:d:Q188219|Q188219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEbel%C3%AA [[:d:Q188236|Q188236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sunderland [[:d:Q188304|Q188304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Brez%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q188320|Q188320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AElke [[:d:Q188387|Q188387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewletok [[:d:Q188443|Q188443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_stran%C3%AA [[:d:Q188451|Q188451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles_Times [[:d:Q188515|Q188515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexte%C5%9Fan [[:d:Q188518|Q188518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamoste_%C3%BB_Margar%C3%AEta [[:d:Q188538|Q188538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amony%C3%BBmklor%C3%AEd [[:d:Q188543|Q188543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pangram [[:d:Q188546|Q188546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Netewey%C3%AE_ya_Zapat%C3%AEst [[:d:Q188590|Q188590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehik%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q188603|Q188603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%A7irik [[:d:Q188601|Q188601]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adezyon [[:d:Q188666|Q188666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_taybet [[:d:Q188728|Q188728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mars_One [[:d:Q188738|Q188738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baz [[:d:Q188737|Q188737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_n%C3%BBner%C3%AE [[:d:Q188759|Q188759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superleheng [[:d:Q188784|Q188784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Hot_200 [[:d:Q188819|Q188819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q188915|Q188915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tav [[:d:Q193788|Q193788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Givzonik [[:d:Q193798|Q193798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_h%C3%AAj%C3%AEran [[:d:Q193807|Q193807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ryan_Gosling [[:d:Q193815|Q193815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Odeya_niv%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q193837|Q193837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Digimon [[:d:Q193884|Q193884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Falsetto [[:d:Q193935|Q193935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Rainier [[:d:Q194057|Q194057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arrond%C3%AEsement%C3%AAn_Fransay%C3%AA [[:d:Q194203|Q194203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEkar%C3%AAn_bera [[:d:Q194240|Q194240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Suvarnabhumi [[:d:Q194316|Q194316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fantastic_Beasts_and_Where_to_Find_Them [[:d:Q194424|Q194424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Men%C3%BB%C3%A7%C3%AAhr [[:d:Q195422|Q195422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AA_mirin%C3%AA [[:d:Q195567|Q195567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%81obez [[:d:Q196163|Q196163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lejyona_Cih%C3%BByan [[:d:Q198954|Q198954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_xeml%C3%AA [[:d:Q199182|Q199182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sargon%C3%AA_Mezin [[:d:Q199461|Q199461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_ereb%C3%AE [[:d:Q199700|Q199700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirkan [[:d:Q199771|Q199771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerde%C5%9Ft_wiha_ferman_kir_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q199774|Q199774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Par%C3%AEs%C3%AA [[:d:Q199820|Q199820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikipediya_r%C3%BBmen%C3%AE [[:d:Q199864|Q199864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Ararat [[:d:Q199880|Q199880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEbran%C3%AE [[:d:Q199913|Q199913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerafettin_Kaya [[:d:Q1774637|Q1774637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Karker_a_Sosyal_Demokrat_a_R%C3%BBsyay%C3%AA [[:d:Q1774814|Q1774814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Zehferan%C3%AA [[:d:Q1776325|Q1776325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kombret [[:d:Q1777188|Q1777188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Evanescence [[:d:Q1777698|Q1777698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Jin%C3%AAn_%C5%9Eore%C5%9Fger_a_Efxanistan%C3%AA [[:d:Q1777749|Q1777749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otto_Ballerstedt [[:d:Q1778514|Q1778514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_%C5%9Eafak [[:d:Q1815813|Q1815813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pootle [[:d:Q1816344|Q1816344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEndara [[:d:Q1817013|Q1817013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q1884731|Q1884731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirka [[:d:Q1888526|Q1888526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7ika [[:d:Q1888584|Q1888584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_M%C3%BBsa [[:d:Q1888595|Q1888595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memela [[:d:Q1888654|Q1888654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nishiyama_S%C5%8Din [[:d:Q1889691|Q1889691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esk%C3%AEkoy [[:d:Q1890135|Q1890135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eva_ku_div%C3%AA_b%C3%AA_gotin_(helbest) [[:d:Q1937794|Q1937794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/His%C3%AA_dem_%C3%BB_r%C3%AA [[:d:Q1937869|Q1937869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1938052|Q1938052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cins%C3%AA_kerev%C3%AEdan [[:d:Q1942450|Q1942450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lunar_New_Year [[:d:Q1944136|Q1944136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozoleya_Che_Guevara [[:d:Q1946569|Q1946569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukr%C3%AE_(%C3%AAl) [[:d:Q1952045|Q1952045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_bixemil [[:d:Q1955769|Q1955769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C3%AErt%C3%AEn%C3%AEk [[:d:Q1962100|Q1962100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Req%C3%AA_s%C3%AAlan%C3%AA [[:d:Q1989799|Q1989799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azis [[:d:Q1990992|Q1990992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til%C3%AEk [[:d:Q1991587|Q1991587]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArik,_Ermenistan [[:d:Q1991801|Q1991801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwan [[:d:Q1991869|Q1991869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_Neynewa [[:d:Q1993049|Q1993049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cuz [[:d:Q1994796|Q1994796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhang%C3%AEr_Axa [[:d:Q1996672|Q1996672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Azerbaycan%C3%AA [[:d:Q1996684|Q1996684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEvana_R%C3%AAhesin%C3%AA_ya_Standard [[:d:Q1999572|Q1999572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_%C3%A7andiniy%C3%AA [[:d:Q12159342|Q12159342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_10 [[:d:Q18168774|Q18168774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gi%C5%9Ftpirsiya_Serxweb%C3%BBna_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_ya_2017an [[:d:Q18206659|Q18206659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serb%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q18819339|Q18819339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case/data [[:d:Q18882850|Q18882850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case/config [[:d:Q18882858|Q18882858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Xwendekar%C3%AAn_Misilman [[:d:Q19382080|Q19382080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q19514494|Q19514494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cecoxan [[:d:Q19594867|Q19594867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Na [[:d:Q19609894|Q19609894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Best_Van [[:d:Q19610742|Q19610742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_B%C3%AEr%C3%BBn%C3%AE [[:d:Q19610800|Q19610800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%AA_Damokles [[:d:Q19610972|Q19610972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7ey%C3%AAn_Hewsel%C3%AA [[:d:Q19611498|Q19611498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sema_Peyman [[:d:Q19612456|Q19612456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Awistralya [[:d:Q19911864|Q19911864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Demokrat%C3%AEk_a_Gelan [[:d:Q19922447|Q19922447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fil%C3%AEp%C3%AEn [[:d:Q19938606|Q19938606]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dan%C3%AEmarka [[:d:Q19938615|Q19938615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada [[:d:Q19953594|Q19953594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tirkiye [[:d:Q19961796|Q19961796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zernkut_(alb%C3%BBm) [[:d:Q19963004|Q19963004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirdane [[:d:Q19973637|Q19973637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanz%C3%AEbar [[:d:Q1774|Q1774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEga [[:d:Q1773|Q1773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEplomas%C3%AE [[:d:Q1889|Q1889]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alberta [[:d:Q1951|Q1951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manitoba [[:d:Q1948|Q1948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nova_Scotia [[:d:Q1952|Q1952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola [[:d:Q1959|Q1959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam [[:d:Q1960|Q1960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saskatchewan [[:d:Q1989|Q1989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karbond%C3%AEoks%C3%AEd [[:d:Q1997|Q1997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%AE [[:d:Q17737|Q17737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/GPS [[:d:Q18822|Q18822]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir%C3%AE%C5%9Fka_zelkav [[:d:Q18847|Q18847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilx%C3%AElok [[:d:Q18851|Q18851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEqsor [[:d:Q18859|Q18859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qefqasya [[:d:Q18869|Q18869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Polkovnik_Savovo [[:d:Q18883|Q18883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nha_Trang [[:d:Q19491|Q19491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fritz_Lang [[:d:Q19504|Q19504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bonobo [[:d:Q19537|Q19537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motora_l%C3%AAger%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q19541|Q19541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rafael_Correa [[:d:Q19581|Q19581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oracle [[:d:Q19900|Q19900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piling_(Panthera_tigris) [[:d:Q19939|Q19939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oklata [[:d:Q195|Q195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betoncourt-sur-Mance [[:d:Q177972|Q177972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hev%C3%AEr [[:d:Q178024|Q178024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_(kevnar) [[:d:Q178054|Q178054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEb%C3%AEdo [[:d:Q178066|Q178066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cenans [[:d:Q178080|Q178080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Snowbordsiwar%C3%AE [[:d:Q178131|Q178131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ket%C3%A7ap [[:d:Q178143|Q178143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huske [[:d:Q178243|Q178243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_%C3%8Evano-Frank%C3%AEvsk%C3%AA [[:d:Q178269|Q178269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqil [[:d:Q178354|Q178354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentr%C3%AEol [[:d:Q178355|Q178355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAnc [[:d:Q178359|Q178359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xavier_Naidoo [[:d:Q178391|Q178391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gucci [[:d:Q178516|Q178516]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEkomun%C3%AEzm [[:d:Q182121|Q182121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belx [[:d:Q182159|Q182159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Esra%C3%AAl_%C3%BB_Tirkiye [[:d:Q182231|Q182231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Empat%C3%AE [[:d:Q182263|Q182263]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lit [[:d:Q182293|Q182293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amony%C3%BBmn%C3%AEtrat [[:d:Q182329|Q182329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loqim [[:d:Q182339|Q182339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr%C3%AA_%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q182347|Q182347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reality-TV [[:d:Q182415|Q182415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_navparzem%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q182473|Q182473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bing [[:d:Q182496|Q182496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Sevr%C3%AA [[:d:Q182515|Q182515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7a_deryay%C3%AA [[:d:Q182559|Q182559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cirn%C3%AEsa_ava_%C5%9For [[:d:Q182599|Q182599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarezm [[:d:Q182647|Q182647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xencer [[:d:Q182780|Q182780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AEmera [[:d:Q182790|Q182790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keos [[:d:Q182837|Q182837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaj%C3%BBya_jor%C3%AEn [[:d:Q182895|Q182895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karant%C3%AEna [[:d:Q182899|Q182899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qalikdar%C3%AAn_nerm [[:d:Q182978|Q182978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gastr%C3%AEt [[:d:Q183130|Q183130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Karamazov_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q183157|Q183157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEtam%C3%AEn%C3%AAn_B [[:d:Q183206|Q183206]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoterap%C3%AE [[:d:Q183257|Q183257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C3%BBra [[:d:Q183283|Q183283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feb%C3%AA [[:d:Q183281|Q183281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktator [[:d:Q183318|Q183318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maweraunnehr [[:d:Q183324|Q183324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Attenborough [[:d:Q183337|Q183337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEn%C3%BBz%C3%AEt [[:d:Q183344|Q183344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/VY_Canis_Majoris [[:d:Q183349|Q183349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anser_(teyr) [[:d:Q183361|Q183361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AEron [[:d:Q183417|Q183417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEvonya [[:d:Q183464|Q183464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_p%C3%AAvajoya_graf%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q183484|Q183484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helaw [[:d:Q183599|Q183599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jojo [[:d:Q183621|Q183621]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurmarmarok [[:d:Q183660|Q183660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makeqan%C3%BBna_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q189066|Q189066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transgender [[:d:Q189125|Q189125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergiriya_xaney%C3%AE [[:d:Q189146|Q189146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Piling%C3%AA_Re%C5%9F [[:d:Q189150|Q189150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad_hominem [[:d:Q189183|Q189183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vez%C3%AEkul [[:d:Q189206|Q189206]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Efser [[:d:Q189290|Q189290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Qacaran [[:d:Q189326|Q189326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neynewa_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q189352|Q189352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEst%C3%AEpos [[:d:Q189506|Q189506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arvo_P%C3%A4rt [[:d:Q189534|Q189534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dihok_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q189541|Q189541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Zengiyan [[:d:Q189545|Q189545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2016 [[:d:Q189571|Q189571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkroskop [[:d:Q196538|Q196538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Govan [[:d:Q196939|Q196939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lam%C3%AEa [[:d:Q200073|Q200073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElma_tirs%C3%AA [[:d:Q200092|Q200092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Gel [[:d:Q200106|Q200106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nekropol [[:d:Q200141|Q200141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Ftqefqasya [[:d:Q200173|Q200173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzey%C3%AA_av%C3%AE [[:d:Q200184|Q200184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xar [[:d:Q200199|Q200199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%BBr [[:d:Q200200|Q200200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_mirovahiy%C3%AA [[:d:Q200325|Q200325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikeftvan%C3%AE [[:d:Q200341|Q200341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelek_(navg%C3%AEn) [[:d:Q200433|Q200433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxeia [[:d:Q200441|Q200441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_hol%C3%AA [[:d:Q203834|Q203834]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Saint-Maurice [[:d:Q203862|Q203862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_Yewnan [[:d:Q204100|Q204100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gormiza_Dijon%C3%AA [[:d:Q204226|Q204226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEna [[:d:Q204225|Q204225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cendirme [[:d:Q204310|Q204310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rastgiriya_tund [[:d:Q204481|Q204481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyan_(biyoloj%C3%AE) [[:d:Q1780863|Q1780863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bromsten [[:d:Q1781250|Q1781250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_mizgefta_%C3%AEbrah%C3%AEm%C3%AE [[:d:Q1783157|Q1783157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BBv%C3%AAn_Lichtenberg%C3%AE [[:d:Q1823370|Q1823370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qot%C3%AEka_photography [[:d:Q1823435|Q1823435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimankuj%C3%AE [[:d:Q1826594|Q1826594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorben%C3%AEsk [[:d:Q1827035|Q1827035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaza_qijik [[:d:Q1835559|Q1835559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ruta_Neval%C3%AA [[:d:Q1889638|Q1889638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sewid%C3%AE [[:d:Q1889687|Q1889687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tec%C3%AEra_Kurmanca [[:d:Q1889752|Q1889752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qoreveng [[:d:Q1890952|Q1890952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manou_Lubowski [[:d:Q1891026|Q1891026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AEce [[:d:Q1891754|Q1891754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/American_Sable [[:d:Q1894452|Q1894452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Margarita_Borissowna_Rudenko [[:d:Q1895186|Q1895186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Yakob [[:d:Q1966853|Q1966853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perewnaw%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q1967135|Q1967135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eniya_Rizgariya_Netewey%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q1967969|Q1967969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fana_kolanan [[:d:Q1969455|Q1969455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzan%C3%AE [[:d:Q1972007|Q1972007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Necdet_%C3%9Cn%C3%BCvar [[:d:Q1973627|Q1973627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayend%C3%AEt%C3%AE_di_%C3%AEslam%C3%AA_de [[:d:Q1974389|Q1974389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAr%C3%AEk [[:d:Q2000693|Q2000693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArat%C3%AE [[:d:Q2002752|Q2002752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelaius [[:d:Q2003332|Q2003332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Winpooch [[:d:Q2004681|Q2004681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avis_pa%C5%9Fvekirin [[:d:Q2004691|Q2004691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Bretonneau [[:d:Q2004700|Q2004700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pf%C3%A4ffingen [[:d:Q2005351|Q2005351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuska [[:d:Q2005509|Q2005509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PalTalk [[:d:Q2007020|Q2007020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PTCA [[:d:Q2008344|Q2008344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Ontario [[:d:Q18218431|Q18218431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Sefewiyan [[:d:Q18234383|Q18234383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pages_using_duplicate_arguments_in_template_calls [[:d:Q18338361|Q18338361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Erd [[:d:Q18342859|Q18342859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:2015_li_Iraq%C3%AA [[:d:Q18910400|Q18910400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vivaldi_(geroka_tevn%C3%AA) [[:d:Q18913176|Q18913176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_mal%C3%AA [[:d:Q18915527|Q18915527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Icon/data [[:d:Q18947942|Q18947942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_Akadem%C3%AEk_a_O%C5%9F%C3%AA [[:d:Q19670589|Q19670589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kasa_C%C3%AEhan%C3%AE_ya_Jinan_a_FIFA_2023 [[:d:Q19672232|Q19672232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/School_of_Rock_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q20016120|Q20016120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Mihemed [[:d:Q20389218|Q20389218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brat%C3%AEslava [[:d:Q1780|Q1780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xart%C3%BBm [[:d:Q1963|Q1963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_Brunswick [[:d:Q1965|Q1965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolumbiya_Br%C3%AEtan%C3%AE [[:d:Q1973|Q1973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newfoundland_%C3%BB_Labrador [[:d:Q2003|Q2003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Northwest_Territories [[:d:Q2007|Q2007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/2008 [[:d:Q2004|Q2004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/JavaScript [[:d:Q2005|Q2005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Gaulle [[:d:Q2042|Q2042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asp%C3%AEr%C3%AEn [[:d:Q18216|Q18216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Turks_%C3%BB_Kaykos%C3%AA [[:d:Q18221|Q18221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tremp [[:d:Q18272|Q18272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nim%C3%BB%C5%9F [[:d:Q18281|Q18281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_par%C3%A7ikan [[:d:Q18334|Q18334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_teor%C3%AEk [[:d:Q18362|Q18362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEkya [[:d:Q18927|Q18927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milkiyeta_gi%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q19652|Q19652]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBkare%C5%9Ft [[:d:Q19660|Q19660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Louvre [[:d:Q19675|Q19675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Serxweb%C3%BBn%C3%AA_ya_Porto_R%C3%AEkoy%C3%AA [[:d:Q19683|Q19683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Thames [[:d:Q19686|Q19686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker [[:d:Q19707|Q19707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEqero%C5%9F [[:d:Q19740|Q19740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_London%C3%AA [[:d:Q20075|Q20075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerd%C3%BBn [[:d:Q1|Q1]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek [[:d:Q199|Q199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du [[:d:Q200|Q200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pravda [[:d:Q183644|Q183644]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Program%C3%A7%C3%AAker [[:d:Q183888|Q183888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mammaloj%C3%AE [[:d:Q183904|Q183904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berhemh%C3%AAner%C3%AA_muz%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q183945|Q183945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%AEber%C3%AE [[:d:Q184084|Q184084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Preston [[:d:Q184090|Q184090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp%C3%AA_kih%C3%AAl_%C3%AA_ereb%C3%AE [[:d:Q184138|Q184138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_I_N%C3%AEkator [[:d:Q184176|Q184176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEga_%C5%9Fampiyon%C3%AAn_UEFAy%C3%AA_2009/2010 [[:d:Q184182|Q184182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soravk [[:d:Q184191|Q184191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanton%C3%AAn_Fransay%C3%AA [[:d:Q184188|Q184188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengar [[:d:Q184197|Q184197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apollo_8 [[:d:Q184201|Q184201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferromanyet%C3%AEk [[:d:Q184207|Q184207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAt%C3%AEs [[:d:Q184216|Q184216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C3%AEa [[:d:Q184232|Q184232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah [[:d:Q184299|Q184299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ava_Deryay%C3%AA [[:d:Q184395|Q184395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tet%C3%AEs [[:d:Q184437|Q184437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A4laren [[:d:Q184492|Q184492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biw%C3%AAj [[:d:Q184511|Q184511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Key%C3%AEtiya_serberday%C3%AE [[:d:Q184558|Q184558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boud%C3%AEka [[:d:Q184634|Q184634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hell%C3%BB%C5%9F%C3%AEn [[:d:Q184726|Q184726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eng%C3%AEz%C3%AEsyona_span%C3%AE [[:d:Q184725|Q184725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krav_Maga [[:d:Q184733|Q184733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Slavoj_%C5%BDi%C5%BEek [[:d:Q184750|Q184750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nintendo_64 [[:d:Q184839|Q184839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_n%C3%AE%C5%9Fandan%C3%AA [[:d:Q184848|Q184848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_%C3%8Emperator%C3%AE [[:d:Q185043|Q185043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_Bihar_%C3%BB_Payiz [[:d:Q185047|Q185047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bomaweya_Mendel%C3%AE [[:d:Q185055|Q185055]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vokat%C3%AEv [[:d:Q185077|Q185077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBresaz [[:d:Q185091|Q185091]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tobago [[:d:Q185111|Q185111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Genc%C3%AEney%C3%AA_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q185118|Q185118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx [[:d:Q185166|Q185166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEq%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AA_Kevn [[:d:Q185237|Q185237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Air_Canada [[:d:Q185339|Q185339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Monar%C5%9Fiy%C3%AAn_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q185373|Q185373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet%C3%AAn_endam%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q185441|Q185441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Nikolayevich_Skryabin [[:d:Q185647|Q185647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenobia [[:d:Q189705|Q189705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam%C3%AEzm [[:d:Q189746|Q189746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasit_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q189747|Q189747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pez [[:d:Q189804|Q189804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belerofon [[:d:Q189872|Q189872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kulav [[:d:Q189964|Q189964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ciwant%C3%AE [[:d:Q190007|Q190007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baranp%C3%AEv [[:d:Q190052|Q190052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marduk [[:d:Q190123|Q190123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Streptococcus [[:d:Q190161|Q190161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr%C3%AA_hungil%C3%AEskan_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q190214|Q190214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/EET [[:d:Q190252|Q190252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannasiya_d%C3%AErok%C3%AE [[:d:Q190375|Q190375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hur%C3%AE [[:d:Q190394|Q190394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaza_rondikbar [[:d:Q190512|Q190512]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpersaz%C3%AE [[:d:Q190637|Q190637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefeya_d%C3%AErok%C3%AA [[:d:Q190721|Q190721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sentrozom [[:d:Q190769|Q190769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ask [[:d:Q190858|Q190858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengd%C3%AAr%C3%AAn_r%C3%AAza_navend%C3%AE [[:d:Q190885|Q190885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merkava [[:d:Q190986|Q190986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bd [[:d:Q191000|Q191000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAw%C3%AA_r%C3%AAz [[:d:Q191019|Q191019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fredrik_Bajer [[:d:Q191016|Q191016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ealgerdan [[:d:Q191022|Q191022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selef%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q191057|Q191057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexda_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q191075|Q191075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Germahiya_Curie [[:d:Q191073|Q191073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val_Kilmer [[:d:Q191084|Q191084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaskonya [[:d:Q191085|Q191085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_s%C3%BBsmaran [[:d:Q191102|Q191102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_%C5%9Eensiy%C3%AA_1556 [[:d:Q191293|Q191293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danezana_Maf%C3%AA [[:d:Q191296|Q191296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gama_Pentaton%C3%AEk [[:d:Q191345|Q191345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Greva_bir%C3%A7%C3%AEb%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q191355|Q191355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bingeh [[:d:Q191360|Q191360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaj%C3%BB [[:d:Q191386|Q191386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zepl%C3%AEn [[:d:Q191413|Q191413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%BBr_I [[:d:Q191455|Q191455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louis_Vuitton [[:d:Q191485|Q191485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEgraf [[:d:Q191494|Q191494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Armaw%C3%AEr_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q201147|Q201147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEgran%C3%AA_Mezin [[:d:Q201303|Q201303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golpar%C3%AAz_(futbol) [[:d:Q201330|Q201330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peldank [[:d:Q201456|Q201456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_zanist%C3%AA [[:d:Q201486|Q201486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%8Esos%C3%AA [[:d:Q201526|Q201526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Status_quo [[:d:Q201610|Q201610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dur%C3%BB [[:d:Q201650|Q201650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazin [[:d:Q201664|Q201664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gep%C3%AEd [[:d:Q201706|Q201706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moped [[:d:Q201783|Q201783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Sw%C3%AEsrey%C3%AA [[:d:Q201787|Q201787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AE%C5%9Fanbaz [[:d:Q201948|Q201948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teleskopa_Fezay%C3%AA_ya_Spitzer [[:d:Q201953|Q201953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEber [[:d:Q201959|Q201959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arx%C3%AEtas [[:d:Q202001|Q202001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinhua [[:d:Q204839|Q204839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Tokyo-Haneda [[:d:Q204853|Q204853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Federal%C3%AEzm [[:d:Q204886|Q204886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_qirax%C3%AE [[:d:Q204894|Q204894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derdora_sermas%C3%AA [[:d:Q205020|Q205020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_c%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q205049|Q205049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dominic_Purcell [[:d:Q205278|Q205278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewk [[:d:Q205276|Q205276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muntazar_el-Zeyd%C3%AE [[:d:Q205360|Q205360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirkirina_hik%C3%BBmetan_ji_aliy%C3%AA_siyon%C3%AEstan_ve_(teoriya_komploy%C3%AA) [[:d:Q205364|Q205364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goktirk [[:d:Q205466|Q205466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Campagne,_Oise [[:d:Q205559|Q205559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Purgerot [[:d:Q205626|Q205626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deraz%C3%AEnka_xizaniy%C3%AA [[:d:Q205660|Q205660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norm_(civaknas%C3%AE) [[:d:Q205665|Q205665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parazoa [[:d:Q205716|Q205716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_misir%C3%AE [[:d:Q205740|Q205740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biennale_di_Venezia [[:d:Q205751|Q205751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aedilis [[:d:Q205757|Q205757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/RNAy%C3%AA_hander [[:d:Q205858|Q205858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-ziman [[:d:Q206577|Q206577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurs%C3%AEpalek [[:d:Q1847455|Q1847455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qisas [[:d:Q1852258|Q1852258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9F%C3%AEngeha_hik%C3%BBmet%C3%AA [[:d:Q1901835|Q1901835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alay%C3%AAn_%C3%8Emperatoriya_Osman%C3%AE [[:d:Q1907209|Q1907209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_ziman%C3%AA_bengal%C3%AE [[:d:Q1975418|Q1975418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%AEpi%C5%9Fta_mirov [[:d:Q1979420|Q1979420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Protozooloj%C3%AE [[:d:Q1980387|Q1980387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qas%C3%AEta [[:d:Q1982665|Q1982665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7beriya_Kanaday%C3%AA [[:d:Q1983893|Q1983893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Donetsk%C3%AA [[:d:Q2012050|Q2012050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akalat [[:d:Q2050255|Q2050255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shreya_Ghoshal [[:d:Q2050788|Q2050788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patty_Frank [[:d:Q2058358|Q2058358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fvan [[:d:Q2066131|Q2066131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Star_TV [[:d:Q2067812|Q2067812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spong%C3%AEoloj%C3%AE [[:d:Q18392412|Q18392412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct/bajar [[:d:Q18402213|Q18402213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siba_%C5%9E%C3%AAx_Xidir [[:d:Q18412880|Q18412880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_Ernest_Butler [[:d:Q18508031|Q18508031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Stembol [[:d:Q19795306|Q19795306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_diq-4 [[:d:Q19815550|Q19815550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eveng%C3%AAn_kurdan_%C3%AAn_netewey%C3%AE [[:d:Q19817851|Q19817851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zexeriyan [[:d:Q19818171|Q19818171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Afghan_Girl [[:d:Q19819228|Q19819228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husamudewle_Ebul%C5%9Fewq [[:d:Q20100722|Q20100722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_Re%C5%9F%C3%AEdxan_Xorasan%C3%AE [[:d:Q20110298|Q20110298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Demokrat%C3%AEk_a_Yaresan [[:d:Q20110378|Q20110378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_Wikidata [[:d:Q20161175|Q20161175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garo_Paylan [[:d:Q20164837|Q20164837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Elifbay_Kirma%C5%9Fan%C3%AE_(Xwar%C3%AEn) [[:d:Q20170168|Q20170168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hvovi [[:d:Q20466336|Q20466336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aytekin_Ata%C5%9F [[:d:Q20471187|Q20471187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_gerok [[:d:Q20472614|Q20472614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AAn_7%27%C3%AA_hez%C3%AErana_2015%27an_li_D%C3%AElok%C3%AA [[:d:Q20473131|Q20473131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Ald%C3%BB%C5%9F%C3%AA [[:d:Q20473427|Q20473427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_pep%C3%BBk%C3%AA [[:d:Q20474612|Q20474612]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEm_(t%C3%AEp) [[:d:Q20477271|Q20477271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zlatko_Hasanbegovi%C4%87 [[:d:Q20525725|Q20525725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/box-header [[:d:Q20667139|Q20667139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_siyas%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q20669520|Q20669520]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBksemb%C3%BBrg_(bajar) [[:d:Q1842|Q1842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katol%C3%AEk [[:d:Q1841|Q1841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaduz [[:d:Q1844|Q1844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar%C3%AA_Ho_Chi_Minh [[:d:Q1854|Q1854]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEev [[:d:Q1899|Q1899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ontario [[:d:Q1904|Q1904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Prens_Edward [[:d:Q1978|Q1978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yukon [[:d:Q2009|Q2009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_England [[:d:Q18389|Q18389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brooklyn [[:d:Q18419|Q18419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Bronx [[:d:Q18426|Q18426]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Queens [[:d:Q18424|Q18424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gur [[:d:Q18498|Q18498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alegor%C3%AE [[:d:Q18535|Q18535]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komjiyan%C3%AE [[:d:Q18537|Q18537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gog [[:d:Q18545|Q18545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eukaryot [[:d:Q19088|Q19088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welat%C3%AAn_t%C3%AArb%C3%BBna_berhem%C3%AAn_hundur%C3%AEn [[:d:Q19093|Q19093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neh [[:d:Q19108|Q19108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezpezok [[:d:Q19126|Q19126]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBpi%C5%9Fk_(k%C3%AAz%C3%AE) [[:d:Q19125|Q19125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dulp%C3%AE_xwed%C3%AE_tajang [[:d:Q19135|Q19135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sichuan [[:d:Q19770|Q19770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirav%C3%AAj [[:d:Q19776|Q19776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Kevin [[:d:Q19786|Q19786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaxand [[:d:Q19809|Q19809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Fe [[:d:Q19821|Q19821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_du%C5%9Fe%C5%9F%C3%AE [[:d:Q19828|Q19828]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arxavk [[:d:Q20129|Q20129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heste [[:d:Q20459|Q20459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be_(t%C3%AEp) [[:d:Q20509|Q20509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweda [[:d:Q190|Q190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_(hejmar) [[:d:Q201|Q201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sifir_(hejmar) [[:d:Q204|Q204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7a_Senendrawis [[:d:Q201960|Q201960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morrissey [[:d:Q202246|Q202246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asfalt [[:d:Q202251|Q202251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_zext%C3%AA_ya_pi%C5%9Ft%C3%AE_trawmay%C3%AA [[:d:Q202387|Q202387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AE%C5%9Fesaz%C3%AEb%C3%BBn [[:d:Q202398|Q202398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fnav [[:d:Q202444|Q202444]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormona_parat%C3%AEro%C3%AEd [[:d:Q202476|Q202476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkadiy_Gaydar [[:d:Q202537|Q202537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleurey-l%C3%A8s-Faverney [[:d:Q202619|Q202619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_realm [[:d:Q202686|Q202686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medyaya_civak%C3%AE [[:d:Q202833|Q202833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Regg%C3%AEton [[:d:Q202930|Q202930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brahmagupta [[:d:Q202943|Q202943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heval%C3%AAn_derew%C3%AEn [[:d:Q202961|Q202961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Stamford_Bridge [[:d:Q203225|Q203225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEr [[:d:Q203290|Q203290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vesoul [[:d:Q203309|Q203309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ummet [[:d:Q205766|Q205766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ter%C3%AEhejok [[:d:Q205943|Q205943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_r%C3%BBs%C3%AE [[:d:Q206855|Q206855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siv%C3%AEl [[:d:Q206887|Q206887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurte_vedor [[:d:Q206907|Q206907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andy_Serkis [[:d:Q206922|Q206922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cinawira_G%C3%AElay%C3%AA [[:d:Q207058|Q207058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ton%C3%AAn_alterekir%C3%AE [[:d:Q207116|Q207116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Magic:_The_Gathering [[:d:Q207302|Q207302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Param%C3%AEl%C3%AEter [[:d:Q207320|Q207320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eima_Y%C3%AEsrael [[:d:Q207607|Q207607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Kazbeg%C3%AA [[:d:Q207680|Q207680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transkr%C3%AEpsyon_(zimannas%C3%AE) [[:d:Q207714|Q207714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAncsed [[:d:Q207742|Q207742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darik%C3%AA_t%C3%AEr%C3%AA [[:d:Q207763|Q207763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giya [[:d:Q207766|Q207766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamagotchi [[:d:Q207786|Q207786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adobe_Acrobat [[:d:Q207902|Q207902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAwe [[:d:Q207961|Q207961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Instagram [[:d:Q209330|Q209330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Viyanay%C3%AA [[:d:Q209400|Q209400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAto [[:d:Q209489|Q209489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_de_Zurbar%C3%A1n [[:d:Q209615|Q209615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmaris [[:d:Q209908|Q209908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ank%C4%B1r%C4%B1_(bajar) [[:d:Q209925|Q209925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%A4in%C3%B6_Aaltonen [[:d:Q213619|Q213619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pale [[:d:Q213753|Q213753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AE [[:d:Q213761|Q213761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heleb_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q214064|Q214064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbela_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q214104|Q214104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEdrojenasyon [[:d:Q214166|Q214166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cudakariya_er%C3%AAn%C3%AE [[:d:Q214244|Q214244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anas [[:d:Q214264|Q214264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_f%C3%AEl%C3%AEp%C3%AEn%C3%AE%E2%80%93amer%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q214456|Q214456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oliver_Siebeck [[:d:Q2020578|Q2020578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xums [[:d:Q2020670|Q2020670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Pergamon%C3%AA [[:d:Q2022162|Q2022162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yusuf_Aslan [[:d:Q2029380|Q2029380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tinea_nigra [[:d:Q2059267|Q2059267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AElot [[:d:Q2095549|Q2095549]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viking_Airlines [[:d:Q2096215|Q2096215]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radikal_(rojname) [[:d:Q2098195|Q2098195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiroz%C3%AE [[:d:Q2139088|Q2139088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewram%C3%AE [[:d:Q2142357|Q2142357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Xelef [[:d:Q2142541|Q2142541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_%C5%9Ee%C5%9Fo [[:d:Q20242796|Q20242796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAko%C5%9F%C3%AEna_bel%C3%BB%C3%A7an_li_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q20310973|Q20310973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q20604825|Q20604825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Qelems%C3%AA [[:d:Q20604831|Q20604831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Cafer%C3%AE [[:d:Q20605313|Q20605313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elhan_Erg%C3%AEnc%C3%AE [[:d:Q20605946|Q20605946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Xan%C3%AA [[:d:Q20609403|Q20609403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Mihemediy%C3%AA [[:d:Q20610943|Q20610943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87apanl%C3%BB [[:d:Q20610978|Q20610978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aregk%C3%AE [[:d:Q20611000|Q20611000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fiya_%C5%9Eewit%C3%AE [[:d:Q20611012|Q20611012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ATOM [[:d:Q20611029|Q20611029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ekman [[:d:Q20611052|Q20611052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em_%C5%9Eeref [[:d:Q20611059|Q20611059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emkur [[:d:Q20611068|Q20611068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eteya_Gever%C3%AA [[:d:Q20611115|Q20611115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87in%C3%A7in [[:d:Q20611155|Q20611155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Gewrik [[:d:Q20611175|Q20611175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Mams%C3%AEn [[:d:Q20611182|Q20611182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oban_Ate%C5%9F%C3%AE [[:d:Q20611198|Q20611198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ol,_Dih [[:d:Q20611209|Q20611209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oxsor [[:d:Q20611230|Q20611230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErokniv%C3%AEs [[:d:Q20611266|Q20611266]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al_Beg%C3%AA_Caf [[:d:Q20611284|Q20611284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alim%C3%AA_Rim_Kesk [[:d:Q20611301|Q20611301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alxan [[:d:Q20611306|Q20611306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm_Rojhilat [[:d:Q20611341|Q20611341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEm%C3%AA_Xelat%C3%AE [[:d:Q20611345|Q20611345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erec_M%C3%AAhrbex%C5%9F [[:d:Q20611397|Q20611397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl%C3%AA_Kuder%C3%AE [[:d:Q20611427|Q20611427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezara [[:d:Q20611442|Q20611442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9B%C5%9Ftin%C3%AE [[:d:Q20611479|Q20611479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lter_Rezan [[:d:Q20611486|Q20611486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahr%C3%AE-kurd%C3%AE [[:d:Q20611510|Q20611510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eengul_Ogur [[:d:Q20611605|Q20611605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eervan_H%C3%AAv%C3%AE [[:d:Q20611628|Q20611628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytana [[:d:Q20611649|Q20611649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AArqiya [[:d:Q20611727|Q20611727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Bekir%C3%AA_Zor [[:d:Q20611741|Q20611741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_%C5%9Eemsed%C3%AEn%C3%AA_%C5%9Eehr%C3%AEn%C3%BBh%C3%AE [[:d:Q20611798|Q20611798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan%C3%AE [[:d:Q20611813|Q20611813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxkend [[:d:Q20611820|Q20611820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxorz%C3%AA [[:d:Q20611829|Q20611829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEdan [[:d:Q20611839|Q20611839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEtka [[:d:Q20611851|Q20611851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eatranl%C3%BB [[:d:Q20614139|Q20614139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AAney%C3%AAn_bijart%C3%AE/R%C3%AAz [[:d:Q20683683|Q20683683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Islam/Girteb%C3%AAjin%C3%AAn_bijart%C3%AE/R%C3%AAz [[:d:Q20717991|Q20717991]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Schmidinger [[:d:Q20740124|Q20740124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en/pronunciation [[:d:Q20785014|Q20785014]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nihat_%C3%96zdal [[:d:Q20794994|Q20794994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Color_contrast/colors [[:d:Q20966915|Q20966915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn_%C3%AAn_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA [[:d:Q20968054|Q20968054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huseyn_Gul%C3%AE_Xan [[:d:Q20986667|Q20986667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Tools [[:d:Q20986982|Q20986982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata/i18n [[:d:Q20986983|Q20986983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahin%C5%9Fah%C3%AA_kur%C3%AA_Mehm%C3%BBd [[:d:Q20987644|Q20987644]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erebkirina_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q20987749|Q20987749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bari%C5%9F_Sulu [[:d:Q20988522|Q20988522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_W%C3%AEk%C3%AEpediyayan [[:d:Q21010653|Q21010653]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebrah%C3%AEml%C3%AE [[:d:Q21405917|Q21405917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mawet_(nav%C3%A7e) [[:d:Q21451685|Q21451685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nunavut [[:d:Q2023|Q2023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragon_Ball [[:d:Q2020|Q2020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurek [[:d:Q2095|Q2095]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_Liancourt%C3%AA [[:d:Q20317|Q20317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Martin_Charcot [[:d:Q20710|Q20710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:FR [[:d:Q20774|Q20774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ostwald,_Bas-Rhin [[:d:Q21354|Q21354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuviller-la-Roche [[:d:Q21355|Q21355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottersthal [[:d:Q21353|Q21353]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sparsbach [[:d:Q21356|Q21356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leutenheim [[:d:Q21362|Q21362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mietesheim [[:d:Q21363|Q21363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Offwiller [[:d:Q21360|Q21360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederschaeffolsheim [[:d:Q21361|Q21361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richtolsheim [[:d:Q21366|Q21366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Landersheim [[:d:Q21367|Q21367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexingen,_Bas-Rhin [[:d:Q21364|Q21364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oermingen [[:d:Q21365|Q21365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salmbach [[:d:Q21370|Q21370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lampertsloch [[:d:Q21371|Q21371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Matzenheim [[:d:Q21368|Q21368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedernai [[:d:Q21369|Q21369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osthoffen [[:d:Q21374|Q21374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Saverne [[:d:Q21375|Q21375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ichtratzheim [[:d:Q21372|Q21372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordhouse [[:d:Q21373|Q21373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbsheim [[:d:Q21378|Q21378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siewiller [[:d:Q21379|Q21379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwenheim [[:d:Q21376|Q21376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Traenheim [[:d:Q21377|Q21377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reipertswiller [[:d:Q21382|Q21382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petersbach [[:d:Q21383|Q21383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilsenheim [[:d:Q21380|Q21380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermersheim [[:d:Q21386|Q21386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederbronn-les-Bains [[:d:Q21387|Q21387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morschwiller [[:d:Q21384|Q21384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roppenheim [[:d:Q21385|Q21385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neugartheim-Ittlenheim [[:d:Q21390|Q21390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Littenheim [[:d:Q21391|Q21391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lingolsheim [[:d:Q21388|Q21388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Nabor [[:d:Q21389|Q21389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinsbourg [[:d:Q21394|Q21394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Langensoultzbach [[:d:Q21395|Q21395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schalkendorf [[:d:Q21392|Q21392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingenheim [[:d:Q21393|Q21393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintershouse [[:d:Q21398|Q21398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ittenheim [[:d:Q21399|Q21399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otterswiller [[:d:Q21396|Q21396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Blaise-la-Roche [[:d:Q21397|Q21397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Retschwiller [[:d:Q21402|Q21402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohrwiller [[:d:Q21403|Q21403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lobsann [[:d:Q21400|Q21400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jetterswiller [[:d:Q21401|Q21401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittisheim [[:d:Q21406|Q21406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mollkirch [[:d:Q21407|Q21407]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laubach,_Bas-Rhin [[:d:Q21404|Q21404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltzheim [[:d:Q21405|Q21405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wimmenau [[:d:Q21410|Q21410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohr,_Bas-Rhin [[:d:Q21408|Q21408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lampertheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21409|Q21409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scharrachbergheim-Irmstett [[:d:Q21414|Q21414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romanswiller [[:d:Q21415|Q21415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eberbach-Seltz [[:d:Q21412|Q21412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaltenhouse [[:d:Q21413|Q21413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohlungen [[:d:Q21418|Q21418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Limersheim [[:d:Q21419|Q21419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixhausen [[:d:Q21416|Q21416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuwiller-l%C3%A8s-Saverne [[:d:Q21417|Q21417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedermodern [[:d:Q21422|Q21422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olwisheim [[:d:Q21423|Q21423]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rimsdorf [[:d:Q21420|Q21420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hipsheim [[:d:Q21421|Q21421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Witternheim [[:d:Q21426|Q21426]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaeffersheim [[:d:Q21427|Q21427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osthouse [[:d:Q21424|Q21424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stattmatten [[:d:Q21425|Q21425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seltz [[:d:Q21430|Q21430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cleebourg [[:d:Q21431|Q21431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gambsheim [[:d:Q21428|Q21428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eichhoffen [[:d:Q21429|Q21429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scherwiller [[:d:Q21434|Q21434]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenthal [[:d:Q21435|Q21435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kintzheim [[:d:Q21432|Q21432]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andlau [[:d:Q21433|Q21433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orschwiller [[:d:Q21438|Q21438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Itterswiller [[:d:Q21439|Q21439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blienschwiller [[:d:Q21436|Q21436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bergbieten [[:d:Q21437|Q21437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mertzwiller [[:d:Q21442|Q21442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schopperten [[:d:Q21443|Q21443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tenois,_Bas-Rhin [[:d:Q21440|Q21440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nothalten [[:d:Q21441|Q21441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhlbach-sur-Bruche [[:d:Q21446|Q21446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stutzheim-Offenheim [[:d:Q21447|Q21447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Triembach-au-Val [[:d:Q21444|Q21444]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stotzheim [[:d:Q21445|Q21445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gunstett [[:d:Q21450|Q21450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schillersdorf [[:d:Q21451|Q21451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lochwiller [[:d:Q21448|Q21448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Natzwiller [[:d:Q21449|Q21449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhoffen-sur-Moder [[:d:Q21454|Q21454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rothau [[:d:Q21455|Q21455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steinbourg [[:d:Q21452|Q21452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saasenheim [[:d:Q21453|Q21453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grassendorf [[:d:Q21459|Q21459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberlauterbach [[:d:Q21461|Q21461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar_(hejmar) [[:d:Q202|Q202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAdaw%C3%AE [[:d:Q205|Q205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Feya_%C3%A7ik [[:d:Q209|Q209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9F%C3%AAn_%C3%AEdar%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%9Bkraynay%C3%AA [[:d:Q203323|Q203323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_krowat%C3%AE [[:d:Q203488|Q203488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Necar%C3%AE [[:d:Q203605|Q203605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_zencef%C3%AElan [[:d:Q203779|Q203779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sobe [[:d:Q203789|Q203789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontormo [[:d:Q207929|Q207929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojvegera_zivistan%C3%AA [[:d:Q207932|Q207932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peugeot_206 [[:d:Q207976|Q207976]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_Bandev [[:d:Q208126|Q208126]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baguette [[:d:Q208172|Q208172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q208202|Q208202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stanley_Milgram [[:d:Q208236|Q208236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Athesans-%C3%89troitefontaine [[:d:Q208244|Q208244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wok [[:d:Q208364|Q208364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinetkirina_jinan [[:d:Q208373|Q208373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirbest [[:d:Q208383|Q208383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir%C3%AA_sedrenc%C3%AA [[:d:Q208440|Q208440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBsemas%C3%BBlke [[:d:Q208453|Q208453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SliTaz [[:d:Q208462|Q208462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArka_sor [[:d:Q208578|Q208578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Screenshot [[:d:Q208594|Q208594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komgirava_Malezyay%C3%AA [[:d:Q208643|Q208643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Parker [[:d:Q208746|Q208746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_Meninas [[:d:Q208758|Q208758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilindah%C3%AE [[:d:Q208826|Q208826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftiy%C3%AAn_pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q210392|Q210392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J._Edgar_Hoover [[:d:Q210435|Q210435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_ortodoks_a_suryan%C3%AE [[:d:Q210540|Q210540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebenga_siyas%C3%AE [[:d:Q210918|Q210918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_roj%C3%AA [[:d:Q210953|Q210953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelmsford [[:d:Q210985|Q210985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_kl%C3%AEn%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q210999|Q210999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBpo%C5%9Fa_zivistan%C3%AA [[:d:Q211003|Q211003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%ADas_Antonio_Saca_Gonz%C3%A1lez [[:d:Q211000|Q211000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_k%C3%AAmtir%C3%AEn_metirs%C3%AE [[:d:Q211005|Q211005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kumik%C3%AE [[:d:Q211018|Q211018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBd [[:d:Q211025|Q211025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enl%C3%AEl [[:d:Q214672|Q214672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Navnetewey%C3%AE_ya_Hartsfield-Jackson_Atlanta [[:d:Q214861|Q214861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/IPod_Shuffle [[:d:Q214950|Q214950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/7-Zip [[:d:Q215051|Q215051]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emily_Greene_Balch [[:d:Q215139|Q215139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PPP [[:d:Q215179|Q215179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzaxa_Kor%C3%AEnt%C3%AA [[:d:Q215200|Q215200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AEz [[:d:Q215292|Q215292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cardiganshire [[:d:Q217829|Q217829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carmarthenshire [[:d:Q217840|Q217840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sir%C3%BBda_netewey%C3%AE_ya_%C3%8Eraq%C3%AA [[:d:Q217987|Q217987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyajehrk [[:d:Q218041|Q218041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ti%C5%9Fpak [[:d:Q2037752|Q2037752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Zehab%C3%AA [[:d:Q2060524|Q2060524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peterson_Toscano [[:d:Q2079728|Q2079728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AEr%C3%AA_bawermendan [[:d:Q2081829|Q2081829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_Afr%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q2082193|Q2082193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87av%C3%AAn_heterokrom%C3%AE_y%C3%AAn_pis%C3%AEkan [[:d:Q2084237|Q2084237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C3%A7%C3%AEnika_Odd%C3%AE [[:d:Q2084566|Q2084566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oppo [[:d:Q2084900|Q2084900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spordan [[:d:Q2085099|Q2085099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ammomanes [[:d:Q2087565|Q2087565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fnan [[:d:Q2088330|Q2088330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pollyanna_McIntosh [[:d:Q2102185|Q2102185]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanb%C3%AE [[:d:Q2107101|Q2107101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEka_Koblens%C3%AA [[:d:Q2147949|Q2147949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_%C3%8Awez_Xan%C3%AA_Celal%C3%AE [[:d:Q20604803|Q20604803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_kur%C3%AA_Muhemmed%C3%AA_Heran%C3%AE [[:d:Q20604877|Q20604877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_Fonet%C3%AEk_a_Navnetewey%C3%AE_ji_bo_ziman%C3%AA_kurd%C3%AE [[:d:Q20604890|Q20604890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bic%C3%AEl [[:d:Q20605124|Q20605124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binewre [[:d:Q20605158|Q20605158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brah%C3%AEm_Ron%C3%AEz%C3%AAr [[:d:Q20605217|Q20605217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByer%C3%AAn_Licey%C3%AA_2014 [[:d:Q20605284|Q20605284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cesasd%C3%AEnay%C3%AE [[:d:Q20605327|Q20605327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cucuk [[:d:Q20605391|Q20605391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhenasiya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q20605467|Q20605467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%AEmte [[:d:Q20605494|Q20605494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft%C3%AE_Rew%C5%9Fen [[:d:Q20605530|Q20605530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Gewerg%C3%AEs [[:d:Q20605628|Q20605628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebas%C3%AE_Heq%C3%AEq%C3%AE [[:d:Q20605782|Q20605782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulxef%C3%BBr_Hus%C3%AAn [[:d:Q20605801|Q20605801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEp%C3%AEnar [[:d:Q20605884|Q20605884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyneto [[:d:Q20606092|Q20606092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9F%C3%AEq_el-Mutercim [[:d:Q20606125|Q20606125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Far%C3%AA [[:d:Q20606144|Q20606144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewra [[:d:Q20606283|Q20606283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gozel%C3%AE [[:d:Q20606343|Q20606343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesmeel%C3%AEos%C3%AE [[:d:Q20606687|Q20606687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koleksiyona_Aleksander_Jaba [[:d:Q20606719|Q20606719]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q20606808|Q20606808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%27sere [[:d:Q20606986|Q20606986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memund%C3%AE [[:d:Q20607120|Q20607120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merdan_Neway%C3%AE [[:d:Q20607143|Q20607143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mid%C3%AAba_Bi%C3%A7%C3%BBk [[:d:Q20607259|Q20607259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mid%C3%AAba_Mezin [[:d:Q20607267|Q20607267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemed_Eta [[:d:Q20607293|Q20607293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizg%C3%AEn_Ronak [[:d:Q20607355|Q20607355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nevin_G%C3%BCng%C3%B6r_Re%C5%9Fan [[:d:Q20607523|Q20607523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niyazi_Tatl%C4%B1c%C4%B1 [[:d:Q20607581|Q20607581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Elh%C3%BCseyni [[:d:Q20607593|Q20607593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Yek%C3%AEt%C3%AE_ya_Demokrat_a_Kurd_li_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q20607705|Q20607705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%AAwend [[:d:Q20607762|Q20607762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Keliya [[:d:Q20607772|Q20607772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qarpalo [[:d:Q20607975|Q20607975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerever%C3%AA [[:d:Q20608151|Q20608151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirxal%C3%AE [[:d:Q20608273|Q20608273]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qonaxa_Cem%C3%AEl_Pa%C5%9Fa [[:d:Q20608328|Q20608328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AAsim [[:d:Q20608403|Q20608403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAd%C3%BBr_D%C3%AEjle [[:d:Q20608532|Q20608532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAnas_Serhed [[:d:Q20608552|Q20608552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinikan [[:d:Q20608794|Q20608794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Susik%C3%AA [[:d:Q20608914|Q20608914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAxi%C5%9Ftiy%C3%AAn_Modern [[:d:Q20608950|Q20608950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyrik%C3%AA_garan%C3%AA [[:d:Q20609073|Q20609073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tilebirc%C3%AA [[:d:Q20609108|Q20609108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_%C3%8Azd%C3%AEn%C5%9F%C3%AAr [[:d:Q20611334|Q20611334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eilb%C3%AA [[:d:Q20611673|Q20611673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivan_Ar [[:d:Q20611689|Q20611689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiwan [[:d:Q20611692|Q20611692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_gilorik%C3%AA_ya_D%C3%AElok%C3%AA [[:d:Q20611702|Q20611702]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeguh [[:d:Q20611700|Q20611700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_ke%C5%9Fk%C3%AA [[:d:Q20611706|Q20611706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_laz%C3%BBta_kutay%C3%AE [[:d:Q20611709|Q20611709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_savar%C3%AA [[:d:Q20611713|Q20611713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_s%C3%AEnemiliyan [[:d:Q20611716|Q20611716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omar_Dedix%C3%AE [[:d:Q20613925|Q20613925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pisaxa [[:d:Q20613945|Q20613945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerz%C3%BBl [[:d:Q20823352|Q20823352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Andorra [[:d:Q20855639|Q20855639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Angola [[:d:Q20855643|Q20855643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Azerbaycan [[:d:Q20855663|Q20855663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ermenistan [[:d:Q20855661|Q20855661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bel%C3%AEze [[:d:Q20855686|Q20855686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bahama [[:d:Q20855684|Q20855684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Behreyn [[:d:Q20855685|Q20855685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/B%C3%AAn%C3%AEn [[:d:Q20855688|Q20855688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/B%C3%BBtan [[:d:Q20855692|Q20855692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bol%C3%AEvya [[:d:Q20855698|Q20855698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bosniya_%C3%BB_Herzegov%C3%AEna [[:d:Q20855704|Q20855704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Botswana [[:d:Q20855705|Q20855705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bulgaristan [[:d:Q20855710|Q20855710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Burund%C3%AE [[:d:Q20855714|Q20855714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Burk%C3%AEna_Faso [[:d:Q20855712|Q20855712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/California [[:d:Q20855719|Q20855719]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C5%9E%C3%AEle [[:d:Q20855724|Q20855724]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Emirtiy%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Ereb [[:d:Q20855794|Q20855794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Afr%C3%AEkaya_Navend [[:d:Q20855798|Q20855798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Kongo [[:d:Q20855797|Q20855797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ekuador [[:d:Q20855803|Q20855803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ewropa [[:d:Q20855801|Q20855801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Etiyopya [[:d:Q20855811|Q20855811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Er%C3%AEtrea [[:d:Q20855809|Q20855809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Guyanaya_Frans%C3%AE [[:d:Q20855817|Q20855817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belemvan%C3%AE [[:d:Q20856109|Q20856109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Spanya [[:d:Q20859245|Q20859245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telefer%C3%AEka_Wuppertal%C3%AA [[:d:Q21036905|Q21036905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DBRK_Kompleksa_zanist-tekn%C3%AEk%C3%AA,_Pyongyang [[:d:Q21037335|Q21037335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ely_Bannister_Soane [[:d:Q21039059|Q21039059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Undertale [[:d:Q21039924|Q21039924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guharto_MRNA_%C5%9Eukirana [[:d:Q21114084|Q21114084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uber_Eats [[:d:Q21462723|Q21462723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewt%C3%AE_%C5%9Eax [[:d:Q21479298|Q21479298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9F%C3%AAn_li_ser_Par%C3%AEs%C3%AA_2015 [[:d:Q21479779|Q21479779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Perwerdeya_Demokrat%C3%AEk_a_Bilind_a_Enqerey%C3%AA [[:d:Q21524018|Q21524018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seher_Ak%C3%A7%C4%B1nar_Bayar [[:d:Q21526923|Q21526923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ens%C3%AEklopediya_%C3%8Eslam%C3%AA_ya_Weqfa_Diyanet%C3%AA_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q21527102|Q21527102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data [[:d:Q21533287|Q21533287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mere%C5%9F,_Gurgum [[:d:Q21540710|Q21540710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2016 [[:d:Q21804562|Q21804562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEm [[:d:Q74416180|Q74416180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar [[:d:Q2102|Q2102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-12 [[:d:Q2146|Q2146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-11 [[:d:Q2154|Q2154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-9 [[:d:Q2183|Q2183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Torontoy%C3%AA [[:d:Q20379|Q20379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_VII [[:d:Q20875|Q20875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEl%C3%AAn_Fransay%C3%AA [[:d:Q21022|Q21022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canellales [[:d:Q21023|Q21023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_dar%C5%9Fim%C5%9F%C3%AEran [[:d:Q21020|Q21020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_adirge,_zer%C3%AE%C5%9Fk_%C3%BB_guleb%C3%BBkiyan [[:d:Q21021|Q21021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schleithal [[:d:Q21458|Q21458]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saessolsheim [[:d:Q21456|Q21456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Printzheim [[:d:Q21462|Q21462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lohr,_Bas-Rhin [[:d:Q21463|Q21463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thanvill%C3%A9 [[:d:Q21460|Q21460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hochstett [[:d:Q21466|Q21466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosteig [[:d:Q21467|Q21467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberschaeffolsheim [[:d:Q21464|Q21464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfulgriesheim [[:d:Q21465|Q21465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puberg [[:d:Q21470|Q21470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obersoultzbach [[:d:Q21471|Q21471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolschheim [[:d:Q21468|Q21468]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosenwiller [[:d:Q21475|Q21475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschbach,_Bas-Rhin [[:d:Q21472|Q21472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scheibenhard [[:d:Q21473|Q21473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stundwiller [[:d:Q21478|Q21478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mackwiller [[:d:Q21479|Q21479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mulhausen,_Bas-Rhin [[:d:Q21476|Q21476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holtzheim [[:d:Q21477|Q21477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steinseltz [[:d:Q21483|Q21483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marckolsheim [[:d:Q21480|Q21480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thal-Drulingen [[:d:Q21481|Q21481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obersteinbach [[:d:Q21486|Q21486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grendelbruch [[:d:Q21487|Q21487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirrhein [[:d:Q21484|Q21484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Struth [[:d:Q21485|Q21485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutzenhouse [[:d:Q21490|Q21490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberdorf-Spachbach [[:d:Q21491|Q21491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schnersheim [[:d:Q21488|Q21488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mackenheim [[:d:Q21489|Q21489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muttersholtz [[:d:Q21494|Q21494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuhaeusel [[:d:Q21495|Q21495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernolsheim-Bruche [[:d:Q21492|Q21492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zellwiller [[:d:Q21493|Q21493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Surbourg [[:d:Q21498|Q21498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rauwiller [[:d:Q21499|Q21499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hohfrankenheim [[:d:Q21500|Q21500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschbourg [[:d:Q21501|Q21501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quatzenheim [[:d:Q21506|Q21506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zehnacker [[:d:Q21507|Q21507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zittersheim [[:d:Q21504|Q21504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeinheim [[:d:Q21505|Q21505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obermodern-Zutzendorf [[:d:Q21510|Q21510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhausbergen [[:d:Q21511|Q21511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinswiller [[:d:Q21508|Q21508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gungwiller [[:d:Q21509|Q21509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scherlenheim [[:d:Q21515|Q21515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Preuschdorf [[:d:Q21512|Q21512]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flexbourg [[:d:Q21513|Q21513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschwiller [[:d:Q21518|Q21518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tieffenbach [[:d:Q21519|Q21519]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hirschland [[:d:Q21522|Q21522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rossfeld [[:d:Q21523|Q21523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirrhoffen [[:d:Q21520|Q21520]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neewiller-pr%C3%A8s-Lauterbourg [[:d:Q21521|Q21521]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfskirchen [[:d:Q21526|Q21526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhoffen-l%C3%A8s-Wissembourg [[:d:Q21527|Q21527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichsfeld [[:d:Q21524|Q21524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfisheim [[:d:Q21525|Q21525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marlenheim [[:d:Q21530|Q21530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mussig [[:d:Q21531|Q21531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lupstein [[:d:Q21528|Q21528]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rothbach [[:d:Q21529|Q21529]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ratzwiller [[:d:Q21534|Q21534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neubois [[:d:Q21535|Q21535]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sundhouse [[:d:Q21532|Q21532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolxheim [[:d:Q21533|Q21533]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maennolsheim [[:d:Q21538|Q21538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plobsheim [[:d:Q21539|Q21539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutzelhouse [[:d:Q21536|Q21536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rottelsheim [[:d:Q21537|Q21537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kleing%C5%93ft [[:d:Q21542|Q21542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krautwiller [[:d:Q21543|Q21543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumbrechtshoffen [[:d:Q21540|Q21540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buhl,_Bas-Rhin [[:d:Q21541|Q21541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haegen [[:d:Q21546|Q21546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurtzenhouse [[:d:Q21547|Q21547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouchy [[:d:Q21544|Q21544]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kogenheim [[:d:Q21545|Q21545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C5%93rsdorf [[:d:Q21550|Q21550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kn%C5%93rsheim [[:d:Q21551|Q21551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belmont,_Bas-Rhin [[:d:Q21548|Q21548]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harskirchen [[:d:Q21549|Q21549]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C5%93rlingen [[:d:Q21553|Q21553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fort-Louis [[:d:Q21559|Q21559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fessenheim-le-Bas [[:d:Q21561|Q21561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodalbe [[:d:Q21771|Q21771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berling,_Moselle [[:d:Q21782|Q21782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arzviller [[:d:Q21783|Q21783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haut-Clocher [[:d:Q21780|Q21780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt,_Moselle [[:d:Q21781|Q21781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Knutange [[:d:Q21786|Q21786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altviller [[:d:Q21787|Q21787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirschnaumen [[:d:Q21784|Q21784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charleville-sous-Bois [[:d:Q21785|Q21785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBnza [[:d:Q21790|Q21790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Austrobaileyales [[:d:Q21788|Q21788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beux [[:d:Q21789|Q21789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wangen,_Bas-Rhin [[:d:Q21794|Q21794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henriville [[:d:Q21792|Q21792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberr%C5%93dern [[:d:Q21793|Q21793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldolwisheim [[:d:Q21798|Q21798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weiterswiller [[:d:Q21799|Q21799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldhambach,_Bas-Rhin [[:d:Q21802|Q21802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weinbourg [[:d:Q21803|Q21803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nau [[:d:Q21800|Q21800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_qaran [[:d:Q21801|Q21801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Augny [[:d:Q21806|Q21806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoheng%C5%93ft [[:d:Q21807|Q21807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Wantzenau [[:d:Q21804|Q21804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolving [[:d:Q21810|Q21810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_m%C3%AAxikan [[:d:Q21808|Q21808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Havange [[:d:Q21809|Q21809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouderdorff [[:d:Q21814|Q21814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9bling [[:d:Q21815|Q21815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hauconcourt [[:d:Q21812|Q21812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Distroff [[:d:Q21813|Q21813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9bestroff [[:d:Q21818|Q21818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9mery [[:d:Q21819|Q21819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alzing [[:d:Q21816|Q21816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Insming [[:d:Q21817|Q21817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarquimpol [[:d:Q21823|Q21823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vibersviller [[:d:Q21821|Q21821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Many,_Moselle [[:d:Q21827|Q21827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AArej%C3%BBj [[:d:Q21824|Q21824]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zommange [[:d:Q21825|Q21825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marange-Zondrange [[:d:Q21830|Q21830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thicourt [[:d:Q21831|Q21831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Rouge [[:d:Q21828|Q21828]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fresnes-en-Saulnois [[:d:Q21829|Q21829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vatimont [[:d:Q21835|Q21835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Epvre [[:d:Q21832|Q21832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ars-sur-Moselle [[:d:Q21833|Q21833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proteales [[:d:Q21838|Q21838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lidrezing [[:d:Q21839|Q21839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9terchen [[:d:Q21836|Q21836]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lindre-Haute [[:d:Q21837|Q21837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizi%C3%A8res-l%C3%A8s-Metz [[:d:Q21843|Q21843]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ley,_Moselle [[:d:Q21840|Q21840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bannay,_Moselle [[:d:Q21841|Q21841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_pelp%C3%AEltanan [[:d:Q21846|Q21846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pettoncourt [[:d:Q21844|Q21844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teting-sur-Nied [[:d:Q21845|Q21845]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush [[:d:Q207|Q207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Alanistan%C3%AA [[:d:Q209060|Q209060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEn [[:d:Q209233|Q209233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tema%C5%9Fevan [[:d:Q211198|Q211198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AAna_lezg%C3%AEn [[:d:Q211382|Q211382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_San_Franciscoy%C3%AA_1906 [[:d:Q211386|Q211386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hj%C3%A4lmaren [[:d:Q211425|Q211425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alif [[:d:Q211439|Q211439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_I_Sot%C3%AAr [[:d:Q211488|Q211488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Superego [[:d:Q211507|Q211507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Bazirgan%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE_ya_Moskoy%C3%AA [[:d:Q211560|Q211560]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Sykes%E2%80%93Picot [[:d:Q211674|Q211674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herka_Atlant%C3%AEka_Bakur [[:d:Q211798|Q211798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Philip_Noel-Baker [[:d:Q211856|Q211856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Fadas%C4%B1 [[:d:Q211952|Q211952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%AEl [[:d:Q212032|Q212032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmasiy%C3%AA_ava_%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn [[:d:Q212239|Q212239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bad%C3%AEn%C3%AE/%D9%83%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%86%D8%B3%D8%AA [[:d:Q212254|Q212254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAv%C3%AAn_deng [[:d:Q215558|Q215558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_kelt%C3%AE_y%C3%AAn_Ewropa [[:d:Q215566|Q215566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEqar_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q215649|Q215649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Departmen%C3%AAn_Kolombiyay%C3%AA [[:d:Q215655|Q215655]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevalbend%C3%AAn_%C5%9Eer%C3%AA_c%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_yekem [[:d:Q215669|Q215669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tornetr%C3%A4sk [[:d:Q215818|Q215818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Max_von_Oppenheim [[:d:Q215900|Q215900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terabersiv%C3%AEn [[:d:Q215928|Q215928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karavan [[:d:Q216040|Q216040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Figaro [[:d:Q216047|Q216047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fa_t%C3%AEm%C3%AE [[:d:Q216048|Q216048]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg,_Bas-Rhin [[:d:Q216117|Q216117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rak%C3%AA%C5%9Foka_tiromb%C3%AAlan [[:d:Q216146|Q216146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEpertrof%C3%AE [[:d:Q216211|Q216211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fa_awarte [[:d:Q216227|Q216227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBleya_bay%C3%AA [[:d:Q216346|Q216346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Bahro [[:d:Q216382|Q216382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_Qedr%C3%AA [[:d:Q216452|Q216452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8En%C3%A7 [[:d:Q218593|Q218593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ara_(%C3%A7%C3%BBk) [[:d:Q219035|Q219035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_Filist%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q219060|Q219060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_bi_bilindtir%C3%AEn_xetereya_nemab%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q219127|Q219127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axret [[:d:Q219228|Q219228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destnim%C3%AAj [[:d:Q219466|Q219466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misyoner%C3%AE [[:d:Q219477|Q219477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Great_Expectations_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q219552|Q219552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Poz%C3%AEsyona_m%C3%AEsyoneran [[:d:Q219561|Q219561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lep [[:d:Q219588|Q219588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Barselonay%C3%AA [[:d:Q219615|Q219615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_pergal%C3%AAn_siyas%C3%AE [[:d:Q2089525|Q2089525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Gedim%C3%AEnan [[:d:Q2091436|Q2091436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eylo_(teyr) [[:d:Q2092297|Q2092297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_G%C3%B6rmez [[:d:Q2092426|Q2092426]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_Kurd%C3%AE_(ke%C5%9Ft%C3%AE) [[:d:Q2111933|Q2111933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Professor_Zamorra_(r%C3%AAzeroman) [[:d:Q2111974|Q2111974]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurn%C3%BBf [[:d:Q2113274|Q2113274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg_en_Dal_(gund) [[:d:Q2116037|Q2116037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Amasyay%C3%AA [[:d:Q2119319|Q2119319]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96t%C3%BCken [[:d:Q2122026|Q2122026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robin_Kahnmeyer [[:d:Q2159820|Q2159820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocky_Mountaineer [[:d:Q2160819|Q2160819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roger_Lescot [[:d:Q2161771|Q2161771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhan_Beken [[:d:Q2162543|Q2162543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolf_Torring [[:d:Q2163841|Q2163841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goga_Roma [[:d:Q2164993|Q2164993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9Fere_Mube%C5%9Fere [[:d:Q2186053|Q2186053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quz_(v%C3%BBlva) [[:d:Q2192288|Q2192288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fayla_klas%C3%AA_ya_Java [[:d:Q2193155|Q2193155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBnus_(cudakirin) [[:d:Q20603021|Q20603021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelfet%C3%AE_(bajar) [[:d:Q20604814|Q20604814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirkmanc%C3%AE [[:d:Q20609162|Q20609162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Umm%C3%AEd_(rojname) [[:d:Q20609200|Q20609200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/W._K._Merdim%C3%AEn [[:d:Q20609237|Q20609237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wanadokya [[:d:Q20609249|Q20609249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wanik [[:d:Q20609261|Q20609261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wel%C3%AEkl%C3%AE [[:d:Q20609290|Q20609290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalta [[:d:Q20609379|Q20609379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Almast%C3%AA [[:d:Q20609415|Q20609415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanika [[:d:Q20609448|Q20609448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarbec%C3%AEn [[:d:Q20609508|Q20609508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarmenaj [[:d:Q20609512|Q20609512]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecewen%C3%AE [[:d:Q20609559|Q20609559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeln%C3%AAr%C3%AA [[:d:Q20609594|Q20609594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AElaka [[:d:Q20609607|Q20609607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xemg%C3%AEn_B%C3%AErhat [[:d:Q20609622|Q20609622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerab_Re%C5%9Fik [[:d:Q20609684|Q20609684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerz%C3%AE_(devok) [[:d:Q20609749|Q20609749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewend [[:d:Q20609761|Q20609761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewna_%C5%9Eewit%C3%AE [[:d:Q20609767|Q20609767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezna_Mezin [[:d:Q20609800|Q20609800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xez%C3%AEw%C3%AA [[:d:Q20609813|Q20609813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xe%C5%9Fter%C3%AEt%C3%AA [[:d:Q20609825|Q20609825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xidrekan [[:d:Q20609850|Q20609850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilalka [[:d:Q20609865|Q20609865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xur%C3%AAbk%C3%AA [[:d:Q20610366|Q20610366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweseriya_demokrat%C3%AEk_a_kurdan [[:d:Q20610380|Q20610380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yalanqoz%C3%AA [[:d:Q20610398|Q20610398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yas%C3%AEn_D%C3%AArik%C3%AE [[:d:Q20610417|Q20610417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaxniya_torevan%C3%AAn_S%C3%AEnemiliyan [[:d:Q20610431|Q20610431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekb%C3%BBn_(hunermend) [[:d:Q20610467|Q20610467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiy%C3%AAn_Jin%C3%AAn_Azad_STAR [[:d:Q20610486|Q20610486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yelda_Karata%C5%9F [[:d:Q20610493|Q20610493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Zarawe [[:d:Q20610554|Q20610554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEna_Z%C3%AAdan [[:d:Q20610902|Q20610902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AErka_-_Mas%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q20610913|Q20610913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBsif_Siltan [[:d:Q20611452|Q20611452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9E%C3%AAx_Evdireh%C3%AEm [[:d:Q20611754|Q20611754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer_li_gor%C3%AE_hezarsalan [[:d:Q20900730|Q20900730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hormona_dijem%C3%AEztin [[:d:Q21124841|Q21124841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_%C3%AAzdiyan [[:d:Q21190910|Q21190910]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en/data [[:d:Q21198582|Q21198582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Serbistan [[:d:Q21206580|Q21206580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Summer_Brielle [[:d:Q21209088|Q21209088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Esra%C3%AAl [[:d:Q21559241|Q21559241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Libnan [[:d:Q21559349|Q21559349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Netewey%C3%AE_ya_Berxwedana_Azerbaycan%C3%AA [[:d:Q21855080|Q21855080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fragnes-la-Loy%C3%A8re [[:d:Q21948545|Q21948545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seksa_oral [[:d:Q2122|Q2122]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-10 [[:d:Q2163|Q2163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tacitus [[:d:Q2161|Q2161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElks%C3%AEwanan [[:d:Q21138|Q21138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tadorninae [[:d:Q21153|Q21153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kosiy%C3%AA_r%C3%AEx%C3%AA [[:d:Q21190|Q21190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vung_Tau [[:d:Q21194|Q21194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komp%C3%BBternas%C3%AE [[:d:Q21198|Q21198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_xwezay%C3%AE [[:d:Q21199|Q21199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAkesork [[:d:Q21196|Q21196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aruba [[:d:Q21203|Q21203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Mobile [[:d:Q21207|Q21207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_fonet%C3%AEk_a_navnetewey%C3%AE [[:d:Q21204|Q21204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassemberg [[:d:Q21210|Q21210]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beinheim [[:d:Q21211|Q21211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hebei [[:d:Q21208|Q21208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischholtz [[:d:Q21214|Q21214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bissert [[:d:Q21215|Q21215]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colroy-la-Roche [[:d:Q21212|Q21212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bitschhoffen [[:d:Q21213|Q21213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Climbach [[:d:Q21218|Q21218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asswiller [[:d:Q21219|Q21219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Crastatt [[:d:Q21216|Q21216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dahlenheim [[:d:Q21217|Q21217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artolsheim [[:d:Q21222|Q21222]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burbach,_Bas-Rhin [[:d:Q21223|Q21223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blaesheim [[:d:Q21220|Q21220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daubensand [[:d:Q21226|Q21226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blancherupt [[:d:Q21227|Q21227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aschbach,_Bas-Rhin [[:d:Q21224|Q21224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehlingen [[:d:Q21230|Q21230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dambach,_Bas-Rhin [[:d:Q21231|Q21231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dingsheim [[:d:Q21228|Q21228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breuschwickersheim [[:d:Q21229|Q21229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dauendorf [[:d:Q21234|Q21234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Domfessel [[:d:Q21235|Q21235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dossenheim-Kochersberg [[:d:Q21232|Q21232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drachenbronn-Birlenbach [[:d:Q21233|Q21233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Batzendorf [[:d:Q21238|Q21238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diedendorf [[:d:Q21239|Q21239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diebolsheim [[:d:Q21236|Q21236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barembach [[:d:Q21242|Q21242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bolsenheim [[:d:Q21243|Q21243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biblisheim [[:d:Q21240|Q21240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernardswiller [[:d:Q21247|Q21247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettwiller [[:d:Q21245|Q21245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hatten,_Bas-Rhin [[:d:Q21554|Q21554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilstett [[:d:Q21555|Q21555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hengwiller [[:d:Q21552|Q21552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heiligenberg,_Bas-Rhin [[:d:Q21558|Q21558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kauffenheim [[:d:Q21557|Q21557]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhoffen [[:d:Q21562|Q21562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Martin,_Bas-Rhin [[:d:Q21563|Q21563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rangen [[:d:Q21566|Q21566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C5%93llerdingen [[:d:Q21567|Q21567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhouse [[:d:Q21564|Q21564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westhouse-Marmoutier [[:d:Q21565|Q21565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21570|Q21570]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amel%C3%A9court [[:d:Q21571|Q21571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lichtenberg,_Bas-Rhin [[:d:Q21568|Q21568]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarre-Union [[:d:Q21569|Q21569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bellange,_Moselle [[:d:Q21574|Q21574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nenbourg [[:d:Q21575|Q21575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donnelay [[:d:Q21572|Q21572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fossieux [[:d:Q21573|Q21573]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bioncourt [[:d:Q21579|Q21579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomelange [[:d:Q21576|Q21576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haraucourt-sur-Seille [[:d:Q21577|Q21577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalstein [[:d:Q21582|Q21582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chenois [[:d:Q21583|Q21583]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cond%C3%A9-Northen [[:d:Q21580|Q21580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Delme,_Moselle [[:d:Q21581|Q21581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%A9ning [[:d:Q21586|Q21586]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C5%93schwoog [[:d:Q21587|Q21587]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hampont [[:d:Q21584|Q21584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederr%C5%93dern [[:d:Q21590|Q21590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberhaslach [[:d:Q21591|Q21591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valff [[:d:Q21588|Q21588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wildersbach [[:d:Q21589|Q21589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urbeis [[:d:Q21594|Q21594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttwiller [[:d:Q21592|Q21592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wahlenheim [[:d:Q21593|Q21593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttenhoffen [[:d:Q21599|Q21599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volksberg [[:d:Q21596|Q21596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urmatt [[:d:Q21597|Q21597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nordheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21602|Q21602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Maurice,_Bas-Rhin [[:d:Q21603|Q21603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ergersheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21600|Q21600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vill%C3%A9 [[:d:Q21606|Q21606]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Willgottheim [[:d:Q21607|Q21607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vendenheim [[:d:Q21604|Q21604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegen,_Bas-Rhin [[:d:Q21605|Q21605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Han-sur-Nied [[:d:Q21610|Q21610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouligny [[:d:Q21611|Q21611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walbourg [[:d:Q21608|Q21608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A9mery-les-Deux [[:d:Q21609|Q21609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Attilloncourt [[:d:Q21614|Q21614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt-sur-Seille [[:d:Q21615|Q21615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arraincourt [[:d:Q21612|Q21612]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalhain [[:d:Q21613|Q21613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burlioncourt [[:d:Q21618|Q21618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fonteny [[:d:Q21619|Q21619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Vigneulles [[:d:Q21616|Q21616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgaltroff [[:d:Q21617|Q21617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weyersheim [[:d:Q21622|Q21622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bionville-sur-Nied [[:d:Q21620|Q21620]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francaltroff [[:d:Q21621|Q21621]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Achain [[:d:Q21626|Q21626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hannocourt [[:d:Q21627|Q21627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baudrecourt,_Moselle [[:d:Q21624|Q21624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourdonnay [[:d:Q21625|Q21625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassing [[:d:Q21630|Q21630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9nestroff [[:d:Q21631|Q21631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Br%C3%A9hain [[:d:Q21628|Q21628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bermering [[:d:Q21629|Q21629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacourt [[:d:Q21634|Q21634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albestroff [[:d:Q21635|Q21635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhlwiller [[:d:Q21632|Q21632]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bibiche [[:d:Q21633|Q21633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haboudange [[:d:Q21638|Q21638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adaincourt [[:d:Q21639|Q21639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helstroff [[:d:Q21636|Q21636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bambiderstroff [[:d:Q21642|Q21642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaincourt-la-C%C3%B4te [[:d:Q21643|Q21643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berviller-en-Moselle [[:d:Q21640|Q21640]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heining-l%C3%A8s-Bouzonville [[:d:Q21641|Q21641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Br%C3%A9hain [[:d:Q21646|Q21646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Domnom-l%C3%A8s-Dieuze [[:d:Q21647|Q21647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adelange [[:d:Q21644|Q21644]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boucheporn [[:d:Q21645|Q21645]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajoncourt [[:d:Q21650|Q21650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balindey%C3%AAn_dir%C3%BBv%C3%AA_qazan [[:d:Q21651|Q21651]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bezange-la-Petite [[:d:Q21648|Q21648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diebling [[:d:Q21649|Q21649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lub%C3%A9court [[:d:Q21652|Q21652]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%A9bing [[:d:Q21653|Q21653]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%92ting [[:d:Q21657|Q21657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laneuveville-en-Saulnois [[:d:Q21847|Q21847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tincry [[:d:Q21850|Q21850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_sendelan [[:d:Q21851|Q21851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaxy [[:d:Q21848|Q21848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_berbiran [[:d:Q21855|Q21855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9milly [[:d:Q21852|Q21852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenteling [[:d:Q21853|Q21853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9blange-l%C3%A8s-Dieuze [[:d:Q21858|Q21858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dannelbourg [[:d:Q21859|Q21859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freistroff [[:d:Q21856|Q21856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laudrefang [[:d:Q21857|Q21857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettange [[:d:Q21862|Q21862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bronvaux [[:d:Q21861|Q21861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henridorff [[:d:Q21867|Q21867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berthelming [[:d:Q21864|Q21864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89vrange [[:d:Q21865|Q21865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_germe%C5%9Foyan [[:d:Q21870|Q21870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayes,_Moselle [[:d:Q21871|Q21871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foville [[:d:Q21868|Q21868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuntzig [[:d:Q21869|Q21869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouviller [[:d:Q21874|Q21874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kundirawayan [[:d:Q21875|Q21875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayange [[:d:Q21872|Q21872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cuvry [[:d:Q21873|Q21873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_baqilan [[:d:Q21878|Q21878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fraquelfing [[:d:Q21879|Q21879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Assenoncourt [[:d:Q21876|Q21876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destry,_Moselle [[:d:Q21877|Q21877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousbach [[:d:Q21882|Q21882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyren-l%C3%A8s-Sierck [[:d:Q21883|Q21883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hallering [[:d:Q21880|Q21880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_narewanan [[:d:Q21881|Q21881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousse,_Moselle [[:d:Q21886|Q21886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpighiales [[:d:Q21887|Q21887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hellering-l%C3%A8s-F%C3%A9n%C3%A9trange [[:d:Q21885|Q21885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chieulles [[:d:Q21890|Q21890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_tir%C5%9Fengan [[:d:Q21891|Q21891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danne-et-Quatre-Vents [[:d:Q21888|Q21888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frauenberg,_Moselle [[:d:Q21889|Q21889]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coin-l%C3%A8s-Cuvry [[:d:Q21894|Q21894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_rozagulan [[:d:Q21895|Q21895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azoudange [[:d:Q21893|Q21893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brettnach [[:d:Q21898|Q21898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gindorik%C3%AAn_keyan [[:d:Q21899|Q21899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Faulquemont [[:d:Q21896|Q21896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Varize-Vaudoncourt [[:d:Q21897|Q21897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manhou%C3%A9 [[:d:Q21902|Q21902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brouck [[:d:Q21903|Q21903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thonville [[:d:Q21900|Q21900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boust [[:d:Q21906|Q21906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Clouange [[:d:Q21907|Q21907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElkxa%C3%A7iyan [[:d:Q21904|Q21904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alsting [[:d:Q21905|Q21905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettviller [[:d:Q21910|Q21910]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haute-Kontz [[:d:Q21911|Q21911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coin-sur-Seille [[:d:Q21909|Q21909]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berg-sur-Moselle [[:d:Q21914|Q21914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barchain [[:d:Q21915|Q21915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ay-sur-Moselle [[:d:Q21912|Q21912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hagondange [[:d:Q21913|Q21913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abreschviller [[:d:Q21918|Q21918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheminot [[:d:Q21919|Q21919]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Audun-le-Tiche [[:d:Q21917|Q21917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rochonvillers [[:d:Q21922|Q21922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laumesfeld [[:d:Q21923|Q21923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pouilly,_Moselle [[:d:Q21920|Q21920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maxstadt [[:d:Q21921|Q21921]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-Stoncourt [[:d:Q21926|Q21926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Julien-l%C3%A8s-Metz [[:d:Q21927|Q21927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pournoy-la-Ch%C3%A9tive [[:d:Q21924|Q21924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uckange [[:d:Q21925|Q21925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jussy,_Moselle [[:d:Q21930|Q21930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Launstroff [[:d:Q21931|Q21931]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hermelange [[:d:Q21928|Q21928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9cleuves [[:d:Q21929|Q21929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hertzing [[:d:Q21934|Q21934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silly-sur-Nied [[:d:Q21935|Q21935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttelange-l%C3%A8s-Thionville [[:d:Q21932|Q21932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttelange-aux-Lacs [[:d:Q21933|Q21933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moussey,_Moselle [[:d:Q21938|Q21938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodemack [[:d:Q21939|Q21939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louvigny,_Moselle [[:d:Q21936|Q21936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Folschviller [[:d:Q21937|Q21937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mouterhouse [[:d:Q21942|Q21942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Louis,_Moselle [[:d:Q21943|Q21943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Privat-la-Montagne [[:d:Q21940|Q21940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loutzviller [[:d:Q21941|Q21941]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molring [[:d:Q21946|Q21946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marimont-l%C3%A8s-B%C3%A9nestroff [[:d:Q21947|Q21947]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolbing [[:d:Q21944|Q21944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loupershouse [[:d:Q21945|Q21945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelucourt [[:d:Q21950|Q21950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marthille [[:d:Q21951|Q21951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Denting [[:d:Q21948|Q21948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lagarde,_Moselle [[:d:Q21949|Q21949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malaucourt-sur-Seille [[:d:Q21954|Q21954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tritteling-Redlach [[:d:Q21955|Q21955]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morville-l%C3%A8s-Vic [[:d:Q21952|Q21952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lindre-Basse [[:d:Q21953|Q21953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obervisse [[:d:Q21958|Q21958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Liocourt [[:d:Q21959|Q21959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A9trange [[:d:Q21956|Q21956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwerdorff [[:d:Q21957|Q21957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizi%C3%A8res-l%C3%A8s-Vic [[:d:Q21960|Q21960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lhor [[:d:Q21961|Q21961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amf%C3%AEtr%C3%AEon [[:d:Q206214|Q206214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elyesa [[:d:Q206238|Q206238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnbera_pi%C5%9Fikan [[:d:Q206280|Q206280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WLAN [[:d:Q212607|Q212607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maurice_Merleau-Ponty [[:d:Q212639|Q212639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selam_%C3%BB_el%C3%AAkim [[:d:Q212695|Q212695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEderm%C3%AEs [[:d:Q212743|Q212743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Musena_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q212761|Q212761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koh%C3%AE_N%C3%BBr [[:d:Q212797|Q212797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fistiq%C3%AAn_%C3%A7aman [[:d:Q212933|Q212933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anseranas [[:d:Q212937|Q212937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wakefield [[:d:Q216638|Q216638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merb%C3%AAr [[:d:Q216642|Q216642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Taman [[:d:Q216664|Q216664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87areniv%C3%AEs [[:d:Q216774|Q216774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyasyona_bijarekej [[:d:Q216818|Q216818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muqteda_sedir [[:d:Q216826|Q216826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kohezyon [[:d:Q216828|Q216828]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEroks%C3%AEn [[:d:Q216852|Q216852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Erefat%C3%AA [[:d:Q216894|Q216894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sekuler%C3%AEzm [[:d:Q216920|Q216920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_darg%C3%BBzan [[:d:Q216944|Q216944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konstant%C3%AEnos_Kavaf%C3%AEs [[:d:Q216980|Q216980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemer,_Antalya [[:d:Q217047|Q217047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyale_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q217075|Q217075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naruhito [[:d:Q217096|Q217096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girtiy%C3%AAn_siyas%C3%AE [[:d:Q217105|Q217105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezn%C3%AEk [[:d:Q217125|Q217125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lure,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q217183|Q217183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Chinon_(Ville) [[:d:Q217187|Q217187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapadokya [[:d:Q217265|Q217265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Global%C3%AEzm [[:d:Q2167348|Q2167348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelto [[:d:Q2221769|Q2221769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orte%C3%A7iya [[:d:Q2222214|Q2222214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senger [[:d:Q2222392|Q2222392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qibixtepe [[:d:Q2222428|Q2222428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurerez [[:d:Q2222448|Q2222448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelegerx [[:d:Q2222632|Q2222632]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBlebert [[:d:Q2224396|Q2224396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zar%C3%AA_Landika_Sava [[:d:Q20610572|Q20610572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikman [[:d:Q20610725|Q20610725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_Ziya_G%C3%B6kalp [[:d:Q20610750|Q20610750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_kurd%C3%AE_li_gora_%C5%9Eerefxan [[:d:Q20610754|Q20610754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zuqiriyan [[:d:Q20610852|Q20610852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Or%C5%9Fel%C3%AEma_kevn [[:d:Q21283383|Q21283383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anjana_Om_Kashyap [[:d:Q21663083|Q21663083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Craig_Steven_Wright [[:d:Q21686827|Q21686827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/OBS_Studio [[:d:Q21707789|Q21707789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancy-Dornot [[:d:Q21979618|Q21979618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rives-Dervoises [[:d:Q21979616|Q21979616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val-de-Moder [[:d:Q21979620|Q21979620]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sommerau,_Bas-Rhin [[:d:Q21979629|Q21979629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingersheim-les-Quatre-Bans [[:d:Q21979633|Q21979633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Romaine,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q21979684|Q21979684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Oremar%C3%AA_y%C3%AA_2015an [[:d:Q22262367|Q22262367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAre%C5%9F_Kevlar [[:d:Q22278743|Q22278743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Favicon [[:d:Q2130|Q2130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-9:30 [[:d:Q2171|Q2171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%BBl%C3%BBs_%C3%BB_Rem%C3%BBs [[:d:Q2197|Q2197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektron [[:d:Q2225|Q2225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dossenheim-sur-Zinsel [[:d:Q21241|Q21241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buswiller [[:d:Q21246|Q21246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dinsheim-sur-Bruche [[:d:Q21244|Q21244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernolsheim [[:d:Q21250|Q21250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenbach-au-Val [[:d:Q21251|Q21251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boofzheim [[:d:Q21248|Q21248]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breitenau,_Bas-Rhin [[:d:Q21249|Q21249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baldenheim [[:d:Q21254|Q21254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donnenheim [[:d:Q21255|Q21255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourgheim [[:d:Q21252|Q21252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourg-Bruche [[:d:Q21253|Q21253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dimbsthal [[:d:Q21258|Q21258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avolsheim [[:d:Q21256|Q21256]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hangenbieten [[:d:Q21262|Q21262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eywiller [[:d:Q21263|Q21263]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kertzfeld [[:d:Q21260|Q21260]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerstheim [[:d:Q21261|Q21261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hattmatt [[:d:Q21266|Q21266]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kindwiller [[:d:Q21267|Q21267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirrberg,_Bas-Rhin [[:d:Q21264|Q21264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Handschuheim [[:d:Q21265|Q21265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolbsheim [[:d:Q21270|Q21270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breitenbach,_Bas-Rhin [[:d:Q21271|Q21271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ettendorf [[:d:Q21268|Q21268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geudertheim [[:d:Q21269|Q21269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kriegsheim [[:d:Q21274|Q21274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Krautergersheim [[:d:Q21275|Q21275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heidolsheim [[:d:Q21272|Q21272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forstheim [[:d:Q21273|Q21273]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottenhouse [[:d:Q21278|Q21278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesseldorf [[:d:Q21279|Q21279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hegeney [[:d:Q21276|Q21276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gougenheim [[:d:Q21277|Q21277]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirchheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21282|Q21282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottesheim [[:d:Q21283|Q21283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gertwiller [[:d:Q21280|Q21280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keffenach [[:d:Q21281|Q21281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kienheim [[:d:Q21286|Q21286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouday [[:d:Q21287|Q21287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heiligenstein [[:d:Q21284|Q21284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keskastel [[:d:Q21285|Q21285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riedseltz [[:d:Q21290|Q21290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morsbronn-les-Bains [[:d:Q21291|Q21291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forstfeld [[:d:Q21289|Q21289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre-Bois [[:d:Q21294|Q21294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwindratzheim [[:d:Q21295|Q21295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memmelshoffen [[:d:Q21292|Q21292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckartswiller [[:d:Q21293|Q21293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichshoffen [[:d:Q21298|Q21298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trimbach,_Bas-Rhin [[:d:Q21299|Q21299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilwisheim [[:d:Q21296|Q21296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meistratzheim [[:d:Q21297|Q21297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mothern,_Bas-Rhin [[:d:Q21302|Q21302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederhausbergen [[:d:Q21303|Q21303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Odratzheim [[:d:Q21300|Q21300]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberbronn [[:d:Q21306|Q21306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfalzweyer [[:d:Q21307|Q21307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obenheim [[:d:Q21304|Q21304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sessenheim [[:d:Q21305|Q21305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelschaeffolsheim [[:d:Q21308|Q21308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rorbach-l%C3%A8s-Dieuze [[:d:Q21654|Q21654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viviers,_Moselle [[:d:Q21655|Q21655]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vittoncourt [[:d:Q21658|Q21658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oriocourt [[:d:Q21656|Q21656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ommeray [[:d:Q21662|Q21662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-sur-Nied [[:d:Q21663|Q21663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vannecourt [[:d:Q21660|Q21660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xocourt [[:d:Q21661|Q21661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donjeux,_Moselle [[:d:Q21667|Q21667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Voimhaut [[:d:Q21664|Q21664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzing [[:d:Q21665|Q21665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalhausen [[:d:Q21670|Q21670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cutting,_Moselle [[:d:Q21671|Q21671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerprich-aux-Bois [[:d:Q21668|Q21668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirsch-l%C3%A8s-Sierck [[:d:Q21669|Q21669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89blange [[:d:Q21674|Q21674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fontoy [[:d:Q21675|Q21675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aulnois-sur-Seille [[:d:Q21672|Q21672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hartzviller [[:d:Q21673|Q21673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse-Ham [[:d:Q21678|Q21678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buhl-Lorraine [[:d:Q21679|Q21679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancerville,_Moselle [[:d:Q21677|Q21677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazoncourt [[:d:Q21682|Q21682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ham-sous-Varsberg [[:d:Q21683|Q21683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Contz-les-Bains [[:d:Q21681|Q21681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemplich [[:d:Q21686|Q21686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gondrexange [[:d:Q21687|Q21687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9chy [[:d:Q21684|Q21684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baronville [[:d:Q21690|Q21690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hanviller [[:d:Q21691|Q21691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buchy,_Moselle [[:d:Q21688|Q21688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bidestroff [[:d:Q21689|Q21689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bliesbruck [[:d:Q21694|Q21694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noqavok [[:d:Q21695|Q21695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9dange-sur-Canner [[:d:Q21692|Q21692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loudrefing [[:d:Q21693|Q21693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belles-For%C3%AAts [[:d:Q21699|Q21699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gosselming [[:d:Q21696|Q21696]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse-Rentgen [[:d:Q21697|Q21697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harreberg [[:d:Q21702|Q21702]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Courcelles-Chaussy [[:d:Q21703|Q21703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biding [[:d:Q21700|Q21700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blies-Guersviller [[:d:Q21701|Q21701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bistroff [[:d:Q21706|Q21706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goin,_Moselle [[:d:Q21704|Q21704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanrey [[:d:Q21710|Q21710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obreck [[:d:Q21711|Q21711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haselbourg [[:d:Q21708|Q21708]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puzieux,_Moselle [[:d:Q21709|Q21709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chambrey [[:d:Q21714|Q21714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wuisse [[:d:Q21715|Q21715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villing [[:d:Q21712|Q21712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9mecey [[:d:Q21713|Q21713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lostroff [[:d:Q21718|Q21718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmunster [[:d:Q21719|Q21719]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puttigny [[:d:Q21717|Q21717]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A9vocourt [[:d:Q21722|Q21722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_dend%C3%BBre%C5%9Fkan [[:d:Q21723|Q21723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anzeling [[:d:Q21721|Q21721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-l%C3%A8s-B%C3%A9nestroff [[:d:Q21726|Q21726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Conthil [[:d:Q21727|Q21727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mulcey [[:d:Q21724|Q21724]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Val-de-Bride [[:d:Q21725|Q21725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElkselikan [[:d:Q21730|Q21730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-M%C3%A9dard,_Moselle [[:d:Q21731|Q21731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Munster,_Moselle [[:d:Q21729|Q21729]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezey [[:d:Q21962|Q21962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinzeling [[:d:Q21966|Q21966]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9gange [[:d:Q21967|Q21967]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Honskirch [[:d:Q21964|Q21964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mainvillers [[:d:Q21965|Q21965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montdidier,_Moselle [[:d:Q21970|Q21970]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herny [[:d:Q21971|Q21971]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vergaville [[:d:Q21968|Q21968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jallaucourt [[:d:Q21969|Q21969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moncourt [[:d:Q21974|Q21974]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9vange [[:d:Q21975|Q21975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Insviller [[:d:Q21972|Q21972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marsal,_Moselle [[:d:Q21973|Q21973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metting [[:d:Q21978|Q21978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarralbe [[:d:Q21979|Q21979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Narb%C3%A9fontaine [[:d:Q21976|Q21976]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Quirin [[:d:Q21977|Q21977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanry-sur-Nied [[:d:Q21982|Q21982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yutz [[:d:Q21983|Q21983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roncourt [[:d:Q21980|Q21980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rombas [[:d:Q21981|Q21981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9tairies-Saint-Quirin [[:d:Q21986|Q21986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luppy [[:d:Q21987|Q21987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzeresche [[:d:Q21984|Q21984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xouaxange [[:d:Q21985|Q21985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-l%C3%A8s-Faulquemont [[:d:Q21990|Q21990]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C5%93lfling-l%C3%A8s-Bouzonville [[:d:Q21991|Q21991]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorbey,_Moselle [[:d:Q21988|Q21988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanry-l%C3%A8s-Vigy [[:d:Q21989|Q21989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nov%C3%A9ant-sur-Moselle [[:d:Q22214|Q22214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pomm%C3%A9rieux [[:d:Q22218|Q22218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintersbourg [[:d:Q22219|Q22219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldweistroff [[:d:Q22217|Q22217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Secourt [[:d:Q22223|Q22223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontoy [[:d:Q22220|Q22220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vieux-Lixheim [[:d:Q22227|Q22227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Troisfontaines [[:d:Q22224|Q22224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marieulles [[:d:Q22225|Q22225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9ming [[:d:Q22230|Q22230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guntzviller [[:d:Q22231|Q22231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Landroff [[:d:Q22228|Q22228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flastroff [[:d:Q22229|Q22229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walscheid [[:d:Q22234|Q22234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servigny-l%C3%A8s-Sainte-Barbe [[:d:Q22235|Q22235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montbronn [[:d:Q22232|Q22232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garrebourg [[:d:Q22233|Q22233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%A9mange-Erzange [[:d:Q22238|Q22238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laneuveville-l%C3%A8s-Lorquin [[:d:Q22239|Q22239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Langatte [[:d:Q22236|Q22236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plaine-de-Walsch [[:d:Q22242|Q22242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lommerange [[:d:Q22243|Q22243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Languimberg [[:d:Q22240|Q22240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vigny,_Moselle [[:d:Q22241|Q22241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montenach [[:d:Q22246|Q22246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Inglange [[:d:Q22244|Q22244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rettel [[:d:Q22245|Q22245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marsilly,_Moselle [[:d:Q22251|Q22251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montois-la-Montagne [[:d:Q22248|Q22248]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C5%93lfling-l%C3%A8s-Sarreguemines [[:d:Q22249|Q22249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhodes,_Moselle [[:d:Q22254|Q22254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waltembourg [[:d:Q22255|Q22255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richeling [[:d:Q22252|Q22252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fixem [[:d:Q22253|Q22253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Marie-aux-Ch%C3%AAnes [[:d:Q22258|Q22258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Longeville-l%C3%A8s-Metz [[:d:Q22259|Q22259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Landange [[:d:Q22256|Q22256]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pontpierre,_Moselle [[:d:Q22257|Q22257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ippling [[:d:Q22262|Q22262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiesviller [[:d:Q22261|Q22261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittring [[:d:Q22267|Q22267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Ruffine [[:d:Q22264|Q22264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Willerwald [[:d:Q22265|Q22265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixing-l%C3%A8s-Saint-Avold [[:d:Q22270|Q22270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plappeville [[:d:Q22268|Q22268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Imling [[:d:Q22274|Q22274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixing-l%C3%A8s-Rouhling [[:d:Q22277|Q22277]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nemerge [[:d:Q213165|Q213165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meysan_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q213170|Q213170]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewl%C3%AAr_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q213189|Q213189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hechecik%C3%AA_zinaran [[:d:Q213216|Q213216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chardonnay [[:d:Q213332|Q213332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pembrokeshire [[:d:Q213361|Q213361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_navxwey%C3%AE_y%C3%AA_Sr%C3%AE_Lankay%C3%AA [[:d:Q213394|Q213394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwarin [[:d:Q213449|Q213449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelgo%C5%9Faran [[:d:Q213453|Q213453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Street_View [[:d:Q213602|Q213602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bell_Labs [[:d:Q217365|Q217365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siljan [[:d:Q217430|Q217430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demon%C3%AEm [[:d:Q217438|Q217438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yez%C3%AEd_I [[:d:Q217442|Q217442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lol%C3%AA [[:d:Q217446|Q217446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_%C5%9Eiharay%C3%AA [[:d:Q217457|Q217457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Sakaryay%C3%AA [[:d:Q217466|Q217466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaza_q%C3%AEj%C3%AEner [[:d:Q217484|Q217484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Enns%C3%AA [[:d:Q217524|Q217524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Oklahomay%C3%AA_1995 [[:d:Q217528|Q217528]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guanche [[:d:Q219995|Q219995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEze [[:d:Q220016|Q220016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_bihok%C3%AAn_hind%C3%AE [[:d:Q220025|Q220025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eir%C3%AEnhefte [[:d:Q220161|Q220161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kursiya_otomob%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q220223|Q220223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Netewey%C3%AE_ya_Kanyona_Mezin [[:d:Q220289|Q220289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navniv%C3%AEska_telefonan [[:d:Q220393|Q220393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hat%C3%BB%C3%A7%C3%BBna_rast%C3%AA_%C3%BB_%C3%A7ep%C3%AA [[:d:Q220656|Q220656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec_(s%C3%BBre) [[:d:Q220770|Q220770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_t%C3%AEtanan [[:d:Q220878|Q220878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Sosyal%C3%AEst%C3%AAn_Ewrop%C3%AE [[:d:Q220945|Q220945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack-o%E2%80%99-lantern [[:d:Q221009|Q221009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_II_Teos [[:d:Q222930|Q222930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumankeriya_ser_Ewropay%C3%AA [[:d:Q223200|Q223200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bakter%C3%AEwest%C3%AEn [[:d:Q223417|Q223417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_jinan [[:d:Q223569|Q223569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berk%C3%AA%C5%9Fk [[:d:Q223575|Q223575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_netewey%C3%AE_ya_Virungay%C3%AA [[:d:Q223589|Q223589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eno [[:d:Q223690|Q223690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al_(biyoloj%C3%AE) [[:d:Q227936|Q227936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abaucourt-Hautecourt [[:d:Q228231|Q228231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felis [[:d:Q228283|Q228283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suzanne_Collins [[:d:Q228624|Q228624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Legal%C3%AEzm [[:d:Q238344|Q238344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simon_Pegg [[:d:Q238464|Q238464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berb%C3%BBda [[:d:Q238752|Q238752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Not [[:d:Q239346|Q239346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_li_sir%C3%BB%C5%9Ft%C3%AA_nemab%C3%BBy%C3%AE [[:d:Q239509|Q239509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_IT_Crowd [[:d:Q239672|Q239672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bangevan [[:d:Q239718|Q239718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thesaurus_Linguae_Graecae [[:d:Q2131030|Q2131030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Az%C3%AEmua [[:d:Q2133718|Q2133718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eab%C3%BBt [[:d:Q2203528|Q2203528]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ishtar_TV [[:d:Q2208702|Q2208702]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabahat_Akkiraz [[:d:Q2209390|Q2209390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilora_ba%C3%A7ik [[:d:Q2284646|Q2284646]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Er%C3%AEtreay%C3%AA [[:d:Q2285196|Q2285196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guevar%C3%AEzm [[:d:Q2287593|Q2287593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9Ft [[:d:Q2383211|Q2383211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q2384201|Q2384201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Global%C3%AEzasyona_alternat%C3%AEv [[:d:Q2385364|Q2385364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bochotnica [[:d:Q2386011|Q2386011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katalin_Nov%C3%A1k [[:d:Q21995345|Q21995345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan24 [[:d:Q22026556|Q22026556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ATP_sentaz [[:d:Q22327117|Q22327117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koriyon [[:d:Q22328086|Q22328086]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADriam_Nogueras [[:d:Q22337925|Q22337925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirik%C3%AA [[:d:Q22338331|Q22338331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Pakistan [[:d:Q22810443|Q22810443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tirkmenistan [[:d:Q22833368|Q22833368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Malezya [[:d:Q22833491|Q22833491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Urdun [[:d:Q23826634|Q23826634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endustr%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan [[:d:Q23829710|Q23829710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aryn_Baker [[:d:Q23884154|Q23884154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_%C3%87anda_Filist%C3%AEn%C3%AE_ya_Corinne_Mamane [[:d:Q23894294|Q23894294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Panev%C4%97%C5%BEys [[:d:Q23894576|Q23894576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qo%C5%9Fme_(aleta_muz%C3%AEk%C3%AA) [[:d:Q23902102|Q23902102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-8 [[:d:Q2204|Q2204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Microsoft [[:d:Q2283|Q2283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEnsk [[:d:Q2280|Q2280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintzenheim-Kochersberg [[:d:Q21310|Q21310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solbach [[:d:Q21311|Q21311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reutenbourg [[:d:Q21309|Q21309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rittershoffen [[:d:Q21315|Q21315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mommenheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21312|Q21312]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schwobsheim [[:d:Q21313|Q21313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Innenheim [[:d:Q21318|Q21318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindisheim [[:d:Q21316|Q21316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herrlisheim [[:d:Q21317|Q21317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ringendorf [[:d:Q21322|Q21322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lembach [[:d:Q21323|Q21323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Epfig [[:d:Q21320|Q21320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reinhardsmunster [[:d:Q21321|Q21321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Offendorf [[:d:Q21326|Q21326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erckartswiller [[:d:Q21327|Q21327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schaffhouse-pr%C3%A8s-Seltz [[:d:Q21324|Q21324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedersteinbach [[:d:Q21325|Q21325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederlauterbach [[:d:Q21330|Q21330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friesenheim,_Bas-Rhin [[:d:Q21331|Q21331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elsenheim [[:d:Q21329|Q21329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedersoultzbach [[:d:Q21334|Q21334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ohnenheim [[:d:Q21335|Q21335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Furchhausen [[:d:Q21332|Q21332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckwersheim [[:d:Q21333|Q21333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingen,_Bas-Rhin [[:d:Q21338|Q21338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hurtigheim [[:d:Q21339|Q21339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottwiller [[:d:Q21336|Q21336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedolsheim [[:d:Q21337|Q21337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herbitzheim [[:d:Q21342|Q21342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiwersheim [[:d:Q21343|Q21343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinsingen [[:d:Q21340|Q21340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wisches [[:d:Q21341|Q21341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reichstett [[:d:Q21346|Q21346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckbolsheim [[:d:Q21347|Q21347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wintzenbach [[:d:Q21344|Q21344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarrewerden [[:d:Q21345|Q21345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windstein [[:d:Q21350|Q21350]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulxures,_Bas-Rhin [[:d:Q21348|Q21348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merkwiller-Pechelbronn [[:d:Q21359|Q21359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Engwiller [[:d:Q21357|Q21357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juvelize [[:d:Q21734|Q21734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angevillers [[:d:Q21735|Q21735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucy,_Moselle [[:d:Q21732|Q21732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morville-sur-Nied [[:d:Q21733|Q21733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Budling [[:d:Q21738|Q21738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosbruck [[:d:Q21739|Q21739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gezika_derew%C3%AEn [[:d:Q21742|Q21742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merten [[:d:Q21743|Q21743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Virming [[:d:Q21740|Q21740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sotzeling [[:d:Q21741|Q21741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemoncourt [[:d:Q21746|Q21746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarbeling [[:d:Q21747|Q21747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oron,_Moselle [[:d:Q21745|Q21745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buding [[:d:Q21750|Q21750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arriance [[:d:Q21751|Q21751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyenvic [[:d:Q21748|Q21748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bining [[:d:Q21749|Q21749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_kul%C3%AElktehlan [[:d:Q21754|Q21754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bisten-en-Lorraine [[:d:Q21752|Q21752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Courcelles-sur-Nied [[:d:Q21753|Q21753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Craincourt [[:d:Q21758|Q21758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Ban-Saint-Martin [[:d:Q21756|Q21756]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burtoncourt [[:d:Q21757|Q21757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colmen [[:d:Q21762|Q21762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Creutzwald [[:d:Q21763|Q21763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hargarten-aux-Mines [[:d:Q21760|Q21760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garryales [[:d:Q21761|Q21761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerling-l%C3%A8s-Sierck [[:d:Q21766|Q21766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Corny-sur-Moselle [[:d:Q21764|Q21764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hangviller [[:d:Q21765|Q21765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cattenom [[:d:Q21770|Q21770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorze [[:d:Q21768|Q21768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_guh%C3%BB%C5%9Fk_%C3%BB_gihanavinciyan [[:d:Q21769|Q21769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_gulehingiv%C3%AEn_%C3%BB_adoksasiyan [[:d:Q21774|Q21774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juville [[:d:Q21775|Q21775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holacourt [[:d:Q21772|Q21772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9bing [[:d:Q21773|Q21773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charly-Oradour [[:d:Q21778|Q21778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_holan [[:d:Q21779|Q21779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89bersviller [[:d:Q21776|Q21776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behren-l%C3%A8s-Forbach [[:d:Q21777|Q21777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salonnes [[:d:Q21994|Q21994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luttange [[:d:Q21995|Q21995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fl%C3%A9vy [[:d:Q21992|Q21992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesse,_Moselle [[:d:Q21993|Q21993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pournoy-la-Grasse [[:d:Q21998|Q21998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilling [[:d:Q21999|Q21999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merschweiller [[:d:Q21996|Q21996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Louis-l%C3%A8s-Bitche [[:d:Q21997|Q21997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vantoux [[:d:Q22002|Q22002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinckange [[:d:Q22003|Q22003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyeuvre-Petite [[:d:Q22000|Q22000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soucht [[:d:Q22001|Q22001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vilsberg [[:d:Q22006|Q22006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entrange [[:d:Q22007|Q22007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roppeviller [[:d:Q22004|Q22004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vallerange [[:d:Q22005|Q22005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottange [[:d:Q22010|Q22010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zoufftgen [[:d:Q22011|Q22011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gravelotte [[:d:Q22008|Q22008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grindorff-Bizing [[:d:Q22009|Q22009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menskirch [[:d:Q22014|Q22014]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hestroff [[:d:Q22015|Q22015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orny,_Moselle [[:d:Q22012|Q22012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enchenberg [[:d:Q22013|Q22013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rahling [[:d:Q22018|Q22018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranguevaux [[:d:Q22019|Q22019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbesheim [[:d:Q22016|Q22016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Folkling [[:d:Q22017|Q22017]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemud [[:d:Q22022|Q22022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romelfing [[:d:Q22023|Q22023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyeuvre-Grande [[:d:Q22020|Q22020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmont,_Moselle [[:d:Q22026|Q22026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zetting [[:d:Q22027|Q22027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vitry-sur-Orne [[:d:Q22024|Q22024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89guelshardt [[:d:Q22025|Q22025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Les_%C3%89tangs [[:d:Q22031|Q22031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rohrbach-l%C3%A8s-Bitche [[:d:Q22028|Q22028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valmestroff [[:d:Q22029|Q22029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vany,_Moselle [[:d:Q22034|Q22034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmunster [[:d:Q22035|Q22035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grostenquin [[:d:Q22032|Q22032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oudrenne [[:d:Q22033|Q22033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9chicourt-le-Ch%C3%A2teau [[:d:Q22038|Q22038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suisse,_Moselle [[:d:Q22036|Q22036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chanville [[:d:Q22037|Q22037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarraltroff [[:d:Q22042|Q22042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9dange [[:d:Q22043|Q22043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rouhling [[:d:Q22040|Q22040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufchef [[:d:Q22041|Q22041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metzervisse [[:d:Q22046|Q22046]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pagny-l%C3%A8s-Goin [[:d:Q22047|Q22047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarreinsming [[:d:Q22044|Q22044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thimonville [[:d:Q22050|Q22050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sailly-Ach%C3%A2tel [[:d:Q22051|Q22051]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Escherange [[:d:Q22049|Q22049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufgrange [[:d:Q22054|Q22054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelbronn [[:d:Q22055|Q22055]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hommarting [[:d:Q22053|Q22053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldhouse [[:d:Q22058|Q22058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mondorff [[:d:Q22059|Q22059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malling,_Moselle [[:d:Q22057|Q22057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lafrimbolle [[:d:Q22062|Q22062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raville [[:d:Q22063|Q22063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederstinzel [[:d:Q22060|Q22060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grundviller [[:d:Q22061|Q22061]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittersheim [[:d:Q22067|Q22067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manom [[:d:Q22064|Q22064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saulny [[:d:Q22065|Q22065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veckring [[:d:Q22071|Q22071]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Russange [[:d:Q22068|Q22068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schneckenbusch [[:d:Q22069|Q22069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freybouse [[:d:Q22074|Q22074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veckersviller [[:d:Q22073|Q22073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ibigny [[:d:Q22076|Q22076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schmittviller [[:d:Q22077|Q22077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vern%C3%A9ville [[:d:Q22083|Q22083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hultehouse [[:d:Q22080|Q22080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mondelange [[:d:Q22081|Q22081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schweyen [[:d:Q22086|Q22086]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chesny [[:d:Q22087|Q22087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fameck [[:d:Q22084|Q22084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Talange [[:d:Q22085|Q22085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hazembourg [[:d:Q22090|Q22090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Achen,_Moselle [[:d:Q22094|Q22094]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabo,_Moselle [[:d:Q22092|Q22092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boulange [[:d:Q22093|Q22093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A9risey [[:d:Q22096|Q22096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Etzling [[:d:Q22097|Q22097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boustroff [[:d:Q22103|Q22103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marly,_Moselle [[:d:Q22271|Q22271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marange-Silvange [[:d:Q22269|Q22269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tragny [[:d:Q22275|Q22275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norroy-le-Veneur [[:d:Q22273|Q22273]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-de-Bassel [[:d:Q22276|Q22276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lixheim [[:d:Q22282|Q22282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fribourg,_Moselle [[:d:Q22283|Q22283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9mery [[:d:Q22280|Q22280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sem%C3%A9court [[:d:Q22281|Q22281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richemont,_Moselle [[:d:Q22286|Q22286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jure [[:d:Q22287|Q22287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Woustviller [[:d:Q22291|Q22291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richeval [[:d:Q22288|Q22288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleisheim [[:d:Q22289|Q22289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viller [[:d:Q22294|Q22294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9range [[:d:Q22295|Q22295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rimling [[:d:Q22292|Q22292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Kourtzerode [[:d:Q22293|Q22293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorquin [[:d:Q22298|Q22298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sierck-les-Bains [[:d:Q22299|Q22299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Porcelette [[:d:Q22296|Q22296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turquestein-Blancrupt [[:d:Q22297|Q22297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorry-l%C3%A8s-Metz [[:d:Q22302|Q22302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Woippy [[:d:Q22300|Q22300]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jouy-aux-Arches [[:d:Q22301|Q22301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Postroff [[:d:Q22306|Q22306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siersthal [[:d:Q22307|Q22307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obergailbach [[:d:Q22304|Q22304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberstinzel [[:d:Q22305|Q22305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laquenexy [[:d:Q22310|Q22310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elzange [[:d:Q22311|Q22311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Verny,_France [[:d:Q22308|Q22308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vry [[:d:Q22309|Q22309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyviller [[:d:Q22315|Q22315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peltre [[:d:Q22312|Q22312]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erching [[:d:Q22313|Q22313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Macheren [[:d:Q22318|Q22318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petit-Tenquin [[:d:Q22319|Q22319]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nousseviller-l%C3%A8s-Bitche [[:d:Q22317|Q22317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guermange [[:d:Q22322|Q22322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorry-Mardigny [[:d:Q22323|Q22323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilsprich [[:d:Q22320|Q22320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ormersviller [[:d:Q22321|Q22321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahl-Ebersing [[:d:Q22326|Q22326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mey,_Moselle [[:d:Q22324|Q22324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volstroff [[:d:Q22325|Q22325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9n%C3%A9trange [[:d:Q22330|Q22330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Val-de-Gu%C3%A9blange [[:d:Q22331|Q22331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stuckange [[:d:Q22328|Q22328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Georges,_Moselle [[:d:Q22329|Q22329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9mering-l%C3%A8s-Puttelange [[:d:Q22334|Q22334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sturzelbronn [[:d:Q22332|Q22332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jury,_Moselle [[:d:Q22333|Q22333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eincheville [[:d:Q22339|Q22339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Philippsbourg [[:d:Q22336|Q22336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seingbouse [[:d:Q22337|Q22337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solgne [[:d:Q22342|Q22342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Etting [[:d:Q22343|Q22343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gandrange [[:d:Q22340|Q22340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A9nange [[:d:Q22341|Q22341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Falck,_Moselle [[:d:Q22346|Q22346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Givrycourt [[:d:Q22347|Q22347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lessy [[:d:Q22344|Q22344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinkirchen [[:d:Q22345|Q22345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torcheville [[:d:Q22350|Q22350]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vic-sur-Seille [[:d:Q22351|Q22351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guerstling [[:d:Q22348|Q22348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holling,_Moselle [[:d:Q22349|Q22349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Fran%C3%A7ois-Lacroix [[:d:Q22355|Q22355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufvillage [[:d:Q22352|Q22352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morhange [[:d:Q22353|Q22353]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerb%C3%A9court [[:d:Q22358|Q22358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmerange-l%C3%A8s-Boulay [[:d:Q22359|Q22359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lesse,_Moselle [[:d:Q22356|Q22356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimming [[:d:Q22357|Q22357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farschviller [[:d:Q22362|Q22362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velving [[:d:Q22363|Q22363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nousseviller-Saint-Nabor [[:d:Q22361|Q22361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filstroff [[:d:Q22366|Q22366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roupeldange [[:d:Q22367|Q22367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9melfang [[:d:Q22365|Q22365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9ning [[:d:Q22370|Q22370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Momerstroff [[:d:Q22371|Q22371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piblange [[:d:Q22369|Q22369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottonville [[:d:Q22374|Q22374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9mering [[:d:Q22375|Q22375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riche [[:d:Q22372|Q22372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neunkirchen-l%C3%A8s-Bouzonville [[:d:Q22373|Q22373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Varsberg [[:d:Q22376|Q22376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bosselshausen [[:d:Q22783|Q22783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Broque [[:d:Q22790|Q22790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durrenbach [[:d:Q22788|Q22788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieffenbach-l%C3%A8s-W%C5%93rth [[:d:Q22789|Q22789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drulingen [[:d:Q22795|Q22795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baerendorf [[:d:Q22792|Q22792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balbronn [[:d:Q22793|Q22793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C5%93rsch [[:d:Q22798|Q22798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bellefosse [[:d:Q22799|Q22799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berstett [[:d:Q22797|Q22797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alteckendorf [[:d:Q22802|Q22802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durningen [[:d:Q22800|Q22800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altorf [[:d:Q22801|Q22801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_netewey%C3%AE [[:d:Q22806|Q22806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duntzenheim [[:d:Q22807|Q22807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cosswiller [[:d:Q22804|Q22804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bust,_Bas-Rhin [[:d:Q22805|Q22805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorlisheim [[:d:Q22810|Q22810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Butten [[:d:Q22811|Q22811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cr%C5%93ttwiller [[:d:Q22808|Q22808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altwiller [[:d:Q22815|Q22815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dettwiller [[:d:Q22813|Q22813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C5%93senbiesen [[:d:Q22817|Q22817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berbilav%C3%AE [[:d:Q22856|Q22856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mundolsheim [[:d:Q22870|Q22870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weyer,_Bas-Rhin [[:d:Q22871|Q22871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunspach [[:d:Q22869|Q22869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wingen-sur-Moder [[:d:Q22875|Q22875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stiring-Wendel [[:d:Q22879|Q22879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erlenda_(girav) [[:d:Q22890|Q22890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eschau,_Bas-Rhin [[:d:Q22891|Q22891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frohmuhl [[:d:Q22892|Q22892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Mir%C3%AE [[:d:Q23883|Q23883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegfried_Bernfeld [[:d:Q23914|Q23914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Englistan [[:d:Q21|Q21]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEn_(t%C3%AEp) [[:d:Q221588|Q221588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AEk%C3%AEna_piroklast%C3%AEk [[:d:Q221616|Q221616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kudurru [[:d:Q221662|Q221662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sad_(t%C3%AEp) [[:d:Q221802|Q221802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dad_(t%C3%AEp) [[:d:Q221893|Q221893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boult,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q221906|Q221906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheamus [[:d:Q222039|Q222039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ITAR-TASS [[:d:Q223799|Q223799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Selkirk [[:d:Q223797|Q223797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tabula_rasa [[:d:Q223802|Q223802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AElaya_neynok%C3%AA [[:d:Q223807|Q223807]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehr%C3%AEman [[:d:Q223805|Q223805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_James [[:d:Q223810|Q223810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heram [[:d:Q223862|Q223862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevniv%C3%AEs [[:d:Q223981|Q223981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charcenne [[:d:Q224379|Q224379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AEre%C5%9Fk%C3%AA_bi%C3%A7%C3%BBk [[:d:Q229408|Q229408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cindy_Sherman [[:d:Q229455|Q229455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelsea_Clinton [[:d:Q229671|Q229671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karoka_p%C3%BB%C5%9F%C3%AE [[:d:Q229814|Q229814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nax%C3%A7ivan_(bajar) [[:d:Q230104|Q230104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villafans [[:d:Q239799|Q239799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEr%C3%AEl_%C3%BB_Metodiyos [[:d:Q239925|Q239925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uejima_Onitsura [[:d:Q240176|Q240176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haluk_Levent [[:d:Q240368|Q240368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEray%C3%AA_s%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q240468|Q240468]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Gel_a_Korey%C3%AA [[:d:Q240670|Q240670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleteya_cotyaran [[:d:Q240801|Q240801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEqalka_ciluq [[:d:Q245181|Q245181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konurbasyon [[:d:Q245260|Q245260]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lucy [[:d:Q245388|Q245388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAlhenek [[:d:Q245414|Q245414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pelgerden%C3%AE [[:d:Q245426|Q245426]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coka_Menua [[:d:Q2217177|Q2217177]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar%C3%AAn_ax%C3%AA_C%C3%AEhana_Kevn [[:d:Q2220578|Q2220578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marihuana [[:d:Q2289565|Q2289565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bront%C3%AAs [[:d:Q2291710|Q2291710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_kes%C3%AAn_LGBT_li_R%C3%BBsyay%C3%AA [[:d:Q2300774|Q2300774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zinc%C3%AEr [[:d:Q2397485|Q2397485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destdir%C3%AAj%C3%AE [[:d:Q2408310|Q2408310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Azerbaycan%C3%AA [[:d:Q2452823|Q2452823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%BBn%C3%A7%C3%AE,_Aragatsotn [[:d:Q2453025|Q2453025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBz [[:d:Q2453469|Q2453469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hind_%C3%BB_%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q2453813|Q2453813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Mijar [[:d:Q22105280|Q22105280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tecno_Mobile [[:d:Q22909292|Q22909292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wek%C3%AEl [[:d:Q22909693|Q22909693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Yemen [[:d:Q22910691|Q22910691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hemay%C3%AA_1175 [[:d:Q22935722|Q22935722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahciwana_Iraq%C3%AA [[:d:Q22948415|Q22948415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gurcistan [[:d:Q22956732|Q22956732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osmanbeg%C3%AE [[:d:Q22969097|Q22969097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Br%C3%BBney [[:d:Q22994881|Q22994881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tillmann_Damrau [[:d:Q23000558|Q23000558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jwan_Yosef [[:d:Q23984535|Q23984535]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trappist-1 [[:d:Q23986556|Q23986556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Testud%C3%AEnoloj%C3%AE [[:d:Q24002214|Q24002214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr%C3%AEm_%C3%87eleb%C3%AE [[:d:Q24054473|Q24054473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Auvergne [[:d:Q24082791|Q24082791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAv%C3%A7%C3%BBn%C3%AAn_li_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_(2016-niha) [[:d:Q24083390|Q24083390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neha_Dixit [[:d:Q24534128|Q24534128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/box-footer [[:d:Q24548906|Q24548906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_av%C3%AA_y%C3%AA_Awistraliyay%C3%AA [[:d:Q24557484|Q24557484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Romanya [[:d:Q24559948|Q24559948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Naverok/Type/%C3%87and_%C3%BB_Huner [[:d:Q24562814|Q24562814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Naveroka_taybet%C3%AE [[:d:Q24574740|Q24574740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane2 [[:d:Q24575438|Q24575438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/N%C3%BB%C3%A7e/W%C3%AEk%C3%AEnews [[:d:Q24575911|Q24575911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/W%C3%AAne [[:d:Q24576066|Q24576066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/1 [[:d:Q24576069|Q24576069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/4 [[:d:Q24576074|Q24576074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/5 [[:d:Q24576075|Q24576075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/2 [[:d:Q24576072|Q24576072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/3 [[:d:Q24576073|Q24576073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/Intro/W%C3%AAne_R%C3%AAz [[:d:Q24576077|Q24576077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:%C3%8Eslam/W%C3%AEk%C3%AEproje [[:d:Q24579550|Q24579550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-7 [[:d:Q2212|Q2212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proton [[:d:Q2294|Q2294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klang,_Moselle [[:d:Q22106|Q22106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chailly-l%C3%A8s-Ennery [[:d:Q22104|Q22104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avricourt,_Moselle [[:d:Q22110|Q22110]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amn%C3%A9ville [[:d:Q22108|Q22108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chicourt [[:d:Q22109|Q22109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amanvillers [[:d:Q22114|Q22114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ars-Laquenexy [[:d:Q22115|Q22115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hattigny [[:d:Q22112|Q22112]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foulcrey [[:d:Q22118|Q22118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2tel-Saint-Germain [[:d:Q22119|Q22119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Desseling [[:d:Q22117|Q22117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bousseviller [[:d:Q22122|Q22122]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hagen,_Moselle [[:d:Q22123|Q22123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aube,_Moselle [[:d:Q22126|Q22126]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kappelkinger [[:d:Q22127|Q22127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cappel,_Moselle [[:d:Q22124|Q22124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arry,_Moselle [[:d:Q22131|Q22131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bickenholtz [[:d:Q22128|Q22128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harprich [[:d:Q22134|Q22134]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blies-%C3%89bersing [[:d:Q22132|Q22132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antilly,_Moselle [[:d:Q22133|Q22133]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Halstroff [[:d:Q22138|Q22138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaux,_Moselle [[:d:Q22139|Q22139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbach [[:d:Q22136|Q22136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schorbach [[:d:Q22143|Q22143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niderhoff [[:d:Q22141|Q22141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9ding [[:d:Q22146|Q22146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C5%93nigsmacker [[:d:Q22147|Q22147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petit-R%C3%A9derching [[:d:Q22144|Q22144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9ning-l%C3%A8s-Saint-Avold [[:d:Q22150|Q22150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muse_(kom) [[:d:Q22151|Q22151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nilvange [[:d:Q22148|Q22148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moncheux [[:d:Q22154|Q22154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hombourg-Budange [[:d:Q22152|Q22152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sainte-Barbe,_Moselle [[:d:Q22153|Q22153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neufmoulins [[:d:Q22159|Q22159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Liederschiedt [[:d:Q22156|Q22156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldwisse [[:d:Q22157|Q22157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoste,_Moselle [[:d:Q22163|Q22163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Phalsbourg [[:d:Q22160|Q22160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Terville [[:d:Q22166|Q22166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monneren [[:d:Q22167|Q22167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rustroff [[:d:Q22164|Q22164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosselange [[:d:Q22171|Q22171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9meling [[:d:Q22168|Q22168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Voyer,_Moselle [[:d:Q22174|Q22174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vasperviller [[:d:Q22172|Q22172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nitting [[:d:Q22178|Q22178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Far%C3%A9bersviller [[:d:Q22179|Q22179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guebenhouse [[:d:Q22177|Q22177]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunting,_Moselle [[:d:Q22183|Q22183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aspach,_Moselle [[:d:Q22180|Q22180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malroy [[:d:Q22186|Q22186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maizeroy [[:d:Q22187|Q22187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirviller [[:d:Q22184|Q22184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9melfing [[:d:Q22190|Q22190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vulmont [[:d:Q22188|Q22188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hommert [[:d:Q22195|Q22195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roz%C3%A9rieulles [[:d:Q22193|Q22193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walschbronn [[:d:Q22198|Q22198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hundling [[:d:Q22199|Q22199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93neck [[:d:Q22196|Q22196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Maxe [[:d:Q22202|Q22202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schalbach [[:d:Q22200|Q22200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Retonfey [[:d:Q22206|Q22206]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rurange-l%C3%A8s-Thionville [[:d:Q22204|Q22204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niderviller [[:d:Q22205|Q22205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servigny-l%C3%A8s-Raville [[:d:Q22210|Q22210]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gavisse [[:d:Q22211|Q22211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roussy-le-Village [[:d:Q22208|Q22208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Li%C3%A9hon [[:d:Q22209|Q22209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A8ves [[:d:Q22215|Q22215]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elvange,_Moselle [[:d:Q22378|Q22378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guinglange [[:d:Q22379|Q22379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaudreching [[:d:Q22377|Q22377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guerting [[:d:Q22382|Q22382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Petite-Rosselle [[:d:Q22383|Q22383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%A9hange [[:d:Q22380|Q22380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9ding [[:d:Q22381|Q22381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lutzelbourg [[:d:Q22386|Q22386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lipsheim [[:d:Q22387|Q22387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betschdorf [[:d:Q22384|Q22384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morsbach,_Moselle [[:d:Q22385|Q22385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutzig [[:d:Q22390|Q22390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hambach,_Moselle [[:d:Q22391|Q22391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Vou%C3%A9 [[:d:Q22388|Q22388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Petite-Pierre [[:d:Q22389|Q22389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lemberg,_Moselle [[:d:Q22394|Q22394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grosbliederstroff [[:d:Q22395|Q22395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diemeringen [[:d:Q22392|Q22392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rhinau [[:d:Q22393|Q22393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guessling-H%C3%A9mering [[:d:Q22398|Q22398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9ning [[:d:Q22399|Q22399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moulins-l%C3%A8s-Metz [[:d:Q22396|Q22396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vigy [[:d:Q22397|Q22397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gros-R%C3%A9derching [[:d:Q22402|Q22402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flocourt [[:d:Q22403|Q22403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guenviller [[:d:Q22400|Q22400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lengelsheim [[:d:Q22406|Q22406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Racrange [[:d:Q22407|Q22407]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lachambre [[:d:Q22405|Q22405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Jean-Rohrbach [[:d:Q22410|Q22410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lelling [[:d:Q22411|Q22411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundershoffen [[:d:Q22414|Q22414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sch%C5%93nbourg [[:d:Q22415|Q22415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tromborn [[:d:Q22412|Q22412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wasselonne [[:d:Q22413|Q22413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schweighouse-sur-Moder [[:d:Q22418|Q22418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grandfontaine,_Bas-Rhin [[:d:Q22419|Q22419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Vancelle [[:d:Q22416|Q22416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oberdorff [[:d:Q22417|Q22417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C5%93nheim [[:d:Q22422|Q22422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre,_Bas-Rhin [[:d:Q22423|Q22423]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C5%93schwiller [[:d:Q22420|Q22420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saales [[:d:Q22421|Q22421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cocheren [[:d:Q22427|Q22427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischwiller [[:d:Q22431|Q22431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niedervisse [[:d:Q22428|Q22428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volmerange-les-Mines [[:d:Q22429|Q22429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ottrott [[:d:Q22434|Q22434]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lauterbourg [[:d:Q22435|Q22435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freyming-Merlebach [[:d:Q22433|Q22433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entzheim [[:d:Q22438|Q22438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breidenbach,_Moselle [[:d:Q22439|Q22439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelbergheim [[:d:Q22436|Q22436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soufflenheim [[:d:Q22437|Q22437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barst [[:d:Q22442|Q22442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9rig-Vintrange [[:d:Q22443|Q22443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertrange,_Moselle [[:d:Q22440|Q22440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goetzenbruck [[:d:Q22441|Q22441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bettelainville [[:d:Q22447|Q22447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Failly [[:d:Q22444|Q22444]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brulange [[:d:Q22445|Q22445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haspelschiedt [[:d:Q22451|Q22451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altrippe [[:d:Q22448|Q22448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Breistroff-la-Grande [[:d:Q22449|Q22449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diesen [[:d:Q22455|Q22455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glatigny,_Moselle [[:d:Q22452|Q22452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diffembach-l%C3%A8s-Hellimer [[:d:Q22453|Q22453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coincy,_Moselle [[:d:Q22459|Q22459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hellimer [[:d:Q22456|Q22456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Betting,_Moselle [[:d:Q22457|Q22457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sand,_Bas-Rhin [[:d:Q22886|Q22886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uttenheim [[:d:Q22887|Q22887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vittersbourg [[:d:Q22885|Q22885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uhrwiller [[:d:Q22888|Q22888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Munchhausen,_Bas-Rhin [[:d:Q22894|Q22894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waltenheim-sur-Zorn [[:d:Q22895|Q22895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Hohwald [[:d:Q22893|Q22893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weislingen [[:d:Q22898|Q22898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neuve-%C3%89glise [[:d:Q22896|Q22896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C5%93rdt [[:d:Q22902|Q22902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Still,_Bas-Rhin [[:d:Q22903|Q22903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleury,_Moselle [[:d:Q22900|Q22900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirrwiller [[:d:Q22906|Q22906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waldersbach [[:d:Q22907|Q22907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weitbruch [[:d:Q22904|Q22904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hottviller [[:d:Q22911|Q22911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErxane [[:d:Q22908|Q22908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erstroff [[:d:Q22909|Q22909]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noisseville [[:d:Q22914|Q22914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meisenthal [[:d:Q22915|Q22915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9milly,_Moselle [[:d:Q22912|Q22912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vescheim [[:d:Q22913|Q22913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reyersviller [[:d:Q22918|Q22918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lambach,_Moselle [[:d:Q22919|Q22919]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plaine,_Bas-Rhin [[:d:Q22916|Q22916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nelling [[:d:Q22917|Q22917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Illange [[:d:Q22922|Q22922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierrevillers [[:d:Q22923|Q22923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diane-Capelle [[:d:Q22921|Q22921]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hombourg-Haut [[:d:Q22926|Q22926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourscheid,_Moselle [[:d:Q22927|Q22927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silly-en-Saulnois [[:d:Q22924|Q22924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sillegny [[:d:Q22925|Q22925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Hubert,_Moselle [[:d:Q22930|Q22930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carling,_Moselle [[:d:Q22928|Q22928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plesnois [[:d:Q22934|Q22934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9y,_Moselle [[:d:Q22935|Q22935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouzonville [[:d:Q22933|Q22933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pange [[:d:Q22936|Q22936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laning [[:d:Q22940|Q22940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ennery,_Moselle [[:d:Q22946|Q22946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Epping,_Moselle [[:d:Q22944|Q22944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%27H%C3%B4pital,_Moselle [[:d:Q22945|Q22945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernestviller [[:d:Q22948|Q22948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rosheim [[:d:Q22990|Q22990]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Argancy [[:d:Q22994|Q22994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tressange [[:d:Q22993|Q22993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holving [[:d:Q22999|Q22999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9mestroff [[:d:Q22997|Q22997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coume [[:d:Q23001|Q23001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skotlenda [[:d:Q22|Q22]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%AEnlenda [[:d:Q223|Q223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bruksel [[:d:Q239|Q239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_vala [[:d:Q226183|Q226183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/BIOS [[:d:Q226264|Q226264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samantha_Morton [[:d:Q230190|Q230190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhemmed_(cudakirin) [[:d:Q230261|Q230261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zervan [[:d:Q230478|Q230478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_vegera_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA [[:d:Q230576|Q230576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hul%C3%AE%C3%A7al [[:d:Q230837|Q230837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orkut [[:d:Q231396|Q231396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sei_Sh%C5%8Dnagon [[:d:Q231603|Q231603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Armanc [[:d:Q231823|Q231823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yoani_S%C3%A1nchez [[:d:Q241106|Q241106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mortal_Kombat [[:d:Q241163|Q241163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEna_nav%C3%AEn [[:d:Q241588|Q241588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwestek [[:d:Q241625|Q241625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serwa_Abarkuh%C3%AA [[:d:Q245835|Q245835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEtogenet%C3%AEk [[:d:Q246128|Q246128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lewes [[:d:Q246884|Q246884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%BBp [[:d:Q248242|Q248242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErav%C3%AAtin [[:d:Q2252077|Q2252077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giyab%C3%AErovk [[:d:Q2253527|Q2253527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Kolombiyay%C3%AA [[:d:Q2258527|Q2258527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deqsor [[:d:Q2258881|Q2258881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Simbila_Mezopotamyay%C3%AA [[:d:Q2260259|Q2260259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_f%C3%AEn%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q2261763|Q2261763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Derbend%C3%AExan%C3%AA [[:d:Q2261799|Q2261799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konferansa_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Lozan%C3%AA [[:d:Q2261995|Q2261995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grindr [[:d:Q2302402|Q2302402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elwend [[:d:Q2302910|Q2302910]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan_Airlines [[:d:Q2305160|Q2305160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEz [[:d:Q2305258|Q2305258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknas [[:d:Q2306091|Q2306091]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elegez [[:d:Q2311537|Q2311537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elfub%C3%AAy_Tac%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q2311554|Q2311554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ermenistana_rojava [[:d:Q2311567|Q2311567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanton [[:d:Q2311958|Q2311958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%A0kofja_Loka [[:d:Q2318898|Q2318898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solo_performance [[:d:Q2319401|Q2319401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Komara_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q2415129|Q2415129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAvan [[:d:Q2460422|Q2460422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEran%C3%AA_P%C3%AEroz [[:d:Q2472762|Q2472762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destan_(w%C3%AAje) [[:d:Q2477865|Q2477865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genov%C3%AEz%C3%AE [[:d:Q2479433|Q2479433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FK_Jonava [[:d:Q2480155|Q2480155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tengr%C3%AE [[:d:Q2481517|Q2481517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yuval_Noah_Harari [[:d:Q2484404|Q2484404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mecaristan [[:d:Q22572518|Q22572518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Venezuela [[:d:Q22573710|Q22573710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kor%C3%AAya_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q22583654|Q22583654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Belar%C3%BBs [[:d:Q22632639|Q22632639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katherine_Maher [[:d:Q23034479|Q23034479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AE%C5%9Fok [[:d:Q23041430|Q23041430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tac%C3%AEkistan [[:d:Q23067694|Q23067694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%9Bzb%C3%AAkistan [[:d:Q23072010|Q23072010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Laos [[:d:Q23072424|Q23072424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vuejs [[:d:Q24589705|Q24589705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebnem_Korur_Fincanc%C4%B1 [[:d:Q24703165|Q24703165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pink_Floyd [[:d:Q2306|Q2306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%B3w [[:d:Q2316|Q2316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEda_h%C3%AEdroklor%C3%AE [[:d:Q2409|Q2409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sanaa [[:d:Q2471|Q2471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monswiller [[:d:Q22474|Q22474]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Russ,_Bas-Rhin [[:d:Q22478|Q22478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soultz-les-Bains [[:d:Q22476|Q22476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fegersheim [[:d:Q22477|Q22477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebersheim,_Bas-Rhin [[:d:Q22483|Q22483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wittersheim [[:d:Q22480|Q22480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gries,_Bas-Rhin [[:d:Q22481|Q22481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebersmunster [[:d:Q22486|Q22486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Furdenheim [[:d:Q22484|Q22484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Avold [[:d:Q22485|Q22485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steige [[:d:Q22491|Q22491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rott,_Bas-Rhin [[:d:Q22488|Q22488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingolsheim [[:d:Q22489|Q22489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Griesheim-pr%C3%A8s-Molsheim [[:d:Q22494|Q22494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lalaye [[:d:Q22495|Q22495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huttenheim [[:d:Q22492|Q22492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wangenbourg-Engenthal [[:d:Q22498|Q22498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Issenhausen [[:d:Q22499|Q22499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goxwiller [[:d:Q22496|Q22496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seebach,_Bas-Rhin [[:d:Q22501|Q22501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maisonsgoutte [[:d:Q22506|Q22506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ingwiller [[:d:Q22507|Q22507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Souffelweyersheim [[:d:Q22505|Q22505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huttendorf [[:d:Q22510|Q22510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melsheim [[:d:Q22511|Q22511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schirmeck [[:d:Q22509|Q22509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menchhoffen [[:d:Q22514|Q22514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gresswiller [[:d:Q22515|Q22515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuttolsheim [[:d:Q22518|Q22518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minversheim [[:d:Q22519|Q22519]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erstein [[:d:Q22517|Q22517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmoutier [[:d:Q22523|Q22523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niederhaslach [[:d:Q22520|Q22520]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ranrupt [[:d:Q22521|Q22521]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boulay-Moselle [[:d:Q22542|Q22542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Florange [[:d:Q22540|Q22540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalhunden [[:d:Q22541|Q22541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarrebourg [[:d:Q22544|Q22544]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/German [[:d:Q22633|Q22633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Schiltigheim [[:d:Q22639|Q22639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brumath [[:d:Q22637|Q22637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thionville [[:d:Q22640|Q22640]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheshire [[:d:Q23064|Q23064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Northumberland [[:d:Q23079|Q23079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lancashire [[:d:Q23077|Q23077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/County_Durham [[:d:Q23082|Q23082]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lincolnshire [[:d:Q23090|Q23090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nottinghamshire [[:d:Q23092|Q23092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbyshire [[:d:Q23098|Q23098]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shropshire [[:d:Q23103|Q23103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leicestershire [[:d:Q23106|Q23106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rutland [[:d:Q23107|Q23107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Staffordshire [[:d:Q23105|Q23105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suffolk [[:d:Q23111|Q23111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norfolk [[:d:Q23109|Q23109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Northamptonshire [[:d:Q23115|Q23115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cambridgeshire [[:d:Q23112|Q23112]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/LSD [[:d:Q23118|Q23118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herefordshire [[:d:Q23129|Q23129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Worcestershire [[:d:Q23135|Q23135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedfordshire [[:d:Q23143|Q23143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Warwickshire [[:d:Q23140|Q23140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cornwall [[:d:Q23148|Q23148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorset [[:d:Q23159|Q23159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devon [[:d:Q23156|Q23156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somerset [[:d:Q23157|Q23157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gloucestershire [[:d:Q23165|Q23165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oxfordshire [[:d:Q23169|Q23169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wiltshire [[:d:Q23183|Q23183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hampshire [[:d:Q23204|Q23204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/God_is_not_great_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q24596|Q24596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_siyas%C3%AE_ya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q24649|Q24649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boqijeya_re%C5%9F [[:d:Q25234|Q25234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baqil%C3%AA_xat%C3%BBn%C3%AE [[:d:Q25237|Q25237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Walonya [[:d:Q231|Q231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volkswagen [[:d:Q246|Q246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zoro_Met%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q226787|Q226787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kewmar [[:d:Q226788|Q226788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noh [[:d:Q226887|Q226887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fan%C3%AAle [[:d:Q232191|Q232191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevir [[:d:Q232254|Q232254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Zor%C3%AA_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q232387|Q232387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sard%C3%AEs [[:d:Q232615|Q232615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fecr [[:d:Q233123|Q233123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Edlib_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q233218|Q233218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Bahriyan [[:d:Q248786|Q248786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengez%C3%BBr,_Qerebax [[:d:Q249226|Q249226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boykota_otobus%C3%AA_ya_Montgomery [[:d:Q249367|Q249367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lee_Ryan [[:d:Q252469|Q252469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanagawa_Oki_Nami_Ura [[:d:Q252485|Q252485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Away%C3%AA_curey%C3%AA [[:d:Q252730|Q252730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C4%B1k_Veysel [[:d:Q252734|Q252734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nax [[:d:Q2267244|Q2267244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dam%C3%AAzrandin [[:d:Q2324975|Q2324975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_pesendkir%C3%AE [[:d:Q2329189|Q2329189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shrikhand [[:d:Q2341683|Q2341683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dil%C3%AA_mirov [[:d:Q2419844|Q2419844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AE%C5%9Fmok [[:d:Q2421547|Q2421547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xonc_(nav%C3%A7e) [[:d:Q2422264|Q2422264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEraz_(nav%C3%A7e) [[:d:Q2422280|Q2422280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpan,_Ermenistan [[:d:Q2424581|Q2424581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_telev%C3%AEzyon%C3%AA_ya_navnetewey%C3%AE [[:d:Q2495614|Q2495614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_mirovan_li_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q2495699|Q2495699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewlekar%C3%AE [[:d:Q2526135|Q2526135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/N%C3%AEjerya [[:d:Q22661880|Q22661880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Senegal [[:d:Q22661891|Q22661891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adiyat [[:d:Q233673|Q233673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_amer%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q233762|Q233762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panchatantra [[:d:Q233780|Q233780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hes%C3%AE%C3%A7e_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q233914|Q233914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerbot_k%C3%AAfal [[:d:Q234014|Q234014]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bosch [[:d:Q234021|Q234021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erasmus_Darwin [[:d:Q234050|Q234050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_japon [[:d:Q234138|Q234138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diam%27s [[:d:Q242005|Q242005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAnc_Xanedan%C3%AE_%C3%BB_Deh_Keyan%C3%AE [[:d:Q242115|Q242115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nesr%C3%AEn_Sut%C3%BBde [[:d:Q242124|Q242124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seferber%C3%AE [[:d:Q242412|Q242412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEndaugas [[:d:Q242436|Q242436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Endonezya [[:d:Q22672810|Q22672810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%8Erlenda [[:d:Q22673193|Q22673193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qirgizistan [[:d:Q22673215|Q22673215]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Erebistana_Siy%C3%BBd%C3%AE [[:d:Q22675857|Q22675857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sw%C3%AEsre [[:d:Q22675905|Q22675905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Taylenda [[:d:Q22675954|Q22675954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Tanzanya [[:d:Q22676242|Q22676242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kenya [[:d:Q22676593|Q22676593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Nuceba [[:d:Q22676770|Q22676770]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Fransa_%C3%8Ele-de-France [[:d:Q22679723|Q22679723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_%C3%87ek%C3%AE [[:d:Q22695594|Q22695594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qazaxistan [[:d:Q23215496|Q23215496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anshuman_Tiwari [[:d:Q23409817|Q23409817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer_li_gor%C3%AE_kronolojiy%C3%AA [[:d:Q24206335|Q24206335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qerebaxa_Jor%C3%AEn [[:d:Q24238562|Q24238562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/CrowdStrike [[:d:Q24890758|Q24890758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistina_Dostaniy%C3%AA_ya_Kurdistan_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q24898502|Q24898502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colligny-Maizery [[:d:Q24938615|Q24938615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_p%C3%AE%C5%9Fesaziy%C3%AA [[:d:Q2269|Q2269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_S%C3%AEh_Salan [[:d:Q2487|Q2487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kompresyona_daney%C3%AA [[:d:Q2493|Q2493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wissembourg [[:d:Q22636|Q22636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarreguemines [[:d:Q22642|Q22642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geispolsheim [[:d:Q22643|Q22643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Troya [[:d:Q22647|Q22647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEsem%C3%AEt%C3%AEzm [[:d:Q22649|Q22649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apach [[:d:Q22659|Q22659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neft [[:d:Q22656|Q22656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beton [[:d:Q22657|Q22657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Illkirch-Graffenstaden [[:d:Q22660|Q22660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhesin [[:d:Q22667|Q22667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_koord%C3%AEnat%C3%AAn_erdn%C3%AEgar%C3%AE [[:d:Q22664|Q22664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAlav [[:d:Q22676|Q22676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalem,_Moselle [[:d:Q22682|Q22682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kutzenhausen,_Bas-Rhin [[:d:Q22680|Q22680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blanche-%C3%89glise [[:d:Q22681|Q22681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bank [[:d:Q22687|Q22687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mittelhausbergen [[:d:Q22684|Q22684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dieuze [[:d:Q22695|Q22695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molsheim [[:d:Q22697|Q22697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Forbach [[:d:Q22703|Q22703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoffen [[:d:Q22700|Q22700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plakeya_tiromb%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q22706|Q22706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bindernheim [[:d:Q22704|Q22704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berkshire [[:d:Q23220|Q23220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buckinghamshire [[:d:Q23229|Q23229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amtrak [[:d:Q23239|Q23239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Essex [[:d:Q23240|Q23240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Surrey [[:d:Q23276|Q23276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kent [[:d:Q23298|Q23298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Audi [[:d:Q23317|Q23317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westmorland [[:d:Q23326|Q23326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huntingdonshire [[:d:Q23330|Q23330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sussex [[:d:Q23346|Q23346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft [[:d:Q23350|Q23350]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Ft [[:d:Q23355|Q23355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abraham_Maslow [[:d:Q23357|Q23357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cumberland [[:d:Q23360|Q23360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_kogn%C3%AEt%C3%AEv [[:d:Q23373|Q23373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Auguste_Dominique_Ingres [[:d:Q23380|Q23380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bav%C3%AA_me [[:d:Q23393|Q23393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gol [[:d:Q23397|Q23397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_Orsay%C3%AA [[:d:Q23402|Q23402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Alanistan%C3%AA [[:d:Q23427|Q23427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Honaka_zanist%C3%AE [[:d:Q24925|Q24925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Watt [[:d:Q25236|Q25236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Volt [[:d:Q25250|Q25250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nixte [[:d:Q25257|Q25257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ca_Mau [[:d:Q25262|Q25262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meteoroloj%C3%AE [[:d:Q25261|Q25261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pileya_Celsius [[:d:Q25267|Q25267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pis%C3%AEkan [[:d:Q25265|Q25265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pri%C5%9Ft%C3%AEna [[:d:Q25270|Q25270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Estgeha_Valageh%C3%AA_ya_Navnetewey%C3%AE [[:d:Q25271|Q25271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_ziman%C3%AAn_afr%C3%AEkay%C3%AE_%C3%BB_asyay%C3%AE [[:d:Q25268|Q25268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_kod%C3%AAn_ISO_y%C3%AAn_dewletan [[:d:Q25275|Q25275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaqaviy%C3%AA_gewr [[:d:Q25273|Q25273]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezotop [[:d:Q25276|Q25276]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da_Nang [[:d:Q25282|Q25282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da_Lat [[:d:Q25281|Q25281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAjnak [[:d:Q25284|Q25284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giran%C3%AE [[:d:Q25288|Q25288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbata_ziman%C3%AE [[:d:Q25295|Q25295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/2_b.z. [[:d:Q25298|Q25298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sih_%C3%BB_%C5%9Fe%C5%9F_D%C3%AEmen%C3%AAn_%C3%87iyay%C3%AA_Fuji [[:d:Q227494|Q227494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alessandro_Nesta [[:d:Q227892|Q227892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yanni [[:d:Q234716|Q234716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Rizgariya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q234738|Q234738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinet [[:d:Q234764|Q234764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellah [[:d:Q234801|Q234801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%BBr_II [[:d:Q234860|Q234860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gasor [[:d:Q235052|Q235052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fir%C3%AE%C5%9Fte [[:d:Q235113|Q235113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkdana_%C5%9Earistanan [[:d:Q235193|Q235193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilary_Hahn [[:d:Q235406|Q235406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ikurri%C3%B1a [[:d:Q235475|Q235475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEparxiya [[:d:Q235494|Q235494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reqa_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q235563|Q235563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sal%C3%AAn_hevpar_y%C3%AAn_bi_roja_s%C3%AA%C5%9Fem%C3%AA_dest_p%C3%AA_kiriye [[:d:Q235684|Q235684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEst%C3%AEng [[:d:Q235757|Q235757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henter%C3%AEk [[:d:Q235783|Q235783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi_xatir%C3%AA_s%C3%AElehan_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q235795|Q235795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Natacha_Atlas [[:d:Q235896|Q235896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hadise [[:d:Q236047|Q236047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emrah_Erdo%C4%9Fan [[:d:Q236920|Q236920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ealhswith [[:d:Q242670|Q242670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WinRAR [[:d:Q242747|Q242747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deng%C3%AA_sekin%C3%AE_y%C3%AA_dul%C3%AAv%C3%AE_y%C3%AA_bilerz [[:d:Q242797|Q242797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rast [[:d:Q242863|Q242863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolar%C3%AA_Tr%C3%AEn%C3%AEdad_%C3%BB_Tobago [[:d:Q242890|Q242890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%A8s [[:d:Q243135|Q243135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zebray%C3%AA_%C3%A7iyayan [[:d:Q243213|Q243213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%AEn [[:d:Q250090|Q250090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kir%C3%AAc [[:d:Q250423|Q250423]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selax [[:d:Q250504|Q250504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9moins [[:d:Q250666|Q250666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%BBs [[:d:Q253143|Q253143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Kade%C5%9F%C3%AA [[:d:Q253155|Q253155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servet_Kocakaya [[:d:Q2274151|Q2274151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A7eb%C3%BBn [[:d:Q2274559|Q2274559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WebMoney [[:d:Q2344958|Q2344958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_sumeran [[:d:Q2345840|Q2345840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedre [[:d:Q2349675|Q2349675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nab%C3%AE [[:d:Q2351863|Q2351863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorasan [[:d:Q2352322|Q2352322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zewac%C3%AAn_Muhemmed [[:d:Q2354223|Q2354223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aiden_Ashley [[:d:Q2355026|Q2355026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehkam [[:d:Q2357930|Q2357930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komkujiya_Tilzeter%C3%AA [[:d:Q2359563|Q2359563]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Har%C3%AEvarman [[:d:Q2359577|Q2359577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Elah%C3%BBekber [[:d:Q2359589|Q2359589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Todd_Fuller [[:d:Q2359600|Q2359600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mox [[:d:Q2360881|Q2360881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Azerbaycan%C3%AA [[:d:Q2361612|Q2361612]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sar%C3%AEz [[:d:Q2364235|Q2364235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lezgistan [[:d:Q2365056|Q2365056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sumernas%C3%AE [[:d:Q2365225|Q2365225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erl%C3%AEk [[:d:Q2366098|Q2366098]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAman_Heleb%C3%AE [[:d:Q2425997|Q2425997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ariyawerte [[:d:Q2428240|Q2428240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cam%C3%BB%C5%9Fvan [[:d:Q2429250|Q2429250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_mo%C5%9Fek%C3%AAn_S-500 [[:d:Q2502230|Q2502230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/U%C4%9Fur_%C5%9Eahin [[:d:Q2505089|Q2505089]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azadistan [[:d:Q2506068|Q2506068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Ke%C3%A7a_Qir%C3%AAl [[:d:Q2506536|Q2506536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gugalanna [[:d:Q2532233|Q2532233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scootera_elektr%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q23504115|Q23504115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebza_av%C3%AA_ya_helandin%C3%AA_1B [[:d:Q23581841|Q23581841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Natalie_Minko [[:d:Q23661783|Q23661783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garnik_Asatrian [[:d:Q23697725|Q23697725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Minbic%C3%AA [[:d:Q23701421|Q23701421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_%C5%9Eukr%C3%AE_Baban%C3%AE [[:d:Q24289734|Q24289734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_balafirgeha_Ataturk_a_Stembol%C3%AA_ya_2016an [[:d:Q25007917|Q25007917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:2017_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q25075464|Q25075464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avah%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan_%C3%BB_cureyan [[:d:Q25319674|Q25319674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_cot_%C3%BB_kit [[:d:Q25625006|Q25625006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golgul%C3%AE [[:d:Q25625007|Q25625007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEvron [[:d:Q25625012|Q25625012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C4%B1rdaran [[:d:Q25625023|Q25625023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AAz [[:d:Q25625031|Q25625031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt%C3%BBnova [[:d:Q25625036|Q25625036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%95%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C [[:d:Q25625047|Q25625047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArg%C3%AAt [[:d:Q25625054|Q25625054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fira_Dorika [[:d:Q25625058|Q25625058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fan_Erba%C5%9F [[:d:Q25625065|Q25625065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diljen_Ron%C3%AE [[:d:Q25625100|Q25625100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beluka_%C5%9E%C3%AEvareza [[:d:Q25625139|Q25625139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_Axay%C3%AA_Ew%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q25625142|Q25625142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Histrek [[:d:Q25625140|Q25625140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Ebay [[:d:Q25625162|Q25625162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Mor_Aday [[:d:Q25625161|Q25625161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed%C3%AA_D%C3%AEnewer%C3%AE [[:d:Q25625194|Q25625194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelheya_Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q25625217|Q25625217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByer%C3%AAn_Giyad%C3%AEn%C3%AA_2015 [[:d:Q25625224|Q25625224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekin_Wan [[:d:Q25625231|Q25625231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_y%C3%AAn_7%27%C3%AA_hez%C3%AErana_2015%27an_li_Rihay%C3%AA [[:d:Q25625237|Q25625237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hudutk%C3%B6y [[:d:Q25625247|Q25625247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ey_Ni%C5%9Ft%C3%AEman [[:d:Q25625255|Q25625255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez%C3%AEziye [[:d:Q25625256|Q25625256]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhadvan_John [[:d:Q25625257|Q25625257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensar_Beyt_el-Meqd%C3%AEs [[:d:Q25625266|Q25625266]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cund_el-X%C3%AElefe [[:d:Q25625269|Q25625269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gul%C3%AA_%C3%A7iqer [[:d:Q25625291|Q25625291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ikram_O%C4%9Fuz [[:d:Q25625295|Q25625295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Germay%C3%AE [[:d:Q25625311|Q25625311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawercan [[:d:Q25625315|Q25625315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berxwedana_S%C3%BBr%C3%AA,_2015-2016 [[:d:Q25625318|Q25625318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAmxo [[:d:Q25625343|Q25625343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed%C3%AA_Merwan [[:d:Q25625340|Q25625340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fantast%C3%AEk [[:d:Q25625346|Q25625346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hus%C3%AAn_ibn_El%C3%AE [[:d:Q25625348|Q25625348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez_a%C5%9Fiq%C3%AA_ke%C3%A7ika_Barzan%C3%AE_me! [[:d:Q25625368|Q25625368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_Parlemen%C3%AE [[:d:Q25625379|Q25625379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husamed%C3%AEn%C3%AA_%C3%87eleb%C3%AE [[:d:Q25625387|Q25625387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avay%C3%AE [[:d:Q25625390|Q25625390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhad_Bir%C3%BBsk_Tugan [[:d:Q25625399|Q25625399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birc_(st%C3%AArk) [[:d:Q25625414|Q25625414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdeha_(mar) [[:d:Q25625440|Q25625440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_ziman%C3%AA_kurd%C3%AE [[:d:Q25630436|Q25630436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Notron [[:d:Q2348|Q2348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerhard_Schr%C3%B6der [[:d:Q2530|Q2530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obernai [[:d:Q22727|Q22727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haguenau [[:d:Q22730|Q22730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hettange-Grande [[:d:Q22739|Q22739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanfen [[:d:Q22743|Q22743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouxwiller,_Bas-Rhin [[:d:Q22740|Q22740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saverne [[:d:Q22741|Q22741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nouilly [[:d:Q22747|Q22747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2teau-Salins [[:d:Q22745|Q22745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Algrange [[:d:Q22751|Q22751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lorentzen,_Bas-Rhin [[:d:Q22749|Q22749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bitche [[:d:Q22754|Q22754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montigny-l%C3%A8s-Metz [[:d:Q22752|Q22752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barr,_Bas-Rhin [[:d:Q22758|Q22758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Spicheren [[:d:Q22756|Q22756]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Scy-Chazelles [[:d:Q22757|Q22757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C5%93rth [[:d:Q22762|Q22762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilwisheim [[:d:Q22766|Q22766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Altenheim [[:d:Q22767|Q22767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bischoffsheim [[:d:Q22764|Q22764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duttlenheim [[:d:Q22771|Q22771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adamswiller [[:d:Q22769|Q22769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dachstein,_Bas-Rhin [[:d:Q22775|Q22775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernardvill%C3%A9 [[:d:Q22772|Q22772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dangolsheim [[:d:Q22773|Q22773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drusenheim [[:d:Q22778|Q22778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Duppigheim [[:d:Q22779|Q22779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benfeld [[:d:Q22776|Q22776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bootzheim [[:d:Q22777|Q22777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durstel [[:d:Q22782|Q22782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bossendorf [[:d:Q22781|Q22781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Achenheim [[:d:Q22784|Q22784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyar [[:d:Q23425|Q23425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fgabad [[:d:Q23438|Q23438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav [[:d:Q23442|Q23442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEvaz [[:d:Q23485|Q23485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%9F%C3%A7ena [[:d:Q23495|Q23495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arkeoloj%C3%AE [[:d:Q23498|Q23498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacansork [[:d:Q23501|Q23501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balkan [[:d:Q23522|Q23522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekvator [[:d:Q23538|Q23538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/NASA [[:d:Q23548|Q23548]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini [[:d:Q23559|Q23559]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Podgorica [[:d:Q23564|Q23564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferheng [[:d:Q23622|Q23622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berm%C3%BBda [[:d:Q23635|Q23635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tev%C5%9Fo [[:d:Q25294|Q25294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesp [[:d:Q25292|Q25292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_kelt%C3%AE [[:d:Q25293|Q25293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaq [[:d:Q25307|Q25307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_V%C3%AErj%C3%AEn_%C3%AAn_Br%C3%AEtanyay%C3%AA [[:d:Q25305|Q25305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzik%C3%AA_nas [[:d:Q25311|Q25311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_kul%C3%AElkdar [[:d:Q25314|Q25314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Phan_Thiet [[:d:Q25315|Q25315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_sp%C3%AE [[:d:Q25317|Q25317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik_(Canidae) [[:d:Q25324|Q25324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bersorik [[:d:Q25334|Q25334]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiyan_(fiz%C3%AEk) [[:d:Q25342|Q25342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Romay%C3%AA [[:d:Q237480|Q237480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenk%C3%AA_sekin%C3%AE_y%C3%AA_dul%C3%AAv%C3%AE_y%C3%AA_bilerz [[:d:Q237623|Q237623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ga_(nivi%C5%9F) [[:d:Q237993|Q237993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEmyaya_nukleer [[:d:Q243545|Q243545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bucaramanga [[:d:Q243766|Q243766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kindirl%C3%AAdan [[:d:Q244158|Q244158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Artsax [[:d:Q244165|Q244165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Griesheim-sur-Souffel [[:d:Q244203|Q244203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guadix [[:d:Q244324|Q244324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_Misir%C3%AA [[:d:Q244377|Q244377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenolkey%C3%AA_gur%C3%A7ik%C3%AA [[:d:Q251011|Q251011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Sor [[:d:Q251395|Q251395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Halloween [[:d:Q251868|Q251868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FIFA [[:d:Q253414|Q253414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beaumont,_Alberta [[:d:Q253903|Q253903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_Qureqela [[:d:Q254103|Q254103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lieucourt [[:d:Q254268|Q254268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ivana_Brli%C4%87-Ma%C5%BEurani%C4%87 [[:d:Q254383|Q254383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andelarre [[:d:Q254847|Q254847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fesal%C3%AE_(kilor) [[:d:Q254979|Q254979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biradost [[:d:Q255096|Q255096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_%C3%8Enan [[:d:Q2376131|Q2376131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F%C3%BBr_rojava [[:d:Q2381698|Q2381698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tintenfisch [[:d:Q2435944|Q2435944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taleqan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q2438558|Q2438558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D-pad [[:d:Q2445850|Q2445850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AEm%C3%BBs [[:d:Q2510835|Q2510835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komeleya_Arkada%C5%9F [[:d:Q2511286|Q2511286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajirao_I [[:d:Q2514706|Q2514706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semyon_K%C3%AErsanov [[:d:Q2519739|Q2519739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87obanmez [[:d:Q2535293|Q2535293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_berbiran [[:d:Q2543932|Q2543932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_S%C3%BBriya_Demokrat%C3%AEk [[:d:Q23701409|Q23701409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_nex%C5%9Feyan [[:d:Q23706330|Q23706330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eervan%C3%AA_edaleta_civak%C3%AE [[:d:Q23719438|Q23719438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Sey%C3%AEd_Mehm%C3%BBd_Axa [[:d:Q25163409|Q25163409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Li_Din%C3%AA [[:d:Q25343382|Q25343382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otokar_Ural [[:d:Q25344872|Q25344872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qelere%C5%9Fk [[:d:Q25345384|Q25345384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komele_R%C3%AAxistina_Kurdistan%C3%AA_ya_Partiya_Kom%C3%BBn%C3%AEst_a_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q25352438|Q25352438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astab%C3%AEs [[:d:Q25379732|Q25379732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C5%9F%C3%BBl%C3%AE [[:d:Q25426358|Q25426358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charkh [[:d:Q25433579|Q25433579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henri_J._Barkey [[:d:Q25473195|Q25473195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q25473951|Q25473951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parastina_gelek%C3%AE_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q25475757|Q25475757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E-Dewlet [[:d:Q25478688|Q25478688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ismail_%C3%96zen [[:d:Q25480157|Q25480157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DFK_Dainava [[:d:Q25497952|Q25497952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsbar%C3%AE [[:d:Q25624866|Q25624866]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEndowsa_Kurd%C3%AE [[:d:Q25624864|Q25624864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Aram [[:d:Q25624865|Q25624865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AAn_sem%C3%AEt%C3%AEk [[:d:Q25624870|Q25624870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_S%C3%AE [[:d:Q25624871|Q25624871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAnesaz%C3%AE [[:d:Q25624869|Q25624869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Min_%C5%9Eahtamar%C3%AA_Min [[:d:Q25624879|Q25624879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Rew%C5%9Fen [[:d:Q25624883|Q25624883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_P%C3%AAr%C3%AE [[:d:Q25624887|Q25624887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AE%C3%A7avkan%C3%AE [[:d:Q25624884|Q25624884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Payizok [[:d:Q25624885|Q25624885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_Ro%C5%9Fna [[:d:Q25624889|Q25624889]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Roja_N%C3%BB [[:d:Q25624892|Q25624892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAney%C3%AAn_B%C3%AEran%C3%AEn [[:d:Q25624897|Q25624897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxane [[:d:Q25624902|Q25624902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerika [[:d:Q25624905|Q25624905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_siru%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q25624915|Q25624915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEdon [[:d:Q25624918|Q25624918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fanxaneya_L%C3%AEs [[:d:Q25624926|Q25624926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Sewad%C3%AA [[:d:Q25624924|Q25624924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nikil%C3%AA_balindeyan [[:d:Q25624935|Q25624935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fenb%C3%AEr%C3%AE [[:d:Q25624939|Q25624939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_AVA [[:d:Q25624949|Q25624949]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurunc [[:d:Q25624953|Q25624953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pestop%C3%AEv [[:d:Q25624962|Q25624962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Belk%C3%AE [[:d:Q25624960|Q25624960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_J%26J [[:d:Q25624966|Q25624966]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEna_azad [[:d:Q25624970|Q25624970]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBviya_st%C3%BBr [[:d:Q25624968|Q25624968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Fay%C3%AA [[:d:Q25624975|Q25624975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEla_Doy%C3%AA [[:d:Q25624973|Q25624973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Resen_Revendi [[:d:Q25624986|Q25624986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojar_Wenda [[:d:Q25624984|Q25624984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xadim [[:d:Q25624988|Q25624988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_boz_a_%C3%A7ol%C3%AA [[:d:Q25624989|Q25624989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oset%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q25624994|Q25624994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xawenkar [[:d:Q25624995|Q25624995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pele%C3%A7emk [[:d:Q25624992|Q25624992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sand%C3%BBlke [[:d:Q25624993|Q25624993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebez_Hem%C3%AA_Re%C5%9F%C3%AEd [[:d:Q25624996|Q25624996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl%C3%AEstok%C3%AAn_seks%C3%AA [[:d:Q25624997|Q25624997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojan_Haz%C4%B1m [[:d:Q25625002|Q25625002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurett%C3%AEn_zaza [[:d:Q25625003|Q25625003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tihok [[:d:Q25625000|Q25625000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C5%9Fxane [[:d:Q25625010|Q25625010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyar%C3%AAk [[:d:Q25625011|Q25625011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medreseya_Axtepey%C3%AA [[:d:Q25625008|Q25625008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ker_%C3%BB_Kulik [[:d:Q25625015|Q25625015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fketak [[:d:Q25625013|Q25625013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Foy%C3%AA_Silo [[:d:Q25625016|Q25625016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malpera_Felsefevan [[:d:Q25625022|Q25625022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keysun [[:d:Q25625020|Q25625020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Midya.ru [[:d:Q25625027|Q25625027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/NewsN%C3%BB%C3%A7e [[:d:Q25625024|Q25625024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEp%C3%AAn_kurd%C3%AE_y%C3%AAn_dema_h%C3%BBriyan [[:d:Q25625028|Q25625028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEl_da%C4%9F [[:d:Q25625034|Q25625034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Personal%C3%AEzm [[:d:Q25625037|Q25625037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Topon%C3%AEmiya_kurd%C3%AE_li_dervey%C3%AE_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q25625045|Q25625045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/We%C5%9Fan%C3%AAn_Kovara_Ronah%C3%AE [[:d:Q25625051|Q25625051]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ronay%C3%AE_Onen [[:d:Q25625049|Q25625049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Memundi [[:d:Q25625052|Q25625052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyka_t%C3%AAkiliy%C3%AA [[:d:Q25625059|Q25625059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serkuran [[:d:Q25625107|Q25625107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_L%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_ya_%C4%B0smail_Be%C5%9Fik%C3%A7i [[:d:Q25625104|Q25625104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veniyas%C3%AEn [[:d:Q25625109|Q25625109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyl_%C3%BB_Mecn%C3%BBn [[:d:Q25625112|Q25625112]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Kodo_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q25625117|Q25625117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmogon%C3%AE [[:d:Q25625138|Q25625138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AEney%C3%AAn_Elektr%C3%AEk [[:d:Q25625143|Q25625143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kozmoloj%C3%AE [[:d:Q25625141|Q25625141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahmut_Oz%C3%A7elik [[:d:Q25625144|Q25625144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyoya_Bexday%C3%AA [[:d:Q25625159|Q25625159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AE [[:d:Q25625163|Q25625163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtingeh [[:d:Q25625164|Q25625164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mutesewif [[:d:Q25625169|Q25625169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parz%C3%BBn [[:d:Q25625187|Q25625187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kurd%C3%AEyi_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q25625199|Q25625199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdish_Cultural_Center_of_Illinois [[:d:Q25625226|Q25625226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Xebat%C3%AAn_Kurdolojiy%C3%AA [[:d:Q25625225|Q25625225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kawa_%C5%9E%C3%AAx%C3%AA [[:d:Q25625230|Q25625230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jesper_S%C3%B6der [[:d:Q25625234|Q25625234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAngava_%C5%9Eeh%C3%AEd_Fermandar_R%C3%BBbar_Qami%C5%9Flo [[:d:Q25625240|Q25625240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Gel_a_Demokrat%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q25625245|Q25625245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melet%C3%AE_Kevn [[:d:Q25625254|Q25625254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AArd%C3%AAs%C3%AE [[:d:Q25625267|Q25625267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kawa_Onatli [[:d:Q25625265|Q25625265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%AEbane [[:d:Q25625279|Q25625279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEjadperestiya_tirkan_li_dij%C3%AE_kurdan [[:d:Q25625294|Q25625294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Der%27a [[:d:Q25625326|Q25625326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeha_Qin%C3%AAtra [[:d:Q25625335|Q25625335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kul%C3%AElka_N%C3%AEsan%C3%AA [[:d:Q25625332|Q25625332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newala_Qoriy%C3%AA [[:d:Q25625341|Q25625341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kof%C3%AE [[:d:Q25625374|Q25625374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%AA_R%C3%AE%C5%9Fe [[:d:Q25625373|Q25625373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmediye [[:d:Q25625397|Q25625397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBn%C3%AEs [[:d:Q25625403|Q25625403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Operasyona_Reqay%C3%AA [[:d:Q25625400|Q25625400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(st%C3%AArk) [[:d:Q25625413|Q25625413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Westan_(qeza) [[:d:Q25625421|Q25625421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soran%C3%AEzm_(ziman) [[:d:Q25625425|Q25625425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tabloya_dengd%C3%AAr%C3%AAn_AFN_(IPA) [[:d:Q25625438|Q25625438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojava_(Xerq) [[:d:Q25625474|Q25625474]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merz_(her%C3%AAm) [[:d:Q25625492|Q25625492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fahir%C3%AE_Kurd_%C3%BB_Kurdistan_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q25625513|Q25625513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCrtler_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q25625518|Q25625518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyan_%C3%BB_Felsefeya_Mens%C3%BBr%C3%AA_Hallac_%E2%80%98Enel_Heq%E2%80%99_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q25625517|Q25625517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeredax_(nav%C3%A7e) [[:d:Q25630515|Q25630515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:ISO_639_nav%C3%AA_tl [[:d:Q26093397|Q26093397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eabaz [[:d:Q137474876|Q137474876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Visual_Basic [[:d:Q2378|Q2378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teleskopa_Fezay%C3%AA_ya_Hubble [[:d:Q2513|Q2513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyk [[:d:Q2537|Q2537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rowan_Atkinson [[:d:Q23760|Q23760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_Vegas [[:d:Q23768|Q23768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filist%C3%AEn_(her%C3%AAm) [[:d:Q23792|Q23792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deh [[:d:Q23806|Q23806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmara_atom%C3%AE [[:d:Q23809|Q23809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ee [[:d:Q23834|Q23834]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demsal [[:d:Q24384|Q24384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bokm%C3%A5l [[:d:Q25167|Q25167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_nynorsk [[:d:Q25164|Q25164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Titanic [[:d:Q25173|Q25173]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEkar [[:d:Q25341|Q25341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banevank [[:d:Q25345|Q25345]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBrek [[:d:Q25354|Q25354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leglega_sp%C3%AE [[:d:Q25352|Q25352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%AEndar [[:d:Q25356|Q25356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirgurg [[:d:Q25357|Q25357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qalikdar [[:d:Q25364|Q25364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Drama [[:d:Q25372|Q25372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoname [[:d:Q25379|Q25379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9Fbe%C5%9Fe [[:d:Q25376|Q25376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%AEban [[:d:Q25381|Q25381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirika_re%C5%9F [[:d:Q25386|Q25386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_%C5%9Faxdar [[:d:Q25384|Q25384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eah%C3%AEn [[:d:Q25385|Q25385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerd%C3%AAle [[:d:Q25388|Q25388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Newark,_N%C3%BB_Jersey [[:d:Q25395|Q25395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bilbil_(balinde) [[:d:Q25393|Q25393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leglega_re%C5%9F [[:d:Q25398|Q25398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBya_lal [[:d:Q25402|Q25402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Narewan [[:d:Q25403|Q25403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_st%C3%AAregulan [[:d:Q25400|Q25400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiraka_bikumik [[:d:Q25405|Q25405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAj%C3%AEnk [[:d:Q25408|Q25408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4ster%C3%A5s [[:d:Q25412|Q25412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darkutok [[:d:Q25439|Q25439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBze [[:d:Q25437|Q25437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirmiraviya_re%C5%9F [[:d:Q25440|Q25440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Holosen [[:d:Q25445|Q25445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_amazigh [[:d:Q25448|Q25448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEq [[:d:Q25469|Q25469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serre%C5%9Fe [[:d:Q25485|Q25485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qaj [[:d:Q25618|Q25618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevz [[:d:Q29993|Q29993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vat%C3%AEkan [[:d:Q237|Q237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Eiffel [[:d:Q243|Q243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Java_(ziman%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA) [[:d:Q251|Q251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart [[:d:Q254|Q254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%BBre [[:d:Q245005|Q245005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rolyef [[:d:Q245117|Q245117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_Aeoliyan [[:d:Q255331|Q255331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xurrem_Siltan [[:d:Q255809|Q255809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%A7eya_Liezen%C3%AA [[:d:Q255834|Q255834]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amalocichla [[:d:Q256016|Q256016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Egn%C3%AEmbr%C3%AEt [[:d:Q256438|Q256438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBs_(riwek) [[:d:Q257106|Q257106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aigen_im_Ennstal [[:d:Q257539|Q257539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_federal_%C3%AAn_Awistiryay%C3%AA [[:d:Q261543|Q261543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_%C4%B0nan%C3%A7 [[:d:Q269216|Q269216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_ceredaran [[:d:Q269303|Q269303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Hallett_Carr [[:d:Q274764|Q274764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_Mezin_a_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q274918|Q274918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAl [[:d:Q274988|Q274988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Hood [[:d:Q275662|Q275662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belavb%C3%BBna_%C3%AEslam%C3%AA [[:d:Q275918|Q275918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sara_Teasdale [[:d:Q276013|Q276013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarokat%C3%AE [[:d:Q276258|Q276258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mesc%C3%AEda_Quba [[:d:Q276569|Q276569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojava,_%C3%9Bganda [[:d:Q2559188|Q2559188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Rojhilat,_%C3%9Bganda [[:d:Q2559220|Q2559220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Bakur,_%C3%9Bganda [[:d:Q2559686|Q2559686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azady.nl [[:d:Q2568003|Q2568003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBstan [[:d:Q2569925|Q2569925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senato [[:d:Q2570643|Q2570643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Delal [[:d:Q2571655|Q2571655]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fars_Ermenistan [[:d:Q2571688|Q2571688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Efxanistan%C3%AA [[:d:Q2572849|Q2572849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rinkeby [[:d:Q2575195|Q2575195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadweriya_%C5%9Firketan [[:d:Q2609670|Q2609670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87igin%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q2610703|Q2610703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezareta_kar%C3%AAn_dervey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q2612487|Q2612487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telb%C3%AEye [[:d:Q2616942|Q2616942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guram_Zaxarov%C3%AE%C3%A7_Acoyev [[:d:Q2619729|Q2619729]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_Nazca [[:d:Q2620036|Q2620036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%9Ftina_nam%C3%BBs%C3%AA [[:d:Q2691275|Q2691275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAaramiy%C3%AAn_hest%C3%AE_y%C3%AAn_zarokatiy%C3%AA [[:d:Q2692145|Q2692145]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maher_Zain [[:d:Q2750368|Q2750368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnemaya_kurd%C3%AE [[:d:Q2750761|Q2750761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sportske_novosti [[:d:Q2750982|Q2750982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqer%C3%AE [[:d:Q2751223|Q2751223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9Fa_ferd%C3%AE [[:d:Q2755547|Q2755547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuntaur [[:d:Q2756380|Q2756380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Ftaran [[:d:Q2756466|Q2756466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerewan [[:d:Q2756511|Q2756511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mansa_Konko [[:d:Q2756523|Q2756523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkosyaya_Bakur [[:d:Q2762100|Q2762100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakka [[:d:Q2762648|Q2762648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kunc%C3%AE [[:d:Q2763698|Q2763698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belwa [[:d:Q25544664|Q25544664]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_ke%C3%A7elok_3_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q25625460|Q25625460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Homoseksuel%C3%AE [[:d:Q25631289|Q25631289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boz%C3%AA_S%C3%AEna [[:d:Q25649435|Q25649435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/N%C3%AEhat_%C3%87irr [[:d:Q25664152|Q25664152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/M%C3%AEraz_(alb%C3%BBm) [[:d:Q25664297|Q25664297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB [[:d:Q25714577|Q25714577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xil%C3%A7 [[:d:Q25624868|Q25624868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_%C3%AAz%C3%AEd%C3%AE [[:d:Q25624875|Q25624875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_pehlew%C3%AE [[:d:Q25624872|Q25624872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xet%C3%AAn_mas%C3%AE_sorat%C3%AE [[:d:Q25624873|Q25624873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eara_Toksin [[:d:Q25624876|Q25624876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zagona_Dalton [[:d:Q25624882|Q25624882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAhr [[:d:Q25624880|Q25624880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87g [[:d:Q25624881|Q25624881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esma%C3%AEl_Deniz [[:d:Q25624886|Q25624886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_B%C3%AEra_Welat [[:d:Q25624891|Q25624891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerbik [[:d:Q25624888|Q25624888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEroka_Du_Ez%C3%AEzan [[:d:Q25624894|Q25624894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekitiya_Jin%C3%AAn_Rojhilat%C3%AA_Kurdistan [[:d:Q25624895|Q25624895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Demokrat%C3%AEk_a_Gel%C3%AA_Kurd [[:d:Q25624898|Q25624898]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ed [[:d:Q25624896|Q25624896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tudes_kurdes [[:d:Q25624901|Q25624901]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivirar [[:d:Q25624912|Q25624912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zindek%C3%AE [[:d:Q25624913|Q25624913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epk%C3%AE [[:d:Q25624916|Q25624916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_sem%C3%AEt%C3%AEk [[:d:Q25624917|Q25624917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xo%C5%9Fnav [[:d:Q25624922|Q25624922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyareta_Bamusk%C3%AA [[:d:Q25624920|Q25624920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eilediz%C3%AA [[:d:Q25624930|Q25624930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerab%C3%AE [[:d:Q25624931|Q25624931]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87afa [[:d:Q25624928|Q25624928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirx%C3%AEtik [[:d:Q25624934|Q25624934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahya_Menek%C5%9Fe [[:d:Q25624932|Q25624932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Mamostey%C3%AAn_Kurd [[:d:Q25624938|Q25624938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zad [[:d:Q25624936|Q25624936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeketiya_Q%C3%BBtabiy%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q25624943|Q25624943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fema_Re%C5%9F [[:d:Q25624944|Q25624944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xuristan%C3%AE [[:d:Q25624951|Q25624951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAwa_%C3%AAlim [[:d:Q25624955|Q25624955]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Meley%C3%AAn_Welatpar%C3%AAz [[:d:Q25624952|Q25624952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEn [[:d:Q25624956|Q25624956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeh%C3%AEdan_-_Gir%C3%AA_Bes%C3%AA [[:d:Q25624964|Q25624964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eebe%C5%9F [[:d:Q25624969|Q25624969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Harvard [[:d:Q25624979|Q25624979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiyasvend [[:d:Q25624980|Q25624980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ingo [[:d:Q25624991|Q25624991]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Alasko [[:d:Q25625018|Q25625018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziyaretgeha_Uz%C3%AAr_P%C3%AAxember,_Besre [[:d:Q25625026|Q25625026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx%C3%AA_zirav [[:d:Q25625148|Q25625148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87emp%C3%AEr%C3%AE [[:d:Q25625166|Q25625166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEna_ziman [[:d:Q25625174|Q25625174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerka_zera [[:d:Q25625172|Q25625172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_dewleta_Tirk%C3%AE_li_dij%C3%AE_kurdan_2015 [[:d:Q25625227|Q25625227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimannasiya_teor%C3%AEk [[:d:Q25625238|Q25625238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEreta_Se%C3%AEd%C3%AA_N%C3%BBrs%C3%AE_li_kurdan [[:d:Q25625271|Q25625271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_Momina_Mirada [[:d:Q25625272|Q25625272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zivistan_%C3%BB_baweriy%C3%AAn_kurd%C3%AAn_Xorasan%C3%AA [[:d:Q25625289|Q25625289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Fema_Sor_li_nav_kurd%C3%AAn_Xorasan%C3%AA [[:d:Q25625292|Q25625292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Zergan%C3%AA [[:d:Q25625349|Q25625349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Easwar_Mame [[:d:Q25625369|Q25625369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAx_(%C3%AAzd%C3%AE) [[:d:Q25625419|Q25625419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aliy%C3%AA [[:d:Q25625416|Q25625416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Azad_(malper) [[:d:Q25625423|Q25625423]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehmaran_(ajal) [[:d:Q25625420|Q25625420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEro_(qeza) [[:d:Q25625424|Q25625424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xencer_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q25625431|Q25625431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_Kurd%C3%AE_(pirt%C3%BBk,_2009) [[:d:Q25625428|Q25625428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElan_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q25625429|Q25625429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ze_(t%C3%AEp) [[:d:Q25625434|Q25625434]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ahardowal%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q25625436|Q25625436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eedad%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q25625437|Q25625437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEreta_Qaz%C3%AE_Mihemed [[:d:Q25625441|Q25625441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataKoord [[:d:Q26905440|Q26905440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirkeriya_dewleta_tirk_li_bakur%C3%AA_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q27628424|Q27628424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEtan_(heyv) [[:d:Q2565|Q2565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund [[:d:Q25222|Q25222]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serok%C3%AA_Almanyay%C3%AA [[:d:Q25223|Q25223]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sterl%C3%AEna_ingl%C3%AEz%C3%AE [[:d:Q25224|Q25224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guernsey [[:d:Q25230|Q25230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angu%C3%AEla [[:d:Q25228|Q25228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benetice [[:d:Q25232|Q25232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qijak [[:d:Q25565|Q25565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ume%C3%A5 [[:d:Q25579|Q25579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_b%C3%AAguh [[:d:Q25587|Q25587]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevrist [[:d:Q25662|Q25662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96rebro [[:d:Q25732|Q25732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBte [[:d:Q25740|Q25740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_%C5%9Fev%C3%AA [[:d:Q25756|Q25756]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erana_Mezin [[:d:Q25763|Q25763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werdeka_golan [[:d:Q25761|Q25761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kund%C3%AA_goran [[:d:Q25769|Q25769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boqije [[:d:Q25777|Q25777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEr [[:d:Q26106|Q26106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4xj%C3%B6 [[:d:Q26152|Q26152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Rojhilat [[:d:Q27468|Q27468]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Rojava [[:d:Q27496|Q27496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewropaya_Navend%C3%AE [[:d:Q27509|Q27509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmaroka_d%C3%AEwaran [[:d:Q27532|Q27532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehing [[:d:Q27589|Q27589]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiat [[:d:Q27597|Q27597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amer%C3%AEkaya_Nav%C3%AEn [[:d:Q27611|Q27611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven [[:d:Q255|Q255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Graie [[:d:Q257768|Q257768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Sor_(%C3%A7em) [[:d:Q257785|Q257785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bextiyar%C3%AE [[:d:Q257829|Q257829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewlekariya_netewey%C3%AE [[:d:Q258307|Q258307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motorola [[:d:Q259011|Q259011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alopochen [[:d:Q259050|Q259050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnbrom%C3%AEd [[:d:Q259311|Q259311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErhebok [[:d:Q259745|Q259745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Westinghouse [[:d:Q262367|Q262367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEma_Semer [[:d:Q262364|Q262364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEnom%C3%AE [[:d:Q262759|Q262759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Totem [[:d:Q263443|Q263443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nota [[:d:Q263478|Q263478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astara,_Azerbaycan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q269680|Q269680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ei%C3%AEtiya_dozdeh_%C3%AEmaman [[:d:Q269785|Q269785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEnnas%C3%AE [[:d:Q269915|Q269915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lenkeran_(nav%C3%A7e) [[:d:Q269986|Q269986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEney%C3%AAn_Parastina_Gel [[:d:Q277036|Q277036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanifing [[:d:Q277397|Q277397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azadiya_raman%C3%AA [[:d:Q277569|Q277569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%26W_Restaurants [[:d:Q277641|Q277641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curey%C3%AAn_b%C3%AAparastin [[:d:Q278113|Q278113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEr%C3%AA_bej%C3%AE [[:d:Q278515|Q278515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andran%C3%AEk_Ozanyan [[:d:Q278864|Q278864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Crispus_Attucks [[:d:Q288241|Q288241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Thomas_Stead [[:d:Q288301|Q288301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chenevrey-et-Morogne [[:d:Q289697|Q289697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hubel [[:d:Q289933|Q289933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Akta%C5%9F [[:d:Q289950|Q289950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumoka_Qefqaz%C3%AA [[:d:Q2586143|Q2586143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohra_Sil%C3%AAman [[:d:Q2594210|Q2594210]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Alexis_Ponson_du_Terrail [[:d:Q2595750|Q2595750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rich_Skrenta [[:d:Q2622648|Q2622648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayd%C4%B1nl%C4%B1k_(rojname) [[:d:Q2623367|Q2623367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeladiz%C3%AA [[:d:Q2625858|Q2625858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakuk [[:d:Q2625867|Q2625867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeraneq [[:d:Q2626865|Q2626865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raver [[:d:Q2628801|Q2628801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Irini_Merkouri [[:d:Q2629014|Q2629014]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzkend [[:d:Q2630092|Q2630092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heko [[:d:Q2630142|Q2630142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bay%C3%AAsis [[:d:Q2630445|Q2630445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEkek [[:d:Q2630625|Q2630625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanoya_radyoy%C3%AA [[:d:Q2635894|Q2635894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Etnoarkeoloj%C3%AE [[:d:Q2638294|Q2638294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tekn%C3%AEk [[:d:Q2695280|Q2695280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kerbe%C5%9F%C3%AA_Re%C5%9F [[:d:Q2700500|Q2700500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aepypodius [[:d:Q2700549|Q2700549]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Filet-O-Fish [[:d:Q2705946|Q2705946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_aktor%C3%AAn_f%C3%AElm%C3%AAn_pornograf%C3%AEk_%C3%AAn_gey [[:d:Q2774274|Q2774274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemwelatiya_c%C3%AEhan%C3%AE [[:d:Q2785021|Q2785021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baran_Rizgar [[:d:Q2883809|Q2883809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%9Fe_Barazan%C3%AE [[:d:Q2893194|Q2893194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewldana_p%C3%AAkan%C3%AEna_derbeya_le%C5%9Fker%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA_2016 [[:d:Q25906338|Q25906338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konseya_A%C5%9Ftiy%C3%AA_ya_Serbaz%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q25906530|Q25906530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tijen_Kara%C5%9F [[:d:Q25909292|Q25909292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengsaziya_kurd%C3%AE [[:d:Q25954185|Q25954185]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Per%C3%BB [[:d:Q27051293|Q27051293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adel_Bakawan [[:d:Q27067370|Q27067370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezeba_Firat%C3%AA_2016-2017 [[:d:Q27761867|Q27761867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Z%C3%AArzewan [[:d:Q28806346|Q28806346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman/dane [[:d:Q28813009|Q28813009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hestiy%C3%AAn_mil_%C3%BB_dest [[:d:Q28828068|Q28828068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gabon [[:d:Q28832562|Q28832562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PlayerUnknown%27s_Battlegrounds [[:d:Q28937399|Q28937399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mal%C3%AE [[:d:Q28967067|Q28967067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Qeter [[:d:Q28967079|Q28967079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sudan [[:d:Q28967086|Q28967086]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diana_Nammi [[:d:Q28973035|Q28973035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kamer%C3%BBn [[:d:Q28975390|Q28975390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/C%C3%AEb%C3%BBt%C3%AE [[:d:Q28975657|Q28975657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ta%C5%9Fkend [[:d:Q269|Q269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_(oblast) [[:d:Q2702|Q2702]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Santiago_de_Chile [[:d:Q2887|Q2887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Belar%C3%BBs%C3%AA [[:d:Q2895|Q2895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riwek%C3%AAn_tovdar [[:d:Q25814|Q25814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhandar%C3%AA_rast [[:d:Q25833|Q25833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEvanok [[:d:Q25909|Q25909]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C5%9Fk [[:d:Q25916|Q25916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beytika_dahlan [[:d:Q25968|Q25968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_%C3%A7avmarkan [[:d:Q26229|Q26229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acar_(gel) [[:d:Q26291|Q26291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C5%9Fo [[:d:Q26297|Q26297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAcanik [[:d:Q26302|Q26302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Cook [[:d:Q26988|Q26988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp_(cins) [[:d:Q27022|Q27022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shaka_Zulu [[:d:Q27695|Q27695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:BR [[:d:Q27798|Q27798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xr%C3%AEstadelf%C3%AE [[:d:Q27827|Q27827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%BBmker%C3%AE [[:d:Q28823|Q28823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_ko%C3%A7%C3%AE [[:d:Q28892|Q28892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEk [[:d:Q28922|Q28922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erlendaya_Bakur [[:d:Q26|Q26]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar%C3%AA_ax%C3%AA [[:d:Q259945|Q259945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hessenheim [[:d:Q259952|Q259952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfred_Gusenbauer [[:d:Q260037|Q260037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEzalok [[:d:Q260482|Q260482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Megan_Rapinoe [[:d:Q260725|Q260725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navg%C3%AEn%C3%AAn_hilber%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q260747|Q260747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ampelion [[:d:Q260768|Q260768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Amsterdam%C3%AA [[:d:Q260870|Q260870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_mecar%C3%AE [[:d:Q264327|Q264327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Romanyay%C3%AA [[:d:Q265309|Q265309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gray,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q265332|Q265332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hest%C3%AE [[:d:Q265868|Q265868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olivia [[:d:Q270700|Q270700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dorothy_Parker [[:d:Q270707|Q270707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mickie_James [[:d:Q270712|Q270712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C4%9Bra_Posp%C3%AD%C5%A1ilov%C3%A1-Cechlov%C3%A1 [[:d:Q270721|Q270721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anne_Sexton [[:d:Q270728|Q270728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jillian_Hall [[:d:Q270733|Q270733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puma_(cins) [[:d:Q270748|Q270748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Janet_Montgomery [[:d:Q271121|Q271121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fkok [[:d:Q271400|Q271400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bsiv%C3%AA_Aramat%C3%AE [[:d:Q271474|Q271474]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asteyax [[:d:Q271527|Q271527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le_Magnoray [[:d:Q279355|Q279355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alman%C3%AAn_Nam%C3%AEbyay%C3%AA [[:d:Q279595|Q279595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Half-Life [[:d:Q279744|Q279744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/IMessage [[:d:Q290267|Q290267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_komel%C3%AEnayan [[:d:Q290349|Q290349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tobon [[:d:Q290357|Q290357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chassey-l%C3%A8s-Montbozon [[:d:Q290556|Q290556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedrik [[:d:Q290691|Q290691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89trelles-et-la-Montbleuse [[:d:Q290835|Q290835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erra [[:d:Q290861|Q290861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heftd%C3%AAr_(Wan) [[:d:Q291045|Q291045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89tuz [[:d:Q291094|Q291094]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethia [[:d:Q292956|Q292956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%93scar_Berger [[:d:Q293194|Q293194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reha_Erdem [[:d:Q2598575|Q2598575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzimana_faris%C3%AE [[:d:Q2598965|Q2598965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_dergeh%C3%AE_ya_kezeb%C3%AE [[:d:Q2604520|Q2604520]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Goktirkan_a_rojhilat [[:d:Q2607292|Q2607292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Fer%C5%9F%C3%A7iyan [[:d:Q2638857|Q2638857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qami%C5%9Flo,_Ermenistan [[:d:Q2639831|Q2639831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arp%C3%AEtanya [[:d:Q2640158|Q2640158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Fika_mirov%C3%AE [[:d:Q2640512|Q2640512]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Hi%C5%9Fyarb%C3%BBna_Netewey%C3%AE_ya_Azerbaycana_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q2642355|Q2642355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geh%C3%AEnkeya_k%C3%AEmyay%C3%AE [[:d:Q2643251|Q2643251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cudab%C3%BBna_nijad%C3%AE_li_DYAy%C3%AA [[:d:Q2652357|Q2652357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pira_Ker%C3%A7%C3%AA [[:d:Q2652980|Q2652980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEc [[:d:Q2658115|Q2658115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhammed_Hiyabani [[:d:Q2658388|Q2658388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fbaziya_bedew%C3%AEtiy%C3%AA [[:d:Q2658935|Q2658935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burxan%C3%AEzm [[:d:Q2659042|Q2659042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babek%C5%9Fehr [[:d:Q2659162|Q2659162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikesteka_rojhilat%C3%AA_Anatolyay%C3%AA [[:d:Q2711902|Q2711902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Pervaniyan [[:d:Q2713047|Q2713047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayelet_%C5%9Eaked [[:d:Q2791686|Q2791686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esel%C3%BBye_(nav%C3%A7e) [[:d:Q2902500|Q2902500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enst%C3%AEtuya_Perestgeh%C3%AA_ya_Or%C5%9Fel%C3%AEm%C3%AA [[:d:Q2909160|Q2909160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cih%C3%BBy%C3%AAn_Rihay%C3%AA [[:d:Q2912280|Q2912280]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boks [[:d:Q2913550|Q2913550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soupy_Sales [[:d:Q2915318|Q2915318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canbolad [[:d:Q2915792|Q2915792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_DYA_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q2916054|Q2916054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plana_p%C3%AAnc_salan [[:d:Q2916326|Q2916326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezeb%C3%AAn_Kar%C3%AAn_%C5%9Eore%C5%9F%C3%AA_y%C3%AAn_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA_li_%C3%8Esra%C3%AAl [[:d:Q2916616|Q2916616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Erz%C3%AErom%C3%AA [[:d:Q2916636|Q2916636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hall_for_Memorial_National_For_Fall_Falling_Israel [[:d:Q2920806|Q2920806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyaseta_rast-%C3%A7ep [[:d:Q2921172|Q2921172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reda_wijdan%C3%AE [[:d:Q2930613|Q2930613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dobelanan_(Terfeziaceae) [[:d:Q2932328|Q2932328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xiftan [[:d:Q2932927|Q2932927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:EditAtWikidata [[:d:Q27061799|Q27061799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serstr%C3%AEk%C3%AA_kesk [[:d:Q27075785|Q27075785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEqz%C3%AEqe [[:d:Q27075852|Q27075852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serstr%C3%AEk%C3%AA_zer [[:d:Q27075864|Q27075864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Servance-Miellin [[:d:Q27139963|Q27139963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gi%C5%9Ftpirsiya_Serxweb%C3%BBna_Ketelonyay%C3%AA_ya_2017an [[:d:Q27145747|Q27145747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AA_Erebtiy%C3%AA [[:d:Q27919117|Q27919117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Virginia_Northern [[:d:Q27919420|Q27919420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alice_Weidel [[:d:Q27975838|Q27975838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Netewey%C3%AE_ya_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q29025768|Q29025768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Amer%C3%AEkaya_Bakur [[:d:Q29043059|Q29043059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/DYA_Washington [[:d:Q29046953|Q29046953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Barbados [[:d:Q29047035|Q29047035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ant%C3%AEgua_%C3%BB_Berb%C3%BBda [[:d:Q29047146|Q29047146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ertu%C4%9Frul_Edirne [[:d:Q29092335|Q29092335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_Gelin [[:d:Q29121773|Q29121773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kor%C3%AAya_Bakur [[:d:Q29128351|Q29128351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Okyan%C3%BBsa_Arkt%C3%AEk [[:d:Q29129633|Q29129633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zayenda_biyoloj%C3%AEk [[:d:Q290|Q290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornograf%C3%AE [[:d:Q291|Q291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telev%C3%AEzyon [[:d:Q289|Q289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_McCartney [[:d:Q2599|Q2599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Grimm [[:d:Q2793|Q2793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quito [[:d:Q2900|Q2900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hechecik%C3%AA_malan [[:d:Q26055|Q26055]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sundsvall [[:d:Q26476|Q26476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Te%C5%9F%C3%AElok [[:d:Q26490|Q26490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96stersund [[:d:Q26515|Q26515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_qaran [[:d:Q26538|Q26538]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyk_(teknoloj%C3%AE) [[:d:Q26540|Q26540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C5%9F%C3%AEnk [[:d:Q26578|Q26578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBkink [[:d:Q26582|Q26582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurebe%C5%9Fk [[:d:Q27066|Q27066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_dodan_%C3%BB_darspiyan [[:d:Q27147|Q27147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:DE [[:d:Q27895|Q27895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bas_(deng) [[:d:Q27911|Q27911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenor [[:d:Q27914|Q27914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kup%C3%AEnoz [[:d:Q27981|Q27981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco [[:d:Q29179|Q29179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%BBya_Willis [[:d:Q29294|Q29294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canterbury [[:d:Q29303|Q29303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87epn%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q266371|Q266371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bater%C3%AE [[:d:Q267298|Q267298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devrimci_Karargah [[:d:Q267361|Q267361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAya_Panamer%C3%AEkan [[:d:Q271839|Q271839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevz%C3%AAn_kesk [[:d:Q271844|Q271844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Curzon [[:d:Q271878|Q271878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qu%C5%9Fxaneya_hilm%C3%AA [[:d:Q271997|Q271997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Snake [[:d:Q272074|Q272074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelfrith [[:d:Q272196|Q272196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelred_I_%C5%9Fah%C3%AA_Wessex%C3%AA [[:d:Q272233|Q272233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%86thelwulf_%C5%9Fah%C3%AA_Wessex%C3%AA [[:d:Q272326|Q272326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enanna [[:d:Q272523|Q272523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daddy_Yankee [[:d:Q272591|Q272591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fber_(futbol) [[:d:Q280658|Q280658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lolan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q280726|Q280726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C3%9Brmiy%C3%AA [[:d:Q280972|Q280972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebas_III [[:d:Q281336|Q281336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samuel_J._Tilden [[:d:Q281566|Q281566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Granges-le-Bourg [[:d:Q281732|Q281732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komal%C3%AAn_Ciwanan [[:d:Q281845|Q281845]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_st%C3%AArawayan [[:d:Q282324|Q282324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEm_(t%C3%AEp) [[:d:Q293461|Q293461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BBn_(t%C3%AEp) [[:d:Q293887|Q293887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExa%C3%AAl_Pselos [[:d:Q294109|Q294109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Waw_(t%C3%AEp) [[:d:Q294274|Q294274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ye_(t%C3%AEp) [[:d:Q294574|Q294574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Leguizamo [[:d:Q295233|Q295233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEdas [[:d:Q308398|Q308398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herzog_%26_de_Meuron [[:d:Q308776|Q308776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Claude_Van_Damme [[:d:Q308840|Q308840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEsoj%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q308857|Q308857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAvebirina_Desteya_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q308905|Q308905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A_Tale_of_Two_Cities_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q308918|Q308918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_miriyan [[:d:Q309256|Q309256]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G._Stanley_Hall [[:d:Q309675|Q309675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fat_Joe [[:d:Q309888|Q309888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Malory [[:d:Q309907|Q309907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEsp%C3%AE%C5%9F [[:d:Q310095|Q310095]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinen%C3%AEs [[:d:Q310459|Q310459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xecxecok_(Neurergus) [[:d:Q310461|Q310461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacillus_thuringiensis [[:d:Q310467|Q310467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEzv%C3%AEzik [[:d:Q310465|Q310465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amborella_trichopoda [[:d:Q310470|Q310470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wesme [[:d:Q310648|Q310648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erbe%C3%AEn [[:d:Q310740|Q310740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8At%C3%AEmok%C3%AA_kur%C3%AEdir%C3%AAj [[:d:Q310850|Q310850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ik%C3%A7ike [[:d:Q310859|Q310859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aegolius [[:d:Q310862|Q310862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bexden%C3%BBs [[:d:Q310933|Q310933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heptan [[:d:Q310957|Q310957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demokrasiya_be%C5%9Fdar [[:d:Q310988|Q310988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beta-lactamase [[:d:Q311379|Q311379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Garcilaso_de_la_Vega [[:d:Q311405|Q311405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%B3nio_Guterres [[:d:Q311440|Q311440]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Escallonia [[:d:Q311780|Q311780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marmarok [[:d:Q312232|Q312232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eam%C3%AEram,_Ermenistan [[:d:Q2667068|Q2667068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avtune,_Ermenistan [[:d:Q2668099|Q2668099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emir%C3%AA_Teze [[:d:Q2669153|Q2669153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bridgette_B [[:d:Q2669628|Q2669628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Teze [[:d:Q2670556|Q2670556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babegurgur [[:d:Q2671176|Q2671176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_%C3%87ariy%C3%AA [[:d:Q2672628|Q2672628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anthipes [[:d:Q2715984|Q2715984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kolana_Pudding%C3%AA [[:d:Q2716065|Q2716065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%9Fkoj%C3%AAn_p%C3%AAl%C3%AAkirin%C3%AA [[:d:Q2720040|Q2720040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georges_Aleka_Damas [[:d:Q2720046|Q2720046]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siti_Nurhaliza [[:d:Q2725555|Q2725555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urf [[:d:Q2804929|Q2804929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Levent_T%C3%BCzel [[:d:Q2821437|Q2821437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cahit_S%C4%B1tk%C4%B1_Taranc%C4%B1 [[:d:Q2933169|Q2933169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanreq [[:d:Q2944038|Q2944038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pezmijokan [[:d:Q3082684|Q3082684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_S%C3%BBr%C3%AE_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q3083462|Q3083462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q3087607|Q3087607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnor%C3%AA_Iraq_%C3%BB_Tirkiy%C3%AA [[:d:Q3088788|Q3088788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnh%C3%AAnera_spil%C3%AA [[:d:Q3091615|Q3091615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gep%C3%AE [[:d:Q3095254|Q3095254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rapora_tekn%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q3099732|Q3099732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Be%27s%C3%AE_ya_Iraq%C3%AA [[:d:Q3108185|Q3108185]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guardian_Industries [[:d:Q3118790|Q3118790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Bartolomeyo [[:d:Q3119445|Q3119445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_%C3%87ixatan%C3%AA [[:d:Q3119451|Q3119451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urakhil [[:d:Q3120850|Q3120850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdullah_Misbahed%C3%AEn [[:d:Q26678246|Q26678246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mens%C3%BBr_Sel%C3%BBm [[:d:Q26702626|Q26702626]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fox_HD [[:d:Q26703472|Q26703472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurana_kurd%C3%AE [[:d:Q26703518|Q26703518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qraliyeta_Kurdistan [[:d:Q26703656|Q26703656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berat [[:d:Q26703713|Q26703713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAmin_M%C3%BBkr%C3%AEyan%C3%AE [[:d:Q26706789|Q26706789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilor [[:d:Q26706802|Q26706802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%A7an [[:d:Q26706805|Q26706805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdish_House_Project [[:d:Q26707594|Q26707594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0%C3%A7erde [[:d:Q27184760|Q27184760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2017 [[:d:Q28025478|Q28025478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rafal_Zwierz [[:d:Q28057590|Q28057590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Expo_Line [[:d:Q28084089|Q28084089]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkot%C3%AEn [[:d:Q28086552|Q28086552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xilxil [[:d:Q28106902|Q28106902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erkez_Hafiz_Mehmed_Pa%C5%9Fa [[:d:Q28113912|Q28113912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ogy-Montoy-Flanville [[:d:Q28124744|Q28124744]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AE_Sewz%C3%AE_Kurdistan [[:d:Q28126264|Q28126264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_N%C3%BB%C3%A7eyan_a_Hawar [[:d:Q28127435|Q28127435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barank%C3%AE [[:d:Q28134486|Q28134486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jineoloj%C3%AE [[:d:Q28136245|Q28136245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAveberiya_xweser_a_rojavaya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q28169739|Q28169739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Konsolxaneya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q28196005|Q28196005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_serdem_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan [[:d:Q28197468|Q28197468]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_sedsal_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan [[:d:Q28197469|Q28197469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAydav%C3%BBd [[:d:Q29401539|Q29401539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab [[:d:Q29562495|Q29562495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aegotheles [[:d:Q30913065|Q30913065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Talentless_Nana [[:d:Q30929752|Q30929752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslama_siyas%C3%AE [[:d:Q30970737|Q30970737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam%C5%9Fehr_Axgol [[:d:Q31067254|Q31067254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C5%9Fme_Sera_(gundistan) [[:d:Q31067788|Q31067788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarox_(gundistan) [[:d:Q31070926|Q31070926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_kalek%C3%AE_rind_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q31190926|Q31190926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serpil_Kemalbay [[:d:Q31192483|Q31192483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristana_P%C3%A8re-Lachaise [[:d:Q311|Q311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(gerst%C3%AArk) [[:d:Q308|Q308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coca_Cola [[:d:Q2813|Q2813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bizin [[:d:Q2934|Q2934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kapela_S%C3%AEkst%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q2943|Q2943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ain [[:d:Q3083|Q3083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aisne [[:d:Q3093|Q3093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Salvador [[:d:Q3110|Q3110]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanberra [[:d:Q3114|Q3114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Allier [[:d:Q3113|Q3113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazirgan%C3%AE [[:d:Q26643|Q26643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turdus_torquatus [[:d:Q26641|Q26641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErkot [[:d:Q26671|Q26671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivanxap%C3%AEnok [[:d:Q26717|Q26717]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAxek [[:d:Q26736|Q26736]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_f%C3%AEn%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q26752|Q26752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_manolyayan [[:d:Q27187|Q27187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asyaya_Rojhilat [[:d:Q27231|Q27231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2:US [[:d:Q28056|Q28056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ber%C3%AE_zay%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q28200|Q28200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goryeo [[:d:Q28208|Q28208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mexrib [[:d:Q28227|Q28227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAlpeydakirin [[:d:Q29358|Q29358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Augusto_De_Luca [[:d:Q29419|Q29419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ezhak_Mordexay [[:d:Q29427|Q29427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelemperiya_navper%C3%AAn_asta_jorin [[:d:Q29469|Q29469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_siru%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q29524|Q29524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErb%C3%BBn [[:d:Q29539|Q29539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pagan%C3%AE [[:d:Q29536|Q29536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gorew%C3%AElk [[:d:Q30847|Q30847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Blog [[:d:Q30849|Q30849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navikok [[:d:Q30869|Q30869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dell [[:d:Q30873|Q30873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soprano [[:d:Q30903|Q30903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tatula [[:d:Q30959|Q30959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wer%C3%AEs [[:d:Q31029|Q31029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellie_Goulding [[:d:Q31164|Q31164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_ramana_abor%C3%AE [[:d:Q268194|Q268194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperator%C3%AA_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q268218|Q268218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Citers [[:d:Q268228|Q268228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berevan%C3%AA_hundir [[:d:Q268258|Q268258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fan_G%C3%BCzel [[:d:Q268285|Q268285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Aspe%C5%9F%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q272699|Q272699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chelles,_Seine-et-Marne [[:d:Q272916|Q272916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bundesnachrichtendienst [[:d:Q272969|Q272969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_%C3%87ildar%C3%AA [[:d:Q272986|Q272986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBpa [[:d:Q273062|Q273062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chavanne [[:d:Q273333|Q273333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenans-sous-Mont-Vaudois [[:d:Q273359|Q273359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenoz-la-M%C3%A9line [[:d:Q273374|Q273374]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89chenoz-le-Sec [[:d:Q273378|Q273378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimm%C3%AE [[:d:Q273603|Q273603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kitaro [[:d:Q273652|Q273652]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89cromagny [[:d:Q273713|Q273713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89cuelle [[:d:Q273738|Q273738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/CDA [[:d:Q273749|Q273749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceza_(rapvan) [[:d:Q282782|Q282782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vy-l%C3%A8s-Filain [[:d:Q283080|Q283080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdistan_(%C3%A7em) [[:d:Q283159|Q283159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DNAy%C3%AA_temamker [[:d:Q283478|Q283478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turkcell [[:d:Q283852|Q283852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wel%C3%AEd_I [[:d:Q284003|Q284003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_cih%C3%BB [[:d:Q284288|Q284288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tom_Hiddleston [[:d:Q295803|Q295803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sam_Cooke [[:d:Q295919|Q295919]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAm%C3%AAtrios_I_Sot%C3%AAr [[:d:Q296304|Q296304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ur-Namma [[:d:Q297417|Q297417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedanios_Diosk%C3%BBr%C3%AEd%C3%AAs [[:d:Q297776|Q297776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kiyaksar [[:d:Q297855|Q297855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sezen_Aksu [[:d:Q298139|Q298139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Candan_Er%C3%A7etin [[:d:Q298146|Q298146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yasmin_Levy [[:d:Q298202|Q298202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tahmasp_I [[:d:Q298410|Q298410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_V_Eupator [[:d:Q298628|Q298628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lloyd_Banks [[:d:Q298668|Q298668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E._E._Cummings [[:d:Q298703|Q298703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaston_Leroux [[:d:Q298827|Q298827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEon [[:d:Q312422|Q312422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nirx%C3%AA_notay%C3%AA [[:d:Q312457|Q312457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeff_Bezos [[:d:Q312556|Q312556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harold_Holt [[:d:Q312722|Q312722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AEp%C3%AEas [[:d:Q313467|Q313467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Takeshi_Obata [[:d:Q313703|Q313703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Kr%C3%AEkalev [[:d:Q313815|Q313815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnklor%C3%AEd [[:d:Q314036|Q314036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aleksandros_II_Zab%C3%AEnas [[:d:Q315006|Q315006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Oliveira [[:d:Q315079|Q315079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Boyd_Orr [[:d:Q315143|Q315143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andrey_Platonov [[:d:Q315147|Q315147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eulg%C3%AE [[:d:Q315893|Q315893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Genco_G%C3%BClan [[:d:Q315897|Q315897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fak_I [[:d:Q315913|Q315913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BApac_Amaru_II [[:d:Q315937|Q315937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Langdon_Down [[:d:Q315940|Q315940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdewan_IV [[:d:Q316067|Q316067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Akif_Ersoy [[:d:Q316443|Q316443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Sutherland_Neill [[:d:Q316792|Q316792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_dans%C3%AA [[:d:Q316930|Q316930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dambach-la-Ville [[:d:Q317287|Q317287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCrriyet [[:d:Q327147|Q327147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agirberd%C3%AAr [[:d:Q327541|Q327541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belavok [[:d:Q327611|Q327611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_A%C5%9Ftiya_C%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q327632|Q327632]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAncw%C3%AEn [[:d:Q2625878|Q2625878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michiel_Leezenberg [[:d:Q2677569|Q2677569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEm [[:d:Q2825493|Q2825493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gosartmetiya_Susurluk%C3%AA_1996 [[:d:Q2825895|Q2825895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_G%C3%BClabi_Dere [[:d:Q2827695|Q2827695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xo%C5%9Fnaw [[:d:Q2836350|Q2836350]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ambazoniya [[:d:Q2842000|Q2842000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cloverdale,_Kolumbiya_Br%C3%AEtan%C3%AE [[:d:Q2979739|Q2979739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Qonyey%C3%AA_1832 [[:d:Q2981297|Q2981297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%AE [[:d:Q3125978|Q3125978]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_d%C3%AEj%C3%AEtal_a_kurd%C3%AE [[:d:Q3130399|Q3130399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hopala [[:d:Q3140348|Q3140348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyad_Cemaled%C3%AEn [[:d:Q3156438|Q3156438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean-Joseph_Sanfourche [[:d:Q3166534|Q3166534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_rexnak [[:d:Q3269441|Q3269441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_L%C3%AAl%C3%BBn [[:d:Q3274184|Q3274184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kifr%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q26840183|Q26840183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_Zeki_Pa%C5%9Fa [[:d:Q28358517|Q28358517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_Rojavay%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q28405654|Q28405654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_kurdan [[:d:Q28427634|Q28427634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_casa_de_papel_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q29647346|Q29647346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Kapadokyay%C3%AA [[:d:Q29654286|Q29654286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebxazya [[:d:Q31354462|Q31354462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAwana_Bazara_Moabit [[:d:Q32654564|Q32654564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eerab [[:d:Q282|Q282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av [[:d:Q283|Q283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman [[:d:Q315|Q315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelaw%C3%AAj_(gerst%C3%AArk) [[:d:Q313|Q313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ev%C3%AEn [[:d:Q316|Q316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_II [[:d:Q2677|Q2677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbol [[:d:Q2736|Q2736]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyisok [[:d:Q2835|Q2835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1 [[:d:Q2841|Q2841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katedrala_Notre_Dame_ya_Par%C3%AEs%C3%AA [[:d:Q2981|Q2981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hautes-Alpes [[:d:Q3125|Q3125]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alpes-de-Haute-Provence [[:d:Q3131|Q3131]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alpes-Maritimes [[:d:Q3139|Q3139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ard%C3%A8che [[:d:Q3148|Q3148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ardennes_(department) [[:d:Q3164|Q3164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C3%A7ek [[:d:Q26771|Q26771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jaj [[:d:Q26811|Q26811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Othello [[:d:Q26833|Q26833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_fi%C5%9Fek [[:d:Q27257|Q27257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AE%C5%9Ft%C3%AElok [[:d:Q27264|Q27264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%A7%C3%AEn [[:d:Q27282|Q27282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piperales [[:d:Q27287|Q27287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBkxaneya_Netewey%C3%AE_ya_Almanyay%C3%AA [[:d:Q27302|Q27302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_pelkev%C3%A7iyan [[:d:Q27341|Q27341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bokenge [[:d:Q27366|Q27366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Laurasiatheria [[:d:Q27379|Q27379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_amhar%C3%AE [[:d:Q28244|Q28244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%BBj%C3%AE [[:d:Q28257|Q28257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eddie_Redmayne [[:d:Q28288|Q28288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirs%C3%BBsik [[:d:Q28358|Q28358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kilig [[:d:Q28367|Q28367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7emk [[:d:Q28425|Q28425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Sillay%C3%AA [[:d:Q28456|Q28456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maf%C3%AAn_xwezay%C3%AE_%C3%BB_qan%C3%BBn%C3%AE [[:d:Q29677|Q29677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pocket_PC [[:d:Q29758|Q29758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Torxe [[:d:Q29858|Q29858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eswan [[:d:Q29888|Q29888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kanala_Mezin_a_%C3%87%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q31347|Q31347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendavik [[:d:Q31615|Q31615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Yesen%C3%AEn [[:d:Q31628|Q31628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEton [[:d:Q31687|Q31687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolmabah%C3%A7e [[:d:Q274141|Q274141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kloramfen%C3%AEkol [[:d:Q274515|Q274515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azerbaycan_(%C3%8Eran) [[:d:Q274536|Q274536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loreena_McKennitt [[:d:Q274562|Q274562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Inter-Services_Intelligence [[:d:Q274564|Q274564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89huns [[:d:Q274571|Q274571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baerenthal [[:d:Q284762|Q284762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Rizgariya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q285041|Q285041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Imelda_Marcos [[:d:Q285536|Q285536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nikil%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q286072|Q286072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tamara_Tunie [[:d:Q299689|Q299689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Howard_Aykin [[:d:Q299723|Q299723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FileZilla [[:d:Q300662|Q300662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elon_Musk [[:d:Q317521|Q317521]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Viva_World_Cup [[:d:Q318443|Q318443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abelcourt [[:d:Q318570|Q318570]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%A7av,_Du%C3%A7av,_S%C3%AA%C3%A7av [[:d:Q318740|Q318740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Romatoloj%C3%AE [[:d:Q327657|Q327657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Endeksa_a%C5%9Ftiya_gerd%C3%BBn%C3%AE [[:d:Q327901|Q327901]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mill%C3%AE_Gazete [[:d:Q328388|Q328388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiq%C3%BBqa_hawirdor%C3%AA [[:d:Q328798|Q328798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicholas_Rowe [[:d:Q329160|Q329160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meqb%C3%BBz [[:d:Q330190|Q330190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Dean_Morgan [[:d:Q342665|Q342665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Kaypakkaya [[:d:Q343327|Q343327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lkay_Akkaya [[:d:Q343766|Q343766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_%C5%9Eebister%C3%AE [[:d:Q2738287|Q2738287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhy%C3%AE-i_G%C3%BCl%C5%9Fen%C3%AE [[:d:Q2742017|Q2742017]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Istanbul_Pride [[:d:Q2744160|Q2744160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_DYAy%C3%AA [[:d:Q2745298|Q2745298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antropote%C3%AEzm [[:d:Q2853073|Q2853073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avmark [[:d:Q2853420|Q2853420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peter_New [[:d:Q3176414|Q3176414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xw%C3%AEnh%C3%AAnera_r%C3%BBviyan_a_j%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q3176575|Q3176575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Lang [[:d:Q3176711|Q3176711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bowl%C3%AEng [[:d:Q3177899|Q3177899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sharon_Olds [[:d:Q3180469|Q3180469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr_%C3%BB_Roj [[:d:Q3182327|Q3182327]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Wan%C3%AA [[:d:Q3187042|Q3187042]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_sloven%C3%AE [[:d:Q3277325|Q3277325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_n%C3%BB [[:d:Q3281534|Q3281534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElm%C3%A7%C3%AAker [[:d:Q3282637|Q3282637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teror%C3%AEzma_xiristiyan [[:d:Q3284328|Q3284328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAkhateya_xaneya_bakteriyan [[:d:Q3293735|Q3293735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_Iraq%C3%AA [[:d:Q3302527|Q3302527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Eran_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q3303039|Q3303039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Red_Dead [[:d:Q3422689|Q3422689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Temb%C3%BBr [[:d:Q3424319|Q3424319]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%98yungen [[:d:Q3430682|Q3430682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Las_chicas_del_cable_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q27443124|Q27443124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Truchtersheim [[:d:Q28464499|Q28464499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_Kurd_li_Almanyay%C3%AA [[:d:Q28498765|Q28498765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%BB%C3%A7ey%C3%AAn_derew%C3%AEn [[:d:Q28549308|Q28549308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Onder [[:d:Q28598451|Q28598451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Dema_derbasb%C3%BBn/core [[:d:Q29999881|Q29999881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojeva_Medya [[:d:Q30013822|Q30013822]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dharius [[:d:Q30069064|Q30069064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBd%C3%AAran [[:d:Q31790610|Q31790610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alikan [[:d:Q31790614|Q31790614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_Parlamena_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q31790630|Q31790630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadir_Ker%C3%AEm%C3%AE [[:d:Q31790632|Q31790632]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Husey%C3%AEn_Yezdanpena [[:d:Q31790649|Q31790649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzed%C3%AEroka_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q31790659|Q31790659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEza_Mirgewer [[:d:Q31790663|Q31790663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roza_Er%C3%AEz%C3%AEn [[:d:Q31790679|Q31790679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azad_Dildar [[:d:Q31790677|Q31790677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_B%C3%AErdariy%C3%AA [[:d:Q31790695|Q31790695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parkorman [[:d:Q31790693|Q31790693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Sumer%C3%AA [[:d:Q31790697|Q31790697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Ko%C5%9F%C3%BByol%C3%AA [[:d:Q31790703|Q31790703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurettin_Turgay [[:d:Q31790701|Q31790701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Hafiz_Akdemir [[:d:Q31790711|Q31790711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Hrant_D%C3%AEnk [[:d:Q31790709|Q31790709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9F%C3%AEn%C3%AAn_kurdan [[:d:Q31790715|Q31790715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElok%C3%AE_(devok) [[:d:Q31790735|Q31790735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed%C3%AA_Siloy%C3%AA_Bava [[:d:Q31790741|Q31790741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AAman%C3%AA_Hac%C3%AE_Bedriya [[:d:Q31790755|Q31790755]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AE_Bedriya [[:d:Q31790753|Q31790753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyoya_Sw%C3%AAd%C3%AA [[:d:Q31790758|Q31790758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cemal_Batun [[:d:Q31790776|Q31790776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAr%C3%AAn_Madalyay%C3%AAn_Olemp%C3%AEka_2020%27an [[:d:Q31790790|Q31790790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezerva_Maden%C3%AAn_Z%C3%AAran_Ya_C%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q31790791|Q31790791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lekkeya_Scooter [[:d:Q31790798|Q31790798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Margaret_Heafiel_Hamilton [[:d:Q31790802|Q31790802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEna_barana_kr%C3%AEstal%C3%AAn_almasan [[:d:Q31790810|Q31790810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akvary%C3%BBma_Golden_Nugget_Las_Vegas [[:d:Q31790811|Q31790811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pasewan%C3%AA_Bak%C3%BBr [[:d:Q31790818|Q31790818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vikinga_1 [[:d:Q31790816|Q31790816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veguhestina_ber_bi_sor_a_kehke%C5%9Fanan [[:d:Q31790817|Q31790817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leza_ronahiy%C3%AA [[:d:Q31790827|Q31790827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil%C3%AAn_fezageran [[:d:Q31790825|Q31790825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golcig [[:d:Q31790842|Q31790842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirko_%C5%9E%C3%AAx_Cund%C3%AE [[:d:Q31790841|Q31790841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rabbi_Zecharia_Barashi [[:d:Q31790848|Q31790848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdhac%C3%AA [[:d:Q31790858|Q31790858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereki%C5%9Fleq [[:d:Q31790857|Q31790857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkoy [[:d:Q31790864|Q31790864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgeftok [[:d:Q31790865|Q31790865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C3%A7%C3%AE [[:d:Q31790869|Q31790869]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bat%C3%BBy%C3%AE [[:d:Q31790872|Q31790872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Halokan%C3%AE_Zagros [[:d:Q31790879|Q31790879]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cehfer_Sadiq [[:d:Q31790876|Q31790876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AEya_Demokrat_a_Kurdistan_%E2%80%93_Xoybun [[:d:Q31790884|Q31790884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAran%C3%AE [[:d:Q31790902|Q31790902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%A2wend%C3%AE [[:d:Q31790908|Q31790908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafir%C3%AAn_Hybrid-_Electric [[:d:Q31790926|Q31790926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/YJ%C5%9E [[:d:Q31790925|Q31790925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnkol%C3%AEner%C3%AE [[:d:Q31790928|Q31790928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kor%C3%AA [[:d:Q31790942|Q31790942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzo [[:d:Q31790943|Q31790943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziving,_Dihok [[:d:Q31790940|Q31790940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AE [[:d:Q31790947|Q31790947]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Del%C3%AElo [[:d:Q31790948|Q31790948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAfikan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q31791439|Q31791439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodan_(hunermend) [[:d:Q31791442|Q31791442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pehle_(her%C3%AAm) [[:d:Q31791450|Q31791450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alt%C4%B1_Katl%C4%B1_%C4%B0nsan_Kulesi_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q31791464|Q31791464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kafda%C4%9F%C4%B1%27n%C4%B1n_G%C3%B6lgesinde_Alem-i_Su%C4%9Fra_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q31791471|Q31791471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navname_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q31791472|Q31791472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%B4tel_Europe_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q31794019|Q31794019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korpusa_deq%C3%AAn_bi_kurdiya_soran%C3%AE_ya_Asosoft%C3%AA [[:d:Q31794083|Q31794083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Awbare [[:d:Q31794080|Q31794080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewramiya_l%C3%BBhon%C3%AE [[:d:Q31819518|Q31819518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Nex%C5%9Feya_cihan_Rojavaya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q32981823|Q32981823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gever [[:d:Q33040378|Q33040378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_en [[:d:Q33040376|Q33040376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Anatolyaya_Nav%C3%AEn [[:d:Q33040386|Q33040386]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon_(Wikimedia) [[:d:Q33040412|Q33040412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gund%C3%AAn_D%C3%AElok%C3%AA_(navend) [[:d:Q33040450|Q33040450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bikarh%C3%AAner_de [[:d:Q33040774|Q33040774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktator%C3%AE [[:d:Q317|Q317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%AEngil%C3%AEz%C3%AE [[:d:Q328|Q328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nermalava_azad [[:d:Q341|Q341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perth,_Awistralya [[:d:Q3183|Q3183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vega [[:d:Q3427|Q3427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aerodramus [[:d:Q27412|Q27412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_n%C3%AEl%C3%BBferan [[:d:Q27421|Q27421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AA%C3%A7%C3%AErvan_%C3%BB_komker [[:d:Q27443|Q27443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monasterio_de_El_Escorial [[:d:Q28471|Q28471]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Por_(anatom%C3%AE) [[:d:Q28472|Q28472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_genim_%C3%BB_kurt%C3%AEjan [[:d:Q28502|Q28502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzgirtin [[:d:Q28510|Q28510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Buyeoy%C3%AA [[:d:Q28511|Q28511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earistan [[:d:Q28575|Q28575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mast%C3%AArk [[:d:Q29957|Q29957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Leeward%C3%AA [[:d:Q29971|Q29971]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBzey%C3%AA_av%C3%AE_y%C3%AA_Ewropay%C3%AA [[:d:Q29995|Q29995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BBkahiya_erdk%C3%AA%C5%9F%C3%AE [[:d:Q30006|Q30006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerst%C3%AArka_derve [[:d:Q30014|Q30014]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AAzer [[:d:Q30056|Q30056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirziman%C3%AE [[:d:Q30081|Q30081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anar%C5%9F%C3%AE [[:d:Q31895|Q31895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dinya_(gerst%C3%AArk) [[:d:Q2|Q2]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valery_Leontiev [[:d:Q32927|Q32927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Linus_Torvalds [[:d:Q34253|Q34253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzyrzec_Podlaski [[:d:Q34267|Q34267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_waray%C3%AE [[:d:Q34279|Q34279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexander_Graham_Bell [[:d:Q34286|Q34286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doctor_Who [[:d:Q34316|Q34316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBr%C3%AAn_muz%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q34379|Q34379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azam_Ali [[:d:Q287059|Q287059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velleclaire [[:d:Q287231|Q287231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%89quevilley [[:d:Q287630|Q287630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCl%C5%9Fen [[:d:Q288019|Q288019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Per%C3%A7emka_xw%C3%AEnmij [[:d:Q300981|Q300981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirt%C3%AE%C5%9F%C3%AA_mirar%C3%AE [[:d:Q301084|Q301084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bartolomeo_Cristofori [[:d:Q301597|Q301597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ActiveX [[:d:Q302022|Q302022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Molokan [[:d:Q303985|Q303985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Puliduxter_(nav%C3%A7e) [[:d:Q304295|Q304295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vallerois-le-Bois [[:d:Q304328|Q304328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaux-le-Moncelot [[:d:Q304996|Q304996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeng_(Puccinia) [[:d:Q305162|Q305162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sey%C3%AEd [[:d:Q305198|Q305198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Conflans-sur-Lanterne [[:d:Q305365|Q305365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Van_%C3%87%C3%BBng [[:d:Q319329|Q319329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboriya_Japon%C3%AA [[:d:Q319831|Q319831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_netewey%C3%AE [[:d:Q319972|Q319972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AEgir%C3%AA_belek [[:d:Q320043|Q320043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abgar_V [[:d:Q320168|Q320168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_str%C3%AEdar [[:d:Q320665|Q320665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenz%C3%AEmat [[:d:Q330961|Q330961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serboriy%C3%AAn_Doray%C3%AA [[:d:Q331031|Q331031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ki%C5%9Fandin [[:d:Q332030|Q332030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%A7%C3%AEk [[:d:Q332062|Q332062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Penda [[:d:Q332123|Q332123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErb%C3%BBn [[:d:Q332154|Q332154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eama%C5%9F [[:d:Q332188|Q332188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zulk%C3%AEfl [[:d:Q332574|Q332574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Will_Durant [[:d:Q333911|Q333911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fasciola_hepatica [[:d:Q334149|Q334149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0skilipli_Mehmed_At%C4%B1f_Hoca [[:d:Q344077|Q344077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ad-Aware [[:d:Q345174|Q345174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edeba_%C3%AEslam%C3%AE [[:d:Q346410|Q346410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tatar [[:d:Q346417|Q346417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ew%C3%AA%C5%9Fe [[:d:Q348726|Q348726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sah%C3%AAw [[:d:Q348985|Q348985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metrobus [[:d:Q2878855|Q2878855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kefalos [[:d:Q3010239|Q3010239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Mich%C3%B4d [[:d:Q3018459|Q3018459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opoz%C3%AEsyona_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q3024068|Q3024068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilnar%C3%AEn [[:d:Q3028001|Q3028001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jessica_Lynn_(pornost%C3%AArk) [[:d:Q3036253|Q3036253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Iraq%C3%AA [[:d:Q3041595|Q3041595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBsiy%C3%AAn_Yemen%C3%AA [[:d:Q3042087|Q3042087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Weled [[:d:Q3043486|Q3043486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmanuel_Macron [[:d:Q3052772|Q3052772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd%C3%AAn_mes%C3%AEh%C3%AE [[:d:Q3200529|Q3200529]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til_Ezer [[:d:Q3211485|Q3211485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nisab [[:d:Q3304877|Q3304877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klon [[:d:Q3308178|Q3308178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michel_Sogny [[:d:Q3310873|Q3310873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdava [[:d:Q3312791|Q3312791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C3%A7o_Kende%C5%9F [[:d:Q3317359|Q3317359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bukomansimbi_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3321599|Q3321599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buvuma_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3321608|Q3321608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalungu_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3321614|Q3321614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEd%C3%AEntu-B%C3%AAl [[:d:Q3321618|Q3321618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Butambala_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3321622|Q3321622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buikwe_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3321631|Q3321631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomba_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3321637|Q3321637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moos_(stranb%C3%AAj) [[:d:Q3323615|Q3323615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Mizur [[:d:Q3327955|Q3327955]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Bora_Boray%C3%AA [[:d:Q3446152|Q3446152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Guardian_Weekly [[:d:Q3446306|Q3446306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Saint-Maloy%C3%AA [[:d:Q3456417|Q3456417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Revo_Uninstaller [[:d:Q3488011|Q3488011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Organop%C3%B3nicos [[:d:Q3491124|Q3491124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/MySpell [[:d:Q3494159|Q3494159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atabeg%C3%AAn_Meraxey%C3%AA [[:d:Q3499734|Q3499734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelasticus [[:d:Q3499880|Q3499880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Font%C3%AAn_kurd%C3%AE [[:d:Q3666594|Q3666594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Celal%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q3667001|Q3667001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destor [[:d:Q3667136|Q3667136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEbonco [[:d:Q3667902|Q3667902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzel_(nahiye) [[:d:Q3668437|Q3668437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/One_Piece [[:d:Q28667972|Q28667972]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hochfelden,_Bas-Rhin [[:d:Q28726656|Q28726656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%AEza_d%C3%AEplomat%C3%AEk_a_Qeter%C3%AA_2017 [[:d:Q30130610|Q30130610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Knyaz_Hasanov [[:d:Q30131111|Q30131111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_%C3%8Ebn%C3%AE_Ru%C5%9Fd-Goethe [[:d:Q30447692|Q30447692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_Q [[:d:Q33429959|Q33429959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Kol%C3%AEbaba [[:d:Q34872751|Q34872751]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEma [[:d:Q2868|Q2868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7 [[:d:Q3031|Q3031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kendava_Hudson%C3%AA [[:d:Q3040|Q3040]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl%C3%AA_Mezin [[:d:Q3044|Q3044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foton [[:d:Q3198|Q3198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agir [[:d:Q3196|Q3196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cin [[:d:Q3465|Q3465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nukleot%C3%AEd [[:d:Q28745|Q28745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zovi [[:d:Q30092|Q30092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindikay%C3%AE [[:d:Q30103|Q30103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/GMT [[:d:Q30192|Q30192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87irav [[:d:Q30198|Q30198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q30239|Q30239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEzang [[:d:Q30258|Q30258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokkomar [[:d:Q30461|Q30461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BB%C5%9Fm [[:d:Q30515|Q30515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behmen_Qubad%C3%AE [[:d:Q31923|Q31923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Sor_a_IUCN [[:d:Q32059|Q32059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pehlew%C3%AE [[:d:Q32063|Q32063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beran_(birc) [[:d:Q32067|Q32067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axtamar [[:d:Q32083|Q32083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muey%C3%AEde [[:d:Q32098|Q32098]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceres [[:d:Q32102|Q32102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ozelot [[:d:Q33261|Q33261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_Moxol_a_Hindistan%C3%AA [[:d:Q33296|Q33296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_luganda [[:d:Q33368|Q33368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarava [[:d:Q33384|Q33384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lev_Trotsk%C3%AE [[:d:Q33391|Q33391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawer%C3%AE [[:d:Q34394|Q34394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%BBn [[:d:Q34396|Q34396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/New_Orleans [[:d:Q34404|Q34404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mo%C5%A1ovce [[:d:Q34409|Q34409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AA [[:d:Q34442|Q34442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehm%C3%BBd_Ehmed%C3%AEnejad [[:d:Q34448|Q34448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Compact_disc [[:d:Q34467|Q34467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hel%C3%AEkopter [[:d:Q34486|Q34486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motorsiklet [[:d:Q34493|Q34493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_II [[:d:Q34503|Q34503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesp%C3%AA_%C3%A7em%C3%AE [[:d:Q34505|Q34505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AEdeyo [[:d:Q34508|Q34508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Egey%C3%AA [[:d:Q34575|Q34575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anastacia [[:d:Q34584|Q34584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_L%C3%AEbyay%C3%AA [[:d:Q34599|Q34599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Pierre_%C3%BB_Miquelon [[:d:Q34617|Q34617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emr%C3%AAn_Mezin [[:d:Q34623|Q34623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hewra [[:d:Q34627|Q34627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gustav_Klimt [[:d:Q34661|Q34661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rengd%C3%AAr [[:d:Q34698|Q34698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piling_(Panthera_pardus) [[:d:Q34706|Q34706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_yewnan%C3%AE [[:d:Q34726|Q34726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanist%C3%AAn_civak%C3%AE [[:d:Q34749|Q34749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somal%C3%AElenda [[:d:Q34754|Q34754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirav [[:d:Q34763|Q34763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xinjiang [[:d:Q34800|Q34800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh [[:d:Q34876|Q34876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demjim%C3%AAra_hav%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q36669|Q36669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_G%C3%BCndem [[:d:Q307838|Q307838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirkiya_paqij [[:d:Q307953|Q307953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdi_%C4%B0pek%C3%A7i [[:d:Q308154|Q308154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ulisse_Aldrovandi [[:d:Q321358|Q321358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daewoo [[:d:Q321772|Q321772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moda_M%C3%AEksol%C3%AEdyan [[:d:Q321814|Q321814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Cezayir%C3%AA [[:d:Q321865|Q321865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboncourt-Gesincourt [[:d:Q322844|Q322844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Til%C3%AEper [[:d:Q322994|Q322994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAcana_%C3%8Alektray%C3%AA [[:d:Q324081|Q324081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijber%C3%AAn_h%C3%AEstam%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q324089|Q324089]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAgo%C5%9Feya_hav%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q324113|Q324113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kila_ron [[:d:Q324120|Q324120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz_Klasa_E [[:d:Q324127|Q324127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azureus [[:d:Q324279|Q324279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kemera_Oryon%C3%AA [[:d:Q324312|Q324312]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehmed_Kuftaro [[:d:Q324491|Q324491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Weqfa_Konrad_Adenauer [[:d:Q324555|Q324555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/As%C3%AEda_akr%C3%AEl%C3%AE [[:d:Q324628|Q324628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rijen%C3%AA_kor [[:d:Q324663|Q324663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AArka_Lauray%C3%AA [[:d:Q325069|Q325069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kratos [[:d:Q334447|Q334447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ducaniya_c%C3%AEgir [[:d:Q334645|Q334645]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dara_kevok%C3%AA [[:d:Q334697|Q334697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hong_Xiuquan [[:d:Q334732|Q334732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEndana_Eb%C3%BBxir%C3%AAb%C3%AA [[:d:Q334740|Q334740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abu [[:d:Q334749|Q334749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Yaz%C4%B1c%C4%B1o%C4%9Flu [[:d:Q334860|Q334860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayatollah_Hosseini_Nassab [[:d:Q334894|Q334894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Grey [[:d:Q335187|Q335187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sultan_K%C3%B6sen [[:d:Q335428|Q335428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rizgar_Mihemed_Em%C3%AEn [[:d:Q335433|Q335433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Em%C3%AErxan_Lepz%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q335485|Q335485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_Sj%C3%B6gren [[:d:Q335555|Q335555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paqijiya_Mezin [[:d:Q336113|Q336113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berevan [[:d:Q336286|Q336286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilovan [[:d:Q336392|Q336392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ariyaramna [[:d:Q336436|Q336436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/James_Parkinson [[:d:Q336489|Q336489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijele%C5%9F%C3%AA_hander [[:d:Q336782|Q336782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dragqueen [[:d:Q337084|Q337084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qap%C3%BBt [[:d:Q337481|Q337481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan_Sencer [[:d:Q337506|Q337506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeton_Kelmendi [[:d:Q337614|Q337614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acarosporaceae [[:d:Q338085|Q338085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komitas_Vardapet [[:d:Q351670|Q351670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amar-S%C3%AEn [[:d:Q351679|Q351679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antoine-Louis-Claude [[:d:Q351691|Q351691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Santiago_Cabrera [[:d:Q352021|Q352021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bira%C5%9Fka_Edeney%C3%AA [[:d:Q352253|Q352253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aq%C5%9Femsed%C3%AEn [[:d:Q353068|Q353068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_Bern%C3%AA [[:d:Q353813|Q353813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adelans-et-le-Val-de-Bithaine [[:d:Q354088|Q354088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagirker%C3%AE [[:d:Q354341|Q354341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ndor_K%C5%91r%C3%B6si_Csoma [[:d:Q355291|Q355291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robar [[:d:Q355304|Q355304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C5%9Fama [[:d:Q355799|Q355799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9Fa_Rizgariya_Gel%C3%AA_Kurdistan [[:d:Q356478|Q356478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Zir%C3%AAbar%C3%AA [[:d:Q3058006|Q3058006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaga [[:d:Q3063681|Q3063681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhat_G%C3%B6%C3%A7er [[:d:Q3068783|Q3068783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Cabourg%C3%AA [[:d:Q3070475|Q3070475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bad%C3%AEn%C3%AE_(devok) [[:d:Q3217507|Q3217507]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Projeya_Roja_Pi%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q3223682|Q3223682]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Guherandin%C3%AAn_daw%C3%AE [[:d:Q3234746|Q3234746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdana_Hybrid [[:d:Q3241606|Q3241606]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kildan%C3%AE [[:d:Q3242107|Q3242107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lisa_Thornhill [[:d:Q3242451|Q3242451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cil_%C3%BB_berg%C3%AAn_beysbol%C3%AA [[:d:Q3244029|Q3244029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fairuz [[:d:Q3247658|Q3247658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Sal [[:d:Q3247958|Q3247958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heb%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9Fl%C3%AAgirtina_ducaniy%C3%AA [[:d:Q3344800|Q3344800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Om%C3%AEd_Kurdistan%C3%AE [[:d:Q3352033|Q3352033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAhesina_Bakurwelat%C3%AA_Ontario [[:d:Q3352823|Q3352823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdkirin [[:d:Q3357856|Q3357856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEr%C3%AAzniv%C3%AEs [[:d:Q3359051|Q3359051]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiskelausvatnet_(Grane) [[:d:Q3365960|Q3365960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Panteon [[:d:Q3376141|Q3376141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hespik%C3%AA_Av%C3%AA [[:d:Q3377200|Q3377200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erkk%C3%AA%C5%9Fan%C3%AA_z%C3%AEndek%C3%AE [[:d:Q3500367|Q3500367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Gabon%C3%AA [[:d:Q3503114|Q3503114]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Martiya [[:d:Q3503760|Q3503760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rajnath_Singh [[:d:Q3506475|Q3506475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taher_Movassaghian [[:d:Q3513901|Q3513901]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artropodoloj%C3%AE [[:d:Q3520855|Q3520855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kabale_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3526470|Q3526470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fehristniv%C3%AEs%C3%AE [[:d:Q3535655|Q3535655]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gald%C3%AEr%C3%AEk [[:d:Q3536286|Q3536286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Subh%C3%AE_Berekat [[:d:Q3545202|Q3545202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesen_Tehs%C3%AEn_Pa%C5%9Fa [[:d:Q3556730|Q3556730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leyla_Qasim [[:d:Q3666330|Q3666330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefa_H%C3%AEcr%C3%AE [[:d:Q3667032|Q3667032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lahar [[:d:Q3667331|Q3667331]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karacao%C4%9Flan [[:d:Q3667328|Q3667328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomillyan [[:d:Q3667338|Q3667338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%AEse,_Tatos [[:d:Q3668561|Q3668561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeva_Berat%C3%AA [[:d:Q6505620|Q6505620]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Hal%C3%AEs%C3%AA [[:d:Q30648004|Q30648004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch [[:d:Q322|Q322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teq%C3%AEna_Mezin [[:d:Q323|Q323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kadiz [[:d:Q321|Q321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zanist [[:d:Q336|Q336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parka_Netewey%C3%AE_ya_Yellowston%C3%AA [[:d:Q351|Q351]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werzi%C5%9F [[:d:Q349|Q349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Facebook [[:d:Q355|Q355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAlsa_Ba%C5%9F%C3%BBr_a_N%C3%BB [[:d:Q3224|Q3224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AEton_(peyk) [[:d:Q3359|Q3359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_IV_Ep%C3%AEfan%C3%AAs [[:d:Q3356|Q3356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_IV_F%C3%AElopator [[:d:Q3362|Q3362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_III_Megas [[:d:Q3365|Q3365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_III_Sot%C3%AAr [[:d:Q3371|Q3371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seleukos_II_Kal%C3%AEn%C3%AEkos [[:d:Q3373|Q3373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cezayir_(bajar) [[:d:Q3561|Q3561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%A7ukuo [[:d:Q30623|Q30623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAr [[:d:Q32489|Q32489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl [[:d:Q33466|Q33466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mazik [[:d:Q33482|Q33482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Homofob%C3%AE [[:d:Q33487|Q33487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEsark [[:d:Q33504|Q33504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q33527|Q33527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErav [[:d:Q33525|Q33525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_639 [[:d:Q33547|Q33547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Friedrich_II_y%C3%AA_Mezin [[:d:Q33550|Q33550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C3%A7in [[:d:Q33554|Q33554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Grunwald%C3%AA_1410 [[:d:Q33570|Q33570]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_hind_%C3%BB_ar%C3%AE [[:d:Q33577|Q33577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Karay%C3%AA [[:d:Q33629|Q33629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_%C3%AEzolekir%C3%AE [[:d:Q33648|Q33648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Pelopon%C3%AAs%C3%AE [[:d:Q33745|Q33745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dest [[:d:Q33767|Q33767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kaledonyaya_N%C3%BB [[:d:Q33788|Q33788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhe [[:d:Q33829|Q33829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_n%C3%AEjer%C3%AE_%C3%BB_kongoy%C3%AE [[:d:Q33838|Q33838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komgirav [[:d:Q33837|Q33837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tirk%C3%AE_y%C3%AA_kevn [[:d:Q34988|Q34988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_ortodoks [[:d:Q35032|Q35032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelem [[:d:Q35051|Q35051]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_Serok%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q35073|Q35073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geleb%C3%BBr%C3%BBs [[:d:Q35076|Q35076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AArformans [[:d:Q35140|Q35140]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grover_Cleveland [[:d:Q35171|Q35171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aw%C3%AAne [[:d:Q35197|Q35197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farisiya_kevn [[:d:Q35225|Q35225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytan [[:d:Q35230|Q35230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAjenas%C3%AE [[:d:Q35245|Q35245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBgar [[:d:Q35255|Q35255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Warren_G._Harding [[:d:Q35286|Q35286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEk%C3%AEta_Kr%C3%BB%C5%9F%C3%A7ev [[:d:Q35314|Q35314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/WWE [[:d:Q35339|Q35339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_ast%C3%BBrleon%C3%AE [[:d:Q35390|Q35390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengan%C3%AE [[:d:Q35395|Q35395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Jerusalem_Post [[:d:Q35438|Q35438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pencere [[:d:Q35473|Q35473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Almat%C3%AE [[:d:Q35493|Q35493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yewnaniya_kevn [[:d:Q35497|Q35497]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qesra_Sp%C3%AE [[:d:Q35525|Q35525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Komeley%C3%AAn_Futbol%C3%AA_y%C3%AAn_Ewropay%C3%AA [[:d:Q35572|Q35572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokkaid%C5%8D [[:d:Q35581|Q35581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_%C3%9Bral%C3%AA [[:d:Q35600|Q35600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_sw%C3%AAd%C3%AE [[:d:Q35623|Q35623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zencef%C3%AEl [[:d:Q35625|Q35625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henrik_Ibsen [[:d:Q36661|Q36661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azeotrop [[:d:Q325401|Q325401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Ebxazyay%C3%AA [[:d:Q325493|Q325493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Katiyon [[:d:Q326277|Q326277]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pfalz_(her%C3%AAm) [[:d:Q326359|Q326359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tango [[:d:Q338450|Q338450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merge_(traffic) [[:d:Q338722|Q338722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9d%C3%A9ric-Fontaine [[:d:Q339558|Q339558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_xelatgir%C3%AAn_Nobel%C3%AA [[:d:Q339619|Q339619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wickersheim-Wilshausen [[:d:Q339998|Q339998]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albert_Edelfelt [[:d:Q356644|Q356644]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajala_Selahed%C3%AEn [[:d:Q358209|Q358209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adolph_Zukor [[:d:Q361208|Q361208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xander_Berkeley [[:d:Q361610|Q361610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Erade [[:d:Q364340|Q364340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zotika_mirov [[:d:Q3258546|Q3258546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirpol%C3%BB [[:d:Q3384798|Q3384798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:HotCat [[:d:Q3396208|Q3396208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Bob_Morane [[:d:Q3404405|Q3404405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tramway [[:d:Q3407658|Q3407658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkanal%C3%AEst [[:d:Q3410028|Q3410028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dumari [[:d:Q3412271|Q3412271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Budhi [[:d:Q3412490|Q3412490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Netewe_%C3%A7i_ye%3F_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q3412537|Q3412537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bansbari [[:d:Q3414939|Q3414939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maz%C3%AE [[:d:Q3565069|Q3565069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xcas [[:d:Q3570844|Q3570844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistana_Danrin [[:d:Q3577663|Q3577663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehram_%C5%9Eok%C3%BBh%C3%AE [[:d:Q3583165|Q3583165]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyv_%C3%BB_st%C3%AArk [[:d:Q3592503|Q3592503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%A0iprage [[:d:Q3594268|Q3594268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Story_of_Civilization_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q3595765|Q3595765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacinda_Ardern [[:d:Q3606816|Q3606816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alca_(teyr) [[:d:Q3608921|Q3608921]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lehiya_Zankl%C3%AE [[:d:Q3612703|Q3612703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erebnas%C3%AE [[:d:Q3621186|Q3621186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Obsesyon [[:d:Q3666588|Q3666588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naz%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q3666595|Q3666595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErosa [[:d:Q3667930|Q3667930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorxon [[:d:Q3672529|Q3672529]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87evik_Bir [[:d:Q3674367|Q3674367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87uke%C5%9F [[:d:Q3674598|Q3674598]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anbab%C3%BB [[:d:Q3674614|Q3674614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%BBpa [[:d:Q3674648|Q3674648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eewqo [[:d:Q3674663|Q3674663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avyar%C3%BBd [[:d:Q3674688|Q3674688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBva%C5%9F [[:d:Q3674699|Q3674699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiximp%C3%AA%C5%9Fte [[:d:Q3674724|Q3674724]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeqaq%C3%AE [[:d:Q3674937|Q3674937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yezdan%C3%AAn_Kass%C3%AEtan [[:d:Q3675343|Q3675343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%BB%C3%A7an [[:d:Q3675425|Q3675425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AE%C3%A7ataxma [[:d:Q3675450|Q3675450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amadeo_Preziosi [[:d:Q3675462|Q3675462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alxasl%C3%AE [[:d:Q3675469|Q3675469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AEne_Kakebawe [[:d:Q3675519|Q3675519]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala%C5%9Fa [[:d:Q3675523|Q3675523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zer%C3%AEne [[:d:Q3675850|Q3675850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaferanl%C3%BB [[:d:Q3676488|Q3676488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ewirme,_Tatos [[:d:Q3677588|Q3677588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Re%C5%9F [[:d:Q3677900|Q3677900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avn%C3%AEg [[:d:Q3677927|Q3677927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElanl%C3%AE [[:d:Q3677975|Q3677975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_kurd%C3%AE_ya_ereb%C3%AE [[:d:Q3678406|Q3678406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aksiyon [[:d:Q3678445|Q3678445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerd%C3%BBnnas%C3%AE [[:d:Q338|Q338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google%2B [[:d:Q356|Q356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_Duyem [[:d:Q362|Q362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_S%C3%AAyem [[:d:Q363|Q363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_C%C3%AEhan%C3%AE_y%C3%AA_Yekem [[:d:Q361|Q361]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fglockner [[:d:Q3388|Q3388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hertfordshire [[:d:Q3410|Q3410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qurix [[:d:Q3409|Q3409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BBnis_(bajar) [[:d:Q3572|Q3572]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEb%C3%BBt%C3%AE_(bajar) [[:d:Q3604|Q3604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cakarta [[:d:Q3630|Q3630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asmara [[:d:Q3642|Q3642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tomografiya_komp%C3%BBter%C3%AA_(CT) [[:d:Q32566|Q32566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%AEgya [[:d:Q32579|Q32579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Domain [[:d:Q32635|Q32635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_sariqol%C3%AE [[:d:Q33873|Q33873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pel [[:d:Q33971|Q33971]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valpara%C3%ADso [[:d:Q33986|Q33986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstikvan [[:d:Q33999|Q33999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hollywood [[:d:Q34006|Q34006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fistiqa_kaj%C3%BB [[:d:Q34007|Q34007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%BBe [[:d:Q34020|Q34020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl%C3%AEpan [[:d:Q34027|Q34027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_sam%C3%AE [[:d:Q34049|Q34049]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tagalog%C3%AE [[:d:Q34057|Q34057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_tirk%C3%AE [[:d:Q34090|Q34090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tigr%C3%AEnya [[:d:Q34124|Q34124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_%C5%9Felh%C3%AE [[:d:Q34152|Q34152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tok_pisin [[:d:Q34159|Q34159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AE%C5%9Fk [[:d:Q34172|Q34172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elahiyat [[:d:Q34178|Q34178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mossad [[:d:Q34216|Q34216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C5%9Fara_Niagara [[:d:Q34221|Q34221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Howard_Taft [[:d:Q35648|Q35648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewlet%C3%AAn_DYAy%C3%AA [[:d:Q35657|Q35657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Harrison [[:d:Q35678|Q35678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lada [[:d:Q35676|Q35676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jimarx%C3%AAz [[:d:Q35689|Q35689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Made_(k%C3%AEmya) [[:d:Q35758|Q35758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceriban_(w%C3%AAje) [[:d:Q35760|Q35760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baruch_Spinoza [[:d:Q35802|Q35802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Wright [[:d:Q35820|Q35820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xew [[:d:Q35831|Q35831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noqkirin [[:d:Q35856|Q35856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bot [[:d:Q35872|Q35872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%AEnezya [[:d:Q35942|Q35942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Estet%C3%AEk [[:d:Q35986|Q35986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AE_(dar) [[:d:Q36050|Q36050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minneapolis [[:d:Q36091|Q36091]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%A7olek [[:d:Q36101|Q36101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax [[:d:Q36133|Q36133]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_koro [[:d:Q36162|Q36162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kom [[:d:Q36161|Q36161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bridgetown [[:d:Q36168|Q36168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mark_Zuckerberg [[:d:Q36215|Q36215]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEnav [[:d:Q36224|Q36224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengd%C3%AAr [[:d:Q36244|Q36244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%AAjah%C3%AE [[:d:Q36253|Q36253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint_John%27s [[:d:Q36262|Q36262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEnen%C3%AEgar%C3%AE [[:d:Q36279|Q36279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Hevr%C3%AE%C5%9Fim%C3%AA [[:d:Q36288|Q36288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giordano_Bruno [[:d:Q36330|Q36330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xewn [[:d:Q36348|Q36348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamurab%C3%AE [[:d:Q36359|Q36359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_%C3%8Esewiyan [[:d:Q36380|Q36380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taekwondo [[:d:Q36389|Q36389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cird [[:d:Q36396|Q36396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Urduna_Rojava [[:d:Q36678|Q36678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_osman%C3%AE [[:d:Q36730|Q36730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xwecih%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q36747|Q36747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_sumer%C3%AE [[:d:Q36790|Q36790]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Fe [[:d:Q36810|Q36810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_de_Betancur [[:d:Q365420|Q365420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adrammelek [[:d:Q366515|Q366515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hawar_Mela_Mihemed [[:d:Q368870|Q368870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alethe [[:d:Q369242|Q369242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xefr_(nav%C3%A7e) [[:d:Q371283|Q371283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erde%C5%9F%C3%AAr%C3%AA_Yek%C3%AA [[:d:Q371319|Q371319]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yen%C3%AE%C5%9F [[:d:Q371762|Q371762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aulx-l%C3%A8s-Cromary [[:d:Q384399|Q384399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehl%C3%AA_Beyt [[:d:Q385139|Q385139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sping [[:d:Q385259|Q385259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dominique_Strauss-Kahn [[:d:Q385437|Q385437]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vaj%C3%AEnaya_%C3%A7%C3%AAkir%C3%AE [[:d:Q385811|Q385811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezinb%C3%BBna_gelhe [[:d:Q386191|Q386191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fvebirina_Web%C3%AA [[:d:Q386275|Q386275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Afr%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q386284|Q386284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kobray%C3%AA_tifok [[:d:Q386619|Q386619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6lemen_Abdullah_Pa%C5%9Fa [[:d:Q3656768|Q3656768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mis%C3%AEn [[:d:Q3658666|Q3658666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carlo_Masi [[:d:Q3659599|Q3659599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekgirtiya_%C3%8Eslam%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q3666358|Q3666358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asxanakeran [[:d:Q3666991|Q3666991]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bacelan%C3%AE [[:d:Q3666995|Q3666995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balbo [[:d:Q3666997|Q3666997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zengine [[:d:Q3667038|Q3667038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birs%C3%BBd [[:d:Q3667152|Q3667152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Azar%C3%BB [[:d:Q3667164|Q3667164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Oremar%C3%AA [[:d:Q3667840|Q3667840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ilkotan [[:d:Q3668315|Q3668315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AA [[:d:Q3670771|Q3670771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eaxan_Beg [[:d:Q3671627|Q3671627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buxiye [[:d:Q3672421|Q3672421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fp%C3%AEnar [[:d:Q3673608|Q3673608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fkiya_devk%C3%AE [[:d:Q3673891|Q3673891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_%C5%9Eahin [[:d:Q3674291|Q3674291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ennug%C3%AE [[:d:Q3674375|Q3674375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bejan_Matur [[:d:Q3674412|Q3674412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/E%C5%9F%C3%AEr%C3%AAn_Mill%C3%AE [[:d:Q3674603|Q3674603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Durriye [[:d:Q3674658|Q3674658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ekbermehle [[:d:Q3674706|Q3674706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diqo [[:d:Q3674710|Q3674710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAl%C3%AEt [[:d:Q3674954|Q3674954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bax%C3%A7iq [[:d:Q3675193|Q3675193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charlotte_Whitton [[:d:Q3675340|Q3675340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Badil%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q3675359|Q3675359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cengiz_%C3%87andar [[:d:Q3675375|Q3675375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAsiman [[:d:Q3675381|Q3675381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Druaga [[:d:Q3675436|Q3675436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eme%C5%9F [[:d:Q3675447|Q3675447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enten [[:d:Q3675444|Q3675444]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbeya_28%C3%AA_sibat%C3%AA [[:d:Q3675479|Q3675479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bala_%C5%9Eahaxac [[:d:Q3675482|Q3675482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_Wan%C3%AA_Mijdar_2011 [[:d:Q3675514|Q3675514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilba [[:d:Q3675515|Q3675515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basse [[:d:Q3676070|Q3676070]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brikama [[:d:Q3676074|Q3676074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEl%C3%AE [[:d:Q3676087|Q3676087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEo [[:d:Q3676101|Q3676101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berb%C3%BB%C5%9F [[:d:Q3676629|Q3676629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bob_Truel [[:d:Q3677903|Q3677903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEnabey [[:d:Q3678004|Q3678004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birzibend [[:d:Q3678010|Q3678010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dol%C3%BB [[:d:Q3678338|Q3678338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Er%C3%A7%C3%AEvan [[:d:Q3678342|Q3678342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AErim [[:d:Q3702944|Q3702944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner%C3%AAn_l%C3%AAdan%C3%AA_y%C3%AAn_%C3%A7%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q3705105|Q3705105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkotrop [[:d:Q3706669|Q3706669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selc%C3%BBq%C3%AE [[:d:Q3708255|Q3708255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karesat [[:d:Q3839081|Q3839081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Madevan [[:d:Q3842266|Q3842266]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Detekt%C3%AEv_Conan [[:d:Q3853685|Q3853685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michela_Noonan [[:d:Q3856414|Q3856414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morbus_K [[:d:Q3862847|Q3862847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_Wagner [[:d:Q36597284|Q36597284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpirt%C3%BBk [[:d:Q367|Q367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEgotin [[:d:Q369|Q369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skopye [[:d:Q384|Q384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%27Djamena [[:d:Q3659|Q3659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuak%C5%9Fot [[:d:Q3688|Q3688]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bamako [[:d:Q3703|Q3703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA_(yekeya_p%C3%AEvan%C3%AA) [[:d:Q3710|Q3710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belgrad [[:d:Q3711|Q3711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brazzaville [[:d:Q3844|Q3844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bujumbura [[:d:Q3854|Q3854]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEkosya [[:d:Q3856|Q3856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Astero%C3%AEd [[:d:Q3863|Q3863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Doha [[:d:Q3861|Q3861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodoma [[:d:Q3866|Q3866]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyasetnas%C3%AE [[:d:Q36442|Q36442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_med%C3%AE [[:d:Q36461|Q36461]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAl%C3%AElar [[:d:Q36477|Q36477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gihanek [[:d:Q36484|Q36484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francis_Drake [[:d:Q36517|Q36517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%BBn [[:d:Q36539|Q36539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ru [[:d:Q36541|Q36541]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ad [[:d:Q36552|Q36552]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Tre [[:d:Q36635|Q36635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La%C5%9Ffiro%C5%9F%C3%AE [[:d:Q36633|Q36633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navkirina_dumend [[:d:Q36642|Q36642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulmelik [[:d:Q36788|Q36788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AA%C3%A7%C3%AEr [[:d:Q36963|Q36963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jackie_Chan [[:d:Q36970|Q36970]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarfat%C3%AEk [[:d:Q36994|Q36994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kakule_%C3%BB_zerde%C3%A7alan [[:d:Q37021|Q37021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reklam [[:d:Q37038|Q37038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_n%C3%AE%C5%9Fankirin%C3%AA [[:d:Q37045|Q37045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muz%C3%AEka_pop [[:d:Q37073|Q37073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mix [[:d:Q37077|Q37077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zeyt%C3%BBn [[:d:Q37083|Q37083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAyaneya_P%C3%AEroz [[:d:Q37090|Q37090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahoo! [[:d:Q37093|Q37093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dirust [[:d:Q37105|Q37105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AErewn [[:d:Q37110|Q37110]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metan [[:d:Q37129|Q37129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yazdeh [[:d:Q37136|Q37136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kontralto [[:d:Q37137|Q37137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAzdeh [[:d:Q37141|Q37141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navok [[:d:Q37147|Q37147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lana_Del_Rey [[:d:Q37150|Q37150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.fi [[:d:Q37164|Q37164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl [[:d:Q37172|Q37172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luiz_In%C3%A1cio_Lula_da_Silva [[:d:Q37181|Q37181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ot%C3%AEzm [[:d:Q38404|Q38404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.az [[:d:Q38414|Q38414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milyon [[:d:Q38526|Q38526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BB%C3%A7ik%C3%AA_%C5%9Fivaniy%C3%AA_y%C3%AA_Qefqaz%C3%AA [[:d:Q38576|Q38576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devanagar%C3%AE [[:d:Q38592|Q38592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gula_Z%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q367484|Q367484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Credit_Suisse [[:d:Q372657|Q372657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Granma [[:d:Q372672|Q372672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cils%C3%AApahn [[:d:Q372852|Q372852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Courtesoult-et-Gatey [[:d:Q373062|Q373062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_derve_y%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q373506|Q373506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zaxo_(nav%C3%A7e) [[:d:Q374816|Q374816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mecl%C3%AEsa_j%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q375928|Q375928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEndana_Ev%C3%AEn [[:d:Q387503|Q387503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_bulgar%C3%AE [[:d:Q387580|Q387580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Efr%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q387842|Q387842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eal_%C3%BB_%C5%9Fapik [[:d:Q388133|Q388133]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ergenekon [[:d:Q388577|Q388577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Qazaxistan%C3%AA [[:d:Q388672|Q388672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Ef%C5%9Faran [[:d:Q388739|Q388739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eener_%C5%9Een [[:d:Q388823|Q388823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aftenposten [[:d:Q388841|Q388841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E7 [[:d:Q388884|Q388884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_G%C3%BCne%C5%9Ftekin [[:d:Q401858|Q401858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kot%C3%AE [[:d:Q3671393|Q3671393]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karagedik [[:d:Q3671582|Q3671582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lale_Muldur [[:d:Q3671618|Q3671618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C3%A7elan [[:d:Q3672513|Q3672513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kembis [[:d:Q3672835|Q3672835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/En%C5%9Fag [[:d:Q3672903|Q3672903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakawen_(nav%C3%A7e) [[:d:Q3672940|Q3672940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBran%C3%AE [[:d:Q3673038|Q3673038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirma%C5%9Fan%C3%AE [[:d:Q3673044|Q3673044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enb%C3%AElulu [[:d:Q3673766|Q3673766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulan_Avci [[:d:Q3674337|Q3674337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korkut_Eken [[:d:Q3674385|Q3674385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hes%C3%AEn [[:d:Q3674692|Q3674692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEle%C5%9Fe [[:d:Q3674697|Q3674697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klinb%C3%AE [[:d:Q3674701|Q3674701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEjoba [[:d:Q3674715|Q3674715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C5%9Ftu [[:d:Q3674936|Q3674936]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferhenga_Henbane_Bor%C3%AEne [[:d:Q3675186|Q3675186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hurmizgan_(helbest) [[:d:Q3675414|Q3675414]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heg%C3%AEr-Nuna [[:d:Q3675439|Q3675439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gotina_netewey%C3%AE [[:d:Q3675536|Q3675536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Masiyan [[:d:Q3675845|Q3675845]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Janjanbureh [[:d:Q3676493|Q3676493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heb%C3%AEbullah_Let%C3%AEf%C3%AE [[:d:Q3676500|Q3676500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gan%C3%AE_M%C3%AErzo [[:d:Q3676684|Q3676684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galikan,_Yunak [[:d:Q3677639|Q3677639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hinzorik [[:d:Q3677654|Q3677654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haki_Karer [[:d:Q3677868|Q3677868]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordon_Johndroe [[:d:Q3677908|Q3677908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AA%C5%9Ftirek [[:d:Q3678092|Q3678092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEleparqo [[:d:Q3678347|Q3678347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamo%C5%9Fam [[:d:Q3678344|Q3678344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gerra [[:d:Q3678352|Q3678352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Federica_Tommasi [[:d:Q3741580|Q3741580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pars_(welat) [[:d:Q3746183|Q3746183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devmezin [[:d:Q3757325|Q3757325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad%C3%AEzm [[:d:Q3757343|Q3757343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galateia [[:d:Q3757460|Q3757460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agropsar [[:d:Q3759722|Q3759722]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avakirin [[:d:Q3875186|Q3875186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deklerasyona_yekal%C3%AE_ya_serxweb%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q3884316|Q3884316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAr%C3%AA_deryay%C3%AE [[:d:Q3887135|Q3887135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nan%C3%AA_tar%C3%AEgan%C3%AA [[:d:Q3893120|Q3893120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ur%C5%9Fanab%C3%AE [[:d:Q4006518|Q4006518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bide_d%C3%BB_dil%C3%AA_xwe_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q4007116|Q4007116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohammad-Javad_Azari_Jahromi [[:d:Q37423274|Q37423274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mec%C3%AEd_(nav) [[:d:Q37454752|Q37454752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baroveya_%C3%8Ermay%C3%AA [[:d:Q38685186|Q38685186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gendel%C3%AE [[:d:Q366|Q366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEger [[:d:Q373|Q373]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Linux [[:d:Q388|Q388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dakar [[:d:Q3718|Q3718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banjul [[:d:Q3726|Q3726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Konakr%C3%AE [[:d:Q3733|Q3733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bissau [[:d:Q3739|Q3739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monrovia [[:d:Q3748|Q3748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cava [[:d:Q3757|Q3757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazon_(kompan%C3%AE) [[:d:Q3884|Q3884]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kampala [[:d:Q3894|Q3894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiyan [[:d:Q3|Q3]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%BBt [[:d:Q36715|Q36715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_proto-hind_%C3%BB_ewrop%C3%AE [[:d:Q37178|Q37178]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEram%C3%AEda_Keops [[:d:Q37200|Q37200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamoste [[:d:Q37226|Q37226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ajansa_Navend%C3%AE_ya_Saloxgeriy%C3%AA [[:d:Q37230|Q37230]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ae [[:d:Q37239|Q37239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.am [[:d:Q37245|Q37245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.de [[:d:Q37251|Q37251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.fr [[:d:Q37271|Q37271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ramayana [[:d:Q37293|Q37293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/IMDb [[:d:Q37312|Q37312]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cleveland [[:d:Q37320|Q37320]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalai_Lama [[:d:Q37349|Q37349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Francis_Bacon [[:d:Q37388|Q37388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Melanezya [[:d:Q37394|Q37394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.af [[:d:Q37407|Q37407]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.au [[:d:Q37420|Q37420]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/ISO_4217 [[:d:Q37431|Q37431]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Yon%C3%AE [[:d:Q37495|Q37495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avik [[:d:Q37501|Q37501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glukoz [[:d:Q37525|Q37525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cz [[:d:Q37531|Q37531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ag [[:d:Q37539|Q37539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirgo%C5%9Fe [[:d:Q37555|Q37555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jean_Calvin [[:d:Q37577|Q37577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pazdeh [[:d:Q38701|Q38701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejde [[:d:Q38712|Q38712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parastina_Stal%C3%AEngrad%C3%AA [[:d:Q38789|Q38789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montgomeryshire [[:d:Q38825|Q38825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heavy_Metal_(muz%C3%AEk) [[:d:Q38848|Q38848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rihan [[:d:Q38859|Q38859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lazer [[:d:Q38867|Q38867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_T%C3%AEren%C3%AA [[:d:Q38882|Q38882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cn [[:d:Q38900|Q38900]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_rom%C3%AE [[:d:Q38918|Q38918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/4_b.z. [[:d:Q38944|Q38944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Ftiya_gerandin%C3%AA [[:d:Q39804|Q39804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/3_b.z. [[:d:Q39821|Q39821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%BBrj%C3%AEnewer [[:d:Q39833|Q39833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radio_Studio_54_Network [[:d:Q39841|Q39841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nozdeh [[:d:Q39850|Q39850]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%81greda [[:d:Q39856|Q39856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvmeqesk [[:d:Q39861|Q39861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.by [[:d:Q39870|Q39870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.fj [[:d:Q39878|Q39878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cl [[:d:Q39885|Q39885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.br [[:d:Q39889|Q39889]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.is [[:d:Q39896|Q39896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bz [[:d:Q39903|Q39903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cg [[:d:Q39906|Q39906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eal [[:d:Q39908|Q39908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pt [[:d:Q39959|Q39959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cannes [[:d:Q39984|Q39984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bh [[:d:Q39993|Q39993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bt [[:d:Q40001|Q40001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAza_tav%C3%AA [[:d:Q40015|Q40015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sylvester_Stallone [[:d:Q40026|Q40026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vexurik [[:d:Q40050|Q40050]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/34_b.z. [[:d:Q40073|Q40073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/He%C5%9Ftp%C3%AA [[:d:Q40152|Q40152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Whataburger [[:d:Q376627|Q376627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_welatan_ji_h%C3%AAla_hilber%C3%AEna_pola [[:d:Q377885|Q377885]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Xweser_a_Sovyet_a_Sosyal%C3%AEst_a_Acaristan%C3%AA [[:d:Q378203|Q378203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alauda [[:d:Q378278|Q378278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bassigney [[:d:Q378359|Q378359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_w%C3%AAjey%C3%AE [[:d:Q378427|Q378427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Advance-Rumely [[:d:Q379112|Q379112]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kokot [[:d:Q379443|Q379443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Masaget%C3%AE [[:d:Q379821|Q379821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam_(matemat%C3%AEk) [[:d:Q379825|Q379825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AE%C5%9Ftaspa [[:d:Q379863|Q379863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emre_Taner [[:d:Q379861|Q379861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Utu-hengel [[:d:Q379880|Q379880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pierre_Reverdy [[:d:Q379931|Q379931]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoker [[:d:Q380057|Q380057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar_Hebraeus [[:d:Q380295|Q380295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aryo_Barzan%C3%AA_yek%C3%AA_y%C3%AA_Kapadokyay%C3%AA [[:d:Q380371|Q380371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Age%C5%9F [[:d:Q390727|Q390727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eakka [[:d:Q390957|Q390957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_%C5%9E%C4%B1k [[:d:Q402020|Q402020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balora_K%C3%BBru%C5%9F [[:d:Q405008|Q405008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aillevans [[:d:Q405233|Q405233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aillevillers-et-Lyaumont [[:d:Q405237|Q405237]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeranix [[:d:Q3671457|Q3671457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Balbay [[:d:Q3671598|Q3671598]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SBS_Radio [[:d:Q3671633|Q3671633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal%C3%AEn_Pekgul [[:d:Q3672886|Q3672886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnsutu [[:d:Q3672893|Q3672893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omera [[:d:Q3673067|Q3673067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_kurd%C3%AE [[:d:Q3673757|Q3673757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C3%87oman%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q3673817|Q3673817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEr%C3%AEs [[:d:Q3674301|Q3674301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mahmut_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m [[:d:Q3674362|Q3674362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olcay_Gul%C5%9Fen [[:d:Q3674593|Q3674593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpiyepart [[:d:Q3674604|Q3674604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motolayataq [[:d:Q3674711|Q3674711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AEne [[:d:Q3674720|Q3674720]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeley%C3%A7%C3%AE [[:d:Q3674738|Q3674738]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mika%C3%AEla [[:d:Q3674801|Q3674801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%AA%C5%9Fan [[:d:Q3675394|Q3675394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9Fdamma [[:d:Q3675441|Q3675441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_sed%C3%BBp%C3%AAnciyan [[:d:Q3675458|Q3675458]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd_Mafruzl%C3%BB [[:d:Q3675470|Q3675470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Motikan [[:d:Q3675475|Q3675475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukriyan_(Her%C3%AAm) [[:d:Q3675486|Q3675486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nali%C5%9Fk%C3%AAne [[:d:Q3675500|Q3675500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Behram [[:d:Q3675542|Q3675542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mukr%C3%AE [[:d:Q3675584|Q3675584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mor_Gabriel [[:d:Q3675835|Q3675835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qami%C5%9Foba [[:d:Q3676083|Q3676083]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marzese [[:d:Q3676092|Q3676092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/KSAF [[:d:Q3676142|Q3676142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C3%A7il%C3%AE [[:d:Q3677622|Q3677622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Kirkham [[:d:Q3677882|Q3677882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurd_Eldarbeyl%C3%AE [[:d:Q3677980|Q3677980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noyab%C3%BBd [[:d:Q3677986|Q3677986]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AElanl%C3%AE [[:d:Q3677989|Q3677989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEpiyyed [[:d:Q3678341|Q3678341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirgewer_(gundistan) [[:d:Q3678415|Q3678415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menenj%C3%AEta_bakteriyal [[:d:Q3678510|Q3678510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gherardo_Nerucci [[:d:Q3761616|Q3761616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gianni_Vernetti [[:d:Q3763661|Q3763661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferehabad [[:d:Q3778271|Q3778271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mastan%C3%AE [[:d:Q3785174|Q3785174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Entroversiyon [[:d:Q3800808|Q3800808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/YPG [[:d:Q4022147|Q4022147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sakaroz [[:d:Q4027534|Q4027534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Crocus_City_Hall [[:d:Q4036690|Q4036690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solomon_Gordon [[:d:Q37795179|Q37795179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atomwaffen_Division [[:d:Q39056878|Q39056878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_S%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q39058306|Q39058306]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fata_Re%C5%9F [[:d:Q39060899|Q39060899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/You_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q39082126|Q39082126]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saet_(yeke) [[:d:Q376|Q376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEsa_m%C3%AEx%C3%AE [[:d:Q401|Q401]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akra [[:d:Q3761|Q3761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yamussukro [[:d:Q3768|Q3768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guyanaya_Frans%C3%AE [[:d:Q3769|Q3769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazon [[:d:Q3783|Q3783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Freetown [[:d:Q3780|Q3780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abuja [[:d:Q3787|Q3787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lom%C3%A9 [[:d:Q3792|Q3792]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luanda [[:d:Q3897|Q3897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em [[:d:Q4022|Q4022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_S%C3%AEna [[:d:Q36755|Q36755]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAgeh_(%C3%AEnternet) [[:d:Q36774|Q36774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_ev%C3%AEndaran [[:d:Q37587|Q37587]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_I [[:d:Q37594|Q37594]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEpik [[:d:Q37602|Q37602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes [[:d:Q37621|Q37621]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Kendav%C3%AA_1991 [[:d:Q37643|Q37643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87%C3%AEna_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q37660|Q37660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Campora_San_Giovanni [[:d:Q37672|Q37672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marg%C3%AEse [[:d:Q37686|Q37686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haik%C3%BB [[:d:Q37707|Q37707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.at [[:d:Q37715|Q37715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Art%C3%AA%C5%9F [[:d:Q37726|Q37726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gelhenas%C3%AE [[:d:Q37732|Q37732]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feodal%C3%AEzm [[:d:Q37739|Q37739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromozom [[:d:Q37748|Q37748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarinc_(alav) [[:d:Q37828|Q37828]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milwaukee [[:d:Q37836|Q37836]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barok [[:d:Q37853|Q37853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.us [[:d:Q37861|Q37861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.es [[:d:Q37883|Q37883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gr [[:d:Q37893|Q37893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pl [[:d:Q37907|Q37907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.uk [[:d:Q37913|Q37913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBl [[:d:Q37930|Q37930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Zer [[:d:Q37960|Q37960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St._Louis [[:d:Q38022|Q38022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ao [[:d:Q39006|Q39006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bg [[:d:Q39029|Q39029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leeds [[:d:Q39121|Q39121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neandertal [[:d:Q40171|Q40171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paleol%C3%AEt%C3%AEk [[:d:Q40203|Q40203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antalya_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q40249|Q40249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eazdeh [[:d:Q40254|Q40254]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navik [[:d:Q40260|Q40260]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Porto_Alegre [[:d:Q40269|Q40269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEst [[:d:Q40292|Q40292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.md [[:d:Q40324|Q40324]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ci [[:d:Q40333|Q40333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzer [[:d:Q40348|Q40348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girt%C3%AEgeh [[:d:Q40357|Q40357]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.et [[:d:Q40363|Q40363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.eg [[:d:Q40381|Q40381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/5_b.z. [[:d:Q40391|Q40391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/23_b.z. [[:d:Q40406|Q40406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.se [[:d:Q40442|Q40442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ax [[:d:Q40449|Q40449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cy [[:d:Q40459|Q40459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.il [[:d:Q40467|Q40467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Associated_Press [[:d:Q40469|Q40469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bo [[:d:Q40510|Q40510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bs [[:d:Q40514|Q40514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shin_Bet [[:d:Q380238|Q380238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kartikeya [[:d:Q380817|Q380817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aelo [[:d:Q380832|Q380832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sond [[:d:Q381045|Q381045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mak%C3%AA%C5%9F [[:d:Q381155|Q381155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zana [[:d:Q381160|Q381160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esra_%C3%BB_M%C3%AErac [[:d:Q381240|Q381240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agav%C3%AA [[:d:Q381459|Q381459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aerogel [[:d:Q381490|Q381490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mano_Xel%C3%AEl [[:d:Q381539|Q381539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thal-Marmoutier [[:d:Q381613|Q381613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soultz-sous-For%C3%AAts [[:d:Q381659|Q381659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8A%C5%9Fma [[:d:Q381878|Q381878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_efxan%C3%AE [[:d:Q383096|Q383096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurkur%C3%AA_zikre%C5%9F [[:d:Q383182|Q383182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_%C3%AEran%C3%AE_y%C3%AAn_rojhilat%C3%AE [[:d:Q391015|Q391015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axeloos [[:d:Q391379|Q391379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jo_Jung-suk [[:d:Q391965|Q391965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEsteos [[:d:Q392435|Q392435]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_mezin_a_Par%C3%AEs%C3%AA [[:d:Q392564|Q392564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Senceq [[:d:Q392907|Q392907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ailloncourt [[:d:Q405287|Q405287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ainvelle,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q406245|Q406245]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sody%C3%BBm_h%C3%AEpoklor%C3%AEd [[:d:Q407204|Q407204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vanad%C3%AEn%C3%AEt [[:d:Q407251|Q407251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Air_Liquide [[:d:Q407448|Q407448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akata%C5%9F [[:d:Q416349|Q416349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akebiya [[:d:Q417068|Q417068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyan%C3%AE [[:d:Q417175|Q417175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ek%C3%AEto [[:d:Q419358|Q419358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Projeya_GAP%C3%AA [[:d:Q430573|Q430573]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vile%C5%9Fe [[:d:Q3674609|Q3674609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyak%C3%BB [[:d:Q3674621|Q3674621]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Textekeran [[:d:Q3674627|Q3674627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vileparqo [[:d:Q3674637|Q3674637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vital_Cuinet [[:d:Q3675197|Q3675197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ukur [[:d:Q3675840|Q3675840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sihekeran [[:d:Q3676096|Q3676096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirgewer_(gundistan) [[:d:Q3677546|Q3677546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vene%C5%9F%C3%AEke%C5%9F [[:d:Q3677996|Q3677996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serjimariya_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Mirov_%C3%BB_Malan_a_%C3%8Eran%C3%AA [[:d:Q3678170|Q3678170]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7%C3%BBl%C3%AE [[:d:Q3678192|Q3678192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Solu [[:d:Q3678335|Q3678335]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyar_kromozom [[:d:Q3817120|Q3817120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pel%C3%BBt [[:d:Q3914781|Q3914781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslam_%C3%BB_zanist [[:d:Q3918392|Q3918392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAjeya_sedsala_20an [[:d:Q3919811|Q3919811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocket_eBook [[:d:Q4048380|Q4048380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Germiyan [[:d:Q4145610|Q4145610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hroza [[:d:Q4150063|Q4150063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalid_bin_Yez%C3%AEd [[:d:Q4165518|Q4165518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eemsu%27l-mearifu%27l-kubra_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q4166495|Q4166495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kategor%C3%AEkirin [[:d:Q4167836|Q4167836]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Proto-%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q4167865|Q4167865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_sar_(t%C3%AAgeha_gi%C5%9Ft%C3%AE) [[:d:Q4176199|Q4176199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdurehman_Zeb%C3%AEh%C3%AE [[:d:Q4182465|Q4182465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEra_bergiriy%C3%AE [[:d:Q38103695|Q38103695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unicode_data/scripts [[:d:Q41707491|Q41707491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vanessa_Busse [[:d:Q41709179|Q41709179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sebat_%C3%8Eslamb%C3%BBl%C3%AE [[:d:Q41834942|Q41834942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meta_Platforms [[:d:Q380|Q380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyv [[:d:Q405|Q405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telekomun%C3%AEkasyon [[:d:Q418|Q418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEnezor [[:d:Q430|Q430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emman [[:d:Q3805|Q3805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaound%C3%A9 [[:d:Q3808|Q3808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malabo [[:d:Q3818|Q3818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AAr%C3%BBt [[:d:Q3820|Q3820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Libreville [[:d:Q3825|Q3825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_d%C3%AErok%C3%AA [[:d:Q3829|Q3829]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistan [[:d:Q3914|Q3914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeh [[:d:Q3918|Q3918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pretoria [[:d:Q3926|Q3926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ten%C3%AEsa_sermasey%C3%AA [[:d:Q3930|Q3930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dengdar [[:d:Q38035|Q38035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Galya [[:d:Q38060|Q38060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Egz%C3%AEstansiyal%C3%AEzm [[:d:Q38066|Q38066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/McDonald%E2%80%99s [[:d:Q38076|Q38076]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Nobel%C3%AA_ya_Fiz%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q38104|Q38104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Lucas [[:d:Q38222|Q38222]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.al [[:d:Q38291|Q38291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ar [[:d:Q38300|Q38300]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.jp [[:d:Q39132|Q39132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bd [[:d:Q39144|Q39144]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.it [[:d:Q39155|Q39155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/8_b.z. [[:d:Q39166|Q39166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bohemya [[:d:Q39193|Q39193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.in [[:d:Q39218|Q39218]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Fuji [[:d:Q39231|Q39231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entomoloj%C3%AE [[:d:Q39286|Q39286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeware [[:d:Q39297|Q39297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Naftali_Bennett [[:d:Q39318|Q39318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Slav [[:d:Q40477|Q40477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qo%C3%A7%C3%AA_Afr%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q40556|Q40556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%BBt [[:d:Q40574|Q40574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gipsy_Kings [[:d:Q40586|Q40586]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Man%C3%AEfestoya_Komun%C3%AEst%C3%AE [[:d:Q40591|Q40591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_f%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q40606|Q40606]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kopi%C5%9Fkara_Mezin_a_Hadron%C3%AA [[:d:Q40605|Q40605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.kz [[:d:Q40619|Q40619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.hu [[:d:Q40622|Q40622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Myspace [[:d:Q40629|Q40629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oblasta_Jitomir%C3%AA [[:d:Q40637|Q40637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ua [[:d:Q40656|Q40656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cd [[:d:Q40673|Q40673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ge [[:d:Q40683|Q40683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ai [[:d:Q40689|Q40689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cm [[:d:Q40698|Q40698]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kons%C3%BBl [[:d:Q40779|Q40779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/29_b.z. [[:d:Q40835|Q40835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cawbir [[:d:Q40847|Q40847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gy [[:d:Q41448|Q41448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokiya_ser_cemed%C3%AA [[:d:Q41466|Q41466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeh [[:d:Q41487|Q41487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_kevnare [[:d:Q41493|Q41493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Blake [[:d:Q41513|Q41513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl_Gustav_Jung [[:d:Q41532|Q41532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/An_die_Freude [[:d:Q41545|Q41545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Antonio_Banderas [[:d:Q41548|Q41548]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jacques_Offenbach [[:d:Q41555|Q41555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hamlet [[:d:Q41567|Q41567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEleps%C3%AE [[:d:Q41571|Q41571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alkan [[:d:Q41581|Q41581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qan%C3%BBna_Ohm [[:d:Q41591|Q41591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awinouj%C5%9Bcie [[:d:Q41599|Q41599]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Oxotsk%C3%AA [[:d:Q41602|Q41602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEwan [[:d:Q41607|Q41607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gijn%C3%AEj [[:d:Q41611|Q41611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pad%C3%AE%C5%9Fahiya_dest%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q41614|Q41614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkoanal%C3%AEz [[:d:Q41630|Q41630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gh [[:d:Q41634|Q41634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mm [[:d:Q41636|Q41636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_lat%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q41670|Q41670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Webmaster [[:d:Q41674|Q41674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_Hindistan%C3%AA [[:d:Q41673|Q41673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qantir [[:d:Q41692|Q41692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fujian [[:d:Q41705|Q41705]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_etn%C3%AEk [[:d:Q41710|Q41710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emiliano_Zapata [[:d:Q41718|Q41718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.as [[:d:Q41731|Q41731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gm [[:d:Q41758|Q41758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gn [[:d:Q41761|Q41761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.iq [[:d:Q41768|Q41768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ir [[:d:Q41774|Q41774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.gt [[:d:Q41781|Q41781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lu [[:d:Q41795|Q41795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kansas_City,_Missouri [[:d:Q41819|Q41819]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehadet [[:d:Q41831|Q41831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lb [[:d:Q41835|Q41835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.zm [[:d:Q41842|Q41842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ph [[:d:Q41840|Q41840]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.uz [[:d:Q41846|Q41846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sg [[:d:Q41851|Q41851]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.uy [[:d:Q41848|Q41848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.kr [[:d:Q41853|Q41853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pestoya_bilind_a_xw%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q41861|Q41861]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yodel [[:d:Q41923|Q41923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.la [[:d:Q41926|Q41926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pa [[:d:Q41948|Q41948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pe [[:d:Q41954|Q41954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bi [[:d:Q41988|Q41988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mc [[:d:Q42020|Q42020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ly [[:d:Q42035|Q42035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serv%C3%AEsa_peyama_kurt [[:d:Q43024|Q43024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rodos [[:d:Q43048|Q43048]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Demarexane [[:d:Q43054|Q43054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Ferdinand [[:d:Q43063|Q43063]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donetsk [[:d:Q43070|Q43070]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.td [[:d:Q43081|Q43081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEbera_re%C5%9F [[:d:Q43084|Q43084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaq%C3%BBt [[:d:Q43088|Q43088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fm%C3%AEr [[:d:Q43100|Q43100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tt [[:d:Q43118|Q43118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.qa [[:d:Q43117|Q43117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ug [[:d:Q43122|Q43122]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.my [[:d:Q43127|Q43127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ewrop%C3%AE [[:d:Q394067|Q394067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agos [[:d:Q395477|Q395477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Indian_Premier_League [[:d:Q396412|Q396412]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Borough%C3%AAn_New_York_City [[:d:Q408804|Q408804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C3%AEryanem_Vaeceh [[:d:Q409438|Q409438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aisey-et-Richecourt [[:d:Q409777|Q409777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eson [[:d:Q410082|Q410082]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%AAs_(k%C3%AEklop) [[:d:Q420269|Q420269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AA [[:d:Q421302|Q421302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dagir%C3%AAn_coy%C3%AAn_kalsiy%C3%BBm%C3%AA [[:d:Q421700|Q421700]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragir%C3%AAn_tirimpey%C3%AAn_protonan [[:d:Q421704|Q421704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baf%C3%BBnsulfat [[:d:Q421857|Q421857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eso-Pentan [[:d:Q422703|Q422703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Singeb%C3%AEr [[:d:Q431168|Q431168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bau [[:d:Q431958|Q431958]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_ereb%C3%AE [[:d:Q434553|Q434553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_azer%C3%AE_y%C3%AA_kevn [[:d:Q434697|Q434697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Funda_Arar [[:d:Q434912|Q434912]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meral_Ak%C5%9Fener [[:d:Q434923|Q434923]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexnekirina_%C3%AEnc%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q435174|Q435174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jack_Radcliffe [[:d:Q457592|Q457592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sendroma_Edwards [[:d:Q457737|Q457737]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emilio_Palma [[:d:Q458427|Q458427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Renato_Rosaldo [[:d:Q3932777|Q3932777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBm_(kes) [[:d:Q3943294|Q3943294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArsimk%C3%AE [[:d:Q3944007|Q3944007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Hesen_Vez%C3%AErov [[:d:Q4105928|Q4105928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mamed_%C3%8Eskenderov [[:d:Q4203846|Q4203846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewleta_%C3%AEslam [[:d:Q4204060|Q4204060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nefeqe [[:d:Q4314617|Q4314617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelb_El%C3%AExan_Nex%C5%9F%C3%AEwan [[:d:Q4314694|Q4314694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicholas_Awde [[:d:Q4331317|Q4331317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xana_Omerxal%C3%AE [[:d:Q4334550|Q4334550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Depresyon [[:d:Q4340209|Q4340209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Kerk%C3%BBk%C3%AA_y%C3%AA_2017an [[:d:Q42103453|Q42103453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/MeToo [[:d:Q42133786|Q42133786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Iraq-Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_y%C3%AA_2017an [[:d:Q42161041|Q42161041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osman_Kavala [[:d:Q42281686|Q42281686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taban_%C5%9Eore%C5%9F [[:d:Q43231055|Q43231055]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/ISO_639_synonyms [[:d:Q45832768|Q45832768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sao_Tome [[:d:Q3932|Q3932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neptunus [[:d:Q3954|Q3954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajarok [[:d:Q3957|Q3957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amonyak [[:d:Q4087|Q4087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Makekart [[:d:Q4321|Q4321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plana_Marshall [[:d:Q4576|Q4576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anne_Frank [[:d:Q4583|Q4583]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ie [[:d:Q39382|Q39382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Surreal%C3%AEzm [[:d:Q39427|Q39427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Traktor [[:d:Q39495|Q39495]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bb [[:d:Q39539|Q39539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ptolema%C3%AEos_II_F%C3%AEladelfos [[:d:Q39576|Q39576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ca [[:d:Q39582|Q39582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ptolema%C3%AEos_III_Everget%C3%AAs [[:d:Q39602|Q39602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristan [[:d:Q39614|Q39614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eivira_ked%C3%AE [[:d:Q39624|Q39624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk [[:d:Q39631|Q39631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nicolas_Appert [[:d:Q39637|Q39637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.co [[:d:Q39657|Q39657]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ba [[:d:Q39661|Q39661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stonehenge [[:d:Q39671|Q39671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ch [[:d:Q39676|Q39676]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/14_b.z. [[:d:Q39685|Q39685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/27_b.z. [[:d:Q39695|Q39695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AAn_Balt%C3%AEk [[:d:Q39731|Q39731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eir%C3%AEta_Xezey%C3%AA [[:d:Q39760|Q39760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.be [[:d:Q39773|Q39773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9Fterger%C3%AE [[:d:Q40821|Q40821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAkenok [[:d:Q40831|Q40831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xa%C3%A7 [[:d:Q40843|Q40843]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tenerife [[:d:Q40846|Q40846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edward_Jenner [[:d:Q40852|Q40852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gaza_xwezay%C3%AE [[:d:Q40858|Q40858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jehr [[:d:Q40867|Q40867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/7_b.z. [[:d:Q40915|Q40915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/9_b.z. [[:d:Q40918|Q40918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEz [[:d:Q40924|Q40924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esx%C3%AElos [[:d:Q40939|Q40939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dia [[:d:Q40953|Q40953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anhui [[:d:Q40956|Q40956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cr [[:d:Q40973|Q40973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mx [[:d:Q40979|Q40979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skype [[:d:Q40984|Q40984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bw [[:d:Q40989|Q40989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mors [[:d:Q40994|Q40994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.do [[:d:Q41002|Q41002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cu [[:d:Q41006|Q41006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.hr [[:d:Q41008|Q41008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.dj [[:d:Q41012|Q41012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.aq [[:d:Q41016|Q41016]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cv [[:d:Q41022|Q41022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bm [[:d:Q41028|Q41028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.lk [[:d:Q41035|Q41035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.dm [[:d:Q41032|Q41032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.dz [[:d:Q41039|Q41039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.kh [[:d:Q41047|Q41047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEm%C3%AAte%C3%BBs [[:d:Q41054|Q41054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_welat%C3%AAn_navper%C3%AAn_asta_bilind [[:d:Q42032|Q42032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keftar [[:d:Q42046|Q42046]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevwate [[:d:Q42106|Q42106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q42138|Q42138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niv%C3%AEn [[:d:Q42177|Q42177]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cc [[:d:Q42190|Q42190]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman [[:d:Q42188|Q42188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Got [[:d:Q42193|Q42193]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Silav_li_te_Meryem [[:d:Q42203|Q42203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hainan [[:d:Q42200|Q42200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Indie_(muz%C3%AEk) [[:d:Q42201|Q42201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vandal_(gel) [[:d:Q42211|Q42211]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar_(fiz%C3%AEk) [[:d:Q42213|Q42213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilata_D%C3%BBr [[:d:Q42225|Q42225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Das [[:d:Q42233|Q42233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAkol%C3%AEn [[:d:Q42240|Q42240]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ck [[:d:Q42270|Q42270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Earth [[:d:Q42274|Q42274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/FTP [[:d:Q42283|Q42283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pileya_Fahrenheit [[:d:Q42289|Q42289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_I [[:d:Q42305|Q42305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xark%C3%AEv [[:d:Q42308|Q42308]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87il [[:d:Q42317|Q42317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kew%C3%AA_h%C3%AA%C5%9Fin [[:d:Q42326|Q42326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hir%C3%AE [[:d:Q42329|Q42329]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Portable_Document_Format [[:d:Q42332|Q42332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lov%C3%AE [[:d:Q42339|Q42339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nebuloz [[:d:Q42372|Q42372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yaneya_Werzi%C5%9F%C3%AA_ya_Galatasaray%C3%AA [[:d:Q43134|Q43134]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevin_Rudd [[:d:Q43135|Q43135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.om [[:d:Q43132|Q43132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.th [[:d:Q43133|Q43133]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cx [[:d:Q43138|Q43138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giurtelecu_%C5%9Eimleului [[:d:Q43136|Q43136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pk [[:d:Q43150|Q43150]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ng [[:d:Q43151|Q43151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sz [[:d:Q43149|Q43149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ne [[:d:Q43158|Q43158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tz [[:d:Q43159|Q43159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tn [[:d:Q43163|Q43163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.py [[:d:Q43161|Q43161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mitbex [[:d:Q43164|Q43164]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cirn%C3%AEs [[:d:Q43169|Q43169]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_Japon%C3%AA [[:d:Q43175|Q43175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Juanes [[:d:Q43189|Q43189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yunnan [[:d:Q43194|Q43194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omaha,_Nebraska [[:d:Q43199|Q43199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cincinnati [[:d:Q43196|Q43196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Delta_(erdn%C3%AEgar%C3%AE) [[:d:Q43197|Q43197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEseksuel%C3%AE [[:d:Q43200|Q43200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAxistin [[:d:Q43229|Q43229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_genim_%C3%BB_kurt%C3%AEjan [[:d:Q43238|Q43238]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_%C3%87iray%C3%AA_ya_%C3%8Eskenderiyey%C3%AA [[:d:Q43244|Q43244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Morfem [[:d:Q43249|Q43249]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aso [[:d:Q43261|Q43261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charles_III [[:d:Q43274|Q43274]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siltan [[:d:Q43292|Q43292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Wake [[:d:Q43296|Q43296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AExe%C3%AEl_Saaka%C5%9Fv%C3%AEl%C3%AE [[:d:Q43330|Q43330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%AEstofan%C3%AAs [[:d:Q43353|Q43353]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shandong [[:d:Q43407|Q43407]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEmnast%C3%AEk [[:d:Q43450|Q43450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87al [[:d:Q43483|Q43483]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eimqar [[:d:Q43489|Q43489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erasmus [[:d:Q43499|Q43499]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dodo [[:d:Q43502|Q43502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rizyane [[:d:Q43511|Q43511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gay%C3%AA_R%C3%BBni%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q43527|Q43527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunan [[:d:Q45761|Q45761]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Barents [[:d:Q45823|Q45823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qinghai [[:d:Q45833|Q45833]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87argo%C5%9Feya_yeksan [[:d:Q45867|Q45867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aivar_Rehemaa [[:d:Q411102|Q411102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/RNAy%C3%AA_dijhest [[:d:Q423832|Q423832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rez%C3%AA_cango%C3%A7k%C3%AA [[:d:Q424385|Q424385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ak%C3%A7aabat [[:d:Q424661|Q424661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAt%C3%AEnol [[:d:Q424976|Q424976]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Humbaba [[:d:Q425449|Q425449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tag%C3%BBt [[:d:Q425489|Q425489]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaincourt,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q425766|Q425766]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Auxon,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q425892|Q425892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Dublin%C3%AA [[:d:Q436994|Q436994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pedro_L%C3%B3pez_(kujer%C3%AA_r%C3%AAz%C3%AA) [[:d:Q459307|Q459307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%BBc%C3%AA_nefret%C3%AA [[:d:Q459409|Q459409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBka_Mormon [[:d:Q459842|Q459842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AAja_%C5%9F%C3%AEr%C3%AEn [[:d:Q460453|Q460453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asenat_Barzan%C3%AE [[:d:Q460640|Q460640]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heterokrom%C3%AE [[:d:Q461486|Q461486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cizyet [[:d:Q461786|Q461786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berdest%C3%AEtiya_biyoloj%C3%AEk [[:d:Q461809|Q461809]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sofyaya_Rom%C3%AE [[:d:Q462596|Q462596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harpagos [[:d:Q462684|Q462684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bask%C4%B1n_Oran [[:d:Q462699|Q462699]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vlad%C3%AEm%C3%AEr_M%C3%AEnorsk%C3%AE [[:d:Q462697|Q462697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfonso_Reyes [[:d:Q462721|Q462721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_Cullen [[:d:Q462762|Q462762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEoxos_I_Teos [[:d:Q462768|Q462768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fk%C3%B6yl%C3%BC_Adem [[:d:Q471339|Q471339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Miso [[:d:Q471866|Q471866]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henase [[:d:Q472287|Q472287]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reh%C3%AEm [[:d:Q4114982|Q4114982]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derya%C3%A7eya_D%C3%BBkan [[:d:Q4115003|Q4115003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qetb%C3%BBna_heyv%C3%AA [[:d:Q4115053|Q4115053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Richest_Man_in_Babylon_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q4115108|Q4115108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AEvana_(nahiye) [[:d:Q4115161|Q4115161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Dihok%C3%AA [[:d:Q4115454|Q4115454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Mehabad_(nahiye) [[:d:Q4115455|Q4115455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xel%C3%AEfan_(nahiye) [[:d:Q4115457|Q4115457]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Av%C5%9Fara_Geliy%C3%AA_El%C3%AE_Beg [[:d:Q4115462|Q4115462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%BBlmuezem [[:d:Q4115517|Q4115517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAjeya_ziman%C3%AA_pehlev%C3%AE [[:d:Q4115549|Q4115549]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muheymin [[:d:Q4115661|Q4115661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Kurd%C3%AE [[:d:Q4116473|Q4116473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_duyem_ya_%C5%9Eore%C5%9Fa_%C3%8Elon%C3%AA [[:d:Q4116897|Q4116897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_His%C3%AAn%C3%AA_Kurd%C3%AE [[:d:Q4117075|Q4117075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Iraq_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q4117911|Q4117911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alare%C5%9F [[:d:Q4118862|Q4118862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ebn_Hemze_Mexreb%C3%AE [[:d:Q4119124|Q4119124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ket%C3%AEbey%C3%AAn_%C3%8Eraq%C3%AA_y%C3%AAn_H%C3%AEzbullah%C3%AA [[:d:Q4119382|Q4119382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Efr%C3%AEn_(her%C3%AAm) [[:d:Q4120569|Q4120569]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salnameya_kurd%C3%AE [[:d:Q4121783|Q4121783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelaterzan_(nahiye) [[:d:Q4121791|Q4121791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Xwendekar%C3%AAn_Kurd_%C3%AAn_Norw%C3%AAc%C3%AA [[:d:Q4122041|Q4122041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_volkan%C3%AAn_Mongolyay%C3%AA [[:d:Q4128339|Q4128339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurdal%C3%A6gon [[:d:Q4248148|Q4248148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tix%C3%BBjiqo_Qizbe%C3%A7 [[:d:Q4250615|Q4250615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alexornis [[:d:Q4254960|Q4254960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAro [[:d:Q4359056|Q4359056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sil%C3%AEvana [[:d:Q4359872|Q4359872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AEtab [[:d:Q4360547|Q4360547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arshak_Poladian [[:d:Q4369520|Q4369520]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_axiver%C3%AAn_daw%C3%AE_y%C3%AAn_naskir%C3%AE_zimanan [[:d:Q4373763|Q4373763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Model [[:d:Q4610556|Q4610556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:W%C3%AAne [[:d:Q4618557|Q4618557]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beg%C3%A7ilyar [[:d:Q4619332|Q4619332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejo [[:d:Q4619342|Q4619342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AElekeran [[:d:Q4619391|Q4619391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dylmady [[:d:Q4619428|Q4619428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gulyatan [[:d:Q4619462|Q4619462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endam%C3%AAn_zayend%C3%AE [[:d:Q4620674|Q4620674]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gird%C9%99 [[:d:Q4620842|Q4620842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Farixkanl%C3%AE [[:d:Q4720378|Q4720378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Saip_Ursava%C5%9F_Beg [[:d:Q4725180|Q4725180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AE%C5%9Ferwan%C3%AE [[:d:Q4725221|Q4725221]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AArsim_(her%C3%AAm) [[:d:Q4728314|Q4728314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevbendiya_ji_bo_Rizgarkirina_%C5%9Earistaniy%C3%AA [[:d:Q4732482|Q4732482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xulgeh [[:d:Q4130|Q4130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Louis_Aragon [[:d:Q4128|Q4128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehp%C3%AA [[:d:Q4610|Q4610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Feroe [[:d:Q4628|Q4628]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.no [[:d:Q41060|Q41060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pevratiya_welat%C3%AE [[:d:Q41075|Q41075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mongolya_Hundir [[:d:Q41079|Q41079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.id [[:d:Q41102|Q41102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bj [[:d:Q41100|Q41100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tr [[:d:Q41104|Q41104]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ec [[:d:Q41113|Q41113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qada_Sor [[:d:Q41116|Q41116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_As%C3%BBr [[:d:Q41137|Q41137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/48_b.z. [[:d:Q41143|Q41143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/26_b.z. [[:d:Q41145|Q41145]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Avah%C3%AE [[:d:Q41176|Q41176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eyloy%C3%AA_z%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q41181|Q41181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.cf [[:d:Q41191|Q41191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bf [[:d:Q41195|Q41195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.bn [[:d:Q41199|Q41199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birca_Bab%C3%AEl%C3%AA [[:d:Q41213|Q41213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DMOZ [[:d:Q41226|Q41226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/16_b.z. [[:d:Q41232|Q41232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/35_b.z. [[:d:Q41236|Q41236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Opera_(gerok) [[:d:Q41242|Q41242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roket [[:d:Q41291|Q41291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Weimar%C3%AA [[:d:Q41304|Q41304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Liszt [[:d:Q41309|Q41309]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mk [[:d:Q41319|Q41319]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Futbola_amer%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q41323|Q41323]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steiermark [[:d:Q41358|Q41358]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAldir%C3%AAjah%C3%AE [[:d:Q41364|Q41364]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/24_b.z. [[:d:Q41376|Q41376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giraniya_atom%C3%AA [[:d:Q41377|Q41377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Luis_Rodr%C3%ADguez_Zapatero [[:d:Q41395|Q41395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teletab%C3%AE [[:d:Q41403|Q41403]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbe [[:d:Q41415|Q41415]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Jordan [[:d:Q41421|Q41421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro_(stan) [[:d:Q41428|Q41428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sa [[:d:Q41433|Q41433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ma [[:d:Q41439|Q41439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.aw [[:d:Q41442|Q41442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_Ziman%C3%AA_Zikmak%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE [[:d:Q42375|Q42375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.va [[:d:Q42381|Q42381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kakao [[:d:Q42385|Q42385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyon%C3%AEzm [[:d:Q42388|Q42388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gansu [[:d:Q42392|Q42392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andrea_Bocelli [[:d:Q42402|Q42402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tal%C3%AEban [[:d:Q42418|Q42418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheffield [[:d:Q42448|Q42448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perl [[:d:Q42478|Q42478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gule%C5%9F [[:d:Q42486|Q42486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biharat [[:d:Q42527|Q42527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ala_DYAy%C3%AA [[:d:Q42537|Q42537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerde%C3%A7al [[:d:Q42562|Q42562]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felinae [[:d:Q42602|Q42602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fe [[:d:Q42603|Q42603]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.jo [[:d:Q42634|Q42634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_kov%C3%AE [[:d:Q43576|Q43576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.np [[:d:Q43582|Q43582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.rw [[:d:Q43592|Q43592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ah_Mobarek [[:d:Q43593|Q43593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Od%C3%AEn [[:d:Q43610|Q43610]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/J%C3%AEngeha_xwezay%C3%AE [[:d:Q43619|Q43619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mac_OS [[:d:Q43627|Q43627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apollo_11 [[:d:Q43653|Q43653]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gore [[:d:Q43663|Q43663]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Henan [[:d:Q43684|Q43684]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Netanyahu [[:d:Q43723|Q43723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wahe [[:d:Q43742|Q43742]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEr_(%C3%A7ek) [[:d:Q45922|Q45922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tes%C3%AEra_advers [[:d:Q45959|Q45959]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEst%C3%AEzm [[:d:Q45996|Q45996]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafirgeha_Frankfurt_Main [[:d:Q46033|Q46033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anders_Fogh_Rasmussen [[:d:Q46052|Q46052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Human%C3%AEzm [[:d:Q46158|Q46158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Asensiyon%C3%AA [[:d:Q46197|Q46197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beraz%C3%AA_erd%C3%AA [[:d:Q46212|Q46212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyker%C3%AA_Zeus_%C3%AA_Ol%C3%AEmpiyay%C3%AA [[:d:Q46239|Q46239]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yajurveda [[:d:Q47142|Q47142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atakama [[:d:Q47141|Q47141]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%A7ey%C3%AAn_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q47168|Q47168]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Warren_Buffett [[:d:Q47213|Q47213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Condoleezza_Rice [[:d:Q47216|Q47216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berendam%C3%AAn_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q47232|Q47232]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.pr [[:d:Q47241|Q47241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirm [[:d:Q47253|Q47253]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto [[:d:Q427827|Q427827]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Regulation [[:d:Q428148|Q428148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Lincoln_Rockwell [[:d:Q440145|Q440145]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Werara_r%C3%AAber%C3%AEkir%C3%AE [[:d:Q440681|Q440681]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Austin_Nichols [[:d:Q441283|Q441283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pird%C3%AA [[:d:Q441380|Q441380]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albin_Kurti [[:d:Q441633|Q441633]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amoncourt [[:d:Q473969|Q473969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amont-et-Effreney [[:d:Q473992|Q473992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dancehall [[:d:Q474027|Q474027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barges,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q474767|Q474767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Actophilornis [[:d:Q482057|Q482057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zemah%C5%9Fer%C3%AE [[:d:Q482451|Q482451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEet [[:d:Q482752|Q482752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giresun [[:d:Q482779|Q482779]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yard [[:d:Q482798|Q482798]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kar%C3%AEkatur [[:d:Q482919|Q482919]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gladyator [[:d:Q482999|Q482999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rasyonal%C3%AEzm [[:d:Q483024|Q483024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robinson_Crusoe_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q483034|Q483034]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEvgirava_Kor%C3%AAy%C3%AA [[:d:Q483134|Q483134]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enk%C3%AEd%C3%BB [[:d:Q463220|Q463220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A9odule-Armand_Ribot [[:d:Q463441|Q463441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_Cote_Neh [[:d:Q463754|Q463754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chimmi [[:d:Q464545|Q464545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peron%C3%AEzm [[:d:Q464555|Q464555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_enzer%C3%BBtan [[:d:Q464561|Q464561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirb%C3%BBna_vejetay%C3%AE [[:d:Q464666|Q464666]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_zayend%C3%AE [[:d:Q465467|Q465467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teknolojiya_bilind [[:d:Q466410|Q466410]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Edith_S%C3%B6dergran [[:d:Q466595|Q466595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charlie_%C3%BB_febr%C3%AEqeya_%C3%A7%C3%AEkolatan_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q466605|Q466605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Germain,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q473283|Q473283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paramore [[:d:Q473466|Q473466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkosomat%C3%AEk [[:d:Q473867|Q473867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarde [[:d:Q483247|Q483247]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Planoise [[:d:Q483296|Q483296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazirgan_(nahiye) [[:d:Q4270037|Q4270037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meyan_Xat%C3%BBn [[:d:Q4275187|Q4275187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEsteya_par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Ketelonyay%C3%AA_(prov%C3%ADncia) [[:d:Q4379648|Q4379648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hiro_Matsushita [[:d:Q4387781|Q4387781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rededey [[:d:Q4392103|Q4392103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhertina_nav%C3%AAn_cograf%C3%AE_y%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q4411706|Q4411706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Republic_Records [[:d:Q4413456|Q4413456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guillermo_Lasso [[:d:Q4414537|Q4414537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ego [[:d:Q4426116|Q4426116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C3%87iyay%C3%AA_Hendrin%C3%AA_1966 [[:d:Q4438375|Q4438375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Surov%C3%AEk%C3%AEn [[:d:Q4446583|Q4446583]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paola_Foka [[:d:Q4473023|Q4473023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Archibald_Milne_Hamilton [[:d:Q4648123|Q4648123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7k [[:d:Q4655519|Q4655519]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebasqele [[:d:Q4663787|Q4663787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdelmes%C3%AEh [[:d:Q4664523|Q4664523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ebdulker%C3%AEm_el-Cund%C3%AE [[:d:Q4664558|Q4664558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mar_Ebdi%C5%9Fo [[:d:Q4665006|Q4665006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abdul_Aziz_Kurd [[:d:Q4665281|Q4665281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Or [[:d:Q4736214|Q4736214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Armerde [[:d:Q4737577|Q4737577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%AAd%C3%AE_(nav%C3%A7e) [[:d:Q4739052|Q4739052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%BBran_(%C3%AAl) [[:d:Q4741450|Q4741450]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEvro%C5%9Fka_Amer%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q4745525|Q4745525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ser%C3%A7ehan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q4814692|Q4814692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xarziyana_Mezin [[:d:Q4814704|Q4814704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerame_(nav%C3%A7e) [[:d:Q4814729|Q4814729]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Soma_Biradost_(nahiye) [[:d:Q4815498|Q4815498]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_T%C3%AEkab%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q4815774|Q4815774]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Text%C3%AA_Sil%C3%AAman_(nahiye) [[:d:Q4815794|Q4815794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereqoyona_%C5%9Eot%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q4815993|Q4815993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wezn%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q4816368|Q4816368]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Selmas_(nahiye) [[:d:Q4816405|Q4816405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefaiye_(nahiye) [[:d:Q4816416|Q4816416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Xoy_(nahiye) [[:d:Q4816564|Q4816564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Serde%C5%9Ft%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q4816605|Q4816605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_P%C3%AEran%C5%9Far_(nahiye) [[:d:Q4816620|Q4816620]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sinan_Ak%C3%A7%C4%B1l [[:d:Q4821591|Q4821591]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qald%C3%AErim [[:d:Q4822430|Q4822430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundik,_M%C3%AArd%C3%AEnik [[:d:Q4825081|Q4825081]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eksena_Berxwedan%C3%AA [[:d:Q4830622|Q4830622]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ayvaliq [[:d:Q4831859|Q4831859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Botaliyan [[:d:Q4831953|Q4831953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alapala [[:d:Q4833220|Q4833220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karl_Nehammer [[:d:Q42860944|Q42860944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_suppressed_scripts [[:d:Q46483328|Q46483328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eirin_Payz%C4%B1n [[:d:Q47451363|Q47451363]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7o,_%C5%9Eingal [[:d:Q47463459|Q47463459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telgraf_(rojname) [[:d:Q47466989|Q47466989]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sezai_Temelli [[:d:Q48223310|Q48223310]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erxe [[:d:Q446|Q446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rh%C3%B4ne-Alpes [[:d:Q463|Q463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helbest [[:d:Q482|Q482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAl%C3%AAn_radyoy%C3%AA [[:d:Q4262|Q4262]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derav%C3%AA_Rojhilat%C3%AA_ya_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q4268|Q4268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daristan [[:d:Q4421|Q4421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hard_d%C3%AEsk [[:d:Q4439|Q4439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emily_Dickinson [[:d:Q4441|Q4441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jup%C3%AEter [[:d:Q4649|Q4649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sherlock_Holmes [[:d:Q4653|Q4653]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pis%C3%AEka_pars [[:d:Q42627|Q42627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ro [[:d:Q42677|Q42677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.vn [[:d:Q42683|Q42683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ke [[:d:Q42695|Q42695]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.vu [[:d:Q42701|Q42701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gam%C3%AA%C5%9F [[:d:Q42710|Q42710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.za [[:d:Q42754|Q42754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ve [[:d:Q42760|Q42760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Euskadi_Ta_Askatasuna [[:d:Q42814|Q42814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_L%C3%AEguryay%C3%AE [[:d:Q42820|Q42820]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Bering [[:d:Q44725|Q44725]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heinz-Christian_Strache [[:d:Q44733|Q44733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_rozagulan [[:d:Q46299|Q46299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevan [[:d:Q46311|Q46311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBs%C3%AE [[:d:Q46360|Q46360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkrofon [[:d:Q46384|Q46384]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Leif_Erikson [[:d:Q42838|Q42838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ye [[:d:Q42842|Q42842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Depresyona_kl%C3%AEn%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q42844|Q42844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da%C3%AE [[:d:Q42848|Q42848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Birh [[:d:Q43748|Q43748]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mv [[:d:Q43753|Q43753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sd [[:d:Q43762|Q43762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elok [[:d:Q43794|Q43794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tw [[:d:Q43824|Q43824]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karsaz [[:d:Q43845|Q43845]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ps [[:d:Q43908|Q43908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Liaoning [[:d:Q43934|Q43934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Yunus [[:d:Q43969|Q43969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arsima_balindeyan [[:d:Q43987|Q43987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kombretan [[:d:Q44002|Q44002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Theodor_Herzl [[:d:Q44003|Q44003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paul_Klee [[:d:Q44007|Q44007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeff_Hardy [[:d:Q44137|Q44137]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezol%C3%AEt%C3%AEk [[:d:Q44155|Q44155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rey_Mysterio [[:d:Q44152|Q44152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dave_Batista [[:d:Q44158|Q44158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maximilien_Robespierre [[:d:Q44197|Q44197]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helmuth_Karl_Bernhard_von_Moltke [[:d:Q44205|Q44205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEhad [[:d:Q44311|Q44311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/GNOME [[:d:Q44316|Q44316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teokras%C3%AE [[:d:Q44405|Q44405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Stovank [[:d:Q44416|Q44416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vince_McMahon [[:d:Q44430|Q44430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAhn_(fiz%C3%AEk) [[:d:Q44432|Q44432]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_baqilan [[:d:Q44448|Q44448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Randy_Orton [[:d:Q44449|Q44449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rim [[:d:Q44475|Q44475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F_(am%C3%BBr) [[:d:Q44494|Q44494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axa_Sozday%C3%AE_(d%C3%AEn) [[:d:Q44536|Q44536]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Triple_H [[:d:Q44567|Q44567]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/GNU [[:d:Q44571|Q44571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelata_Nobel%C3%AA_ya_K%C3%AEmyay%C3%AA [[:d:Q44585|Q44585]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA_Pa%C5%9Fa [[:d:Q44623|Q44623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Orn%C3%AEtoloj%C3%AE [[:d:Q44703|Q44703]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Protokola_Kyotoy%C3%AA [[:d:Q47359|Q47359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marie_Antoinette [[:d:Q47365|Q47365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_bi_alman%C3%AE [[:d:Q48183|Q48183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komele [[:d:Q48204|Q48204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilata_N%C3%AAz%C3%AEk [[:d:Q48214|Q48214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ralph_Waldo_Emerson [[:d:Q48226|Q48226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_kard%C3%AE_%C3%BB_z%C3%AElgurzan [[:d:Q48227|Q48227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elektroforeza_bijel [[:d:Q48255|Q48255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasnameya_zayend%C3%AE_ya_neb%C3%AEnar [[:d:Q48270|Q48270]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medell%C3%ADn [[:d:Q48278|Q48278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eur%C3%AEp%C3%AEd%C3%AAs [[:d:Q48305|Q48305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vahyazdata [[:d:Q428454|Q428454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vadans,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q428643|Q428643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_komputer%C3%AA [[:d:Q428691|Q428691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdema_helen%C3%AEst%C3%AE [[:d:Q428995|Q428995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dv%C3%AEn [[:d:Q429059|Q429059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend,_%C3%9Bganda [[:d:Q429685|Q429685]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEmpemekug [[:d:Q430023|Q430023]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87av%C3%AA_mirov [[:d:Q430024|Q430024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keny_Arkana [[:d:Q430158|Q430158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AEm%C3%BBl%C3%BBs_-_respons [[:d:Q448916|Q448916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amadina [[:d:Q452054|Q452054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amage,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q452448|Q452448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amance,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q453606|Q453606]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Gewr [[:d:Q454456|Q454456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ernolsheim-l%C3%A8s-Saverne [[:d:Q455526|Q455526]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkodrama [[:d:Q466952|Q466952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_xort%C3%AAn_razay%C3%AE_y%C3%AAn_Efes%C3%AA [[:d:Q466973|Q466973]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Isatou_Njie-Saidy [[:d:Q467531|Q467531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Dahomey%C3%AA [[:d:Q468814|Q468814]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emel_Mathlouthi [[:d:Q469256|Q469256]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biljana_Krstic [[:d:Q469265|Q469265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_s%C3%AA_serdem%C3%AE [[:d:Q475234|Q475234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Kanaday%C3%AA [[:d:Q475689|Q475689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojhilatnas%C3%AE [[:d:Q476294|Q476294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Dixtau [[:d:Q476313|Q476313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Banga_weh%C5%9Fet%C3%AA_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q476871|Q476871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Toqad_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q483195|Q483195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taq%C3%AEgeh [[:d:Q483242|Q483242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hunermend [[:d:Q483501|Q483501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mozilla_Thunderbird [[:d:Q483604|Q483604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deqaq [[:d:Q483634|Q483634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rocka_Anatolyay%C3%AA [[:d:Q483740|Q483740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_2000 [[:d:Q483881|Q483881]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBka_berf%C3%AA [[:d:Q483985|Q483985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balafira_b%C3%AAmirov [[:d:Q484000|Q484000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xweser%C3%AEt%C3%AE [[:d:Q484105|Q484105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komun%C3%AAn_Fransay%C3%AA [[:d:Q484170|Q484170]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiqih [[:d:Q484181|Q484181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anah%C3%AEta [[:d:Q484278|Q484278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/James_Hetfield [[:d:Q484302|Q484302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buday%C3%AAn_Bamiyan [[:d:Q484458|Q484458]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prol%C3%AEn [[:d:Q484583|Q484583]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klas%C3%AEko [[:d:Q484736|Q484736]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marbella [[:d:Q484799|Q484799]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ben_Sombogaart [[:d:Q484882|Q484882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chun_Jung-myung [[:d:Q484942|Q484942]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League_2011/2012 [[:d:Q485002|Q485002]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zirx [[:d:Q485027|Q485027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Analfabet%C3%AEzm [[:d:Q485100|Q485100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Radyo_Azad%C3%AE [[:d:Q485500|Q485500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Song_Joong-ki [[:d:Q485517|Q485517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarkan [[:d:Q485771|Q485771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha_Seok-jin [[:d:Q485784|Q485784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ulux_Beg [[:d:Q486088|Q486088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_NT [[:d:Q486487|Q486487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Travest%C3%AEt%C3%AEzm [[:d:Q486680|Q486680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reus [[:d:Q487096|Q487096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/TOEFL [[:d:Q487425|Q487425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatima_Mecr%C3%AEtiye [[:d:Q4481452|Q4481452]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerandiqo_Berzeg [[:d:Q4494539|Q4494539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AE%C3%A7al [[:d:Q4515355|Q4515355]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uta_Schneiderbanger [[:d:Q4525793|Q4525793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Al [[:d:Q4531422|Q4531422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akialoa [[:d:Q4540417|Q4540417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nav%C3%AAn_Xwed%C3%AA_di_zerde%C5%9Ftiy%C3%AA_de [[:d:Q4546314|Q4546314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Twitch [[:d:Q4555537|Q4555537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zebr%C3%AA_nezindek%C3%AE [[:d:Q4667893|Q4667893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acg%C3%AE [[:d:Q4673336|Q4673336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AAza_xwar_(xalbend%C3%AE) [[:d:Q4684340|Q4684340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdonlo,_%C5%9Eot [[:d:Q4692302|Q4692302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axbelaq%C3%AA_Mexor,_%C5%9Eot [[:d:Q4692408|Q4692408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karnameya_Erde%C5%9F%C3%AAr%C3%AA_Babekan [[:d:Q4752730|Q4752730]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guhertina_nav%C3%AAn_heywanan_li_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q4764957|Q4764957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAbar [[:d:Q4831985|Q4831985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cinceroba_Mezin [[:d:Q4833396|Q4833396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperatoriya_duyem_a_Goktirkan [[:d:Q4833446|Q4833446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Da%C3%A7ek [[:d:Q4833830|Q4833830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B4U [[:d:Q4834438|Q4834438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babal%C3%AE [[:d:Q4837565|Q4837565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%BDeljko_Reiner [[:d:Q4846291|Q4846291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balua,_Ghazipur [[:d:Q4853029|Q4853029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBd%C3%BBna [[:d:Q4853227|Q4853227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barbara_Walsh [[:d:Q4859388|Q4859388]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBstan_(nahiye) [[:d:Q4866907|Q4866907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Ft_(nav%C3%A7e) [[:d:Q4866908|Q4866908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zikp%C3%AA [[:d:Q4867740|Q4867740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bat%C3%AEl [[:d:Q4869269|Q4869269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Batrakoloj%C3%AE [[:d:Q4869597|Q4869597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Bayengan [[:d:Q4874299|Q4874299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bazidpur [[:d:Q4875184|Q4875184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87imaxil%C3%AE_Vusta [[:d:Q4875375|Q4875375]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_variants [[:d:Q42895812|Q42895812]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Qelrex [[:d:Q42896810|Q42896810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cooper_Andrews [[:d:Q42939425|Q42939425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ukur_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q45504593|Q45504593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/David_Motadel [[:d:Q46929899|Q46929899]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geiswiller-Z%C5%93bersdorf [[:d:Q47488004|Q47488004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ehrar_e%C5%9F-%C5%9Eerqiye [[:d:Q48549870|Q48549870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Solarisbank [[:d:Q48741156|Q48741156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Ft%C3%AE [[:d:Q454|Q454]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web [[:d:Q466|Q466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jin [[:d:Q467|Q467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/V%C3%AErus_(komputer) [[:d:Q485|Q485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehay%C3%AA_Komodoy%C3%AA [[:d:Q4504|Q4504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotayk [[:d:Q4511|Q4511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AA_Saint_Helens [[:d:Q4675|Q4675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ronesans [[:d:Q4692|Q4692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quling [[:d:Q4764|Q4764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEra [[:d:Q44|Q44]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wez%C3%AEfedar [[:d:Q42841|Q42841]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.vc [[:d:Q42863|Q42863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.ws [[:d:Q42864|Q42864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.mn [[:d:Q42873|Q42873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AErol [[:d:Q42880|Q42880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kub%C3%AEzm [[:d:Q42934|Q42934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/CERN [[:d:Q42944|Q42944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar [[:d:Q42948|Q42948]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deq [[:d:Q43006|Q43006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEro [[:d:Q43012|Q43012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perestgeha_Artem%C3%AEs%C3%AA_ya_Efesos%C3%AA [[:d:Q43018|Q43018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_elektr%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q43035|Q43035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Voyvod%C3%AEna [[:d:Q44749|Q44749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bender [[:d:Q44782|Q44782]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.wf [[:d:Q44932|Q44932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.tc [[:d:Q44969|Q44969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Entrop%C3%AE [[:d:Q45003|Q45003]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oswald_von_Wolkenstein [[:d:Q45105|Q45105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Loke [[:d:Q45108|Q45108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.rs [[:d:Q45155|Q45155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coldplay [[:d:Q45188|Q45188]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jilin [[:d:Q45208|Q45208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amaz%C3%AEx_(gel) [[:d:Q45315|Q45315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Herat,_Efxanistan [[:d:Q45313|Q45313]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_%C3%87%C3%AEna_Rojhilat [[:d:Q45341|Q45341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meya [[:d:Q45422|Q45422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/RSS [[:d:Q45432|Q45432]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ejdehmar [[:d:Q45556|Q45556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Darf%C3%BBr [[:d:Q46733|Q46733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valerian [[:d:Q46750|Q46750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.re [[:d:Q46775|Q46775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Muzeya_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q46815|Q46815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robert_Hooke [[:d:Q46830|Q46830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Awistiryay%C3%AA [[:d:Q46835|Q46835]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Malbat%C3%AAn_keskesor%C3%AA [[:d:Q46839|Q46839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gust%C3%AEl [[:d:Q46847|Q46847]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hubei [[:d:Q46862|Q46862]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Gloverand%C3%AE_ya_Peywendiy%C3%AAn_Gerok [[:d:Q46904|Q46904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shanxi [[:d:Q46913|Q46913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dadgeha_Cezay%C3%AA_ya_Navnetewey%C3%AE [[:d:Q47488|Q47488]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeze [[:d:Q47492|Q47492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_dayik%C3%AA [[:d:Q47502|Q47502]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Norw%C3%AAc%C3%AE [[:d:Q47545|Q47545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokatiy%C3%AA_ya_Dewlet%C3%AAn_Yekb%C3%BBy%C3%AE_y%C3%AAn_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q47566|Q47566]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Welat%C3%AA_Bask%C3%AE [[:d:Q47588|Q47588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/SQL [[:d:Q47607|Q47607]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/MS-DOS [[:d:Q47604|Q47604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Efesos [[:d:Q47611|Q47611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amp%C3%BBl [[:d:Q47616|Q47616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_alman [[:d:Q47629|Q47629]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Venus_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q47652|Q47652]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bab%C3%AEl_(dewlet) [[:d:Q47690|Q47690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q48336|Q48336]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emperator%C3%AE [[:d:Q48349|Q48349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokdewlet [[:d:Q48352|Q48352]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minare [[:d:Q48356|Q48356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_Ewropay%C3%AA [[:d:Q48366|Q48366]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaya_Albanyay%C3%AA [[:d:Q48409|Q48409]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balindey%C3%AAn_dirende [[:d:Q48428|Q48428]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curiosity_(am%C3%BBra_kef%C5%9F%C3%AA) [[:d:Q48485|Q48485]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir%C3%AA_Rosettay%C3%AA [[:d:Q48584|Q48584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sarkofag [[:d:Q48634|Q48634]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazilia [[:d:Q455997|Q455997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Su%C3%AEqesta_li_Restorana_Mykonos_a_Berl%C3%AEn%C3%AA,_1992 [[:d:Q456343|Q456343]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amazona [[:d:Q456513|Q456513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ambi%C3%A9villers [[:d:Q457690|Q457690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amblans-et-Velotte [[:d:Q457769|Q457769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roya_T%C3%BBloy%C3%AE [[:d:Q469763|Q469763]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gabrielle-Suzanne_Barbot_de_Villeneuve [[:d:Q469944|Q469944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iv%C3%AEka_z%C3%AAr%C3%AEn_(%C3%A7%C3%AErok) [[:d:Q470012|Q470012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Nav%C3%AEn_a_Amer%C3%AEkay%C3%AA [[:d:Q470088|Q470088]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BBni%C5%9Ftek_(kes%C3%AAn_zagon) [[:d:Q470540|Q470540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_%C3%A7ar_%C3%AEmperatoran [[:d:Q470596|Q470596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roja_navnetewey%C3%AE_ya_li_dij%C3%AE_zordariya_li_ser_jinan [[:d:Q470642|Q470642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bere%C5%9Fe [[:d:Q470853|Q470853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beorhtric%C3%AA_Wessex%C3%AE [[:d:Q470860|Q470860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Real%C3%AEzm_(siyaset) [[:d:Q471183|Q471183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kalk%C3%AE [[:d:Q476824|Q476824]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parlamena_Yewnanistan%C3%AA [[:d:Q477089|Q477089]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qela%C5%9F%C3%AEnka_Bengal%C3%AA [[:d:Q477133|Q477133]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amposta [[:d:Q477311|Q477311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasnameya_Xiristiyan%C3%AE [[:d:Q477317|Q477317]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dabe%C5%9Fandina_v%C3%AErusan [[:d:Q478216|Q478216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saziya_S%C3%AExuriy%C3%AA_ya_Netewey%C3%AE_ya_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q478481|Q478481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/To [[:d:Q478654|Q478654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBra_kevir%C3%AE [[:d:Q479257|Q479257]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Olivenza [[:d:Q488052|Q488052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pornost%C3%AArk [[:d:Q488111|Q488111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyber [[:d:Q488383|Q488383]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya_Welat%C3%AA_Dayik%C3%AA [[:d:Q488511|Q488511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anchenoncourt-et-Chazel [[:d:Q489093|Q489093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ancier [[:d:Q489370|Q489370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heft_nuwazey%C3%AAn_c%C3%AEhan%C3%AA [[:d:Q489772|Q489772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andelarrot [[:d:Q490136|Q490136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Testkirina_Ziman%C3%AA_%C3%8Engil%C3%AEz%C3%AE_ya_Navnetewey%C3%AE [[:d:Q490396|Q490396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eckernf%C3%B6rde [[:d:Q490453|Q490453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mekn%C3%A8s-Tafilalet [[:d:Q497006|Q497006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andreas_Gabalier [[:d:Q497370|Q497370]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Simmons [[:d:Q498019|Q498019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ale_(kommun) [[:d:Q498470|Q498470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aboriya_Koreya_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q499208|Q499208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Bruksel%C3%AA [[:d:Q506298|Q506298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tor_(her%C3%AAm) [[:d:Q506470|Q506470]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Patoz [[:d:Q506839|Q506839]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Emmett_Till [[:d:Q506878|Q506878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Barzan%C3%AE_1943 [[:d:Q4565206|Q4565206]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_1967%C3%AA [[:d:Q4572721|Q4572721]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_%C5%9E%C3%AAx_Ehmed%C3%AA_Barzan%C3%AE [[:d:Q4695762|Q4695762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendera_Faw%C3%AA [[:d:Q4702392|Q4702392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alan_Cox [[:d:Q4706436|Q4706436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alban%C3%AAn_Yewnanistan%C3%AA [[:d:Q4709194|Q4709194]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qel%C5%9Fa_Albert%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q4711888|Q4711888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Akr%C3%AA_(nav%C3%A7e) [[:d:Q4782556|Q4782556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_Xebata_Ereb%C3%AE_ji_bo_Azadiya_Ahwaz%C3%AA [[:d:Q4783252|Q4783252]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aras_(nahiye) [[:d:Q4784293|Q4784293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_kurd_%C3%BB_ermenan [[:d:Q4793342|Q4793342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bewek [[:d:Q4878427|Q4878427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behari [[:d:Q4880670|Q4880670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Belgachhi [[:d:Q4882398|Q4882398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Windows_Phone [[:d:Q4885200|Q4885200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vict%C3%B2ria_Camps_i_Cervera [[:d:Q4891072|Q4891072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serser%C3%AE_Eb%C3%BBs%C3%BBd [[:d:Q4892993|Q4892993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Joan_Elies_Adell [[:d:Q4893927|Q4893927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AA%C5%9Fdere [[:d:Q4896225|Q4896225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Faret [[:d:Q4896241|Q4896241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEdrube [[:d:Q4904229|Q4904229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sara_Mihemed [[:d:Q4967767|Q4967767]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serokwez%C3%AEr%C3%AAn_Almanyay%C3%AA [[:d:Q4970706|Q4970706]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Le%C5%9Fker [[:d:Q4991371|Q4991371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_Ba%C5%9Ft%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q5060752|Q5060752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Buw%C3%AAr_Ehmed_(nahiye) [[:d:Q5060762|Q5060762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%87aypare_(nahiye) [[:d:Q5060769|Q5060769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C5%9Earistana_Dena_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5060777|Q5060777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eehabad%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q5060797|Q5060797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_K%C3%BBg%C3%AEluy%C3%AE_(nahiye) [[:d:Q5060865|Q5060865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Mak%C3%BB_(nahiye) [[:d:Q5060883|Q5060883]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Nexede_(nahiye) [[:d:Q5060905|Q5060905]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Pulde%C5%9Ft_(nahiye) [[:d:Q5060918|Q5060918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sine_(nahiye) [[:d:Q5060946|Q5060946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceren [[:d:Q5064175|Q5064175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chainides [[:d:Q5067987|Q5067987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87exmaq [[:d:Q5068330|Q5068330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em_Pelek [[:d:Q5069251|Q5069251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%A7emal_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5069715|Q5069715]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohamed_al-Halbousi [[:d:Q47008930|Q47008930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Singap%C3%BBr [[:d:Q50648436|Q50648436]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ha%C5%9Fim%C3%AE [[:d:Q4987|Q4987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Can%C3%AE [[:d:Q45614|Q45614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Casus_belli [[:d:Q45635|Q45635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coco_Chanel [[:d:Q45661|Q45661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Okal%C3%AEptus [[:d:Q45669|Q45669]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Round_Maple [[:d:Q45675|Q45675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acaristan [[:d:Q45693|Q45693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEtan_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q45713|Q45713]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%BB [[:d:Q47038|Q47038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zorb%C3%BBna_jiyan%C3%AE [[:d:Q47041|Q47041]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ol%C3%AA_binge [[:d:Q47072|Q47072]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guizhou [[:d:Q47097|Q47097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enrique_Iglesias [[:d:Q47122|Q47122]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hu_Shi [[:d:Q47667|Q47667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zhuangzi [[:d:Q47739|Q47739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Postmodern%C3%AEzm [[:d:Q47783|Q47783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pratibha_Patil [[:d:Q47854|Q47854]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%BBjan [[:d:Q47859|Q47859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xizmeta_%C3%AEst%C3%AExbarat%C3%AA [[:d:Q47913|Q47913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%AEpso [[:d:Q48961|Q48961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ta_(bestir) [[:d:Q49007|Q49007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perde [[:d:Q49005|Q49005]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_h%C3%AEm%C3%AE [[:d:Q49008|Q49008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%AEvala_F%C3%AElman_a_Vened%C3%AEk%C3%AA [[:d:Q49024|Q49024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lopa_Fuzzy_ya_Amer%C3%AEk%C3%AE [[:d:Q49690|Q49690]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hoobastank [[:d:Q49724|Q49724]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minecraft [[:d:Q49740|Q49740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Helbestvan [[:d:Q49757|Q49757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevgera_civak%C3%AE [[:d:Q49773|Q49773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_n%C3%AEvserokatiy%C3%AA [[:d:Q49890|Q49890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_serokatiy%C3%AA [[:d:Q49892|Q49892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEktatoriya_le%C5%9Fker%C3%AE [[:d:Q49896|Q49896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_yekpartiy%C3%AE [[:d:Q50686|Q50686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Abroscopus [[:d:Q480826|Q480826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Am%C3%BBd%C3%AA [[:d:Q481427|Q481427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acanthiza [[:d:Q481671|Q481671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acanthorhynchus [[:d:Q481686|Q481686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAm%C3%BB%C3%A7e [[:d:Q491517|Q491517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugo_Boss [[:d:Q491627|Q491627]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Subcomandante_Marcos [[:d:Q491635|Q491635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_%C3%AEslend%C3%AE [[:d:Q492236|Q492236]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A._Hicri_%C4%B0zg%C3%B6ren [[:d:Q492290|Q492290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Andornay [[:d:Q492477|Q492477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.nl [[:d:Q493202|Q493202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S_Club_7 [[:d:Q500759|Q500759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_loganyayan [[:d:Q500842|Q500842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Organon [[:d:Q500930|Q500930]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_%C3%87ekdar_%C3%AAn_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q501053|Q501053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zarok%C3%AAn_ku%C3%A7e_%C3%BB_kolanan [[:d:Q501846|Q501846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aechmophorus [[:d:Q507184|Q507184]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Villers-le-Sec,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q507191|Q507191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Oiselay-et-Grachaux [[:d:Q507759|Q507759]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fleurey-l%C3%A8s-Saint-Loup [[:d:Q508030|Q508030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethopyga [[:d:Q508859|Q508859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Richard_Wilson [[:d:Q516671|Q516671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aglaeactis [[:d:Q516945|Q516945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aglaiocercus [[:d:Q516980|Q516980]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceh [[:d:Q518044|Q518044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agriornis [[:d:Q518600|Q518600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arnold_Wilson [[:d:Q4795314|Q4795314]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hec%C3%AE_P%C3%AEroz [[:d:Q4809107|Q4809107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/M%C3%AErawe [[:d:Q4810120|Q4810120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_as%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q4810455|Q4810455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fena_girt%C3%AE [[:d:Q4810754|Q4810754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%9Brmiye_(nahiye) [[:d:Q4815590|Q4815590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuhsar_(nahiye) [[:d:Q4816017|Q4816017]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_%C5%9Eot%C3%AA_(nahiye) [[:d:Q4816024|Q4816024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lacan_(nahiye) [[:d:Q4816039|Q4816039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ftek_(nahiye) [[:d:Q4816054|Q4816054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Miyanduaw_(nahiye) [[:d:Q4816068|Q4816068]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baroq_(nahiye) [[:d:Q4816080|Q4816080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eah%C3%AEndij_(nahiye) [[:d:Q4816359|Q4816359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kotol_(nahiye) [[:d:Q4816377|Q4816377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C5%9Eino_(nahiye) [[:d:Q4816385|Q4816385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElar_(nahiye) [[:d:Q4816395|Q4816395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Fawerz_(nahiye) [[:d:Q4816963|Q4816963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Avoxl%C3%AE_(nahiye) [[:d:Q4816966|Q4816966]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merhemetabad_(nahiye) [[:d:Q4816979|Q4816979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mihemedyar_(nahiye) [[:d:Q4817021|Q4817021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nal%C3%BBs_(nahiye) [[:d:Q4817044|Q4817044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_%C3%87aldiran_(nahiye) [[:d:Q4817053|Q4817053]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelac%C3%AE [[:d:Q4906894|Q4906894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bob_Parsons [[:d:Q4933600|Q4933600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByr%C3%BBx_(%C5%9Eebek) [[:d:Q5003395|Q5003395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/By-pass [[:d:Q5004192|Q5004192]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kengur [[:d:Q5070208|Q5070208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5073911|Q5073911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahban%C3%BB [[:d:Q5076793|Q5076793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Apapika_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q5079992|Q5079992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komputera_dest%C3%AE [[:d:Q5082128|Q5082128]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C3%BBsa_(nahiye) [[:d:Q5086985|Q5086985]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Neteweyan_ji_bo_%C3%8Erana_Federal [[:d:Q5160880|Q5160880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Namilke [[:d:Q5173771|Q5173771]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Ming [[:d:Q5185064|Q5185064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suoloj%C3%A1vri_(Kautokeino) [[:d:Q49312333|Q49312333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/documentor_tool [[:d:Q50034417|Q50034417]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:LinkCatIfExists2 [[:d:Q50118859|Q50118859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/N%C3%AEjer [[:d:Q50809015|Q50809015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sierra_Leone [[:d:Q50809013|Q50809013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Mor%C3%AEtanya [[:d:Q50824943|Q50824943]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gambiya [[:d:Q50839259|Q50839259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/G%C3%AEne-Bissau [[:d:Q50839265|Q50839265]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Guyana [[:d:Q50839269|Q50839269]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Kongoy%C3%AA [[:d:Q50839275|Q50839275]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/L%C3%AEberya [[:d:Q50839279|Q50839279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Van%C3%BBat%C3%BB [[:d:Q50839302|Q50839302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pepik%C3%AAn_Hir%C3%A7%C3%AA [[:d:Q50859379|Q50859379]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/Referanskirin [[:d:Q51773641|Q51773641]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevalt%C3%AE [[:d:Q491|Q491]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AErkan [[:d:Q492|Q492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEmon [[:d:Q500|Q500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Nav%C3%AEn [[:d:Q4918|Q4918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwar%C3%AA_Berl%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q5086|Q5086]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riz [[:d:Q5090|Q5090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baltimore [[:d:Q5092|Q5092]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87e%C3%A7enistan [[:d:Q5187|Q5187]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin [[:d:Q4|Q4]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salford [[:d:Q47952|Q47952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Shaanxi [[:d:Q47974|Q47974]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nasname [[:d:Q47988|Q47988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Momenta_zivir%C3%AA [[:d:Q48103|Q48103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menenj%C3%AEt [[:d:Q48143|Q48143]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eahkobra [[:d:Q48186|Q48186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_%C5%9Ee%C5%9F_Rojan [[:d:Q49077|Q49077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurte%C3%A7%C3%AErok [[:d:Q49084|Q49084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Libnan%C3%AA_1982 [[:d:Q49103|Q49103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qeyrana_Suez%C3%AA [[:d:Q49101|Q49101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Virginia_Beach,_Virginia [[:d:Q49259|Q49259]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El_Pa%C3%ADs [[:d:Q50009|Q50009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/John_Stuart_Mill [[:d:Q50020|Q50020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Metroya_Par%C3%AEs%C3%AA [[:d:Q50716|Q50716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_yekem [[:d:Q51649|Q51649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_duyem [[:d:Q51654|Q51654]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sefera_xa%C3%A7perestan_a_%C3%A7arem [[:d:Q51656|Q51656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AArod%C3%AAs%C3%AA_Mezin [[:d:Q51672|Q51672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lee_Seo_Jin [[:d:Q494097|Q494097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AEpa_Zeyt%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q494102|Q494102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tirk%C3%AAn_oxiz%C3%AE [[:d:Q494462|Q494462]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bludenz [[:d:Q494504|Q494504]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pak_Pong-ju [[:d:Q494800|Q494800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mianhada,_saranghanda_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q495650|Q495650]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Im_Ho [[:d:Q495659|Q495659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Houston_County,_Alabama [[:d:Q496292|Q496292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/My_Girl_(r%C3%AAzef%C3%AElma_TVy%C3%AA_ji_2005%C3%AA) [[:d:Q496555|Q496555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bron%C5%9Fik [[:d:Q502704|Q502704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Friq [[:d:Q503282|Q503282]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%AEfr%C3%AEz [[:d:Q503288|Q503288]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelt%C3%AErikan [[:d:Q503296|Q503296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Salton [[:d:Q503301|Q503301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/William_McDougall [[:d:Q503315|Q503315]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Jenev%C3%AA [[:d:Q503473|Q503473]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norman_Reedus [[:d:Q503545|Q503545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gumgumoka_gawiran [[:d:Q510067|Q510067]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velesmes-%C3%89chevanne [[:d:Q510856|Q510856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Wessex [[:d:Q511482|Q511482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Verlans [[:d:Q511514|Q511514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Pont%C3%AE [[:d:Q519263|Q519263]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zan%C3%AEngeha_Denver%C3%AA [[:d:Q519427|Q519427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chaumercenne [[:d:Q519754|Q519754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kulax [[:d:Q526863|Q526863]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vellefrie [[:d:Q528618|Q528618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sheila_Burnford [[:d:Q4941286|Q4941286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bonnie_MacBird [[:d:Q4942398|Q4942398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElozof [[:d:Q4964182|Q4964182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elita_L%C3%B6fblad [[:d:Q4964517|Q4964517]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chobani [[:d:Q5103456|Q5103456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87oman_Herd%C3%AE [[:d:Q5104416|Q5104416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexnekirina_Hed%C3%AEsan [[:d:Q5186804|Q5186804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9F%C3%BB [[:d:Q5192961|Q5192961]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErt%C3%AE [[:d:Q5201007|Q5201007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dijminat%C3%AE [[:d:Q5275945|Q5275945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AE%C5%9Fmok_(nahiye) [[:d:Q5282220|Q5282220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyarbekr_(her%C3%AAma_d%C3%AErok%C3%AE) [[:d:Q5285024|Q5285024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dubeyt%C3%AE [[:d:Q5285888|Q5285888]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dihok_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5288579|Q5288579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wild_Fire [[:d:Q49598445|Q49598445]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ensul%C3%AEn [[:d:Q50265665|Q50265665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Holenda [[:d:Q50987250|Q50987250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:HTML_lists [[:d:Q51047381|Q51047381]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ole_Brandt [[:d:Q51102503|Q51102503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/R%C3%BBsya_(Ewropa) [[:d:Q51885161|Q51885161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1:_Julian%E2%80%93Gregorian_uncertainty [[:d:Q51954849|Q51954849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korta_Marianay%C3%AA [[:d:Q510|Q510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esman [[:d:Q527|Q527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEwana_Edalet%C3%AA_ya_Yek%C3%AEtiya_Ewropay%C3%AA [[:d:Q4951|Q4951]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parzem%C3%AEn [[:d:Q5107|Q5107]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9line_Dion [[:d:Q5105|Q5105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balinde [[:d:Q5113|Q5113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Grosn%C3%AE [[:d:Q5196|Q5196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Almaz%C3%A1n [[:d:Q5202|Q5202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yandex [[:d:Q5281|Q5281]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bill_Gates [[:d:Q5284|Q5284]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEr [[:d:Q49391|Q49391]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eka_r%C3%BBxandina_girsey%C3%AE [[:d:Q49394|Q49394]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_s%C3%AEr_%C3%BB_p%C3%AEvazan [[:d:Q49392|Q49392]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aseton [[:d:Q49546|Q49546]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cali [[:d:Q51103|Q51103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexwe%C5%9Fiya_Bechterew [[:d:Q52849|Q52849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Atan [[:d:Q52858|Q52858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sollentuna [[:d:Q503746|Q503746]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/OpenOffice.org [[:d:Q511977|Q511977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Colombe-l%C3%A8s-Vesoul [[:d:Q512556|Q512556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_bask%C3%AE [[:d:Q521179|Q521179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bresilley [[:d:Q521539|Q521539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijmalaryay%C3%AE [[:d:Q521616|Q521616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dolores_Moran [[:d:Q529209|Q529209]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neb%C3%AE_Hur%C3%AE [[:d:Q536924|Q536924]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Montigny-l%C3%A8s-Vesoul [[:d:Q537132|Q537132]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_Yemen%C3%AA [[:d:Q537497|Q537497]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sigurd [[:d:Q537554|Q537554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Falset [[:d:Q537604|Q537604]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hemwelatno,_bi_tirk%C3%AE_bipeyivin! [[:d:Q5122606|Q5122606]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daqdar [[:d:Q5208558|Q5208558]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEstema_hajotin%C3%AA_ya_haydariy%C3%AA [[:d:Q5308001|Q5308001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAka_Dema_N%C3%BBjen [[:d:Q5308718|Q5308718]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gana [[:d:Q50378467|Q50378467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Togo [[:d:Q50378477|Q50378477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%9Bganda [[:d:Q50379382|Q50379382]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Maroko [[:d:Q50379395|Q50379395]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Gr%C3%AEnlenda [[:d:Q50379418|Q50379418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Somaliya [[:d:Q50417687|Q50417687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/T%C3%BBnis [[:d:Q50459305|Q50459305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA/data [[:d:Q51252727|Q51252727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dom%C3%AEn%C3%AEka [[:d:Q51307785|Q51307785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AEgir%C3%AA_Serokkomar%C3%AA_Tirkiy%C3%AA [[:d:Q52137988|Q52137988]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Compare_image_with_Wikidata [[:d:Q52195255|Q52195255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elite_(r%C3%AAzef%C3%AElm) [[:d:Q53000974|Q53000974]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBz [[:d:Q503|Q503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fizyoloj%C3%AE [[:d:Q521|Q521]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daxistan [[:d:Q5118|Q5118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Paytext [[:d:Q5119|Q5119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Monz%C3%B3n [[:d:Q5123|Q5123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Huang_Xianfan [[:d:Q5208|Q5208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEmender [[:d:Q5290|Q5290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/DVD [[:d:Q5294|Q5294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/RAM [[:d:Q5295|Q5295]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ens%C3%AEkloped%C3%AE [[:d:Q5292|Q5292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEkroprosesor [[:d:Q5297|Q5297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yekeya_p%C3%AAvajoy%C3%AA_ya_navend%C3%AE [[:d:Q5300|Q5300]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Basketbol [[:d:Q5372|Q5372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ragb%C3%AE [[:d:Q5378|Q5378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Golf [[:d:Q5377|Q5377]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-6 [[:d:Q5385|Q5385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burjuvaz%C3%AE [[:d:Q52090|Q52090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jeomorfoloj%C3%AE [[:d:Q52109|Q52109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Klimatoloj%C3%AE [[:d:Q52139|Q52139]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peyiv%C3%AEn [[:d:Q52946|Q52946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Du%C3%A7erxesiwar%C3%AE [[:d:Q53121|Q53121]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanedana_Xin [[:d:Q504769|Q504769]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derm%C3%AEs [[:d:Q505531|Q505531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEn_(b%C3%AAaqil) [[:d:Q505619|Q505619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Padanya [[:d:Q505632|Q505632]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Wendt [[:d:Q505969|Q505969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Luze,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q513279|Q513279]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anous [[:d:Q513741|Q513741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Flagy,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q522021|Q522021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chambornay-l%C3%A8s-Pin [[:d:Q522611|Q522611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georfans [[:d:Q531963|Q531963]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keyaniya_Ankoley%C3%AA [[:d:Q538636|Q538636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Angirey [[:d:Q539937|Q539937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cecil_J._Edmonds [[:d:Q5056153|Q5056153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alfabeya_tirk%C3%AE_ya_kevn [[:d:Q5058305|Q5058305]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Earistana_Behme%C3%AE [[:d:Q5060745|Q5060745]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Earistana_Baney%C3%AA [[:d:Q5060749|Q5060749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(nahiye) [[:d:Q5060768|Q5060768]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Dilfu [[:d:Q5060789|Q5060789]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ge%C3%A7saran_(nahiye) [[:d:Q5060810|Q5060810]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_Navend%C3%AE_ya_%C5%9Eehristana_Pawe [[:d:Q5060916|Q5060916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coco_Martin [[:d:Q5139743|Q5139743]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_Qi%C5%9Flax [[:d:Q5222174|Q5222174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_J%C3%AAr [[:d:Q5222172|Q5222172]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derbend%C3%AExan_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5222183|Q5222183]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Devne%C5%9Fa [[:d:Q5315680|Q5315680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sileh%C3%AA [[:d:Q5316229|Q5316229]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewre,_Hafik [[:d:Q5316797|Q5316797]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eric_Bauza [[:d:Q5386105|Q5386105]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AEnkurra [[:d:Q5391692|Q5391692]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamabad,Bacg%C3%AEran [[:d:Q5398235|Q5398235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAzef%C3%AElma_telev%C3%AEzyon%C3%AA [[:d:Q5398426|Q5398426]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/L%C3%AEbya [[:d:Q50544894|Q50544894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn_li_gor%C3%AE_cure_%C3%BB_sal%C3%AA [[:d:Q51378456|Q51378456]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Par%C3%AEs [[:d:Q51396576|Q51396576]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Dom%C3%AEn%C3%AEk [[:d:Q51397162|Q51397162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Ontario [[:d:Q51397934|Q51397934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Filist%C3%AEn [[:d:Q51398339|Q51398339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kolombiyaya_Br%C3%AEtan%C3%AE [[:d:Q51398707|Q51398707]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Amer%C3%AEkaya_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q51399158|Q51399158]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Feroe [[:d:Q51399175|Q51399175]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Vancouver [[:d:Q51399360|Q51399360]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Hindistan_Gujarat [[:d:Q51399455|Q51399455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Manitoba [[:d:Q51399906|Q51399906]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Makedonyaya_Bakur [[:d:Q51400581|Q51400581]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Atlant%C3%AEka_Bakur [[:d:Q51401475|Q51401475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/%C3%87ekiya [[:d:Q51401680|Q51401680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Toronto [[:d:Q51401946|Q51401946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Sao_Tome_%C3%BB_Pr%C3%AEns%C3%AEpe [[:d:Q51402103|Q51402103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Qenariy%C3%AA [[:d:Q51402212|Q51402212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WPBannerDoc/assessment [[:d:Q51491359|Q51491359]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Transclude_lead_excerpt [[:d:Q52428052|Q52428052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Transclude_random_excerpt [[:d:Q52428208|Q52428208]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Lua_sidebar [[:d:Q53236908|Q53236908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatom%C3%AE [[:d:Q514|Q514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/St%C3%AAr [[:d:Q523|Q523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sala_t%C3%AEr%C3%AAj%C3%AA [[:d:Q531|Q531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kondansator [[:d:Q5322|Q5322]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tir%C3%BB%C5%9F [[:d:Q5321|Q5321]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Enduktor [[:d:Q5325|Q5325]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-5 [[:d:Q5390|Q5390]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEstik%C3%AAn_Ol%C3%AEmpiyad%C3%AA [[:d:Q5389|Q5389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manchester_City [[:d:Q50602|Q50602]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Stonewall%C3%AA [[:d:Q51402|Q51402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meha_serbilindiy%C3%AA [[:d:Q51406|Q51406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Me%C5%9Fa_R%C3%BBmet%C3%AA_(LGBT) [[:d:Q51404|Q51404]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ar%C3%AE%C5%9Fa_li_ser_Pearl_Harbor [[:d:Q52418|Q52418]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agapornis [[:d:Q515217|Q515217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Agelastes [[:d:Q515968|Q515968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michael_Rooker [[:d:Q525065|Q525065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anupama_Chopra [[:d:Q526008|Q526008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jam-e_Jam_(rojname) [[:d:Q532925|Q532925]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEsext [[:d:Q533476|Q533476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutz_AG [[:d:Q533617|Q533617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anabathmis [[:d:Q533630|Q533630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C5%9Fev%C3%AA [[:d:Q533874|Q533874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vandelans [[:d:Q540421|Q540421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Thieffrans [[:d:Q541574|Q541574]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elana_Eliya [[:d:Q541734|Q541734]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AEvro%C5%9Fka_Angora [[:d:Q542500|Q542500]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rigny [[:d:Q546981|Q546981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_%C3%A7ek%C3%AAn_k%C3%AEmyay%C3%AE [[:d:Q547896|Q547896]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_S%C3%AEmir [[:d:Q548119|Q548119]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mi%C5%9Fk%C3%AAn_kor [[:d:Q557935|Q557935]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fayton_(ko%C3%A7k) [[:d:Q557992|Q557992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sam%C3%AE_Yusuf [[:d:Q558226|Q558226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deh%C3%AE%C5%9Ft [[:d:Q5252241|Q5252241]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Denbighshire [[:d:Q5256625|Q5256625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatomiya_diran%C3%AAn_mirov [[:d:Q5259398|Q5259398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87erm%C3%AA_mirov [[:d:Q5259911|Q5259911]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Departmen%C3%AAn_Per%C3%BBy%C3%AA [[:d:Q5260575|Q5260575]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derrick_Davenport [[:d:Q5263001|Q5263001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eddie_Holman [[:d:Q5336134|Q5336134]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xeta_Evergreen_(SkyTrain) [[:d:Q5417226|Q5417226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bernamesaz [[:d:Q5482740|Q5482740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBh%C3%AAncan [[:d:Q5583493|Q5583493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Ucat [[:d:Q52505712|Q52505712]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ate%C5%9F_G%C3%BCrpinar [[:d:Q54821874|Q54821874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AAn_Sp%C3%AE [[:d:Q54873796|Q54873796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Claire-Louise_Bennett [[:d:Q55828246|Q55828246]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bajar [[:d:Q515|Q515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roj_(st%C3%AArk) [[:d:Q525|Q525]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meh [[:d:Q5151|Q5151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Trans%C3%AEstor [[:d:Q5339|Q5339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yangts%C3%AA [[:d:Q5413|Q5413]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Missouriy%C3%AA [[:d:Q5419|Q5419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Qefqaz%C3%AA [[:d:Q5477|Q5477]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teteristan [[:d:Q5481|Q5481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Qezw%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q5484|Q5484]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vincent_van_Gogh [[:d:Q5582|Q5582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hokusai [[:d:Q5586|Q5586]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frida_Kahlo [[:d:Q5588|Q5588]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anatolya [[:d:Q51614|Q51614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiv%C3%AElk [[:d:Q54696|Q54696]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amf%C3%AEtiyatro [[:d:Q54831|Q54831]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cem_Adrian [[:d:Q534514|Q534514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Saint-Marcel,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q536085|Q536085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AA%C3%A7erxe [[:d:Q536135|Q536135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Authoison [[:d:Q544073|Q544073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBjen [[:d:Q544736|Q544736]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fisegur [[:d:Q545130|Q545130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komara_Sosyal%C3%AEst_a_Federat%C3%AEv_a_Sovyet_a_Pi%C5%9Ftqefqaz%C3%AA [[:d:Q545205|Q545205]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_Iraq%C3%AA [[:d:Q545449|Q545449]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Cantat [[:d:Q545516|Q545516]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dampierre-l%C3%A8s-Conflans [[:d:Q545521|Q545521]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Auguste_Dupin [[:d:Q549047|Q549047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bouhans-l%C3%A8s-Montbozon [[:d:Q549273|Q549273]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gut%C3%AE [[:d:Q549531|Q549531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tem%C3%BBz [[:d:Q549619|Q549619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hel%C3%AEme [[:d:Q549793|Q549793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velorcey [[:d:Q550278|Q550278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Firefox_OS [[:d:Q550303|Q550303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Besnans [[:d:Q550496|Q550496]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tsugumi_Oba [[:d:Q558858|Q558858]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_asta_nizm_%C3%AA_bernamesaziy%C3%AA [[:d:Q558937|Q558937]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaka_berdar [[:d:Q559186|Q559186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Annalena_Baerbock [[:d:Q564328|Q564328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehbaz [[:d:Q565396|Q565396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fasiq [[:d:Q5436817|Q5436817]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatima_Fatima_ye_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q5437446|Q5437446]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Perdey%C3%AAn_dervey%C3%AE_embriyoy%C3%AA [[:d:Q5445907|Q5445907]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dims [[:d:Q5506416|Q5506416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyder_Elebad%C3%AE [[:d:Q5639013|Q5639013]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Haluk_K%C4%B1rc%C4%B1 [[:d:Q5643694|Q5643694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Han%C3%AE [[:d:Q5648155|Q5648155]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87andgeha_%C3%A7ay%C3%AA_ya_Happy_Valley [[:d:Q5653142|Q5653142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BBliya_Navalnaya [[:d:Q53520997|Q53520997]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aethomyias [[:d:Q54974349|Q54974349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AArwan%C3%AE_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q55085030|Q55085030]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Encodefirst [[:d:Q55939679|Q55939679]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:If_then_show [[:d:Q55944207|Q55944207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Infobox/Columns [[:d:Q56447438|Q56447438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Burning_Series [[:d:Q56527678|Q56527678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Atlet%C3%AEzm [[:d:Q542|Q542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sens%C3%BBr [[:d:Q543|Q543]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pergala_Roj%C3%AA [[:d:Q544|Q544]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dojeh [[:d:Q564|Q564]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyzbol [[:d:Q5369|Q5369]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Erie [[:d:Q5492|Q5492]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B-Ban [[:d:Q5503|Q5503]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Viktoria [[:d:Q5505|Q5505]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Michelangelo [[:d:Q5592|Q5592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pablo_Picasso [[:d:Q5593|Q5593]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Raffaello_Sanzio [[:d:Q5597|Q5597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Otobus [[:d:Q5638|Q5638]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Troleybus [[:d:Q5639|Q5639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_mecar%C3%AE [[:d:Q53464|Q53464]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_pelkerengan [[:d:Q53475|Q53475]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Koma_l%C3%AEliyan [[:d:Q53478|Q53478]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_gezika_derew%C3%AEn [[:d:Q53476|Q53476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%AEleya_l%C3%AEliyan [[:d:Q53480|Q53480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beq [[:d:Q53636|Q53636]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Skellefte%C3%A5 [[:d:Q54344|Q54344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Valensiya_(her%C3%AAm) [[:d:Q54939|Q54939]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dibistana_amadey%C3%AE [[:d:Q55043|Q55043]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eansolyey%C3%AA_Almanyay%C3%AA [[:d:Q56022|Q56022]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AAn_goidel%C3%AE [[:d:Q56433|Q56433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Feyl%C3%AE [[:d:Q56587|Q56587]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aliyenasyon [[:d:Q545825|Q545825]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdoka_tiromb%C3%AAlan [[:d:Q545837|Q545837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/An%C3%AE [[:d:Q546010|Q546010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roche-et-Raucourt [[:d:Q546058|Q546058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_Megisti_Lavra [[:d:Q546516|Q546516]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mox%C3%AA_hest%C3%AE [[:d:Q546523|Q546523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brecknockshire [[:d:Q547052|Q547052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anjeux [[:d:Q551433|Q551433]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steven_Yeun [[:d:Q552176|Q552176]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manan [[:d:Q552328|Q552328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ban%C3%AEvan [[:d:Q552378|Q552378]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Na%C3%AEr%C3%AE [[:d:Q560342|Q560342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pasaporta_alman%C3%AE [[:d:Q566777|Q566777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sad%C3%AEzm [[:d:Q5507613|Q5507613]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gendab [[:d:Q5520571|Q5520571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalan,_Keleyber [[:d:Q5608660|Q5608660]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Be%C5%9Fab [[:d:Q5662001|Q5662001]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baxlar [[:d:Q5662225|Q5662225]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cend [[:d:Q5662389|Q5662389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cexnab_Sofla [[:d:Q5662757|Q5662757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBzay%C3%A7%C3%AE [[:d:Q5662824|Q5662824]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aq%C3%AAl [[:d:Q5662838|Q5662838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berzend%C3%AEq [[:d:Q5662919|Q5662919]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balasenig [[:d:Q5662917|Q5662917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%AE_B%C3%AAgl%C3%BB [[:d:Q5663015|Q5663015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cexnab_Olya [[:d:Q5663501|Q5663501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87aykend%C3%AE,_Keleyber [[:d:Q5663977|Q5663977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elherd,_Xoda_Afer%C3%AEn [[:d:Q5663981|Q5663981]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%A7e_Qi%C5%9Flaq_Olya [[:d:Q5664117|Q5664117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/At%C3%AE_Kend%C3%AE [[:d:Q5667056|Q5667056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAcrand%C3%BBst [[:d:Q5668532|Q5668532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gewheran_(gundistan) [[:d:Q5672694|Q5672694]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mixor,_%C5%9Eot [[:d:Q5706008|Q5706008]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qiyas%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5706586|Q5706586]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meleklo,_%C5%9Eot [[:d:Q5706668|Q5706668]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenkend%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5707026|Q5707026]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semedyord%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5707330|Q5707330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Korebelaq,_%C5%9Eot [[:d:Q5707333|Q5707333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qere_Aqac,_%C5%9Eot [[:d:Q5707557|Q5707557]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7aloy%C3%AA_J%C3%AAr%C3%AEn,_%C5%9Eot [[:d:Q5707647|Q5707647]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%A7aloy%C3%AA_Jor%C3%AEn,_%C5%9Eot [[:d:Q5707904|Q5707904]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Express_Entry [[:d:Q55137548|Q55137548]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hugo_L%C3%B3pez-Gatell_Ram%C3%ADrez [[:d:Q55190783|Q55190783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:S-bef/filter [[:d:Q55215656|Q55215656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Komara_Demokrat%C3%AEk_a_Almanyay%C3%AA [[:d:Q55216416|Q55216416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Agah%C3%AEdank_welat2/status_text [[:d:Q56071929|Q56071929]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fazil_M%C3%AEran%C3%AE [[:d:Q56654791|Q56654791]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deryaya_Balt%C3%AEk [[:d:Q545|Q545]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Champs-%C3%89lys%C3%A9es [[:d:Q550|Q550]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wikimedia_Commons [[:d:Q565|Q565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87uva%C5%9Fistan [[:d:Q5466|Q5466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87iyay%C3%AAn_Hindok%C3%BB%C5%9F%C3%AA [[:d:Q5472|Q5472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gola_Tangany%C3%AEka [[:d:Q5511|Q5511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEmar_S%C3%AEnan [[:d:Q5600|Q5600]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eminem [[:d:Q5608|Q5608]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Keleha_Ayanis%C3%AA [[:d:Q54571|Q54571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berl%C3%AEna_Rojava [[:d:Q56036|Q56036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berl%C3%AEna_Rojhilat [[:d:Q56037|Q56037]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biray%C3%AAn_Coen [[:d:Q56095|Q56095]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ailuroedus [[:d:Q553009|Q553009]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aimophila [[:d:Q553031|Q553031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_Sagat [[:d:Q561686|Q561686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Polioz [[:d:Q567852|Q567852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Milliyet [[:d:Q568226|Q568226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quenoche [[:d:Q572704|Q572704]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deutschlandsberg [[:d:Q573106|Q573106]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tecawiz_li_d%C3%AAra_katol%C3%AEk [[:d:Q573565|Q573565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dissen-Striesow [[:d:Q574757|Q574757]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alaemon [[:d:Q575045|Q575045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/George_Martin_Lees [[:d:Q5542182|Q5542182]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mas%C3%AEpis%C3%AEk%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q5614960|Q5614960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gunara [[:d:Q5618501|Q5618501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balan,_Abi%C5%9Fehmed [[:d:Q5621350|Q5621350]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xanm%C3%AEn [[:d:Q5675267|Q5675267]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somaya_Bin%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5676234|Q5676234]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xezerlo,_%C5%9Eot [[:d:Q5706670|Q5706670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zenc%C3%AEre [[:d:Q5707159|Q5707159]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorablo,_%C5%9Eot [[:d:Q5707156|Q5707156]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Balolan [[:d:Q5708596|Q5708596]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Harvey_Alter [[:d:Q5677307|Q5677307]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AErsiqa [[:d:Q5677618|Q5677618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqam%C3%AErl%C3%BB,_Keleyber [[:d:Q5677741|Q5677741]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87atqeye [[:d:Q5677821|Q5677821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bextiyarl%C3%BB [[:d:Q5677864|Q5677864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%BBye [[:d:Q5678093|Q5678093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emamzade_Ebdolah [[:d:Q5678160|Q5678160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenawat [[:d:Q5678406|Q5678406]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alat%C3%AAym%C3%BBr [[:d:Q5678568|Q5678568]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AErvan_(nahiye) [[:d:Q5679019|Q5679019]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babayl%C3%BB [[:d:Q5679425|Q5679425]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereba%C5%9Flo_(dehistan) [[:d:Q5679444|Q5679444]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/As_Qed%C3%AEm [[:d:Q5679915|Q5679915]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/As_Ced%C3%AEd [[:d:Q5679913|Q5679913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Can%C3%AEb%C3%AAgl%C3%BB [[:d:Q5680263|Q5680263]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdere_Ced%C3%AEd [[:d:Q5680261|Q5680261]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqdere_Qed%C3%AEm [[:d:Q5680292|Q5680292]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Telatepe_(gundistan) [[:d:Q5680590|Q5680590]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Ft_(gundistan) [[:d:Q5680686|Q5680686]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzela_Ser%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5680822|Q5680822]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dena_(gundistan) [[:d:Q5680844|Q5680844]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BB%C3%A7ay_(gundistan) [[:d:Q5681079|Q5681079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C3%87enar [[:d:Q5681123|Q5681123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BBya_Ser%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5681353|Q5681353]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ger%C3%BBs [[:d:Q5681501|Q5681501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kabgiyan [[:d:Q5681518|Q5681518]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Patave [[:d:Q5681658|Q5681658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzec_(gundistan) [[:d:Q5681811|Q5681811]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kef%C5%9Fkenan [[:d:Q5681957|Q5681957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babuy%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5682481|Q5682481]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_%C3%87%C3%AEn [[:d:Q5682614|Q5682614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Sedat_Mehm%C3%BBd%C3%AE [[:d:Q5682618|Q5682618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87eram_(gundistan) [[:d:Q5682616|Q5682616]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AE%C5%9Fter_(gundistan) [[:d:Q5682803|Q5682803]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Acem_(gundistan) [[:d:Q5682801|Q5682801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Rak [[:d:Q5682964|Q5682964]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elxe%C3%A7%C3%AEn_(gundistan) [[:d:Q5683181|Q5683181]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AE_Teyb_(gundistan) [[:d:Q5683271|Q5683271]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dol_(gundistan) [[:d:Q5683316|Q5683316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Lodab [[:d:Q5683353|Q5683353]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuh_Mere_Xam%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5683411|Q5683411]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Somaya_Ser%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5683463|Q5683463]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Navenda_nav%C3%A7eya_Marg%C3%BBn_(nahiye) [[:d:Q5683661|Q5683661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Turkeman_(gundistan) [[:d:Q5683778|Q5683778]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AElay%C3%AE_(nahiye) [[:d:Q5683816|Q5683816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fqela_(gundistan) [[:d:Q5683853|Q5683853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Do%C5%9Fmenzeyar%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5683877|Q5683877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Roze%C3%A7ay_(gundistan) [[:d:Q5683957|Q5683957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirxbilax,_Serab [[:d:Q5683979|Q5683979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5684000|Q5684000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz_(gundistan) [[:d:Q5684031|Q5684031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bek%C5%9Fl%C3%BB%C3%A7ay_(gundistan) [[:d:Q5684033|Q5684033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Ser%C3%BBd_Cen%C3%BBb%C3%AE [[:d:Q5684075|Q5684075]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Emamzade_Cefer_(gundistan) [[:d:Q5684079|Q5684079]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Ser%C3%BBd_%C5%9Eomal%C3%AE [[:d:Q5684077|Q5684077]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C3%BBya_Bin%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5684367|Q5684367]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Giv%C3%AEce_Soltan [[:d:Q5684438|Q5684438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Behme%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojhilat [[:d:Q5684735|Q5684735]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz%C3%A7aya_Ser%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5684891|Q5684891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Berandiz%C3%A7aya_Bin%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5684994|Q5684994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dehde%C5%9Ft_Rojhilat%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5685337|Q5685337]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%AEb%C3%AE_Hek%C3%AEme_(gundistan) [[:d:Q5685365|Q5685365]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Behme%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Bakur%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5685597|Q5685597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEabad,_Kirman [[:d:Q5710387|Q5710387]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%AElavend [[:d:Q5710932|Q5710932]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%BBrs_(gundistan) [[:d:Q5729347|Q5729347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bestam_(gundistan) [[:d:Q5729605|Q5729605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebeqde [[:d:Q5739399|Q5739399]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sep%C3%AEdar_(gundistan) [[:d:Q5747278|Q5747278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdelan [[:d:Q5749480|Q5749480]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Purge_link_portals [[:d:Q55272341|Q55272341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ariadn%C3%AA [[:d:Q55294136|Q55294136]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Cemsera_Ba%C5%9F%C3%BBr [[:d:Q55331678|Q55331678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Key%C3%AA_Romay%C3%AA [[:d:Q55375123|Q55375123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Agah%C3%AEdank_xwedawend/reng [[:d:Q55394957|Q55394957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:WikiProject_assessment_progression [[:d:Q55405962|Q55405962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Osama_Hilal%C3%AE [[:d:Q56824788|Q56824788]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bahoza_Sergioy%C3%AA_ya_2018an [[:d:Q57084940|Q57084940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diran [[:d:Q553|Q553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fk%C3%AErya [[:d:Q5710|Q5710]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Palm%C3%AEra [[:d:Q5747|Q5747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Semerkand [[:d:Q5753|Q5753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAbe [[:d:Q5760|Q5760]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beqa_bej%C3%AE [[:d:Q55372|Q55372]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayao_Miyazak%C3%AE [[:d:Q55400|Q55400]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erich_Fromm [[:d:Q57085|Q57085]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AA%C5%9Fangeha_Pirt%C3%BBkan_ya_Frankfurt%C3%AA [[:d:Q57293|Q57293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yahya_Jammah [[:d:Q57356|Q57356]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ningxia [[:d:Q57448|Q57448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg [[:d:Q57554|Q57554]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mohammed_VI [[:d:Q57553|Q57553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cejna_netewey%C3%AE [[:d:Q57598|Q57598]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mosab_Hassan_Yousef [[:d:Q555301|Q555301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cheomseongdae [[:d:Q562765|Q562765]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gourgeon [[:d:Q568795|Q568795]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ensarul%C3%AEslam [[:d:Q568914|Q568914]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serpentoloj%C3%AE [[:d:Q577555|Q577555]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Merionethshire [[:d:Q577711|Q577711]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Les_Magny [[:d:Q578493|Q578493]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goristana_Karacaahmet%C3%AA [[:d:Q578506|Q578506]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_german%C3%AE [[:d:Q1009917|Q1009917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gez [[:d:Q5555033|Q5555033]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jessicka [[:d:Q5556623|Q5556623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xolaman [[:d:Q5556882|Q5556882]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kereng [[:d:Q5560059|Q5560059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gillian_Tett [[:d:Q5562297|Q5562297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEng%C3%AEra [[:d:Q5563109|Q5563109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aydin_Orak [[:d:Q5563149|Q5563149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C%C3%AExc%C3%AEx [[:d:Q5622892|Q5622892]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fkelan [[:d:Q5625537|Q5625537]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qi%C5%9Flaq_Qiraxanl%C3%BB [[:d:Q5626201|Q5626201]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8As%C3%AA [[:d:Q5626542|Q5626542]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ac%C3%BBdanabad [[:d:Q5626784|Q5626784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabqare [[:d:Q5627162|Q5627162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%AErman [[:d:Q5627217|Q5627217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyb%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_%C5%9Eomal%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5684513|Q5684513]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Po%C5%9Fte_Z%C3%AElay%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5684580|Q5684580]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyb%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojava_(gundistan) [[:d:Q5684631|Q5684631]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Teyb%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE [[:d:Q5684632|Q5684632]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serasyab%C3%AE_Yusef%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5685039|Q5685039]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hayasum [[:d:Q5686074|Q5686074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serfaryab_(gundistan) [[:d:Q5686167|Q5686167]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mizgefta_Hezret%C3%AE_Sil%C3%AAman [[:d:Q5688442|Q5688442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arm%C3%BBdaq [[:d:Q5691074|Q5691074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_De%C5%9Ft%C3%AE_R%C3%BBm [[:d:Q5691747|Q5691747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehal_(gundistan) [[:d:Q5700196|Q5700196]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Behme%C3%AE_Serhed%C3%AE_Rojava [[:d:Q5700826|Q5700826]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Tut%C3%AE_Nede [[:d:Q5701004|Q5701004]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElara_Bakur_(gundistan) [[:d:Q5702340|Q5702340]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Norabad [[:d:Q5709556|Q5709556]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AEyaber [[:d:Q5709754|Q5709754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tazekend,_%C5%9Eot [[:d:Q5710179|Q5710179]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lern%C3%AE [[:d:Q5710656|Q5710656]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Biyare [[:d:Q5765189|Q5765189]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bex [[:d:Q5769227|Q5769227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Claudia_Sheinbaum [[:d:Q5771800|Q5771800]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebl [[:d:Q5778074|Q5778074]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8A%C5%9F%C3%AEn [[:d:Q5780945|Q5780945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxan_(Pawe) [[:d:Q5782714|Q5782714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Geday,_%C5%9Eot [[:d:Q5783346|Q5783346]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dalanper [[:d:Q5784459|Q5784459]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cixal [[:d:Q5786147|Q5786147]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kepkan [[:d:Q5786151|Q5786151]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Quzliq [[:d:Q5786149|Q5786149]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nezm%C3%AEkend%C3%AE [[:d:Q5786736|Q5786736]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bened%C3%AEq [[:d:Q5788129|Q5788129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelec%C3%AA_Ecam [[:d:Q5790311|Q5790311]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sugild%C3%AE [[:d:Q5790836|Q5790836]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xelec%C3%AA_Kurd [[:d:Q5791113|Q5791113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ke%C5%9Farx%C3%AE [[:d:Q5791116|Q5791116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babor%C3%AA_Kurd [[:d:Q5791592|Q5791592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babor%C3%AA_Ecam [[:d:Q5792430|Q5792430]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Infobox_mapframe [[:d:Q55594044|Q55594044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartin%C3%AAn_gi%C5%9Ft%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA_2023 [[:d:Q55625115|Q55625115]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nurcan_Baysal [[:d:Q55627130|Q55627130]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_serokkomariya_Tirkiyey%C3%AA_2023 [[:d:Q55636316|Q55636316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Realme [[:d:Q56275466|Q56275466]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Modul_kategoriy%C3%AA_bi_kar_t%C3%AEne [[:d:Q56289056|Q56289056]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dan_Patlansky [[:d:Q56292348|Q56292348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Last_Girl_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q56886127|Q56886127]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Myan%C5%9Fehr [[:d:Q122929455|Q122929455]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diran%C3%AA_mirov [[:d:Q561|Q561]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sedsal [[:d:Q578|Q578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sal [[:d:Q577|Q577]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%85lenda [[:d:Q5689|Q5689]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/UTC-4 [[:d:Q5762|Q5762]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buxara [[:d:Q5764|Q5764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bethlehem [[:d:Q5776|Q5776]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girav%C3%AAn_Kayman%C3%AA [[:d:Q5785|Q5785]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferzan_%C3%96zpetek [[:d:Q55460|Q55460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nov%C3%AE_Sad [[:d:Q55630|Q55630]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Steve_Coast [[:d:Q56200|Q56200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ziman%C3%AA_tup%C3%AE [[:d:Q56944|Q56944]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jiangxi [[:d:Q57052|Q57052]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gottlieb_Daimler [[:d:Q57098|Q57098]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Josef_Mengele [[:d:Q57109|Q57109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transgender_Day_of_Remembrance [[:d:Q57116|Q57116]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jens_Stoltenberg [[:d:Q57665|Q57665]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yingluck_Shinawatra [[:d:Q57670|Q57670]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Boyko_Bor%C3%AEsov [[:d:Q57775|Q57775]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amama_Mbabazi [[:d:Q57873|Q57873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enkawa [[:d:Q556617|Q556617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ota_Benga [[:d:Q557565|Q557565]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Franz_Alexander [[:d:Q557605|Q557605]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gomada [[:d:Q557609|Q557609]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karder [[:d:Q557619|Q557619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_Siltan_Evdal [[:d:Q557642|Q557642]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_Ewropay%C3%AA [[:d:Q579316|Q579316]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewandiz [[:d:Q579438|Q579438]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Recologne-l%C3%A8s-Rioz [[:d:Q579568|Q579568]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dukat%C3%AA_Steiermark%C3%AA [[:d:Q580447|Q580447]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derman%C3%AAn_dijta [[:d:Q582687|Q582687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouch%C3%A9court,_Haute-Sa%C3%B4ne [[:d:Q586108|Q586108]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Glary_Utilities [[:d:Q5566691|Q5566691]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Billboard_Social_50 [[:d:Q5576228|Q5576228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sorxe_Kemran [[:d:Q5630453|Q5630453]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hahanu [[:d:Q5638872|Q5638872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dozaqol,_%C5%9Eot [[:d:Q5706821|Q5706821]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8E%C5%9Fgeso,_%C5%9Eot [[:d:Q5706853|Q5706853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AAxselo,_%C5%9Eot [[:d:Q5707154|Q5707154]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Danabilaq,_%C5%9Eot [[:d:Q5707328|Q5707328]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eamos%C3%AAlab%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5707645|Q5707645]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9Fkehr%C3%AEz,_%C5%9Eot [[:d:Q5707783|Q5707783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Elbelaq%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5707781|Q5707781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AEr%C3%BBzabad,_Erdeb%C3%AEl [[:d:Q5712864|Q5712864]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hendursaga [[:d:Q5714073|Q5714073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hac%C3%AElara_Ba%C5%9F%C3%BBr_(gundistan) [[:d:Q5715539|Q5715539]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/X%C3%AErsa [[:d:Q5792118|Q5792118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qereaqa%C3%A7 [[:d:Q5792185|Q5792185]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seneq,_%C5%9Eot [[:d:Q5792427|Q5792427]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sab%C3%AErxan,_%C5%9Eot [[:d:Q5793661|Q5793661]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEzec%C3%AA_Tevil [[:d:Q5795402|Q5795402]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ez%C3%AEmkend%C3%AE [[:d:Q5796326|Q5796326]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87avgon,_%C5%9Eot [[:d:Q5798683|Q5798683]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qere%C3%A7orl%C3%BB [[:d:Q5800007|Q5800007]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kal%C3%BB [[:d:Q5800163|Q5800163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEna_(Xorasana_Rezew%C3%AE) [[:d:Q5800166|Q5800166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qureqela [[:d:Q5800922|Q5800922]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derwend%C3%AE_J%C3%BBr [[:d:Q5801093|Q5801093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Benyan%C3%A7oliya_Ecam [[:d:Q5801875|Q5801875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vermezyar [[:d:Q5801877|Q5801877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezvan,_Simnan [[:d:Q5802330|Q5802330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kuneqele [[:d:Q5802933|Q5802933]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qabaxbelaq [[:d:Q5803299|Q5803299]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arpaliq,_%C5%9Eot [[:d:Q5803301|Q5803301]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mela_Ehmed [[:d:Q5803635|Q5803635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordolderen%C3%AA_Kurd [[:d:Q5806290|Q5806290]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gordolderen%C3%AA_Ecam [[:d:Q5806289|Q5806289]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bayramkend%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5825203|Q5825203]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeke_Se%C3%BBd [[:d:Q5827089|Q5827089]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mergan%C3%AA_Esmayilkend%C3%AE [[:d:Q5828984|Q5828984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAra_%C3%87il_%C5%9Eeh%C3%AEdan,_M%C3%AArd%C3%AEn [[:d:Q5857908|Q5857908]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AExan_Ab%C3%A7or%C3%AE [[:d:Q5860534|Q5860534]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Derp%C3%AAbend [[:d:Q56343623|Q56343623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Google_Crowdsource [[:d:Q56346787|Q56346787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dilfan [[:d:Q56357984|Q56357984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Meyanro_(gundistan) [[:d:Q56359293|Q56359293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Suq_(nahiye) [[:d:Q56364501|Q56364501]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pirt%C3%BBk [[:d:Q571|Q571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Daniel_Gabriel_Fahrenheit [[:d:Q57073|Q57073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Canaris [[:d:Q57129|Q57129]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erich_von_Manstein [[:d:Q57135|Q57135]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/August_Horch [[:d:Q58035|Q58035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_azer%C3%AE [[:d:Q58251|Q58251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya_tirk%C3%AE [[:d:Q58255|Q58255]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chad_Coleman [[:d:Q572618|Q572618]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/La_Quarte [[:d:Q581469|Q581469]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Palante [[:d:Q581509|Q581509]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewap%C3%AEv [[:d:Q583028|Q583028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEreketiya_Eretna [[:d:Q583057|Q583057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alcedo [[:d:Q583551|Q583551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alcippe [[:d:Q583659|Q583659]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E10 [[:d:Q586592|Q586592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AElgirtina_Tehran%C3%AA [[:d:Q589673|Q589673]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moyen-Ogoou%C3%A9 [[:d:Q590802|Q590802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnema [[:d:Q590870|Q590870]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Her%C3%AAma_L%C3%AEwan%C3%AA [[:d:Q590891|Q590891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kongreya_Netewey%C3%AE_ya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q5725648|Q5725648]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nuawat_%C3%8Aspiyan [[:d:Q5805494|Q5805494]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tepeba%C5%9F%C3%AEnemaz [[:d:Q5805837|Q5805837]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerezamin,_%C5%9Eot [[:d:Q5808065|Q5808065]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tevre,_%C5%9Eot [[:d:Q5809717|Q5809717]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aliyar,_%C5%9Eot [[:d:Q5811071|Q5811071]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rehmetabad_Fars [[:d:Q5811124|Q5811124]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aqbelaq%C3%AA_Soqar,_%C5%9Eot [[:d:Q5812467|Q5812467]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bayan%C3%A7oliya_Kurd,_%C5%9Eot [[:d:Q5812465|Q5812465]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Samsung_Galaxy_S4 [[:d:Q5812783|Q5812783]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Temoxe [[:d:Q5813111|Q5813111]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kandal,_%C5%9Eot [[:d:Q5813248|Q5813248]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBstan_Ba%C5%9Fit [[:d:Q5830233|Q5830233]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Cel%C3%AElabad [[:d:Q5831344|Q5831344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_ku-0 [[:d:Q5832965|Q5832965]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AEbilax%C3%AE,_Miyanduaw [[:d:Q5833794|Q5833794]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eablon:Bikarh%C3%AAner_ckb [[:d:Q5835174|Q5835174]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axbilax,_Miyanduaw [[:d:Q5835451|Q5835451]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zar%C3%AE_(%C3%8Asferayin) [[:d:Q5856362|Q5856362]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hesenawa,_Miyanduaw [[:d:Q5866917|Q5866917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Karzan_Qadir [[:d:Q5896780|Q5896780]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eslamawa,_Serde%C5%9Ft [[:d:Q5898419|Q5898419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Euleabad%C3%AE_Elya [[:d:Q5899029|Q5899029]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tepel%C3%AEk [[:d:Q5913781|Q5913781]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beh%C3%AE_Feyzula_Beg_(gundistan) [[:d:Q5915028|Q5915028]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mala_Kayus [[:d:Q5915082|Q5915082]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eep%C3%AAla_P%C3%AA%C5%9Feroj_a_Kurd%C3%AE_li_S%C3%BBriy%C3%AA [[:d:Q5923342|Q5923342]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Carbon_Copy [[:d:Q59164214|Q59164214]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tas [[:d:Q57216|Q57216]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taywan_(Komara_Gel_a_%C3%87%C3%AEn%C3%AA) [[:d:Q57251|Q57251]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ivo_Josipovi%C4%87 [[:d:Q57258|Q57258]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pastor%C3%AEzasyon [[:d:Q58148|Q58148]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEsko [[:d:Q58339|Q58339]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Busa_dibistan%C3%AA [[:d:Q58678|Q58678]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Beraz%C3%AA_kov%C3%AE [[:d:Q58697|Q58697]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adem_%C3%BB_Hewa [[:d:Q58701|Q58701]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/H%C3%AAz%C3%AAn_Parastina_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q58967|Q58967]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rew%C5%9Fenb%C3%AEr [[:d:Q58968|Q58968]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_perwerdey%C3%AA [[:d:Q59157|Q59157]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Diyojen%C3%AA_S%C3%AEnop%C3%AE [[:d:Q59180|Q59180]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Babil_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q59202|Q59202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sabiaceae [[:d:Q581490|Q581490]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_London%C3%AA_(1913) [[:d:Q584617|Q584617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Prognoz_(ps%C3%AEkoloj%C3%AE) [[:d:Q592442|Q592442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Charmes-Saint-Valbert [[:d:Q592623|Q592623]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bendava_Ti%C5%9Fr%C3%AEn%C3%AA [[:d:Q594024|Q594024]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eurovision [[:d:Q594073|Q594073]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEbzer [[:d:Q604716|Q604716]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/10Base-T [[:d:Q605045|Q605045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Donbas [[:d:Q605714|Q605714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sof%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5814098|Q5814098]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qelen%C3%BB_Olya [[:d:Q5817523|Q5817523]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/His%C3%AAnel%C3%AEkendiy%C3%AA_Ecam [[:d:Q5818487|Q5818487]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ezatabad,_%C5%9Eot [[:d:Q5818890|Q5818890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mezra,_Serde%C5%9Ft [[:d:Q5819637|Q5819637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qerekahriz,_%C5%9Eot [[:d:Q5820344|Q5820344]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teymorabad,_%C5%9Eot [[:d:Q5821442|Q5821442]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Q%C3%AEyamde%C5%9Ft [[:d:Q5822397|Q5822397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AEfkend%C3%AE,_%C5%9Eot [[:d:Q5822508|Q5822508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Enzela_Bin%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5822786|Q5822786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qele_Memb%C3%AE [[:d:Q5842398|Q5842398]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serasyab%C3%AA_Y%C3%BBs%C3%AAf%C3%AE [[:d:Q5845658|Q5845658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nizamawa,_Miyanduaw [[:d:Q5867371|Q5867371]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Maj%C3%AEn [[:d:Q5868397|Q5868397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lor%C3%AA_Mezin [[:d:Q5929330|Q5929330]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdheja_Pilemor%C3%AA_1967 [[:d:Q5932096|Q5932096]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eore%C5%9Fa_Ebas%C3%AE [[:d:Q5933860|Q5933860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Binp%C3%AAkirina_maf%C3%AAn_kurdan_li_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q5938547|Q5938547]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bender_Pol [[:d:Q5945195|Q5945195]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Ehmed_Pa%C5%9Fay%C3%AA_Baban%C3%AE [[:d:Q6038474|Q6038474]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Togg [[:d:Q6039733|Q6039733]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canbehan [[:d:Q6041012|Q6041012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmit_Boyner [[:d:Q6041867|Q6041867]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Oremar%C3%AA [[:d:Q6045479|Q6045479]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bedriye_Tahir_G%C3%B6kmen [[:d:Q6046472|Q6046472]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C4%B1%C5%9F_Atay [[:d:Q6046649|Q6046649]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildana_Ebdurehman_Pa%C5%9Fay%C3%AA_Baban%C3%AE [[:d:Q6047764|Q6047764]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serdar_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7 [[:d:Q6049624|Q6049624]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hernep%C3%AA%C5%9F [[:d:Q6051054|Q6051054]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerza [[:d:Q6053061|Q6053061]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dayik%C3%AAn_%C5%9Eemiy%C3%AA [[:d:Q6054672|Q6054672]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moxanser [[:d:Q6055977|Q6055977]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/El%C3%AE_Baba_%C3%BB_%C3%A7il_diz [[:d:Q58190302|Q58190302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Formatkirin [[:d:Q58220894|Q58220894]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fougerolles-Saint-Valbert [[:d:Q58841408|Q58841408]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAveberiya_awerte_ya_%C3%9Bkraynay%C3%AA [[:d:Q59213553|Q59213553]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Isidre_Mart%C3%ADnez [[:d:Q59347272|Q59347272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Joker [[:d:Q60429595|Q60429595]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gey [[:d:Q592|Q592]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kordoba [[:d:Q5818|Q5818]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceuta [[:d:Q5823|Q5823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kab%C3%BBl [[:d:Q5838|Q5838]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Toledo,_Spanya [[:d:Q5836|Q5836]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seks [[:d:Q5873|Q5873]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AA [[:d:Q5880|Q5880]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sergey_Lavrov [[:d:Q58217|Q58217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Robinho [[:d:Q58441|Q58441]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.si [[:d:Q58723|Q58723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Ft%C3%AExwaz%C3%AE [[:d:Q58848|Q58848]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/C._V._Raman [[:d:Q60429|Q60429]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ep%C3%AEskop%C3%AE [[:d:Q60527|Q60527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEtolojiya_tirk%C3%AE [[:d:Q588796|Q588796]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anton_Wilhelm_Amo [[:d:Q595486|Q595486]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heron [[:d:Q595582|Q595582]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mareg%C3%AEska_%C5%9Fanikdar [[:d:Q595983|Q595983]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brussey [[:d:Q596514|Q596514]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fouvent-Saint-Andoche [[:d:Q606658|Q606658]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mailleroncourt-Charette [[:d:Q606805|Q606805]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvsorik [[:d:Q607027|Q607027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Membrey [[:d:Q607476|Q607476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Velle-le-Ch%C3%A2tel [[:d:Q607522|Q607522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Minafiq [[:d:Q614723|Q614723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zu [[:d:Q614747|Q614747]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chibi,_Hubei [[:d:Q615021|Q615021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Plancher-les-Mines [[:d:Q615163|Q615163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brotte-l%C3%A8s-Luxeuil [[:d:Q615448|Q615448]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aogashima [[:d:Q615578|Q615578]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anabazenops [[:d:Q623522|Q623522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serfaryab [[:d:Q5846675|Q5846675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fethabad,_%C3%8Esfehan [[:d:Q5847421|Q5847421]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerman [[:d:Q5848671|Q5848671]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xerz_Qi%C5%9Flaq [[:d:Q5848950|Q5848950]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C3%AEran%C3%AE,_Serde%C5%9Ft [[:d:Q5849709|Q5849709]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilekeya_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q5849727|Q5849727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Axda%C5%9F,_Miyanduaw [[:d:Q5850006|Q5850006]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dir%C3%BBvdan%C3%AA_%C3%A7iv%C3%AEkan [[:d:Q5856078|Q5856078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hosting [[:d:Q5892272|Q5892272]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ravend [[:d:Q5944228|Q5944228]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gundistana_Kakan [[:d:Q5946957|Q5946957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Buw%C3%AArehmed%C3%AE_Germs%C3%AEr%C3%AE_(gundistan) [[:d:Q5948531|Q5948531]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Salih_%C5%9Eehr [[:d:Q5949443|Q5949443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eolistan [[:d:Q5951515|Q5951515]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_%C5%9Ealiyar [[:d:Q5952443|Q5952443]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mam%C3%AAsen%C3%AE [[:d:Q5952886|Q5952886]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Uraman [[:d:Q5957064|Q5957064]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menaqibu%27l-%27arif%C3%AEn_(pirt%C3%BBk) [[:d:Q5957385|Q5957385]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/West_Kelowna [[:d:Q5958093|Q5958093]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Erte [[:d:Q5959348|Q5959348]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AErektiya_Dimil%C3%AE [[:d:Q5963045|Q5963045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarponiya_J%C3%AAr [[:d:Q6063816|Q6063816]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Amed_Dicle [[:d:Q6064341|Q6064341]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmed_%C5%9Eakir_Pa%C5%9Fa [[:d:Q6064619|Q6064619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mer%C3%AEfetname [[:d:Q6065643|Q6065643]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tarponiya_Jor [[:d:Q6065793|Q6065793]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_Xweseriy%C3%AA_1970 [[:d:Q6067940|Q6067940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_Parlamena_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA,_1992 [[:d:Q6068032|Q6068032]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hilbijartina_Parlamena_Her%C3%AAma_Kurdistan%C3%AA,_2005 [[:d:Q6068036|Q6068036]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Erdo%C4%9Fan [[:d:Q6068220|Q6068220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ece_%C3%9Cner [[:d:Q6069109|Q6069109]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alemda%C4%9F,_%C3%87ekmek%C3%B6y [[:d:Q6071231|Q6071231]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Heyal_(balinde) [[:d:Q6072584|Q6072584]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kan,_Esp%C3%AEr [[:d:Q6072979|Q6072979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BCht%C3%BC_Arslan [[:d:Q6074171|Q6074171]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mer%C3%BBf [[:d:Q6074266|Q6074266]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Barak_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q6075727|Q6075727]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zdemir_Erdo%C4%9Fan [[:d:Q6076397|Q6076397]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Coga_heris%C3%AA [[:d:Q6151460|Q6151460]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Manderen-Ritzing [[:d:Q59484318|Q59484318]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rountzenheim-Auenheim [[:d:Q59488802|Q59488802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB/nolinks [[:d:Q60618000|Q60618000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MusicBrainz_work [[:d:Q60675802|Q60675802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Curlie [[:d:Q60715723|Q60715723]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mewl%C3%BBdname [[:d:Q60721047|Q60721047]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gop%C3%AEte [[:d:Q61383332|Q61383332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Eliyawey_Xwar%C3%BB [[:d:Q61383349|Q61383349]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Baweg%C3%AAld%C3%AE [[:d:Q61383405|Q61383405]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bawem%C3%AErdey_Ser%C3%BB [[:d:Q61383419|Q61383419]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qirge [[:d:Q61384304|Q61384304]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bar%C3%AEka [[:d:Q61390090|Q61390090]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vexwe%C5%9F%C3%AEn [[:d:Q5887|Q5887]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Felsefe [[:d:Q5891|Q5891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/50_Cent [[:d:Q6060|Q6060]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Neteweperwer%C3%AE [[:d:Q6235|Q6235]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rexneya_w%C3%AAjey%C3%AE [[:d:Q58854|Q58854]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Transfob%C3%AE [[:d:Q59677|Q59677]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Riya_Ewropay%C3%AA_E3 [[:d:Q585439|Q585439]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevirkirina_%C5%9Eeytan [[:d:Q585619|Q585619]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Attack_on_Titan [[:d:Q586025|Q586025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Operaya_Misr%C3%AE [[:d:Q597617|Q597617]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Civaknas%C3%AEya_bajar%C3%AE [[:d:Q597680|Q597680]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hevzayend%C3%AEt%C3%AE_di_c%C3%AEhana_ajalan_de [[:d:Q598540|Q598540]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pezmijoka_z%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q598687|Q598687]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_T%C3%AEran [[:d:Q598889|Q598889]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hejmar%C3%AAn_na_aql%C3%AE [[:d:Q607728|Q607728]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mir%C3%AE%C5%9Fkburger [[:d:Q607754|Q607754]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Moffans-et-Vacheresse [[:d:Q607753|Q607753]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AAdan [[:d:Q608910|Q608910]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taleqan [[:d:Q609422|Q609422]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lamassu [[:d:Q616332|Q616332]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromat%C3%AEd [[:d:Q623749|Q623749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tebeseran%C3%AE [[:d:Q623813|Q623813]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/P%C3%AAjgeha_ereb [[:d:Q623970|Q623970]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ol%C3%AA_Erebistan%C3%AA [[:d:Q624170|Q624170]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zilekeya_Jor%C3%AEn [[:d:Q5850212|Q5850212]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tah%C3%AAr_G%C3%BBrab [[:d:Q5854969|Q5854969]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seyd_Sadiq_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5988984|Q5988984]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/De%C5%9Fta_Hewl%C3%AAr%C3%AA_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5989031|Q5989031]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rewandiz_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5989095|Q5989095]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qizler,_Sil%C3%AAman%C3%AE [[:d:Q5989160|Q5989160]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Par%C3%AAzgeh%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q5989508|Q5989508]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%AElan_(nahiye) [[:d:Q5989530|Q5989530]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xebat_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5990080|Q5990080]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Reh%C3%AEm_Luqman%C3%AE [[:d:Q5990191|Q5990191]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AArgesor_(nav%C3%A7e) [[:d:Q5990298|Q5990298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AEroka_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q5990389|Q5990389]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ilabrat [[:d:Q5996903|Q5996903]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Elancix [[:d:Q5997142|Q5997142]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Adnan_Demircan [[:d:Q6076786|Q6076786]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Z%C3%AAwik%C3%AA [[:d:Q6077035|Q6077035]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%9Fd%C3%AE [[:d:Q6077286|Q6077286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kenasor [[:d:Q6080000|Q6080000]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qob [[:d:Q6081890|Q6081890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ceylan_Ertem [[:d:Q6083224|Q6083224]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brader [[:d:Q6083945|Q6083945]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCjde_Arslan [[:d:Q6084511|Q6084511]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Fatih_Erbakan [[:d:Q6085044|Q6085044]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ardeh_Mas%C3%BBm%C3%AA_Pak [[:d:Q6085291|Q6085291]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q6087714|Q6087714]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ed%C3%AEb_Harab%C3%AE [[:d:Q6088066|Q6088066]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nazl%C4%B1_Tolga [[:d:Q6088244|Q6088244]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Esti%C5%9Fhad [[:d:Q6088927|Q6088927]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kurudo_no_Hoshi [[:d:Q6089152|Q6089152]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Sunal [[:d:Q6089876|Q6089876]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mufes%C3%AEr [[:d:Q6090396|Q6090396]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sermiyan_M%C3%AEdyat [[:d:Q6090416|Q6090416]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Goma_Qaso [[:d:Q6090731|Q6090731]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87imaxila_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q6091693|Q6091693]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_%C3%8Etalya_%C3%BB_T%C3%BBnis%C3%AA [[:d:Q6093902|Q6093902]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Niran_%C3%9Cnsal [[:d:Q6094285|Q6094285]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hacim_%C3%87ar%C4%B1kl%C4%B1 [[:d:Q6094860|Q6094860]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_bestir [[:d:Q6095934|Q6095934]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87er%C3%A7%C3%AE [[:d:Q6096946|Q6096946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Jared_Fogle [[:d:Q6159960|Q6159960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirin_2019 [[:d:Q59784750|Q59784750]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa [[:d:Q59785200|Q59785200]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alina_S%C3%A1nchez [[:d:Q60826113|Q60826113]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/L%C3%AEzbon [[:d:Q597|Q597]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yek%C3%AEtiya_Ragb%C3%AE [[:d:Q5849|Q5849]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Lih%C3%AAf [[:d:Q5852|Q5852]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chichen_Itza [[:d:Q5859|Q5859]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Piyano [[:d:Q5994|Q5994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ursula_von_der_Leyen [[:d:Q60772|Q60772]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siegfried_%26_Roy [[:d:Q60806|Q60806]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Johann_Joachim_Becher [[:d:Q60808|Q60808]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AElan_(%C3%AAl) [[:d:Q60853|Q60853]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%BBvik [[:d:Q60960|Q60960]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Vauconcourt-Nervezain [[:d:Q599918|Q599918]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ava_H%C3%AAzil [[:d:Q599956|Q599956]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Girava_Okinaway%C3%AA [[:d:Q600614|Q600614]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pont-du-Bois [[:d:Q600739|Q600739]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Noidans-l%C3%A8s-Vesoul [[:d:Q600920|Q600920]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pesmes [[:d:Q601099|Q601099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Georges_Politzer [[:d:Q601482|Q601482]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Bourguignon-l%C3%A8s-la-Charit%C3%A9 [[:d:Q601524|Q601524]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Encow [[:d:Q601532|Q601532]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Deezer [[:d:Q602243|Q602243]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Frahier-et-Chatebier [[:d:Q617625|Q617625]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Der%C3%BBnnasiya_derdor%C3%AE [[:d:Q618752|Q618752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kesk_%C3%BB_Sp%C3%AE_%C3%BB_Sor [[:d:Q618926|Q618926]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ps%C3%AEkopatoloj%C3%AE [[:d:Q624758|Q624758]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hafiz [[:d:Q625163|Q625163]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_a%C5%9Ftiy%C3%AA [[:d:Q625298|Q625298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hindnas%C3%AE [[:d:Q625510|Q625510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aram_(nav) [[:d:Q625667|Q625667]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kur_(m%C3%AEtoloj%C3%AE) [[:d:Q629219|Q629219]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Storsj%C3%B6n [[:d:Q629354|Q629354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dewr%C3%AAn_erdnasiy%C3%AE [[:d:Q630830|Q630830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%AErokb%C3%AAj%C3%AE [[:d:Q755070|Q755070]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kirmanciye [[:d:Q6001087|Q6001087]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%9Bmm%C3%AE [[:d:Q6001846|Q6001846]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/K%C3%BBteh_M%C3%AAhr [[:d:Q6002726|Q6002726]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Medreseya_Zehra [[:d:Q6009283|Q6009283]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ax%C3%A7ekehl_Zeman%C3%AE [[:d:Q6012226|Q6012226]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAng%C3%AEkend_Xan%C3%AAberq [[:d:Q6016752|Q6016752]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yeni_%C3%9Clke [[:d:Q6017302|Q6017302]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Artos [[:d:Q6018069|Q6018069]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Taxt,_Bayb%C3%BBrd [[:d:Q6097198|Q6097198]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C4%B1d%C4%B1ka_Avar [[:d:Q6097476|Q6097476]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Kural [[:d:Q6097675|Q6097675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/The_Forty_Rules_of_Love_(roman) [[:d:Q6097842|Q6097842]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kazanc%C4%B1_Bedih [[:d:Q6099815|Q6099815]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tuncer_Necmio%C4%9Flu [[:d:Q6100635|Q6100635]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%96zlem_G%C3%BCrses [[:d:Q6101424|Q6101424]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Menderes_Samanc%C4%B1lar [[:d:Q6101510|Q6101510]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pin%C3%A7irke [[:d:Q6102740|Q6102740]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Yakub_Cem%C3%AEl [[:d:Q6102940|Q6102940]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serjim%C3%AAriya_Tirkiyey%C3%AA_(1965) [[:d:Q6103117|Q6103117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Mirov [[:d:Q6173639|Q6173639]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4/Tar%C3%AEx [[:d:Q6173773|Q6173773]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xorasan_(%C3%8Eran) [[:d:Q6178890|Q6178890]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ellat [[:d:Q6183204|Q6183204]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Brusk_Zanganeh [[:d:Q6251162|Q6251162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Seveux-Motey [[:d:Q60032804|Q60032804]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rezonville-Vionville [[:d:Q60042784|Q60042784]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Gir%C3%AA_Zerik [[:d:Q61054011|Q61054011]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eavak [[:d:Q61068910|Q61068910]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eor%C3%AA [[:d:Q61068992|Q61068992]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Asiyan [[:d:Q61069522|Q61069522]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeh [[:d:Q61069855|Q61069855]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bacid_Kendal [[:d:Q61069856|Q61069856]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Derker_Ecem [[:d:Q61069871|Q61069871]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_B%C3%AArs%C3%AEv%C3%AA [[:d:Q61069877|Q61069877]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87emkurk%C3%AA [[:d:Q61069891|Q61069891]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bakirm%C3%AA [[:d:Q61069895|Q61069895]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_D%C3%AAreb%C3%BBn%C3%AA [[:d:Q61069893|Q61069893]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_B%C3%AAguva [[:d:Q61069913|Q61069913]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Azad%C3%AE [[:d:Q61069916|Q61069916]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_D%C3%AArel%C3%BBk%C3%AA [[:d:Q61069917|Q61069917]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bawerd%C3%AA [[:d:Q61069954|Q61069954]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87%C3%AEra [[:d:Q61069957|Q61069957]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Azad%C3%AE_1 [[:d:Q61069975|Q61069975]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C3%87oman [[:d:Q61069979|Q61069979]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bineslawa [[:d:Q61069995|Q61069995]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Cejnikan [[:d:Q61069999|Q61069999]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Behirk%C3%AA [[:d:Q61070015|Q61070015]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Berhu%C5%9Ft%C3%AEr [[:d:Q61070018|Q61070018]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87em%C3%AA_Xerzan [[:d:Q61070020|Q61070020]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Diyana [[:d:Q61070021|Q61070021]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bestore [[:d:Q61070038|Q61070038]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Ced%C3%AEdeya_ser_Z%C3%AAy%C3%AE [[:d:Q61070058|Q61070058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eaxolan [[:d:Q61070057|Q61070057]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eikerte [[:d:Q61070078|Q61070078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bestes%C3%AAn [[:d:Q61070082|Q61070082]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Bariyke [[:d:Q61070097|Q61070097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_Esr%C3%AE [[:d:Q61070102|Q61070102]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Aleh%C3%AE [[:d:Q61070103|Q61070103]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Erbet [[:d:Q61070100|Q61070100]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_1 [[:d:Q61070118|Q61070118]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Baziyan_2 [[:d:Q61070120|Q61070120]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eaneder%C3%AE [[:d:Q61070138|Q61070138]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Beyncan [[:d:Q61070145|Q61070145]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kelas%C3%AA [[:d:Q61070162|Q61070162]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Earu%C5%9Fiyan [[:d:Q61070161|Q61070161]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_%C5%9Eore%C5%9F [[:d:Q61070166|Q61070166]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/OnlyFans [[:d:Q61707579|Q61707579]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rap [[:d:Q6010|Q6010]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%87ay_(vexwarin) [[:d:Q6097|Q6097]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Marco_Polo [[:d:Q6101|Q6101]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komun%C3%AEzm [[:d:Q6186|Q6186]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sahraya_Rojava [[:d:Q6250|Q6250]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hillary_Clinton [[:d:Q6294|Q6294]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirov [[:d:Q5|Q5]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/PHP [[:d:Q59|Q59]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/San_Francisco [[:d:Q62|Q62]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt [[:d:Q60025|Q60025]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Albertus_Magnus [[:d:Q60059|Q60059]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ristem%C3%AA_Zal [[:d:Q60062|Q60062]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/.sn [[:d:Q60117|Q60117]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Chiapas [[:d:Q60123|Q60123]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teof%C3%AElos [[:d:Q60199|Q60199]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Aeneis [[:d:Q60220|Q60220]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Guneh [[:d:Q60227|Q60227]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Extiyoloj%C3%AE [[:d:Q60242|Q60242]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Teyr%C3%AA_tawis [[:d:Q61865|Q61865]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%9Fragihandina_ney%C3%AEn%C3%AE [[:d:Q62527|Q62527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Qadisiye_(par%C3%AAzgeh) [[:d:Q62987|Q62987]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kezwan [[:d:Q63045|Q63045]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Meryema_Mejdelan%C3%AE [[:d:Q63070|Q63070]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Partiya-Eniya_Rizgariya_Gel_a_%C5%9Eore%C5%9Fger [[:d:Q611202|Q611202]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ferri%C3%A8res-l%C3%A8s-Scey [[:d:Q611268|Q611268]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Omer_Sil%C3%AAman [[:d:Q619303|Q619303]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eer%C3%AA_PKK_%C3%BB_Tirkiyey%C3%AA [[:d:Q619749|Q619749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Tiliya_mirov [[:d:Q620207|Q620207]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alectroenas [[:d:Q620213|Q620213]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Alectrurus [[:d:Q620217|Q620217]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Hereketa_%C3%8Eslamiya_Kurdistan%C3%AA [[:d:Q620611|Q620611]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sepan%C3%AAn_mob%C3%AEl [[:d:Q620615|Q620615]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Dogma [[:d:Q620749|Q620749]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eyonya [[:d:Q620874|Q620874]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anserinae [[:d:Q620938|Q620938]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ryan_Hurst [[:d:Q621099|Q621099]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Foka_kevjalxwer [[:d:Q626027|Q626027]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/B%C3%BByera_Kerbelay%C3%AA [[:d:Q626058|Q626058]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Serhildan%C3%AAn_Agiriy%C3%AA [[:d:Q626264|Q626264]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arbecey [[:d:Q626962|Q626962]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AA%C5%9Fhingiva_karker [[:d:Q627153|Q627153]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Arc-l%C3%A8s-Gray [[:d:Q630946|Q630946]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Num%C3%AEzmat%C3%AEk [[:d:Q631286|Q631286]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Anodorhynchus [[:d:Q635333|Q635333]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefe_Axa [[:d:Q6023878|Q6023878]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Esat_Canan [[:d:Q6024897|Q6024897]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eikefta_Sewr%C3%AA [[:d:Q6025084|Q6025084]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Celal_G%C3%BCzelses [[:d:Q6025836|Q6025836]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eorbeya_ko%C3%A7eran [[:d:Q6027777|Q6027777]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Canda%C5%9F_Tolga_I%C5%9F%C4%B1k [[:d:Q6027801|Q6027801]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Butak%C4%B1n [[:d:Q6032551|Q6032551]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sedef_Kaba%C5%9F [[:d:Q6032675|Q6032675]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/N%C3%AAr%C3%AEna_zikmak%C3%AE [[:d:Q6035278|Q6035278]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kategor%C3%AE_li_gor%C3%AE_departement%C3%AAn_Fransay%C3%AA [[:d:Q6203802|Q6203802]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Ali_Kemal_%C3%96zcan [[:d:Q6258347|Q6258347]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:1994_li_%C3%8Esra%C3%AAl%C3%AA [[:d:Q6263637|Q6263637]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/F%C3%AElmografiya_Johnny_Depp [[:d:Q6266571|Q6266571]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Curey%C3%AAn_%C3%A7and%C3%AA [[:d:Q6312078|Q6312078]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Endezyariya_p%C3%AE%C5%9Fesaziy%C3%AA [[:d:Q6314146|Q6314146]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sencab%C3%AE [[:d:Q61068823|Q61068823]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sariya [[:d:Q61068866|Q61068866]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sadiq [[:d:Q61068928|Q61068928]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Veysel_%C3%96ng%C3%B6ren [[:d:Q61068952|Q61068952]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Sakar [[:d:Q61068953|Q61068953]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Selahed%C3%AEn_Behad%C3%AEn [[:d:Q61068994|Q61068994]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/S%C3%AEnk%C3%AE [[:d:Q61068993|Q61068993]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/R%C3%AAbwar_Taleban%C3%AE [[:d:Q61069012|Q61069012]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Risteya_merc%C3%AE [[:d:Q61069293|Q61069293]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Peymana_11%C3%AA_Adar%C3%AA [[:d:Q61069298|Q61069298]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAkiliy%C3%AAn_Ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AA_Kurdistan%C3%AA_%C3%BB_%C3%8Eraq%C3%AA [[:d:Q61069296|Q61069296]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%BBsan [[:d:Q61069297|Q61069297]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Mistefa_Elhesen%C3%AE_Munbic%C3%AE [[:d:Q61069338|Q61069338]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Misk%C3%AA_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q61069354|Q61069354]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Rifey%C3%AE [[:d:Q61069376|Q61069376]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Parepara_J%C3%AAr%C3%AEn [[:d:Q61069527|Q61069527]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/M%C3%AEr_Yeq%C3%BBb%C3%AA_Zirk%C3%AE [[:d:Q61069544|Q61069544]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Xalabazar [[:d:Q61069662|Q61069662]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Zerikan_(e%C5%9F%C3%AEr) [[:d:Q61069787|Q61069787]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Wal%C3%AE_Bedelp%C3%BBr [[:d:Q61069830|Q61069830]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Siyahp%C3%BB%C5%9F [[:d:Q61069832|Q61069832]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Nexo%C5%9Fxana_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_Am%C3%AAdiy%C3%AA [[:d:Q61069857|Q61069857]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Girik%C3%AA_Sind%C3%AE_y%C3%AA_Jor%C3%AEn [[:d:Q61069875|Q61069875]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_H%C3%AEzawa [[:d:Q61069872|Q61069872]] # https://ku.wikipedia.org/wiki/Komelgeha_Tilkeber%C3%AA [[:d:Q61069876|Q61069876]] # mpprs5kb0w1x7fuafjlad9gq5urd6cb 2 318790 2033928 2033921 2026-05-30T12:09:42Z Wikihez 39702 2033928 wikitext text/x-wiki == categories == Last updated on Sat, 30 May 2026 12:09:12 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?max%5Fstatements=&edits%5Bflagged%5D=both&max%5Fidentifiers=&interface%5Flanguage=en&links%5Fto%5Fall=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&doit=Do%20it%21&labels%5Fno=&project=wikipedia&since%5Frev0=&max%5Fage=&language=ku&ns%5B0%5D=1&show%5Fsoft%5Fredirects=both&smaller=&wikidata%5Fitem=with&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&langs%5Flabels%5Fany=&langs%5Flabels%5Fno=&created%5Fby=&min%5Fredlink%5Fcount=1&sitelinks%5Fyes=&active%5Ftab=tab%5Foutput&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&categories=Nav%C3%A7ey%C3%AAn%20%C3%8Eran%C3%AA%20li%20gor%C3%AE%20par%C3%AAzgehan&links%5Fto%5Fno=&show%5Fredirects=both&outlinks%5Fyes=&outlinks%5Fno=&ores%5Fprob%5Fto=&before=&output%5Flimit=&edits%5Bbots%5D=both&min%5Fstatements=&sitelinks%5Fno=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&sparql%5Fserver=wikidata&source%5Fcombination=&templates%5Fno=&ores%5Fprediction=any&subpage%5Ffilter=either&maxlinks=&min%5Fidentifiers=&min%5Fsitelink%5Fcount=&labels%5Fyes=&format=wiki&file%5Fmedia%5Ftypes=&search%5Ffilter=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&links%5Fto%5Fany=&after=&pagepile=&common%5Fwiki=auto&referrer%5Furl=&search%5Fquery=&templates%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&langs%5Flabels%5Fyes=&rxp%5Ffilter=&templates%5Fyes=&sortorder=ascending&combination=subset&talk%5Fpage%5Fexists=both&ores%5Fprob%5Ffrom=&sortby=none&common%5Fwiki%5Fother=&depth=1&labels%5Fany=&wpiu=any&search%5Fwiki=&sitelinks%5Fany=&search%5Fmax%5Fresults=500&larger=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&sparql=&output%5Fcompatability=catscan&referrer%5Fname=&ores%5Ftype=any&outlinks%5Fany=&negcats=&manual%5Flist=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&namespace%5Fconversion=keep&manual%5Flist%5Fwiki=&max%5Fsitelink%5Fcount=&page%5Fimage=any&minlinks= Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?max%5Fstatements=&edits%5Bflagged%5D=both&max%5Fidentifiers=&interface%5Flanguage=en&links%5Fto%5Fall=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&labels%5Fno=&project=wikipedia&since%5Frev0=&max%5Fage=&language=ku&ns%5B0%5D=1&show%5Fsoft%5Fredirects=both&smaller=&wikidata%5Fitem=with&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&langs%5Flabels%5Fany=&langs%5Flabels%5Fno=&created%5Fby=&min%5Fredlink%5Fcount=1&sitelinks%5Fyes=&active%5Ftab=tab%5Foutput&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&categories=Nav%C3%A7ey%C3%AAn%20%C3%8Eran%C3%AA%20li%20gor%C3%AE%20par%C3%AAzgehan&links%5Fto%5Fno=&show%5Fredirects=both&outlinks%5Fyes=&outlinks%5Fno=&ores%5Fprob%5Fto=&before=&output%5Flimit=&edits%5Bbots%5D=both&min%5Fstatements=&sitelinks%5Fno=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&sparql%5Fserver=wikidata&source%5Fcombination=&templates%5Fno=&ores%5Fprediction=any&subpage%5Ffilter=either&maxlinks=&min%5Fidentifiers=&min%5Fsitelink%5Fcount=&labels%5Fyes=&file%5Fmedia%5Ftypes=&search%5Ffilter=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&links%5Fto%5Fany=&after=&pagepile=&common%5Fwiki=auto&referrer%5Furl=&search%5Fquery=&templates%5Fany=&edits%5Banons%5D=both&langs%5Flabels%5Fyes=&rxp%5Ffilter=&templates%5Fyes=&sortorder=ascending&combination=subset&talk%5Fpage%5Fexists=both&ores%5Fprob%5Ffrom=&sortby=none&common%5Fwiki%5Fother=&depth=1&labels%5Fany=&wpiu=any&search%5Fwiki=&sitelinks%5Fany=&search%5Fmax%5Fresults=500&larger=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&sparql=&output%5Fcompatability=catscan&referrer%5Fname=&ores%5Ftype=any&outlinks%5Fany=&negcats=&manual%5Flist=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&namespace%5Fconversion=keep&manual%5Flist%5Fwiki=&max%5Fsitelink%5Fcount=&page%5Fimage=any&minlinks= edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata |- | [[Eywan (navçe)|Eywan]] || 28442 || 0 || 567 || 20240611043845 || [[:d:Q1291755|Q1291755]] |- | [[Sine (navçe)|Sine]] || 33644 || 0 || 2241 || 20240819232052 || [[:d:Q1282150|Q1282150]] |- | [[Mehabad (navçe)|Mehabad]] || 36568 || 0 || 1131 || 20240908232145 || [[:d:Q750775|Q750775]] |- | [[Meşhed|Meşhed]] || 46341 || 0 || 5470 || 20260518222005 || [[:d:Q121157|Q121157]] |- | [[Ûrmiye (navçe)|Ûrmiye]] || 60789 || 0 || 2060 || 20250203145041 || [[:d:Q115275|Q115275]] |- | [[Qaşqayî|Qaşqayî]] || 61539 || 0 || 1235 || 20240610234153 || [[:d:Q249893|Q249893]] |- | [[Pawe (navçe)|Pawe]] || 62652 || 0 || 885 || 20240911052202 || [[:d:Q393366|Q393366]] |- | [[Qesra Şîrîn (navçe)|Qesra Şîrîn]] || 62675 || 0 || 1107 || 20240611044202 || [[:d:Q767866|Q767866]] |- | [[Sehne (navçe)|Sehne]] || 62682 || 0 || 1234 || 20240611044243 || [[:d:Q1291793|Q1291793]] |- | [[Şabad (navçe)|Şabad]] || 62707 || 0 || 937 || 20240706062055 || [[:d:Q393368|Q393368]] |- | [[Bane (navçe)|Bane]] || 62730 || 0 || 2322 || 20250208153247 || [[:d:Q1282065|Q1282065]] |- | [[Kirmaşan (navçe)|Kirmaşan]] || 62734 || 0 || 1109 || 20240611044017 || [[:d:Q1289717|Q1289717]] |- | [[Bîcar (navçe)|Bîcar]] || 62740 || 0 || 3019 || 20240616132103 || [[:d:Q1282103|Q1282103]] |- | [[Selasê Bawecanî (navçe)|Selasê Bawecanî]] || 62746 || 0 || 1558 || 20240926122021 || [[:d:Q393364|Q393364]] |- | [[Şîrvan, Xorasana Bakur (navçe)|Şîrvan, Xorasana Bakur]] || 63068 || 0 || 1558 || 20260107103754 || [[:d:Q1286343|Q1286343]] |- | [[Ciwanro (navçe)|Ciwanro]] || 64544 || 0 || 928 || 20240821212246 || [[:d:Q349964|Q349964]] |- | [[Dalahû (navçe)|Dalahû]] || 64545 || 0 || 789 || 20240911162156 || [[:d:Q393274|Q393274]] |- | [[Serpêlzehaw (navçe)|Serpêlzehaw]] || 64549 || 0 || 645 || 20240619032036 || [[:d:Q1291765|Q1291765]] |- | [[Bokan (navçe)|Bokan]] || 67744 || 0 || 1179 || 20260520123743 || [[:d:Q1294493|Q1294493]] |- | [[Kuşniya kurdî|Kuşniya kurdî]] || 68377 || 0 || 1354 || 20240611044029 || [[:d:Q16052204|Q16052204]] |- | [[Seqiz (navçe)|Seqiz]] || 72222 || 0 || 2321 || 20240611044248 || [[:d:Q349004|Q349004]] |- | [[Dîwandere (navçe)|Dîwandere]] || 72223 || 0 || 1656 || 20240805212111 || [[:d:Q1282087|Q1282087]] |- | [[Xoy (navçe)|Xoy]] || 75331 || 0 || 1066 || 20250717220332 || [[:d:Q1282135|Q1282135]] |- | [[Çaldiran (navçe)|Çaldiran]] || 75332 || 0 || 1116 || 20240911062113 || [[:d:Q1180764|Q1180764]] |- | [[Makû (navçe)|Makû]] || 75335 || 0 || 2019 || 20260416185219 || [[:d:Q1293986|Q1293986]] |- | [[Şot (navçe)|Şot]] || 76774 || 0 || 2500 || 20250712194414 || [[:d:Q2723709|Q2723709]] |- | [[Çaypare (navçe)|Çaypare]] || 80439 || 0 || 1119 || 20240910082049 || [[:d:Q2623755|Q2623755]] |- | [[Miyanduaw (navçe)|Miyanduaw]] || 80440 || 0 || 1007 || 20240905192136 || [[:d:Q1286160|Q1286160]] |- | [[Nexede (navçe)|Nexede]] || 80441 || 0 || 899 || 20250201183853 || [[:d:Q721921|Q721921]] |- | [[Pîranşar (navçe)|Pîranşar]] || 80443 || 0 || 874 || 20240104105210 || [[:d:Q1294744|Q1294744]] |- | [[Puldeşt (navçe)|Puldeşt]] || 80444 || 0 || 2316 || 20240905072058 || [[:d:Q2725484|Q2725484]] |- | [[Selmas (navçe)|Selmas]] || 80445 || 0 || 2444 || 20240916182042 || [[:d:Q522238|Q522238]] |- | [[Serdeşt (navçe)|Serdeşt]] || 80446 || 0 || 903 || 20240706122156 || [[:d:Q1285922|Q1285922]] |- | [[Şahîndij (navçe)|Şahîndij]] || 80447 || 0 || 1125 || 20260520123834 || [[:d:Q1282097|Q1282097]] |- | [[Şino (navçe)|Şino]] || 80448 || 0 || 971 || 20240630182130 || [[:d:Q1286194|Q1286194]] |- | [[Tîkab (navçe)|Tîkab]] || 80449 || 0 || 1212 || 20260520123817 || [[:d:Q967807|Q967807]] |- | [[Kamyaran (navçe)|Kamyaran]] || 81195 || 0 || 1500 || 20240429222541 || [[:d:Q1282070|Q1282070]] |- | [[Merîwan (navçe)|Merîwan]] || 81196 || 0 || 1498 || 20240429222543 || [[:d:Q1282128|Q1282128]] |- | [[Qurwe (navçe)|Qurwe]] || 81197 || 0 || 1762 || 20240702102113 || [[:d:Q1282057|Q1282057]] |- | [[Sewalava (navçe)|Sewalava]] || 81215 || 0 || 1465 || 20240813172049 || [[:d:Q1282046|Q1282046]] |- | [[Dehgulan (navçe)|Dehgulan]] || 81216 || 0 || 2109 || 20240430001216 || [[:d:Q2725456|Q2725456]] |- | [[Melekşahî (navçe)|Melekşahî]] || 82094 || 0 || 528 || 20240611044111 || [[:d:Q2413541|Q2413541]] |- | [[Sîrwan (navçe)|Sîrwan]] || 82095 || 0 || 452 || 20240611044315 || [[:d:Q6501364|Q6501364]] |- | [[Dêluran (navçe)|Dêluran]] || 82096 || 0 || 433 || 20240611043748 || [[:d:Q1286862|Q1286862]] |- | [[Dereşar (navçe)|Dereşar]] || 82097 || 0 || 437 || 20240611043733 || [[:d:Q741497|Q741497]] |- | [[Awdanan (navçe)|Awdanan]] || 82098 || 0 || 442 || 20240611043609 || [[:d:Q1286856|Q1286856]] |- | [[Îlam (navçe)|Îlam]] || 82099 || 0 || 442 || 20240611044444 || [[:d:Q1291845|Q1291845]] |- | [[Rewanser (navçe)|Rewanser]] || 88081 || 0 || 360 || 20240611044221 || [[:d:Q2609596|Q2609596]] |- | [[Sunqûr (navçe)|Sunqûr]] || 88082 || 0 || 438 || 20240611044307 || [[:d:Q1113866|Q1113866]] |- | [[Kengawer (navçe)|Kengawer]] || 88083 || 0 || 374 || 20240611044004 || [[:d:Q1289742|Q1289742]] |- | [[Hersîn (navçe)|Hersîn]] || 88084 || 0 || 345 || 20240611043949 || [[:d:Q1286867|Q1286867]] |- | [[Giyelan (navçe)|Giyelan]] || 88086 || 0 || 439 || 20240611043907 || [[:d:Q1294730|Q1294730]] |- | [[Çerdawel (navçe)|Çerdawel]] || 88090 || 0 || 391 || 20240611044433 || [[:d:Q1291855|Q1291855]] |- | [[Bedre (navçe)|Bedre]] || 88091 || 0 || 397 || 20240611043637 || [[:d:Q26878146|Q26878146]] |- | [[Mehran (navçe)|Mehran]] || 88092 || 0 || 382 || 20240611044107 || [[:d:Q1291671|Q1291671]] |- | [[Heleyran (navçe)|Heleyran]] || 88093 || 0 || 444 || 20240611043929 || [[:d:Q5691804|Q5691804]] |- | [[Ehwaz (navçe)|Ehwaz]] || 88106 || 0 || 395 || 20240611043801 || [[:d:Q1272922|Q1272922]] |- | [[Abadan (navçe)|Abadan]] || 88107 || 0 || 615 || 20240611043538 || [[:d:Q1279180|Q1279180]] |- | [[Axacarî (navçe)|Axacarî]] || 88108 || 0 || 1189 || 20240611043613 || [[:d:Q5868899|Q5868899]] |- | [[Omîdiye (navçe)|Omîdiye]] || 88109 || 0 || 1181 || 20240611044150 || [[:d:Q2639129|Q2639129]] |- | [[Endîka (navçe)|Endîka]] || 88110 || 0 || 619 || 20240611043813 || [[:d:Q2610702|Q2610702]] |- | [[Endîmeşk (navçe)|Endîmeşk]] || 88111 || 0 || 628 || 20240611043819 || [[:d:Q1279176|Q1279176]] |- | [[Îzeh (navçe)|Îzeh]] || 88112 || 0 || 645 || 20240611044449 || [[:d:Q6637444|Q6637444]] |- | [[Baxmelek (navçe)|Baxmelek]] || 88113 || 0 || 623 || 20240611043632 || [[:d:Q1279175|Q1279175]] |- | [[Bavî (navçe)|Bavî]] || 88114 || 0 || 614 || 20240611043622 || [[:d:Q4808811|Q4808811]] |- | [[Bender Mahşehr (navçe)|Bender Mahşehr]] || 88115 || 0 || 644 || 20240611043655 || [[:d:Q1279126|Q1279126]] |- | [[Behbehan (navçe)|Behbehan]] || 88116 || 0 || 623 || 20240611043641 || [[:d:Q1279163|Q1279163]] |- | [[Hemîdiye (navçe)|Hemîdiye]] || 88117 || 0 || 626 || 20240611043934 || [[:d:Q10877602|Q10877602]] |- | [[Xoremşehr (navçe)|Xoremşehr]] || 88118 || 0 || 425 || 20240611044403 || [[:d:Q1279493|Q1279493]] |- | [[Dezfûl (navçe)|Dezfûl]] || 88119 || 0 || 620 || 20240611043738 || [[:d:Q1279478|Q1279478]] |- | [[Deşt Azadegan (navçe)|Deşt Azadegan]] || 88120 || 0 || 615 || 20240611043743 || [[:d:Q1180627|Q1180627]] |- | [[Ramşîr (navçe)|Ramşîr]] || 88121 || 0 || 622 || 20240611044212 || [[:d:Q2639174|Q2639174]] |- | [[Ramhormoz (navçe)|Ramhormoz]] || 88122 || 0 || 625 || 20240611044207 || [[:d:Q1279505|Q1279505]] |- | [[Şadgan (navçe)|Şadgan]] || 88123 || 0 || 621 || 20240611044454 || [[:d:Q1279136|Q1279136]] |- | [[Şuş (navçe)|Şuş]] || 88125 || 0 || 617 || 20240611044506 || [[:d:Q1274936|Q1274936]] |- | [[Şuşter (navçe)|Şuşter]] || 88126 || 0 || 623 || 20240611044511 || [[:d:Q1279468|Q1279468]] |- | [[Karûn (navçe)|Karûn]] || 88127 || 0 || 617 || 20240611044000 || [[:d:Q5962331|Q5962331]] |- | [[Gotvend (navçe)|Gotvend]] || 88128 || 0 || 620 || 20240611043911 || [[:d:Q2639215|Q2639215]] |- | [[Lalî (navçe)|Lalî]] || 88129 || 0 || 614 || 20240611044042 || [[:d:Q1279155|Q1279155]] |- | [[Mescîdsilêman (navçe)|Mescîdsilêman]] || 88130 || 0 || 684 || 20240611044120 || [[:d:Q1278711|Q1278711]] |- | [[Heftkel (navçe)|Heftkel]] || 88131 || 0 || 652 || 20240611043924 || [[:d:Q2610721|Q2610721]] |- | [[Hendîcan (navçe)|Hendîcan]] || 88132 || 0 || 625 || 20240611043940 || [[:d:Q1278754|Q1278754]] |- | [[Hoveyze (navçe)|Hoveyze]] || 88133 || 0 || 649 || 20240611043954 || [[:d:Q2610447|Q2610447]] |- | [[Şarîkurd (navçe)|Şarîkurd]] || 88134 || 0 || 434 || 20240611044458 || [[:d:Q1279085|Q1279085]] |- | [[Borûcên (navçe)|Borûcên]] || 88135 || 0 || 431 || 20240611043704 || [[:d:Q1278749|Q1278749]] |- | [[Lordêgan (navçe)|Lordêgan]] || 88136 || 0 || 460 || 20240611044053 || [[:d:Q1279074|Q1279074]] |- | [[Mîzdec (navçe)|Mîzdec]] || 88137 || 0 || 421 || 20240611044135 || [[:d:Q1278699|Q1278699]] |- | [[Erdel (navçe)|Erdel]] || 88138 || 0 || 458 || 20260520123748 || [[:d:Q1279017|Q1279017]] |- | [[Kuhreng (navçe)|Kuhreng]] || 88139 || 0 || 518 || 20260520124445 || [[:d:Q1279066|Q1279066]] |- | [[Keyar (navçe)|Keyar]] || 88140 || 0 || 415 || 20240611044012 || [[:d:Q2610763|Q2610763]] |- | [[Ben (navçe)|Ben]] || 88141 || 0 || 409 || 20240611043646 || [[:d:Q4815442|Q4815442]] |- | [[Saman (navçe)|Saman]] || 88142 || 0 || 415 || 20240611044238 || [[:d:Q5682862|Q5682862]] |- | [[Xanmîrza (navçe)|Xanmîrza]] || 88143 || 0 || 427 || 20240611044339 || [[:d:Q4815573|Q4815573]] |- | [[Bocnûrd (navçe)|Bocnûrd]] || 88313 || 0 || 1488 || 20240611043700 || [[:d:Q1286421|Q1286421]] |- | [[Esferayen (navçe)|Esferayen]] || 88314 || 0 || 1528 || 20260107041521 || [[:d:Q1286451|Q1286451]] |- | [[Similqan (navçe)|Similqan]] || 88315 || 0 || 695 || 20260520124458 || [[:d:Q1286427|Q1286427]] |- | [[Farûc (navçe)|Farûc]] || 88316 || 0 || 352 || 20240611043848 || [[:d:Q2610690|Q2610690]] |- | [[Cacerm (navçe)|Cacerm]] || 88317 || 0 || 1474 || 20240611043723 || [[:d:Q1286391|Q1286391]] |- | [[Germe (navçe)|Germe]] || 88318 || 0 || 350 || 20240611043858 || [[:d:Q2610738|Q2610738]] |- | [[Raz û Cergelan (navçe)|Raz û Cergelan]] || 88319 || 0 || 675 || 20260106202408 || [[:d:Q7299437|Q7299437]] |- | [[Azerşehr (navçe)|Azerşehr]] || 88320 || 0 || 469 || 20240907082040 || [[:d:Q793612|Q793612]] |- | [[Eher (navçe)|Eher]] || 88321 || 0 || 441 || 20240714012105 || [[:d:Q1291784|Q1291784]] |- | [[Osku (navçe)|Osku]] || 88322 || 0 || 444 || 20240727222055 || [[:d:Q1291748|Q1291748]] |- | [[Bostanabad (navçe)|Bostanabad]] || 88323 || 0 || 463 || 20240611043707 || [[:d:Q1291663|Q1291663]] |- | [[Bonab (navçe)|Bonab]] || 88324 || 0 || 385 || 20240802172101 || [[:d:Q1291723|Q1291723]] |- | [[Tewrêz (navçe)|Tewrêz]] || 88325 || 0 || 368 || 20240730022129 || [[:d:Q1286247|Q1286247]] |- | [[Colfa (navçe)|Colfa]] || 88326 || 0 || 472 || 20260520123613 || [[:d:Q1291807|Q1291807]] |- | [[Çaroymaq (navçe)|Çaroymaq]] || 88327 || 0 || 368 || 20240815042205 || [[:d:Q1291642|Q1291642]] |- | [[Xoda Aferîn (navçe)|Xoda Aferîn]] || 88328 || 0 || 375 || 20240719232115 || [[:d:Q4808745|Q4808745]] |- | [[Serab (navçe)|Serab]] || 88329 || 0 || 448 || 20240722012225 || [[:d:Q1291800|Q1291800]] |- | [[Şeboster (navçe)|Şeboster]] || 88330 || 0 || 544 || 20260520123839 || [[:d:Q1291739|Q1291739]] |- | [[Ecebşîr (navçe)|Ecebşîr]] || 88331 || 0 || 411 || 20260520124421 || [[:d:Q1287775|Q1287775]] |- | [[Keleyber (navçe)|Keleyber]] || 88332 || 0 || 388 || 20240924122219 || [[:d:Q1286210|Q1286210]] |- | [[Meraxa (navçe)|Meraxa]] || 88333 || 0 || 400 || 20241115052248 || [[:d:Q1291861|Q1291861]] |- | [[Merend (navçe)|Merend]] || 88334 || 0 || 453 || 20240722182213 || [[:d:Q1287758|Q1287758]] |- | [[Melekan (navçe)|Melekan]] || 88335 || 0 || 501 || 20260520123650 || [[:d:Q1568034|Q1568034]] |- | [[Miyane (navçe)|Miyane]] || 88336 || 0 || 396 || 20240611044132 || [[:d:Q1291711|Q1291711]] |- | [[Verzeqan (navçe)|Verzeqan]] || 88337 || 0 || 434 || 20260520124510 || [[:d:Q946847|Q946847]] |- | [[Heris (navçe)|Heris]] || 88338 || 0 || 428 || 20240811112102 || [[:d:Q1289695|Q1289695]] |- | [[Heştro (navçe)|Heştro]] || 88339 || 0 || 1595 || 20240810232134 || [[:d:Q929127|Q929127]] |- | [[Hûrand (navçe)|Hûrand]] || 88340 || 0 || 457 || 20240924152219 || [[:d:Q16048620|Q16048620]] |- | [[Xoremdere (navçe)|Xoremdere]] || 88342 || 0 || 323 || 20240611044359 || [[:d:Q1285914|Q1285914]] |- | [[Ebher (navçe)|Ebher]] || 88343 || 0 || 315 || 20240611043752 || [[:d:Q374413|Q374413]] |- | [[Sultaniye (navçe)|Sultaniye]] || 88344 || 0 || 425 || 20240611044303 || [[:d:Q4811211|Q4811211]] |- | [[Xodabende (navçe)|Xodabende]] || 88345 || 0 || 416 || 20240611044352 || [[:d:Q1286131|Q1286131]] |- | [[Îcrûd (navçe)|Îcrûd]] || 88346 || 0 || 319 || 20240611044440 || [[:d:Q1279528|Q1279528]] |- | [[Tarom (navçe)|Tarom]] || 88347 || 0 || 315 || 20240611044325 || [[:d:Q1271024|Q1271024]] |- | [[Mahneşan (navçe)|Mahneşan]] || 88348 || 0 || 323 || 20240611044056 || [[:d:Q1286221|Q1286221]] |- | [[Zencan (navçe)|Zencan]] || 88349 || 0 || 321 || 20240611044415 || [[:d:Q1282142|Q1282142]] |- | [[Erdebîl (navçe)|Erdebîl]] || 88351 || 0 || 429 || 20240611043823 || [[:d:Q1277868|Q1277868]] |- | [[Eslandûz (navçe)|Eslandûz]] || 88352 || 0 || 331 || 20240611043840 || [[:d:Q109672994|Q109672994]] |- | [[Bîlesuvar (navçe)|Bîlesuvar]] || 88353 || 0 || 412 || 20260519124127 || [[:d:Q1277796|Q1277796]] |- | [[Parsabad (navçe)|Parsabad]] || 88354 || 0 || 415 || 20260519124258 || [[:d:Q1277772|Q1277772]] |- | [[Xelxal (navçe)|Xelxal]] || 88355 || 0 || 884 || 20240611044348 || [[:d:Q721735|Q721735]] |- | [[Sereyn (navçe)|Sereyn]] || 88356 || 0 || 325 || 20240611044252 || [[:d:Q2403052|Q2403052]] |- | [[Kovser (navçe)|Kovser]] || 88357 || 0 || 383 || 20240611044020 || [[:d:Q1277783|Q1277783]] |- | [[Germî (navçe)|Germî]] || 88358 || 0 || 325 || 20240611043902 || [[:d:Q1274543|Q1274543]] |- | [[Meşgînşehr (navçe)|Meşgînşehr]] || 88359 || 0 || 339 || 20240611044124 || [[:d:Q1274515|Q1274515]] |- | [[Nemîn (navçe)|Nemîn]] || 88360 || 0 || 325 || 20240611044143 || [[:d:Q1274531|Q1274531]] |- | [[Nîr (navçe)|Nîr]] || 88361 || 0 || 351 || 20240611044146 || [[:d:Q1283166|Q1283166]] |- | [[Astara, Gîlan (navçe)|Astara, Gîlan]] || 88364 || 0 || 317 || 20240611043600 || [[:d:Q1289684|Q1289684]] |- | [[Taliş (navçe)|Taliş]] || 88365 || 0 || 317 || 20240611044322 || [[:d:Q2570890|Q2570890]] |- | [[Rezvanşehr (navçe)|Rezvanşehr]] || 88366 || 0 || 327 || 20240611044224 || [[:d:Q1286355|Q1286355]] |- | [[Masal (navçe)|Masal]] || 88367 || 0 || 315 || 20240611044103 || [[:d:Q1291651|Q1291651]] |- | [[Suvmesra (navçe)|Suvmesra]] || 88368 || 0 || 321 || 20240611044310 || [[:d:Q1291836|Q1291836]] |- | [[Bender Enzelî (navçe)|Bender Enzelî]] || 88369 || 0 || 391 || 20240611043649 || [[:d:Q1291657|Q1291657]] |- | [[Fûmen (navçe)|Fûmen]] || 88370 || 0 || 317 || 20240611043855 || [[:d:Q1289677|Q1289677]] |- | [[Reşt (navçe)|Reşt]] || 88371 || 0 || 315 || 20240611044228 || [[:d:Q1291688|Q1291688]] |- | [[Şeft (navçe)|Şeft]] || 88372 || 0 || 358 || 20260520123720 || [[:d:Q2570937|Q2570937]] |- | [[Astane Eşrefiye (navçe)|Astane Eşrefiye]] || 88373 || 0 || 337 || 20240611043556 || [[:d:Q2570903|Q2570903]] |- | [[Lahîcan (navçe)|Lahîcan]] || 88374 || 0 || 321 || 20240611044037 || [[:d:Q1289706|Q1289706]] |- | [[Lengrûd (navçe)|Lengrûd]] || 88375 || 0 || 321 || 20240611044049 || [[:d:Q1291775|Q1291775]] |- | [[Emleş (navçe)|Emleş]] || 88376 || 0 || 317 || 20240611043809 || [[:d:Q1286046|Q1286046]] |- | [[Rûdser Enzelî (navçe)|Rûdser Enzelî]] || 88377 || 0 || 335 || 20240611044235 || [[:d:Q2570961|Q2570961]] |- | [[Seyahkel (navçe)|Seyahkel]] || 88378 || 0 || 355 || 20240611044255 || [[:d:Q2570976|Q2570976]] |- | [[Rûdbar (navçe)|Rûdbar]] || 88379 || 0 || 319 || 20240611044231 || [[:d:Q1291695|Q1291695]] |- | [[Qazwên (navçe)|Qazwên]] || 88421 || 0 || 323 || 20240611044158 || [[:d:Q1291731|Q1291731]] |- | [[Takestan (navçe)|Takestan]] || 88422 || 0 || 325 || 20240611044318 || [[:d:Q1291817|Q1291817]] |- | [[Avec (navçe)|Avec]] || 88424 || 0 || 416 || 20240611043604 || [[:d:Q4827449|Q4827449]] |- | [[Elburz (navçe)|Elburz]] || 88425 || 0 || 364 || 20260520123419 || [[:d:Q2610748|Q2610748]] |- | [[Bûyînzehra (navçe)|Bûyînzehra]] || 88426 || 0 || 333 || 20240611043719 || [[:d:Q1291828|Q1291828]] |- | [[Abyek (navçe)|Abyek]] || 88427 || 0 || 424 || 20260520124405 || [[:d:Q1289732|Q1289732]] |- | [[Erzûiye (navçe)|Erzûiye]] || 88459 || 0 || 389 || 20240611004713 || [[:d:Q6513557|Q6513557]] |- | [[Abade (navçe)|Abade]] || 88464 || 0 || 595 || 20260519203044 || [[:d:Q1270325|Q1270325]] |- | [[Meravetepe (navçe)|Meravetepe]] || 88465 || 0 || 571 || 20240611163246 || [[:d:Q2725489|Q2725489]] |- | [[Ebûmûsî (navçe)|Ebûmûsî]] || 88466 || 0 || 659 || 20240611043756 || [[:d:Q1280077|Q1280077]] |- | [[Aran û Bîdgol (navçe)|Aran û Bîdgol]] || 88467 || 0 || 652 || 20240611043552 || [[:d:Q116115|Q116115]] |- | [[Amol (navçe)|Amol]] || 88468 || 0 || 390 || 20240610235925 || [[:d:Q1282247|Q1282247]] |- | [[Zerendiye (navçe)|Zerendiye]] || 88469 || 0 || 399 || 20240611044419 || [[:d:Q1277875|Q1277875]] |- | [[Simnan (navçe)|Simnan]] || 88471 || 0 || 581 || 20240611163318 || [[:d:Q1286484|Q1286484]] |- | [[Zahedan (navçe)|Zahedan]] || 88472 || 0 || 683 || 20240611044407 || [[:d:Q1278993|Q1278993]] |- | [[Eslamşehr (navçe)|Eslamşehr]] || 88473 || 0 || 633 || 20240611043836 || [[:d:Q1282239|Q1282239]] |- | [[Bîrcend (navçe)|Bîrcend]] || 88474 || 0 || 686 || 20240611043715 || [[:d:Q1286327|Q1286327]] |- | [[Baxerz (navçe)|Baxerz]] || 88475 || 0 || 647 || 20241003002157 || [[:d:Q4849379|Q4849379]] |- | [[Xatem (navçe)|Xatem]] || 88476 || 0 || 577 || 20240611044344 || [[:d:Q1117046|Q1117046]] |- | [[Enar (navçe)|Enar]] || 88509 || 0 || 588 || 20240611004739 || [[:d:Q4751607|Q4751607]] |- | [[Baft (navçe)|Baft]] || 88510 || 0 || 588 || 20240611004717 || [[:d:Q1287748|Q1287748]] |- | [[Berdesîr (navçe)|Berdesîr]] || 88511 || 0 || 603 || 20240611004724 || [[:d:Q1286579|Q1286579]] |- | [[Bem (navçe)|Bem]] || 88512 || 0 || 585 || 20240611004730 || [[:d:Q1278741|Q1278741]] |- | [[Cîroft (navçe)|Cîroft]] || 88513 || 0 || 630 || 20240716232212 || [[:d:Q1119016|Q1119016]] |- | [[Rabor (navçe)|Rabor]] || 88514 || 0 || 591 || 20240611004721 || [[:d:Q2610716|Q2610716]] |- | [[Raver (navçe)|Raver]] || 88515 || 0 || 591 || 20240611004750 || [[:d:Q1286316|Q1286316]] |- | [[Refsencan (navçe)|Refsencan]] || 88516 || 0 || 603 || 20240611004735 || [[:d:Q1287811|Q1287811]] |- | [[Rûdbarî Başûr (navçe)|Rûdbarî Başûr]] || 88517 || 0 || 616 || 20240611004746 || [[:d:Q2610470|Q2610470]] |- | [[Rîgan (navçe)|Rîgan]] || 88518 || 0 || 600 || 20240611004748 || [[:d:Q7333357|Q7333357]] |- | [[Zerend (navçe)|Zerend]] || 88519 || 0 || 594 || 20240611004752 || [[:d:Q1287784|Q1287784]] |- | [[Sîrcan (navçe)|Sîrcan]] || 88520 || 0 || 597 || 20240611004728 || [[:d:Q945465|Q945465]] |- | [[Şehrî Babek (navçe)|Şehrî Babek]] || 88521 || 0 || 615 || 20240611004757 || [[:d:Q1287801|Q1287801]] |- | [[Enberabad (navçe)|Enberabad]] || 88522 || 0 || 603 || 20240611004733 || [[:d:Q1286502|Q1286502]] |- | [[Faryab (navçe)|Faryab]] || 88523 || 0 || 594 || 20240926192109 || [[:d:Q5246694|Q5246694]] |- | [[Fehrec (navçe)|Fehrec]] || 88524 || 0 || 594 || 20240611004743 || [[:d:Q2610751|Q2610751]] |- | [[Qele Genc (navçe)|Qele Genc]] || 88525 || 0 || 603 || 20240611004755 || [[:d:Q498784|Q498784]] |- | [[Kirman (navçe)|Kirman]] || 88526 || 0 || 598 || 20240611004715 || [[:d:Q1286434|Q1286434]] |- | [[Kuhbenan (navçe)|Kuhbenan]] || 88527 || 0 || 634 || 20240611004737 || [[:d:Q2610488|Q2610488]] |- | [[Kehnûc (navçe)|Kehnûc]] || 88528 || 0 || 597 || 20240611004741 || [[:d:Q1286542|Q1286542]] |- | [[Menûcan (navçe)|Menûcan]] || 88529 || 0 || 600 || 20240611004719 || [[:d:Q1286524|Q1286524]] |- | [[Nermaşîr (navçe)|Nermaşîr]] || 88530 || 0 || 606 || 20240611004726 || [[:d:Q5099954|Q5099954]] |- | [[Eqlîd (navçe)|Eqlîd]] || 88536 || 0 || 613 || 20260520004038 || [[:d:Q1270488|Q1270488]] |- | [[Ersencan (navçe)|Ersencan]] || 88539 || 0 || 619 || 20260520004712 || [[:d:Q1270481|Q1270481]] |- | [[Estehban (navçe)|Estehban]] || 88540 || 0 || 619 || 20260520004921 || [[:d:Q1270597|Q1270597]] |- | [[Evez (navçe)|Evez]] || 88541 || 0 || 607 || 20260520005127 || [[:d:Q4814832|Q4814832]] |- | [[Bevanat (navçe)|Bevanat]] || 88543 || 0 || 615 || 20260519221040 || [[:d:Q1270553|Q1270553]] |- | [[Beyza (navçe)|Beyza]] || 88544 || 0 || 611 || 20260519221233 || [[:d:Q4814090|Q4814090]] |- | [[Pasargad (navçe)|Pasargad]] || 88545 || 0 || 622 || 20260520105219 || [[:d:Q2422327|Q2422327]] |- | [[Cehrom (navçe)|Cehrom]] || 88546 || 0 || 617 || 20260519225854 || [[:d:Q1270517|Q1270517]] |- | [[Darab (navçe)|Darab]] || 88550 || 0 || 610 || 20260519233739 || [[:d:Q1270527|Q1270527]] |- | [[Rostem (navçe)|Rostem]] || 88551 || 0 || 613 || 20260520121152 || [[:d:Q2571571|Q2571571]] |- | [[Feraşbend (navçe)|Feraşbend]] || 88557 || 0 || 625 || 20260520005640 || [[:d:Q384610|Q384610]] |- | [[Fesa (navçe)|Fesa]] || 88558 || 0 || 608 || 20260520005842 || [[:d:Q548013|Q548013]] |- | [[Fîruzabad (navçe)|Fîruzabad]] || 88559 || 0 || 625 || 20260520010403 || [[:d:Q1270536|Q1270536]] |- | [[Qîr ve Karzîn (navçe)|Qîr ve Karzîn]] || 88560 || 0 || 670 || 20260520113533 || [[:d:Q1270561|Q1270561]] |- | [[Kazerûn (navçe)|Kazerûn]] || 88561 || 0 || 619 || 20260520073632 || [[:d:Q1270579|Q1270579]] |- | [[Kevar (navçe)|Kevar]] || 88562 || 0 || 610 || 20260520074300 || [[:d:Q6379115|Q6379115]] |- | [[Kuhçenar (navçe)|Kuhçenar]] || 88563 || 0 || 624 || 20260520080914 || [[:d:Q4814645|Q4814645]] |- | [[Geraş (navçe)|Geraş]] || 88564 || 0 || 613 || 20260520013252 || [[:d:Q3924577|Q3924577]] |- | [[Larestan (navçe)|Larestan]] || 88565 || 0 || 614 || 20260520082023 || [[:d:Q1264566|Q1264566]] |- | [[Lamerd (navçe)|Lamerd]] || 88566 || 0 || 613 || 20260520081836 || [[:d:Q1270499|Q1270499]] |- | [[Mervdeşt (navçe)|Mervdeşt]] || 88567 || 0 || 622 || 20260520093123 || [[:d:Q764511|Q764511]] |- | [[Memesenî (navçe)|Memesenî]] || 88568 || 0 || 661 || 20260520092747 || [[:d:Q1270510|Q1270510]] |- | [[Mohr (navçe)|Mohr]] || 88569 || 0 || 607 || 20260520094755 || [[:d:Q1270570|Q1270570]] |- | [[Neyrîz (navçe)|Neyrîz]] || 88570 || 0 || 616 || 20260520101933 || [[:d:Q1270588|Q1270588]] |- | [[Kelale (navçe)|Kelale]] || 88571 || 0 || 608 || 20240611163216 || [[:d:Q1292702|Q1292702]] |- | [[Galîkeş (navçe)|Galîkeş]] || 88572 || 0 || 616 || 20240611163240 || [[:d:Q6544827|Q6544827]] |- | [[Mînûdeşt (navçe)|Mînûdeşt]] || 88573 || 0 || 622 || 20240611163252 || [[:d:Q1292665|Q1292665]] |- | [[Azadşehr (navçe)|Azadşehr]] || 88574 || 0 || 659 || 20260520124411 || [[:d:Q1286475|Q1286475]] |- | [[Ramyan (navçe)|Ramyan]] || 88575 || 0 || 650 || 20260520124451 || [[:d:Q426494|Q426494]] |- | [[Elîabad (navçe)|Elîabad]] || 88576 || 0 || 613 || 20240611163223 || [[:d:Q1292562|Q1292562]] |- | [[Gorgan (navçe)|Gorgan]] || 88577 || 0 || 628 || 20240611163234 || [[:d:Q1292686|Q1292686]] |- | [[Kurdkoy (navçe)|Kurdkoy]] || 88578 || 0 || 610 || 20240611163243 || [[:d:Q1286411|Q1286411]] |- | [[Bendergez (navçe)|Bendergez]] || 88579 || 0 || 616 || 20240611163226 || [[:d:Q1286460|Q1286460]] |- | [[Torkomen (navçe)|Torkomen]] || 88580 || 0 || 620 || 20240611163255 || [[:d:Q1292693|Q1292693]] |- | [[Gomîşan (navçe)|Gomîşan]] || 88581 || 0 || 616 || 20240611163237 || [[:d:Q4814857|Q4814857]] |- | [[Aqqela (navçe)|Aqqela]] || 88582 || 0 || 607 || 20240611163259 || [[:d:Q1292673|Q1292673]] |- | [[Gonbed Kavûs (navçe)|Gonbed Kavûs]] || 88583 || 0 || 628 || 20240611163230 || [[:d:Q720279|Q720279]] |- | [[Bestek (navçe)|Bestek]] || 88584 || 0 || 643 || 20240614032146 || [[:d:Q3924526|Q3924526]] |- | [[Beşagerd (navçe)|Beşagerd]] || 88585 || 0 || 655 || 20240704032031 || [[:d:Q213133|Q213133]] |- | [[Benderebas (navçe)|Benderebas]] || 88586 || 0 || 665 || 20240904162020 || [[:d:Q154757|Q154757]] |- | [[Bender Lenge (navçe)|Bender Lenge]] || 88587 || 0 || 667 || 20240628092151 || [[:d:Q920432|Q920432]] |- | [[Parseyan (navçe)|Parseyan]] || 88588 || 0 || 652 || 20240723172020 || [[:d:Q3924648|Q3924648]] |- | [[Cask (navçe)|Cask]] || 88589 || 0 || 635 || 20240929212145 || [[:d:Q1280087|Q1280087]] |- | [[Hacîabad (navçe)|Hacîabad]] || 88590 || 0 || 655 || 20240708092133 || [[:d:Q1280129|Q1280129]] |- | [[Xemîr (navçe)|Xemîr]] || 88591 || 0 || 650 || 20241008112112 || [[:d:Q955878|Q955878]] |- | [[Rûdan (navçe)|Rûdan]] || 88592 || 0 || 643 || 20240822002122 || [[:d:Q1270925|Q1270925]] |- | [[Sîrîk (navçe)|Sîrîk]] || 88593 || 0 || 704 || 20240929022216 || [[:d:Q6428916|Q6428916]] |- | [[Qeşm (navçe)|Qeşm]] || 88594 || 0 || 639 || 20240722232046 || [[:d:Q1270862|Q1270862]] |- | [[Mînab (navçe)|Mînab]] || 88595 || 0 || 643 || 20240706222224 || [[:d:Q1270948|Q1270948]] |- | [[Erdestan (navçe)|Erdestan]] || 88596 || 0 || 645 || 20240721122129 || [[:d:Q1286530|Q1286530]] |- | [[Îsfehan (navçe)|Îsfehan]] || 88597 || 0 || 624 || 20240625122114 || [[:d:Q1282082|Q1282082]] |- | [[Borxwar (navçe)|Borxwar]] || 88598 || 0 || 619 || 20240930042215 || [[:d:Q1289256|Q1289256]] |- | [[Bûîn û Miyandeşt (navçe)|Bûîn û Miyandeşt]] || 88599 || 0 || 622 || 20240729222058 || [[:d:Q15624163|Q15624163]] |- | [[Tîran û Kerven (navçe)|Tîran û Kerven]] || 88600 || 0 || 642 || 20240916172120 || [[:d:Q1286519|Q1286519]] |- | [[Çadegan (navçe)|Çadegan]] || 88601 || 0 || 620 || 20240928002135 || [[:d:Q1286589|Q1286589]] |- | [[Xomeynîşehr (navçe)|Xomeynîşehr]] || 88602 || 0 || 640 || 20240926072141 || [[:d:Q1279006|Q1279006]] |- | [[Xevansar (navçe)|Xevansar]] || 88603 || 0 || 620 || 20240904222140 || [[:d:Q936080|Q936080]] |- | [[Xûr û Biyabank (navçe)|Xûr û Biyabank]] || 88604 || 0 || 640 || 20240817222051 || [[:d:Q2410156|Q2410156]] |- | [[Semîrom (navçe)|Semîrom]] || 88605 || 0 || 620 || 20240723222032 || [[:d:Q1286493|Q1286493]] |- | [[Şahînşehr û Meyme (navçe)|Şahînşehr û Meyme]] || 88606 || 0 || 663 || 20240618102045 || [[:d:Q8546986|Q8546986]] |- | [[Şehrza (navçe)|Şehrza]] || 88607 || 0 || 616 || 20240702112027 || [[:d:Q1277880|Q1277880]] |- | [[Dehaqan (navçe)|Dehaqan]] || 88608 || 0 || 659 || 20260520124003 || [[:d:Q1119818|Q1119818]] |- | [[Ferîden (navçe)|Ferîden]] || 88609 || 0 || 617 || 20240715162127 || [[:d:Q1285314|Q1285314]] |- | [[Fereydûnşehr (navçe)|Fereydûnşehr]] || 88610 || 0 || 648 || 20240816172138 || [[:d:Q946746|Q946746]] |- | [[Felavercan (navçe)|Felavercan]] || 88611 || 0 || 632 || 20240716082010 || [[:d:Q1277889|Q1277889]] |- | [[Kaşan (navçe)|Kaşan]] || 88612 || 0 || 616 || 20240718112147 || [[:d:Q1279103|Q1279103]] |- | [[Golpayegan (navçe)|Golpayegan]] || 88613 || 0 || 632 || 20240927032120 || [[:d:Q1282230|Q1282230]] |- | [[Lencan (navçe)|Lencan]] || 88614 || 0 || 618 || 20240917052126 || [[:d:Q1278617|Q1278617]] |- | [[Mobareke (navçe)|Mobareke]] || 88615 || 0 || 646 || 20240627002044 || [[:d:Q81443|Q81443]] |- | [[Naîn (navçe)|Naîn]] || 88616 || 0 || 633 || 20240904212027 || [[:d:Q1286366|Q1286366]] |- | [[Necefabad (navçe)|Necefabad]] || 88617 || 0 || 624 || 20240621202032 || [[:d:Q1279095|Q1279095]] |- | [[Netenz (navçe)|Netenz]] || 88618 || 0 || 637 || 20240810112046 || [[:d:Q1286468|Q1286468]] |- | [[Babol (navçe)|Babol]] || 88619 || 0 || 436 || 20240611003522 || [[:d:Q1282212|Q1282212]] |- | [[Babolser (navçe)|Babolser]] || 88620 || 0 || 441 || 20240611003515 || [[:d:Q1282224|Q1282224]] |- | [[Behşehr (navçe)|Behşehr]] || 88621 || 0 || 439 || 20240611003424 || [[:d:Q1282178|Q1282178]] |- | [[Cûybar (navçe)|Cûybar]] || 88622 || 0 || 624 || 20240611003435 || [[:d:Q1283615|Q1283615]] |- | [[Çalûs (navçe)|Çalûs]] || 88623 || 0 || 620 || 20240611003441 || [[:d:Q1282160|Q1282160]] |- | [[Kelardeşt (navçe)|Kelardeşt]] || 88624 || 0 || 682 || 20240611003519 || [[:d:Q97248415|Q97248415]] |- | [[Ramser (navçe)|Ramser]] || 88625 || 0 || 621 || 20240611003511 || [[:d:Q968801|Q968801]] |- | [[Sarî (navçe)|Sarî]] || 88626 || 0 || 701 || 20240611003517 || [[:d:Q662960|Q662960]] |- | [[Sevadkuh (navçe)|Sevadkuh]] || 88627 || 0 || 661 || 20240611003446 || [[:d:Q1282207|Q1282207]] |- | [[Sevadkuha Bakur (navçe)|Sevadkuha Bakur]] || 88628 || 0 || 648 || 20240611003426 || [[:d:Q7498569|Q7498569]] |- | [[Sîmorx (navçe)|Sîmorx]] || 88630 || 0 || 624 || 20240611003505 || [[:d:Q2586999|Q2586999]] |- | [[Tonêkabon (navçe)|Tonêkabon]] || 88631 || 0 || 630 || 20240611003502 || [[:d:Q1282199|Q1282199]] |- | [[Ebasabad (navçe)|Ebasabad]] || 88632 || 0 || 627 || 20240611003428 || [[:d:Q4663894|Q4663894]] |- | [[Fereydûnkenar (navçe)|Fereydûnkenar]] || 88633 || 0 || 645 || 20240611003508 || [[:d:Q2403208|Q2403208]] |- | [[Qaîmşehr (navçe)|Qaîmşehr]] || 88634 || 0 || 633 || 20240611003438 || [[:d:Q638092|Q638092]] |- | [[Gelogah (navçe)|Gelogah]] || 88635 || 0 || 700 || 20260520123431 || [[:d:Q2725545|Q2725545]] |- | [[Mehmûdabad (navçe)|Mehmûdabad]] || 88636 || 0 || 679 || 20260520123639 || [[:d:Q1282219|Q1282219]] |- | [[Meyandurûd (navçe)|Meyandurûd]] || 88637 || 0 || 712 || 20240611002249 || [[:d:Q5249029|Q5249029]] |- | [[Neka (navçe)|Neka]] || 88638 || 0 || 727 || 20260520123702 || [[:d:Q1282190|Q1282190]] |- | [[Nûşehr (navçe)|Nûşehr]] || 88639 || 0 || 375 || 20240611003453 || [[:d:Q1282260|Q1282260]] |- | [[Nûr (navçe)|Nûr]] || 88640 || 0 || 611 || 20240611003450 || [[:d:Q1286144|Q1286144]] |- | [[Save (navçe)|Save]] || 88641 || 0 || 355 || 20240611014355 || [[:d:Q1277821|Q1277821]] |- | [[Tefreş (navçe)|Tefreş]] || 88642 || 0 || 393 || 20240611014417 || [[:d:Q1277816|Q1277816]] |- | [[Ferehan (navçe)|Ferehan]] || 88643 || 0 || 393 || 20240611014402 || [[:d:Q4808792|Q4808792]] |- | [[Komîcan (navçe)|Komîcan]] || 88644 || 0 || 396 || 20240611014349 || [[:d:Q1277826|Q1277826]] |- | [[Aştiyan (navçe)|Aştiyan]] || 88645 || 0 || 506 || 20240611014352 || [[:d:Q1277854|Q1277854]] |- | [[Erak (navçe)|Erak]] || 88646 || 0 || 384 || 20240611014414 || [[:d:Q1266092|Q1266092]] |- | [[Xondab (navçe)|Xondab]] || 88647 || 0 || 607 || 20240611014408 || [[:d:Q2610766|Q2610766]] |- | [[Şazend (navçe)|Şazend]] || 88648 || 0 || 610 || 20240611014346 || [[:d:Q1277811|Q1277811]] |- | [[Xomeyn (navçe)|Xomeyn]] || 88649 || 0 || 607 || 20240611014359 || [[:d:Q1276056|Q1276056]] |- | [[Mehelat (navçe)|Mehelat]] || 88650 || 0 || 610 || 20240611014405 || [[:d:Q1277860|Q1277860]] |- | [[Delîcan (navçe)|Delîcan]] || 88651 || 0 || 647 || 20240611014411 || [[:d:Q1277846|Q1277846]] |- | [[Şahrûd (navçe)|Şahrûd]] || 88652 || 0 || 601 || 20240611163324 || [[:d:Q1286402|Q1286402]] |- | [[Damxan (navçe)|Damxan]] || 88653 || 0 || 595 || 20240611163312 || [[:d:Q1278624|Q1278624]] |- | [[Germsar (navçe)|Germsar]] || 88654 || 0 || 598 || 20240611163315 || [[:d:Q1286379|Q1286379]] |- | [[Mehdîşehr (navçe)|Mehdîşehr]] || 88655 || 0 || 610 || 20240611154744 || [[:d:Q2610757|Q2610757]] |- | [[Sorxe (navçe)|Sorxe]] || 88656 || 0 || 592 || 20240611163302 || [[:d:Q6321520|Q6321520]] |- | [[Meyamî (navçe)|Meyamî]] || 88657 || 0 || 598 || 20240611163305 || [[:d:Q12016079|Q12016079]] |- | [[Aradan (navçe)|Aradan]] || 88658 || 0 || 564 || 20240611163308 || [[:d:Q10843583|Q10843583]] |- | [[Îranşehr (navçe)|Îranşehr]] || 88659 || 0 || 690 || 20240611014012 || [[:d:Q1278141|Q1278141]] |- | [[Çabehar (navçe)|Çabehar]] || 88660 || 0 || 684 || 20240611014030 || [[:d:Q1278148|Q1278148]] |- | [[Seraven (navçe)|Seraven]] || 88661 || 0 || 681 || 20240611014040 || [[:d:Q1279055|Q1279055]] |- | [[Nîkşehr (navçe)|Nîkşehr]] || 88662 || 0 || 687 || 20240611014024 || [[:d:Q1292877|Q1292877]] |- | [[Zabol (navçe)|Zabol]] || 88663 || 0 || 675 || 20240611014036 || [[:d:Q606064|Q606064]] |- | [[Xaş (navçe)|Xaş]] || 88664 || 0 || 672 || 20240611014033 || [[:d:Q1278689|Q1278689]] |- | [[Konarek (navçe)|Konarek]] || 88665 || 0 || 681 || 20240611014003 || [[:d:Q2643224|Q2643224]] |- | [[Rask (navçe)|Rask]] || 88666 || 0 || 699 || 20240611014056 || [[:d:Q85972355|Q85972355]] |- | [[Serbaz (navçe)|Serbaz]] || 88667 || 0 || 678 || 20240611014021 || [[:d:Q1278763|Q1278763]] |- | [[Sîb û Sûran (navçe)|Sîb û Sûran]] || 88668 || 0 || 702 || 20240611013954 || [[:d:Q733479|Q733479]] |- | [[Deştyarî (navçe)|Deştyarî]] || 88670 || 0 || 690 || 20240611014009 || [[:d:Q5226763|Q5226763]] |- | [[Zehek (navçe)|Zehek]] || 88671 || 0 || 675 || 20240611014000 || [[:d:Q2725441|Q2725441]] |- | [[Mehrestan (navçe)|Mehrestan]] || 88672 || 0 || 684 || 20240611014046 || [[:d:Q1074463|Q1074463]] |- | [[Fenûc (navçe)|Fenûc]] || 88673 || 0 || 678 || 20240611014018 || [[:d:Q5434421|Q5434421]] |- | [[Delgan (navçe)|Delgan]] || 88674 || 0 || 678 || 20240611014043 || [[:d:Q2723577|Q2723577]] |- | [[Hîrmend (navçe)|Hîrmend]] || 88675 || 0 || 684 || 20240611014027 || [[:d:Q259162|Q259162]] |- | [[Qesrqend (navçe)|Qesrqend]] || 88676 || 0 || 684 || 20240611013951 || [[:d:Q15729684|Q15729684]] |- | [[Bempûr (navçe)|Bempûr]] || 88677 || 0 || 467 || 20240611014049 || [[:d:Q4853535|Q4853535]] |- | [[Nîmrûz (navçe)|Nîmrûz]] || 88678 || 0 || 711 || 20240611014054 || [[:d:Q97249186|Q97249186]] |- | [[Mîrcave (navçe)|Mîrcave]] || 88679 || 0 || 684 || 20240611013957 || [[:d:Q10878105|Q10878105]] |- | [[Teftan (navçe)|Teftan]] || 88680 || 0 || 678 || 20240611014015 || [[:d:Q79654547|Q79654547]] |- | [[Hamûn (navçe)|Hamûn]] || 88681 || 0 || 705 || 20240611014058 || [[:d:Q97248241|Q97248241]] |- | [[Beharestan (navçe)|Beharestan]] || 88682 || 0 || 449 || 20240611004804 || [[:d:Q4811776|Q4811776]] |- | [[Pakdeşt (navçe)|Pakdeşt]] || 88683 || 0 || 627 || 20240611004822 || [[:d:Q1282185|Q1282185]] |- | [[Perdîs (navçe)|Perdîs]] || 88684 || 0 || 624 || 20240611004826 || [[:d:Q5711257|Q5711257]] |- | [[Pîşva (navçe)|Pîşva]] || 88685 || 0 || 624 || 20240611004806 || [[:d:Q4811773|Q4811773]] |- | [[Tehran (navçe)|Tehran]] || 88686 || 0 || 621 || 20240611004801 || [[:d:Q643031|Q643031]] |- | [[Demavend (navçe)|Demavend]] || 88687 || 0 || 627 || 20240611004811 || [[:d:Q1282194|Q1282194]] |- | [[Robatkerîm (navçe)|Robatkerîm]] || 88688 || 0 || 397 || 20240816012036 || [[:d:Q1282254|Q1282254]] |- | [[Rey (navçe)|Rey]] || 88689 || 0 || 612 || 20240611004820 || [[:d:Q1264560|Q1264560]] |- | [[Şemîrenat (navçe)|Şemîrenat]] || 88690 || 0 || 636 || 20240611004828 || [[:d:Q1294509|Q1294509]] |- | [[Şehriyar (navçe)|Şehriyar]] || 88691 || 0 || 630 || 20240611004759 || [[:d:Q1282170|Q1282170]] |- | [[Qods (navçe)|Qods]] || 88692 || 0 || 615 || 20240611004824 || [[:d:Q8217067|Q8217067]] |- | [[Qerçek (navçe)|Qerçek]] || 88693 || 0 || 596 || 20240611004817 || [[:d:Q5704075|Q5704075]] |- | [[Fîrûzkuh (navçe)|Fîrûzkuh]] || 88694 || 0 || 394 || 20240902222117 || [[:d:Q1294072|Q1294072]] |- | [[Melard (navçe)|Melard]] || 88695 || 0 || 593 || 20240611004813 || [[:d:Q2413553|Q2413553]] |- | [[Veramîn (navçe)|Veramîn]] || 88696 || 0 || 599 || 20240611004808 || [[:d:Q569086|Q569086]] |- | [[Ferdovs (navçe)|Ferdovs]] || 88697 || 0 || 678 || 20240611004842 || [[:d:Q1286278|Q1286278]] |- | [[Tebes (navçe)|Tebes]] || 88698 || 0 || 672 || 20240611004853 || [[:d:Q1286560|Q1286560]] |- | [[Qaenat (navçe)|Qaenat]] || 88699 || 0 || 676 || 20240611004846 || [[:d:Q1286169|Q1286169]] |- | [[Nehbendan (navçe)|Nehbendan]] || 88700 || 0 || 684 || 20240611004838 || [[:d:Q3924635|Q3924635]] |- | [[Serbîşe (navçe)|Serbîşe]] || 88701 || 0 || 727 || 20260520124131 || [[:d:Q1286335|Q1286335]] |- | [[Dermyan (navçe)|Dermyan]] || 88702 || 0 || 722 || 20260520123413 || [[:d:Q1286121|Q1286121]] |- | [[Serayan (navçe)|Serayan]] || 88703 || 0 || 721 || 20260520123525 || [[:d:Q1286233|Q1286233]] |- | [[Boşrûye (navçe)|Boşrûye]] || 88704 || 0 || 684 || 20240611004831 || [[:d:Q80860|Q80860]] |- | [[Zîrkuh (navçe)|Zîrkuh]] || 88705 || 0 || 678 || 20240611004849 || [[:d:Q6407760|Q6407760]] |- | [[Xûsf (navçe)|Xûsf]] || 88706 || 0 || 672 || 20240611004835 || [[:d:Q6034225|Q6034225]] |- | [[Becestan (navçe)|Becestan]] || 88707 || 0 || 653 || 20240921012117 || [[:d:Q2725436|Q2725436]] |- | [[Berdesken (navçe)|Berdesken]] || 88708 || 0 || 699 || 20260520123601 || [[:d:Q32084|Q32084]] |- | [[Bînalûd (navçe)|Bînalûd]] || 88709 || 0 || 697 || 20240929042222 || [[:d:Q97247175|Q97247175]] |- | [[Taybat (navçe)|Taybat]] || 88710 || 0 || 679 || 20240912092030 || [[:d:Q1278169|Q1278169]] |- | [[Torbetî Cam (navçe)|Torbetî Cam]] || 88711 || 0 || 665 || 20240630192027 || [[:d:Q1278088|Q1278088]] |- | [[Torbetî Heyderiye (navçe)|Torbetî Heyderiye]] || 88712 || 0 || 683 || 20240722232150 || [[:d:Q1292889|Q1292889]] |- | [[Coxetay (navçe)|Coxetay]] || 88713 || 0 || 650 || 20240815052035 || [[:d:Q2610787|Q2610787]] |- | [[Coveyn (navçe)|Coveyn]] || 88714 || 0 || 647 || 20240804162112 || [[:d:Q2610777|Q2610777]] |- | [[Çenaran (navçe)|Çenaran]] || 88715 || 0 || 735 || 20260520123829 || [[:d:Q784830|Q784830]] |- | [[Xelîlabad (navçe)|Xelîlabad]] || 88716 || 0 || 702 || 20260520124149 || [[:d:Q1286292|Q1286292]] |- | [[Xevaf (navçe)|Xevaf]] || 88717 || 0 || 644 || 20240706182120 || [[:d:Q2571648|Q2571648]] |- | [[Xûşab (navçe)|Xûşab]] || 88718 || 0 || 653 || 20240901092116 || [[:d:Q6402482|Q6402482]] |- | [[Deverzan (navçe)|Deverzan]] || 88719 || 0 || 653 || 20240924052105 || [[:d:Q5228173|Q5228173]] |- | [[Dergez (navçe)|Dergez]] || 88720 || 0 || 652 || 20240618102110 || [[:d:Q265274|Q265274]] |- | [[Roştexevar (navçe)|Roştexevar]] || 88721 || 0 || 662 || 20240805202042 || [[:d:Q1292906|Q1292906]] |- | [[Zave (navçe)|Zave]] || 88722 || 0 || 677 || 20240801182106 || [[:d:Q2723570|Q2723570]] |- | [[Sebzevar (navçe)|Sebzevar]] || 88723 || 0 || 653 || 20240919102104 || [[:d:Q369235|Q369235]] |- | [[Serexs (navçe)|Serexs]] || 88724 || 0 || 647 || 20240913072103 || [[:d:Q1278163|Q1278163]] |- | [[Şeştemed (navçe)|Şeştemed]] || 88725 || 0 || 659 || 20240921212225 || [[:d:Q7495639|Q7495639]] |- | [[Salehabad (navçe)|Salehabad]] || 88726 || 0 || 656 || 20241114132108 || [[:d:Q5705037|Q5705037]] |- | [[Ferîman (navçe)|Ferîman]] || 88727 || 0 || 653 || 20240615132052 || [[:d:Q301694|Q301694]] |- | [[Fîrûze (navçe)|Fîrûze]] || 88728 || 0 || 653 || 20240710082157 || [[:d:Q2723565|Q2723565]] |- | [[Qûçan (navçe)|Qûçan]] || 88729 || 0 || 650 || 20240626202025 || [[:d:Q1279046|Q1279046]] |- | [[Kaşmer (navçe)|Kaşmer]] || 88730 || 0 || 650 || 20240814212258 || [[:d:Q1286263|Q1286263]] |- | [[Kelat (navçe)|Kelat]] || 88731 || 0 || 687 || 20260520124030 || [[:d:Q1286305|Q1286305]] |- | [[Kuhsorx (navçe)|Kuhsorx]] || 88732 || 0 || 650 || 20240619162127 || [[:d:Q6442204|Q6442204]] |- | [[Gonabad (navçe)|Gonabad]] || 88733 || 0 || 650 || 20240717142110 || [[:d:Q1270649|Q1270649]] |- | [[Meşhed (navçe)|Meşhed]] || 88734 || 0 || 654 || 20240619052128 || [[:d:Q1270617|Q1270617]] |- | [[Mehvelat (navçe)|Mehvelat]] || 88735 || 0 || 696 || 20260520123454 || [[:d:Q2725429|Q2725429]] |- | [[Nîşabûr (navçe)|Nîşabûr]] || 88736 || 0 || 663 || 20240912072035 || [[:d:Q1292899|Q1292899]] |- | [[Mehrîz (navçe)|Mehrîz]] || 88737 || 0 || 584 || 20240611003741 || [[:d:Q1286443|Q1286443]] |- | [[Ebrkuh (navçe)|Ebrkuh]] || 88738 || 0 || 581 || 20240611003757 || [[:d:Q1286513|Q1286513]] |- | [[Teft (navçe)|Teft]] || 88739 || 0 || 575 || 20240611003805 || [[:d:Q1287765|Q1287765]] |- | [[Eşkezer (navçe)|Eşkezer]] || 88740 || 0 || 587 || 20240611003813 || [[:d:Q1286550|Q1286550]] |- | [[Meybod (navçe)|Meybod]] || 88741 || 0 || 550 || 20240611003754 || [[:d:Q1286571|Q1286571]] |- | [[Bafq (navçe)|Bafq]] || 88742 || 0 || 544 || 20240611003746 || [[:d:Q1287792|Q1287792]] |- | [[Erdekan (navçe)|Erdekan]] || 88743 || 0 || 584 || 20240611003802 || [[:d:Q1287822|Q1287822]] |- | [[Yezd (navçe)|Yezd]] || 88744 || 0 || 579 || 20240611003810 || [[:d:Q1292178|Q1292178]] |- | [[Behabad (navçe)|Behabad]] || 88745 || 0 || 584 || 20240611003818 || [[:d:Q2407851|Q2407851]] |- | [[Çarbirc (navçe)|Çarbirc]] || 140903 || 0 || 750 || 20260520124337 || [[:d:Q108601534|Q108601534]] |- | [[Barûq (navçe)|Barûq]] || 140904 || 0 || 725 || 20260520124207 || [[:d:Q107970908|Q107970908]] |- | [[Angot (navçe)|Angot]] || 140907 || 0 || 323 || 20240611043547 || [[:d:Q110196939|Q110196939]] |- | [[Xomam (navçe)|Xomam]] || 140910 || 0 || 315 || 20240611044356 || [[:d:Q110196744|Q110196744]] |- | [[Çewar (navçe)|Çewar]] || 140946 || 0 || 780 || 20240611044436 || [[:d:Q106654154|Q106654154]] |- | [[Felard (navçe)|Felard]] || 141234 || 0 || 2687 || 20240611043851 || [[:d:Q4815628|Q4815628]] |- | [[Kerxê (navçe)|Kerxê]] || 141278 || 0 || 588 || 20240611044008 || [[:d:Q109550979|Q109550979]] |- | [[Verzene (navçe)|Verzene]] || 141622 || 0 || 566 || 20240611044334 || [[:d:Q107910339|Q107910339]] |- | [[Herend (navçe)|Herend]] || 141623 || 0 || 634 || 20260520124243 || [[:d:Q110646454|Q110646454]] |- | [[Kûhpaye (navçe)|Kûhpaye]] || 141624 || 0 || 632 || 20240611044033 || [[:d:Q110646328|Q110646328]] |- | [[Cerqevîye (navçe)|Cerqevîye]] || 141625 || 0 || 572 || 20240611043728 || [[:d:Q109551147|Q109551147]] |- | [[Cûyom (navçe)|Cûyom]] || 141745 || 0 || 543 || 20260519233121 || [[:d:Q111272414|Q111272414]] |- | [[Zarç (navçe)|Zarç]] || 142816 || 0 || 549 || 20240611044411 || [[:d:Q123240194|Q123240194]] |- | [[Mervset (navçe)|Mervset]] || 142817 || 0 || 552 || 20240611044115 || [[:d:Q107423141|Q107423141]] |- | [[Bam û Sefîabad (navçe)|Bam û Sefîabad]] || 149159 || 0 || 1441 || 20260106234514 || [[:d:Q4853265|Q4853265]] |- | [[Gulbehar (navçe)|Gulbehar]] || 150053 || 0 || 672 || 20240611043916 || [[:d:Q101436221|Q101436221]] |- | [[Torqebe û Şandîz (navçe)|Torqebe û Şandîz]] || 150054 || 0 || 660 || 20240611044328 || [[:d:Q2577815|Q2577815]] |- | [[Zêberxan (navçe)|Zêberxan]] || 150055 || 0 || 640 || 20240611044424 || [[:d:Q8068261|Q8068261]] |- | [[Mane (navçe)|Mane]] || 313657 || 0 || 1005 || 20260122061211 || [[:d:Q6748404|Q6748404]] |} dkqjei8lwo2rb41nmw5ror41v2dmshb 2033929 2033928 2026-05-30T12:10:13Z Wikihez 39702 Lîsteya "navçeya Îranê" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]]) 2033929 wikitext text/x-wiki Q32084|Dku|"navçeya Îranê" Q80860|Dku|"navçeya Îranê" Q81443|Dku|"navçeya Îranê" Q115275|Dku|"navçeya Îranê" Q116115|Dku|"navçeya Îranê" Q154757|Dku|"navçeya Îranê" Q213133|Dku|"navçeya Îranê" Q249893|Dku|"navçeya Îranê" Q259162|Dku|"navçeya Îranê" Q265274|Dku|"navçeya Îranê" Q301694|Dku|"navçeya Îranê" Q349004|Dku|"navçeya Îranê" Q349964|Dku|"navçeya Îranê" Q369235|Dku|"navçeya Îranê" Q374413|Dku|"navçeya Îranê" Q384610|Dku|"navçeya Îranê" Q393274|Dku|"navçeya Îranê" Q393364|Dku|"navçeya Îranê" Q393368|Dku|"navçeya Îranê" Q426494|Dku|"navçeya Îranê" Q498784|Dku|"navçeya Îranê" Q522238|Dku|"navçeya Îranê" Q548013|Dku|"navçeya Îranê" Q569086|Dku|"navçeya Îranê" Q606064|Dku|"navçeya Îranê" Q638092|Dku|"navçeya Îranê" Q643031|Dku|"navçeya Îranê" Q662960|Dku|"navçeya Îranê" Q720279|Dku|"navçeya Îranê" Q721735|Dku|"navçeya Îranê" Q721921|Dku|"navçeya Îranê" Q733479|Dku|"navçeya Îranê" Q741497|Dku|"navçeya Îranê" Q750775|Dku|"navçeya Îranê" Q764511|Dku|"navçeya Îranê" Q767866|Dku|"navçeya Îranê" Q784830|Dku|"navçeya Îranê" Q793612|Dku|"navçeya Îranê" Q920432|Dku|"navçeya Îranê" Q929127|Dku|"navçeya Îranê" Q936080|Dku|"navçeya Îranê" Q945465|Dku|"navçeya Îranê" Q946746|Dku|"navçeya Îranê" Q946847|Dku|"navçeya Îranê" Q955878|Dku|"navçeya Îranê" Q967807|Dku|"navçeya Îranê" Q968801|Dku|"navçeya Îranê" Q1074463|Dku|"navçeya Îranê" Q1113866|Dku|"navçeya Îranê" Q1117046|Dku|"navçeya Îranê" Q1119016|Dku|"navçeya Îranê" Q1119818|Dku|"navçeya Îranê" Q1180627|Dku|"navçeya Îranê" Q1180764|Dku|"navçeya Îranê" Q1264560|Dku|"navçeya Îranê" Q1264566|Dku|"navçeya Îranê" Q1266092|Dku|"navçeya Îranê" Q1270325|Dku|"navçeya Îranê" Q1270481|Dku|"navçeya Îranê" Q1270488|Dku|"navçeya Îranê" Q1270499|Dku|"navçeya Îranê" Q1270510|Dku|"navçeya Îranê" Q1270517|Dku|"navçeya Îranê" Q1270527|Dku|"navçeya Îranê" Q1270536|Dku|"navçeya Îranê" Q1270553|Dku|"navçeya Îranê" Q1270561|Dku|"navçeya Îranê" Q1270570|Dku|"navçeya Îranê" Q1270579|Dku|"navçeya Îranê" Q1270588|Dku|"navçeya Îranê" Q1270597|Dku|"navçeya Îranê" Q1270617|Dku|"navçeya Îranê" Q1270649|Dku|"navçeya Îranê" Q1270862|Dku|"navçeya Îranê" Q1270925|Dku|"navçeya Îranê" Q1270948|Dku|"navçeya Îranê" Q1271024|Dku|"navçeya Îranê" Q1272922|Dku|"navçeya Îranê" Q1274515|Dku|"navçeya Îranê" Q1274531|Dku|"navçeya Îranê" Q1274543|Dku|"navçeya Îranê" Q1274936|Dku|"navçeya Îranê" Q1276056|Dku|"navçeya Îranê" Q1277772|Dku|"navçeya Îranê" Q1277783|Dku|"navçeya Îranê" Q1277796|Dku|"navçeya Îranê" Q1277811|Dku|"navçeya Îranê" Q1277816|Dku|"navçeya Îranê" Q1277821|Dku|"navçeya Îranê" Q1277826|Dku|"navçeya Îranê" Q1277846|Dku|"navçeya Îranê" Q1277854|Dku|"navçeya Îranê" Q1277860|Dku|"navçeya Îranê" Q1277868|Dku|"navçeya Îranê" Q1277875|Dku|"navçeya Îranê" Q1277880|Dku|"navçeya Îranê" Q1277889|Dku|"navçeya Îranê" Q1278088|Dku|"navçeya Îranê" Q1278141|Dku|"navçeya Îranê" Q1278148|Dku|"navçeya Îranê" Q1278163|Dku|"navçeya Îranê" Q1278169|Dku|"navçeya Îranê" Q1278617|Dku|"navçeya Îranê" Q1278624|Dku|"navçeya Îranê" Q1278689|Dku|"navçeya Îranê" Q1278699|Dku|"navçeya Îranê" Q1278711|Dku|"navçeya Îranê" Q1278741|Dku|"navçeya Îranê" Q1278749|Dku|"navçeya Îranê" Q1278754|Dku|"navçeya Îranê" Q1278763|Dku|"navçeya Îranê" Q1278993|Dku|"navçeya Îranê" Q1279006|Dku|"navçeya Îranê" Q1279017|Dku|"navçeya Îranê" Q1279046|Dku|"navçeya Îranê" Q1279055|Dku|"navçeya Îranê" Q1279066|Dku|"navçeya Îranê" Q1279074|Dku|"navçeya Îranê" Q1279085|Dku|"navçeya Îranê" Q1279095|Dku|"navçeya Îranê" Q1279103|Dku|"navçeya Îranê" Q1279126|Dku|"navçeya Îranê" Q1279155|Dku|"navçeya Îranê" Q1279163|Dku|"navçeya Îranê" Q1279175|Dku|"navçeya Îranê" Q1279176|Dku|"navçeya Îranê" Q1279180|Dku|"navçeya Îranê" Q1279468|Dku|"navçeya Îranê" Q1279478|Dku|"navçeya Îranê" Q1279493|Dku|"navçeya Îranê" Q1279505|Dku|"navçeya Îranê" Q1279528|Dku|"navçeya Îranê" Q1280077|Dku|"navçeya Îranê" Q1280087|Dku|"navçeya Îranê" Q1280129|Dku|"navçeya Îranê" Q1282046|Dku|"navçeya Îranê" Q1282057|Dku|"navçeya Îranê" Q1282065|Dku|"navçeya Îranê" Q1282070|Dku|"navçeya Îranê" Q1282082|Dku|"navçeya Îranê" Q1282087|Dku|"navçeya Îranê" Q1282097|Dku|"navçeya Îranê" Q1282103|Dku|"navçeya Îranê" Q1282128|Dku|"navçeya Îranê" Q1282135|Dku|"navçeya Îranê" Q1282142|Dku|"navçeya Îranê" Q1282150|Dku|"navçeya Îranê" Q1282160|Dku|"navçeya Îranê" Q1282170|Dku|"navçeya Îranê" Q1282178|Dku|"navçeya Îranê" Q1282185|Dku|"navçeya Îranê" Q1282190|Dku|"navçeya Îranê" Q1282194|Dku|"navçeya Îranê" Q1282199|Dku|"navçeya Îranê" Q1282207|Dku|"navçeya Îranê" Q1282212|Dku|"navçeya Îranê" Q1282219|Dku|"navçeya Îranê" Q1282224|Dku|"navçeya Îranê" Q1282230|Dku|"navçeya Îranê" Q1282239|Dku|"navçeya Îranê" Q1282247|Dku|"navçeya Îranê" Q1282254|Dku|"navçeya Îranê" Q1283166|Dku|"navçeya Îranê" Q1283615|Dku|"navçeya Îranê" Q1285314|Dku|"navçeya Îranê" Q1285914|Dku|"navçeya Îranê" Q1285922|Dku|"navçeya Îranê" Q1286046|Dku|"navçeya Îranê" Q1286121|Dku|"navçeya Îranê" Q1286131|Dku|"navçeya Îranê" Q1286144|Dku|"navçeya Îranê" Q1286160|Dku|"navçeya Îranê" Q1286169|Dku|"navçeya Îranê" Q1286194|Dku|"navçeya Îranê" Q1286210|Dku|"navçeya Îranê" Q1286221|Dku|"navçeya Îranê" Q1286233|Dku|"navçeya Îranê" Q1286247|Dku|"navçeya Îranê" Q1286263|Dku|"navçeya Îranê" Q1286278|Dku|"navçeya Îranê" Q1286292|Dku|"navçeya Îranê" Q1286305|Dku|"navçeya Îranê" Q1286316|Dku|"navçeya Îranê" Q1286327|Dku|"navçeya Îranê" Q1286335|Dku|"navçeya Îranê" Q1286343|Dku|"navçeya Îranê" Q1286355|Dku|"navçeya Îranê" Q1286366|Dku|"navçeya Îranê" Q1286379|Dku|"navçeya Îranê" Q1286391|Dku|"navçeya Îranê" Q1286402|Dku|"navçeya Îranê" Q1286411|Dku|"navçeya Îranê" Q1286421|Dku|"navçeya Îranê" Q1286427|Dku|"navçeya Îranê" Q1286434|Dku|"navçeya Îranê" Q1286443|Dku|"navçeya Îranê" Q1286451|Dku|"navçeya Îranê" Q1286460|Dku|"navçeya Îranê" Q1286468|Dku|"navçeya Îranê" Q1286475|Dku|"navçeya Îranê" Q1286484|Dku|"navçeya Îranê" Q1286493|Dku|"navçeya Îranê" Q1286502|Dku|"navçeya Îranê" Q1286513|Dku|"navçeya Îranê" Q1286524|Dku|"navçeya Îranê" Q1286530|Dku|"navçeya Îranê" Q1286542|Dku|"navçeya Îranê" Q1286550|Dku|"navçeya Îranê" Q1286560|Dku|"navçeya Îranê" Q1286571|Dku|"navçeya Îranê" Q1286579|Dku|"navçeya Îranê" Q1286856|Dku|"navçeya Îranê" Q1286862|Dku|"navçeya Îranê" Q1286867|Dku|"navçeya Îranê" Q1287748|Dku|"navçeya Îranê" Q1287758|Dku|"navçeya Îranê" Q1287765|Dku|"navçeya Îranê" Q1287775|Dku|"navçeya Îranê" Q1287784|Dku|"navçeya Îranê" Q1287792|Dku|"navçeya Îranê" Q1287801|Dku|"navçeya Îranê" Q1287811|Dku|"navçeya Îranê" Q1287822|Dku|"navçeya Îranê" Q1289256|Dku|"navçeya Îranê" Q1289677|Dku|"navçeya Îranê" Q1289684|Dku|"navçeya Îranê" Q1289695|Dku|"navçeya Îranê" Q1289706|Dku|"navçeya Îranê" Q1289717|Dku|"navçeya Îranê" Q1289732|Dku|"navçeya Îranê" Q1289742|Dku|"navçeya Îranê" Q1291642|Dku|"navçeya Îranê" Q1291651|Dku|"navçeya Îranê" Q1291657|Dku|"navçeya Îranê" Q1291671|Dku|"navçeya Îranê" Q1291688|Dku|"navçeya Îranê" Q1291695|Dku|"navçeya Îranê" Q1291711|Dku|"navçeya Îranê" Q1291723|Dku|"navçeya Îranê" Q1291739|Dku|"navçeya Îranê" Q1291748|Dku|"navçeya Îranê" Q1291755|Dku|"navçeya Îranê" Q1291775|Dku|"navçeya Îranê" Q1291784|Dku|"navçeya Îranê" Q1291793|Dku|"navçeya Îranê" Q1291800|Dku|"navçeya Îranê" Q1291807|Dku|"navçeya Îranê" Q1291817|Dku|"navçeya Îranê" Q1291828|Dku|"navçeya Îranê" Q1291836|Dku|"navçeya Îranê" Q1291845|Dku|"navçeya Îranê" Q1291855|Dku|"navçeya Îranê" Q1291861|Dku|"navçeya Îranê" Q1292178|Dku|"navçeya Îranê" Q1292562|Dku|"navçeya Îranê" Q1292665|Dku|"navçeya Îranê" Q1292673|Dku|"navçeya Îranê" Q1292686|Dku|"navçeya Îranê" Q1292693|Dku|"navçeya Îranê" Q1292702|Dku|"navçeya Îranê" Q1292877|Dku|"navçeya Îranê" Q1292889|Dku|"navçeya Îranê" Q1292899|Dku|"navçeya Îranê" Q1292906|Dku|"navçeya Îranê" Q1293986|Dku|"navçeya Îranê" Q1294072|Dku|"navçeya Îranê" Q1294493|Dku|"navçeya Îranê" Q1294509|Dku|"navçeya Îranê" Q1294730|Dku|"navçeya Îranê" Q1294744|Dku|"navçeya Îranê" Q1568034|Dku|"navçeya Îranê" Q2403052|Dku|"navçeya Îranê" Q2403208|Dku|"navçeya Îranê" Q2407851|Dku|"navçeya Îranê" Q2413541|Dku|"navçeya Îranê" Q2413553|Dku|"navçeya Îranê" Q2422327|Dku|"navçeya Îranê" Q2570890|Dku|"navçeya Îranê" Q2570903|Dku|"navçeya Îranê" Q2570937|Dku|"navçeya Îranê" Q2570961|Dku|"navçeya Îranê" Q2570976|Dku|"navçeya Îranê" Q2571571|Dku|"navçeya Îranê" Q2571648|Dku|"navçeya Îranê" Q2577815|Dku|"navçeya Îranê" Q2609596|Dku|"navçeya Îranê" Q2610447|Dku|"navçeya Îranê" Q2610470|Dku|"navçeya Îranê" Q2610488|Dku|"navçeya Îranê" Q2610690|Dku|"navçeya Îranê" Q2610702|Dku|"navçeya Îranê" Q2610716|Dku|"navçeya Îranê" Q2610721|Dku|"navçeya Îranê" Q2610738|Dku|"navçeya Îranê" Q2610748|Dku|"navçeya Îranê" Q2610751|Dku|"navçeya Îranê" Q2610757|Dku|"navçeya Îranê" Q2610763|Dku|"navçeya Îranê" Q2610766|Dku|"navçeya Îranê" Q2610777|Dku|"navçeya Îranê" Q2610787|Dku|"navçeya Îranê" Q2623755|Dku|"navçeya Îranê" Q2639129|Dku|"navçeya Îranê" Q2639174|Dku|"navçeya Îranê" Q2639215|Dku|"navçeya Îranê" Q2643224|Dku|"navçeya Îranê" Q2723565|Dku|"navçeya Îranê" Q2723570|Dku|"navçeya Îranê" Q2723577|Dku|"navçeya Îranê" Q2723709|Dku|"navçeya Îranê" Q2725429|Dku|"navçeya Îranê" Q2725436|Dku|"navçeya Îranê" Q2725441|Dku|"navçeya Îranê" Q2725484|Dku|"navçeya Îranê" Q2725489|Dku|"navçeya Îranê" Q2725545|Dku|"navçeya Îranê" Q3924526|Dku|"navçeya Îranê" Q3924577|Dku|"navçeya Îranê" Q3924635|Dku|"navçeya Îranê" Q3924648|Dku|"navçeya Îranê" Q4663894|Dku|"navçeya Îranê" Q4751607|Dku|"navçeya Îranê" Q4808745|Dku|"navçeya Îranê" Q4808792|Dku|"navçeya Îranê" Q4808811|Dku|"navçeya Îranê" Q4811211|Dku|"navçeya Îranê" Q4811773|Dku|"navçeya Îranê" Q4811776|Dku|"navçeya Îranê" Q4814090|Dku|"navçeya Îranê" Q4814645|Dku|"navçeya Îranê" Q4814832|Dku|"navçeya Îranê" Q4814857|Dku|"navçeya Îranê" Q4815442|Dku|"navçeya Îranê" Q4815573|Dku|"navçeya Îranê" Q4815628|Dku|"navçeya Îranê" Q4827449|Dku|"navçeya Îranê" Q4849379|Dku|"navçeya Îranê" Q4853265|Dku|"navçeya Îranê" Q4853535|Dku|"navçeya Îranê" Q5099954|Dku|"navçeya Îranê" Q5226763|Dku|"navçeya Îranê" Q5228173|Dku|"navçeya Îranê" Q5246694|Dku|"navçeya Îranê" Q5249029|Dku|"navçeya Îranê" Q5434421|Dku|"navçeya Îranê" Q5682862|Dku|"navçeya Îranê" Q5691804|Dku|"navçeya Îranê" Q5704075|Dku|"navçeya Îranê" Q5705037|Dku|"navçeya Îranê" Q5711257|Dku|"navçeya Îranê" Q5868899|Dku|"navçeya Îranê" Q5962331|Dku|"navçeya Îranê" Q6034225|Dku|"navçeya Îranê" Q6321520|Dku|"navçeya Îranê" Q6379115|Dku|"navçeya Îranê" Q6402482|Dku|"navçeya Îranê" Q6407760|Dku|"navçeya Îranê" Q6428916|Dku|"navçeya Îranê" Q6442204|Dku|"navçeya Îranê" Q6501364|Dku|"navçeya Îranê" Q6513557|Dku|"navçeya Îranê" Q6544827|Dku|"navçeya Îranê" Q6637444|Dku|"navçeya Îranê" Q6748404|Dku|"navçeya Îranê" Q7299437|Dku|"navçeya Îranê" Q7333357|Dku|"navçeya Îranê" Q7495639|Dku|"navçeya Îranê" Q7498569|Dku|"navçeya Îranê" Q8068261|Dku|"navçeya Îranê" Q8217067|Dku|"navçeya Îranê" Q10843583|Dku|"navçeya Îranê" Q10877602|Dku|"navçeya Îranê" Q10878105|Dku|"navçeya Îranê" Q12016079|Dku|"navçeya Îranê" Q15729684|Dku|"navçeya Îranê" Q16048620|Dku|"navçeya Îranê" Q16052204|Dku|"navçeya Îranê" Q26878146|Dku|"navçeya Îranê" Q79654547|Dku|"navçeya Îranê" Q85972355|Dku|"navçeya Îranê" Q97247175|Dku|"navçeya Îranê" Q97248241|Dku|"navçeya Îranê" Q97248415|Dku|"navçeya Îranê" Q97249186|Dku|"navçeya Îranê" Q101436221|Dku|"navçeya Îranê" Q106654154|Dku|"navçeya Îranê" Q107423141|Dku|"navçeya Îranê" Q107910339|Dku|"navçeya Îranê" Q107970908|Dku|"navçeya Îranê" Q108601534|Dku|"navçeya Îranê" Q109550979|Dku|"navçeya Îranê" Q109551147|Dku|"navçeya Îranê" Q109672994|Dku|"navçeya Îranê" Q110196744|Dku|"navçeya Îranê" Q110196939|Dku|"navçeya Îranê" Q110646328|Dku|"navçeya Îranê" Q110646454|Dku|"navçeya Îranê" Q111272414|Dku|"navçeya Îranê" Q123240194|Dku|"navçeya Îranê" e6d7odwociyor2olc5elyd6w115tfo0 2033931 2033929 2026-05-30T12:16:55Z Wikihez 39702 2033931 wikitext text/x-wiki == categories == Last updated on Sat, 30 May 2026 12:16:01 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?manual%5Flist%5Fwiki=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&sortorder=ascending&output%5Flimit=&doit=Do%20it%21&labels%5Fany=&links%5Fto%5Fall=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&namespace%5Fconversion=keep&labels%5Fyes=&ores%5Fprob%5Fto=&templates%5Fyes=&max%5Fsitelink%5Fcount=&outlinks%5Fany=&links%5Fto%5Fany=&created%5Fby=&labels%5Fno=&file%5Fmedia%5Ftypes=&interface%5Flanguage=en&smaller=&after=&search%5Ffilter=&since%5Frev0=&langs%5Flabels%5Fno=&pagepile=&common%5Fwiki=auto&sitelinks%5Fany=&source%5Fcombination=&language=en&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&categories=District%20municipalities%20in%20Turkey&ns%5B0%5D=1&search%5Fmax%5Fresults=500&wikidata%5Fsource%5Fsites=&maxlinks=&search%5Fquery=&min%5Fsitelink%5Fcount=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&sortby=none&rxp%5Ffilter=&min%5Fredlink%5Fcount=1&langs%5Flabels%5Fyes=&format=wiki&referrer%5Furl=&referrer%5Fname=&negcats=&combination=subset&max%5Fage=&edits%5Bflagged%5D=both&show%5Fsoft%5Fredirects=both&outlinks%5Fyes=&ores%5Fprediction=any&larger=&wpiu=any&min%5Fstatements=&edits%5Bbots%5D=both&sitelinks%5Fno=&sitelinks%5Fyes=&max%5Fstatements=&page%5Fimage=any&output%5Fcompatability=catscan&show%5Fredirects=both&talk%5Fpage%5Fexists=both&ores%5Fprob%5Ffrom=&common%5Fwiki%5Fother=&active%5Ftab=tab%5Foutput&depth=0&templates%5Fno=&project=wikipedia&templates%5Fany=&before=&wikidata%5Fitem=with&sparql=&ores%5Ftype=any&outlinks%5Fno=&manual%5Flist=&min%5Fidentifiers=&max%5Fidentifiers=&langs%5Flabels%5Fany=&search%5Fwiki=&links%5Fto%5Fno=&minlinks=&edits%5Banons%5D=both&subpage%5Ffilter=either&sparql%5Fserver=wikidata Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?manual%5Flist%5Fwiki=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&sortorder=ascending&output%5Flimit=&labels%5Fany=&links%5Fto%5Fall=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&namespace%5Fconversion=keep&labels%5Fyes=&ores%5Fprob%5Fto=&templates%5Fyes=&max%5Fsitelink%5Fcount=&outlinks%5Fany=&links%5Fto%5Fany=&created%5Fby=&labels%5Fno=&file%5Fmedia%5Ftypes=&interface%5Flanguage=en&smaller=&after=&search%5Ffilter=&since%5Frev0=&langs%5Flabels%5Fno=&pagepile=&common%5Fwiki=auto&sitelinks%5Fany=&source%5Fcombination=&language=en&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&categories=District%20municipalities%20in%20Turkey&ns%5B0%5D=1&search%5Fmax%5Fresults=500&wikidata%5Fsource%5Fsites=&maxlinks=&search%5Fquery=&min%5Fsitelink%5Fcount=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&sortby=none&rxp%5Ffilter=&min%5Fredlink%5Fcount=1&langs%5Flabels%5Fyes=&referrer%5Furl=&referrer%5Fname=&negcats=&combination=subset&max%5Fage=&edits%5Bflagged%5D=both&show%5Fsoft%5Fredirects=both&outlinks%5Fyes=&ores%5Fprediction=any&larger=&wpiu=any&min%5Fstatements=&edits%5Bbots%5D=both&sitelinks%5Fno=&sitelinks%5Fyes=&max%5Fstatements=&page%5Fimage=any&output%5Fcompatability=catscan&show%5Fredirects=both&talk%5Fpage%5Fexists=both&ores%5Fprob%5Ffrom=&common%5Fwiki%5Fother=&active%5Ftab=tab%5Foutput&depth=0&templates%5Fno=&project=wikipedia&templates%5Fany=&before=&wikidata%5Fitem=with&sparql=&ores%5Ftype=any&outlinks%5Fno=&manual%5Flist=&min%5Fidentifiers=&max%5Fidentifiers=&langs%5Flabels%5Fany=&search%5Fwiki=&links%5Fto%5Fno=&minlinks=&edits%5Banons%5D=both&subpage%5Ffilter=either&sparql%5Fserver=wikidata edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata |- | [[Bozkurt, Kastamonu|Bozkurt]] || 197137 || 0 || 2319 || 20260525031840 || [[:d:Q2355171|Q2355171]] |- | [[Söğüt|Söğüt]] || 216594 || 0 || 6983 || 20260516233544 || [[:d:Q768506|Q768506]] |- | [[Karadeniz Ereğli|Karadeniz Ereğli]] || 591981 || 0 || 9182 || 20260520002230 || [[:d:Q1012887|Q1012887]] |- | [[Akçakoca|Akçakoca]] || 592082 || 0 || 17363 || 20260525122143 || [[:d:Q610268|Q610268]] |- | [[Alaplı|Alaplı]] || 596001 || 0 || 2931 || 20260419135720 || [[:d:Q1012945|Q1012945]] |- | [[Safranbolu|Safranbolu]] || 613668 || 0 || 9084 || 20260526194829 || [[:d:Q192501|Q192501]] |- | [[Gelibolu|Gelibolu]] || 684136 || 0 || 12457 || 20260516185820 || [[:d:Q216907|Q216907]] |- | [[Abana, Kastamonu|Abana]] || 837783 || 0 || 2932 || 20260423042216 || [[:d:Q2006400|Q2006400]] |- | [[Azdavay|Azdavay]] || 847831 || 0 || 3355 || 20251008084955 || [[:d:Q1871083|Q1871083]] |- | [[Zile|Zile]] || 1114652 || 0 || 27273 || 20260126162642 || [[:d:Q203018|Q203018]] |- | [[Samsat|Samsat]] || 1998198 || 0 || 20449 || 20260422232504 || [[:d:Q667098|Q667098]] |- | [[Eflani|Eflani]] || 2049673 || 0 || 2544 || 20250817142717 || [[:d:Q1296393|Q1296393]] |- | [[Emirdağ|Emirdağ]] || 2087778 || 0 || 12434 || 20250924221708 || [[:d:Q1911759|Q1911759]] |- | [[Pehlivanköy|Pehlivanköy]] || 2201753 || 0 || 1861 || 20251004231431 || [[:d:Q1022161|Q1022161]] |- | [[Kadirli|Kadirli]] || 2319036 || 0 || 8483 || 20260420213656 || [[:d:Q1012824|Q1012824]] |- | [[Varto|Varto]] || 2389452 || 0 || 6862 || 20251111131953 || [[:d:Q1004578|Q1004578]] |- | [[Devrek|Devrek]] || 2392548 || 0 || 4022 || 20260213131944 || [[:d:Q1207056|Q1207056]] |- | [[Amasra|Amasra]] || 2597532 || 0 || 18053 || 20260526204115 || [[:d:Q455458|Q455458]] |- | [[Niksar|Niksar]] || 2760424 || 0 || 12545 || 20260404095437 || [[:d:Q513980|Q513980]] |- | [[Bolvadin|Bolvadin]] || 3052259 || 0 || 3493 || 20251225162636 || [[:d:Q1915508|Q1915508]] |- | [[Merzifon|Merzifon]] || 3056047 || 0 || 13610 || 20260324015412 || [[:d:Q958135|Q958135]] |- | [[Lüleburgaz|Lüleburgaz]] || 3060587 || 0 || 17194 || 20260527093706 || [[:d:Q214670|Q214670]] |- | [[Refahiye|Refahiye]] || 3072946 || 0 || 2414 || 20250827142600 || [[:d:Q1023298|Q1023298]] |- | [[Babaeski|Babaeski]] || 3079479 || 0 || 6771 || 20250719214933 || [[:d:Q268619|Q268619]] |- | [[Hasankeyf|Hasankeyf]] || 3236964 || 0 || 51213 || 20260508095458 || [[:d:Q756957|Q756957]] |- | [[Mengen, Bolu|Mengen]] || 3502608 || 0 || 2103 || 20260426085930 || [[:d:Q3123478|Q3123478]] |- | [[Keşan|Keşan]] || 3614222 || 0 || 11810 || 20260520010107 || [[:d:Q951495|Q951495]] |- | [[Gülşehir|Gülşehir]] || 3861474 || 0 || 4802 || 20250124010421 || [[:d:Q1003182|Q1003182]] |- | [[Eskipazar|Eskipazar]] || 3870204 || 0 || 4078 || 20260225073244 || [[:d:Q1367851|Q1367851]] |- | [[Dinar, Afyonkarahisar|Dinar]] || 4035262 || 0 || 6613 || 20260511191408 || [[:d:Q933815|Q933815]] |- | [[Atabey|Atabey]] || 4035869 || 0 || 1651 || 20250726110124 || [[:d:Q117468291|Q117468291]] |- | [[Gelendost|Gelendost]] || 4037720 || 0 || 1861 || 20250809052412 || [[:d:Q1499635|Q1499635]] |- | [[Gönen, Isparta|Gönen]] || 4037728 || 0 || 2195 || 20240702130216 || [[:d:Q1559368|Q1559368]] |- | [[Senirkent|Senirkent]] || 4037733 || 0 || 4916 || 20260121103128 || [[:d:Q49278182|Q49278182]] |- | [[Şarkikaraağaç|Şarkikaraağaç]] || 4037738 || 0 || 3893 || 20250403180638 || [[:d:Q388528|Q388528]] |- | [[Yenişarbademli|Yenişarbademli]] || 4037742 || 0 || 3116 || 20250722063557 || [[:d:Q1782806|Q1782806]] |- | [[Aksu, Isparta|Aksu]] || 4037745 || 0 || 1812 || 20251107033002 || [[:d:Q421624|Q421624]] |- | [[Bayat, Afyonkarahisar|Bayat]] || 4048955 || 0 || 2615 || 20260324024318 || [[:d:Q796992|Q796992]] |- | [[Başmakçı|Başmakçı]] || 4048960 || 0 || 3679 || 20251225162226 || [[:d:Q1905717|Q1905717]] |- | [[Çay|Çay]] || 4048963 || 0 || 2079 || 20251225162917 || [[:d:Q1915489|Q1915489]] |- | [[Çobanlar|Çobanlar]] || 4048964 || 0 || 2723 || 20251225163313 || [[:d:Q1948398|Q1948398]] |- | [[Dazkırı|Dazkırı]] || 4048970 || 0 || 3238 || 20251225163810 || [[:d:Q2672686|Q2672686]] |- | [[Hocalar|Hocalar]] || 4048973 || 0 || 1798 || 20251225170949 || [[:d:Q2672697|Q2672697]] |- | [[İhsaniye|İhsaniye]] || 4048976 || 0 || 2273 || 20251225170548 || [[:d:Q343559|Q343559]] |- | [[İscehisar|İscehisar]] || 4048983 || 0 || 2158 || 20260324034726 || [[:d:Q1947477|Q1947477]] |- | [[Kızılören|Kızılören]] || 4048986 || 0 || 2103 || 20251225170028 || [[:d:Q2365599|Q2365599]] |- | [[Sinanpaşa|Sinanpaşa]] || 4048991 || 0 || 3105 || 20260424101840 || [[:d:Q2744945|Q2744945]] |- | [[Sultandağı|Sultandağı]] || 4048994 || 0 || 3294 || 20251225161725 || [[:d:Q2674205|Q2674205]] |- | [[Şuhut|Şuhut]] || 4048997 || 0 || 4446 || 20251220135353 || [[:d:Q1947545|Q1947545]] |- | [[Enez|Enez]] || 4049012 || 0 || 18477 || 20260506054125 || [[:d:Q610751|Q610751]] |- | [[Meriç, Edirne|Meriç]] || 4049014 || 0 || 2643 || 20250214054309 || [[:d:Q1015330|Q1015330]] |- | [[Alucra|Alucra]] || 4049019 || 0 || 6367 || 20250818145435 || [[:d:Q2349330|Q2349330]] |- | [[Bulancak|Bulancak]] || 4049020 || 0 || 7242 || 20241019012806 || [[:d:Q1947496|Q1947496]] |- | [[Çamoluk|Çamoluk]] || 4049022 || 0 || 3185 || 20260526092949 || [[:d:Q2671156|Q2671156]] |- | [[Çanakçı|Çanakçı]] || 4049027 || 0 || 2800 || 20240918161958 || [[:d:Q2670851|Q2670851]] |- | [[Dereli|Dereli]] || 4049030 || 0 || 2712 || 20230522101553 || [[:d:Q2670799|Q2670799]] |- | [[Doğankent|Doğankent]] || 4049034 || 0 || 3064 || 20230522101608 || [[:d:Q1253669|Q1253669]] |- | [[Espiye|Espiye]] || 4049036 || 0 || 6806 || 20260225220233 || [[:d:Q2901145|Q2901145]] |- | [[Eynesil|Eynesil]] || 4049041 || 0 || 3969 || 20260218115729 || [[:d:Q2901008|Q2901008]] |- | [[Görele|Görele]] || 4049045 || 0 || 6214 || 20260325103438 || [[:d:Q1921314|Q1921314]] |- | [[Güce|Güce]] || 4049048 || 0 || 1932 || 20250607115235 || [[:d:Q2671163|Q2671163]] |- | [[Keşap|Keşap]] || 4049050 || 0 || 2366 || 20250606141029 || [[:d:Q943807|Q943807]] |- | [[Piraziz|Piraziz]] || 4049056 || 0 || 2402 || 20250604172237 || [[:d:Q2248783|Q2248783]] |- | [[Tirebolu|Tirebolu]] || 4049058 || 0 || 4664 || 20260511235210 || [[:d:Q996077|Q996077]] |- | [[Yağlıdere|Yağlıdere]] || 4049059 || 0 || 7574 || 20250907082132 || [[:d:Q2097511|Q2097511]] |- | [[Kurucaşile|Kurucaşile]] || 4049156 || 0 || 4080 || 20250712071339 || [[:d:Q1482869|Q1482869]] |- | [[Ulus, Bartın|Ulus]] || 4049159 || 0 || 2220 || 20250727184907 || [[:d:Q1529516|Q1529516]] |- | [[Banaz|Banaz]] || 4050050 || 0 || 2212 || 20250731003439 || [[:d:Q669172|Q669172]] |- | [[Karahallı|Karahallı]] || 4050055 || 0 || 4129 || 20250322210508 || [[:d:Q1352472|Q1352472]] |- | [[Sivaslı|Sivaslı]] || 4050056 || 0 || 2494 || 20241027085959 || [[:d:Q1022144|Q1022144]] |- | [[Ulubey, Uşak|Ulubey]] || 4050059 || 0 || 1881 || 20250727180159 || [[:d:Q1816898|Q1816898]] |- | [[Başçiftlik|Başçiftlik]] || 4050069 || 0 || 1847 || 20250829072215 || [[:d:Q2671099|Q2671099]] |- | [[Erbaa|Erbaa]] || 4050074 || 0 || 3234 || 20260419143208 || [[:d:Q650569|Q650569]] |- | [[Pazar, Tokat|Pazar]] || 4050079 || 0 || 1799 || 20250919050600 || [[:d:Q2670995|Q2670995]] |- | [[Sulusaray|Sulusaray]] || 4050082 || 0 || 5260 || 20250912080147 || [[:d:Q1861963|Q1861963]] |- | [[Turhal|Turhal]] || 4050089 || 0 || 6967 || 20260312183619 || [[:d:Q1012907|Q1012907]] |- | [[Yeşilyurt, Tokat|Yeşilyurt]] || 4050094 || 0 || 1951 || 20250723092914 || [[:d:Q2674083|Q2674083]] |- | [[Ardeşen|Ardeşen]] || 4050100 || 0 || 8877 || 20251218183916 || [[:d:Q588720|Q588720]] |- | [[Çamlıhemşin|Çamlıhemşin]] || 4050106 || 0 || 9053 || 20260512211416 || [[:d:Q2670821|Q2670821]] |- | [[Derepazarı|Derepazarı]] || 4050112 || 0 || 3594 || 20240515213442 || [[:d:Q2670684|Q2670684]] |- | [[Güneysu|Güneysu]] || 4050118 || 0 || 4866 || 20250611074333 || [[:d:Q2671161|Q2671161]] |- | [[İyidere|İyidere]] || 4050128 || 0 || 3565 || 20230522104508 || [[:d:Q2670714|Q2670714]] |- | [[Pazar, Rize|Pazar]] || 4050135 || 0 || 9969 || 20250919050538 || [[:d:Q1920516|Q1920516]] |- | [[Altınova|Altınova]] || 4085437 || 0 || 4497 || 20251221173606 || [[:d:Q1922420|Q1922420]] |- | [[Armutlu, Yalova|Armutlu]] || 4085443 || 0 || 1848 || 20251110190810 || [[:d:Q689620|Q689620]] |- | [[Çınarcık|Çınarcık]] || 4085449 || 0 || 2173 || 20240404161533 || [[:d:Q2249559|Q2249559]] |- | [[Çiftlikköy|Çiftlikköy]] || 4085453 || 0 || 1672 || 20251214202808 || [[:d:Q2248619|Q2248619]] |- | [[Termal|Termal]] || 4085462 || 0 || 3130 || 20260525152912 || [[:d:Q2601948|Q2601948]] |- | [[Boğazkale|Boğazkale]] || 4085486 || 0 || 3485 || 20260313210606 || [[:d:Q848800|Q848800]] |- | [[Dodurga, Çorum|Dodurga]] || 4085494 || 0 || 3624 || 20230522095021 || [[:d:Q1234499|Q1234499]] |- | [[Kargı, Çorum|Kargı]] || 4085506 || 0 || 3356 || 20250326082147 || [[:d:Q946342|Q946342]] |- | [[Ortaköy, Çorum|Ortaköy]] || 4085515 || 0 || 3138 || 20250831215854 || [[:d:Q730663|Q730663]] |- | [[Uğurludağ|Uğurludağ]] || 4085523 || 0 || 2785 || 20250820174441 || [[:d:Q2305427|Q2305427]] |- | [[Atkaracalar|Atkaracalar]] || 4085533 || 0 || 2189 || 20230522094629 || [[:d:Q2671039|Q2671039]] |- | [[Bayramören|Bayramören]] || 4085541 || 0 || 4979 || 20251206021510 || [[:d:Q2637524|Q2637524]] |- | [[Çerkeş|Çerkeş]] || 4085550 || 0 || 2107 || 20250612203249 || [[:d:Q2248795|Q2248795]] |- | [[Eldivan|Eldivan]] || 4085558 || 0 || 1908 || 20250831040605 || [[:d:Q2672821|Q2672821]] |- | [[Ilgaz|Ilgaz]] || 4085567 || 0 || 2187 || 20250808133139 || [[:d:Q1947503|Q1947503]] |- | [[Kızılırmak, Çankırı|Kızılırmak]] || 4085570 || 0 || 2051 || 20250716203121 || [[:d:Q1895549|Q1895549]] |- | [[Korgun|Korgun]] || 4085579 || 0 || 1798 || 20250629042715 || [[:d:Q2424773|Q2424773]] |- | [[Kurşunlu|Kurşunlu]] || 4085584 || 0 || 2750 || 20260423190219 || [[:d:Q2670983|Q2670983]] |- | [[Orta, Çankırı|Orta]] || 4085586 || 0 || 2120 || 20250831211339 || [[:d:Q1982306|Q1982306]] |- | [[Şabanözü|Şabanözü]] || 4085590 || 0 || 3214 || 20250322232503 || [[:d:Q374627|Q374627]] |- | [[Yapraklı|Yapraklı]] || 4085594 || 0 || 2578 || 20250719164305 || [[:d:Q2399354|Q2399354]] |- | [[Ayvacık, Çanakkale|Ayvacık]] || 4094615 || 0 || 3167 || 20260206230336 || [[:d:Q793377|Q793377]] |- | [[Bayramiç|Bayramiç]] || 4094623 || 0 || 2467 || 20251114161837 || [[:d:Q812617|Q812617]] |- | [[Çan|Çan]] || 4094625 || 0 || 2114 || 20251120090755 || [[:d:Q272568|Q272568]] |- | [[Eceabat|Eceabat]] || 4094631 || 0 || 6731 || 20251114161838 || [[:d:Q1023153|Q1023153]] |- | [[Lapseki|Lapseki]] || 4094644 || 0 || 6218 || 20250731050517 || [[:d:Q1026657|Q1026657]] |- | [[Ezine, Çanakkale|Ezine]] || 4094645 || 0 || 2214 || 20251228051322 || [[:d:Q1017752|Q1017752]] |- | [[Ağlasun|Ağlasun]] || 4094660 || 0 || 2585 || 20241114035509 || [[:d:Q794714|Q794714]] |- | [[Altınyayla, Burdur|Altınyayla]] || 4094666 || 0 || 1888 || 20230522094127 || [[:d:Q447230|Q447230]] |- | [[Bucak, Burdur|Bucak]] || 4094672 || 0 || 3179 || 20250425143707 || [[:d:Q581187|Q581187]] |- | [[Çeltikçi|Çeltikçi]] || 4094682 || 0 || 1787 || 20251206131837 || [[:d:Q272779|Q272779]] |- | [[Gölhisar|Gölhisar]] || 4094689 || 0 || 2754 || 20250425134404 || [[:d:Q990215|Q990215]] |- | [[Kemer, Burdur|Kemer]] || 4094695 || 0 || 3376 || 20250705180047 || [[:d:Q1023156|Q1023156]] |- | [[Çavdır|Çavdır]] || 4094704 || 0 || 1648 || 20240207140555 || [[:d:Q272692|Q272692]] |- | [[Tefenni|Tefenni]] || 4094714 || 0 || 5238 || 20250811135620 || [[:d:Q1788162|Q1788162]] |- | [[Yeşilova|Yeşilova]] || 4094721 || 0 || 1891 || 20260308184639 || [[:d:Q1582858|Q1582858]] |- | [[Hizan|Hizan]] || 4094742 || 0 || 11573 || 20260322172606 || [[:d:Q475253|Q475253]] |- | [[Mutki|Mutki]] || 4094749 || 0 || 5606 || 20260521163045 || [[:d:Q1027573|Q1027573]] |- | [[Aydıntepe|Aydıntepe]] || 4094767 || 0 || 2246 || 20250503021133 || [[:d:Q792917|Q792917]] |- | [[Demirözü|Demirözü]] || 4094771 || 0 || 1927 || 20260223175831 || [[:d:Q1185714|Q1185714]] |- | [[Beşiri|Beşiri]] || 4094775 || 0 || 3377 || 20260118150417 || [[:d:Q854667|Q854667]] |- | [[Sason|Sason]] || 4094794 || 0 || 6851 || 20251118054450 || [[:d:Q2225836|Q2225836]] |- | [[Kozluk|Kozluk]] || 4094805 || 0 || 2694 || 20250701053728 || [[:d:Q477171|Q477171]] |- | [[Çayeli|Çayeli]] || 4098038 || 0 || 5463 || 20250530014902 || [[:d:Q2248873|Q2248873]] |- | [[Adilcevaz|Adilcevaz]] || 4098971 || 0 || 6169 || 20250817141358 || [[:d:Q357251|Q357251]] |- | [[Ağaçören|Ağaçören]] || 4099102 || 0 || 2645 || 20230522110453 || [[:d:Q1948336|Q1948336]] |- | [[Ağın|Ağın]] || 4099153 || 0 || 5410 || 20251107045305 || [[:d:Q794737|Q794737]] |- | [[Akdağmadeni|Akdağmadeni]] || 4099321 || 0 || 3205 || 20251030104649 || [[:d:Q1859513|Q1859513]] |- | [[Akıncılar, Sivas Province|Akıncılar]] || 4099365 || 0 || 1868 || 20260412103848 || [[:d:Q424774|Q424774]] |- | [[Akpınar, Kırşehir|Akpınar]] || 4099435 || 0 || 2981 || 20251106061850 || [[:d:Q556388|Q556388]] |- | [[Akyaka, Kars|Akyaka]] || 4099477 || 0 || 5268 || 20251107154936 || [[:d:Q424414|Q424414]] |- | [[Alaca, Çorum|Alaca]] || 4099502 || 0 || 2950 || 20251125084154 || [[:d:Q1012817|Q1012817]] |- | [[Altıntaş|Altıntaş]] || 4099614 || 0 || 4978 || 20240821164251 || [[:d:Q2034360|Q2034360]] |- | [[Araç|Araç]] || 4099700 || 0 || 2041 || 20250505121444 || [[:d:Q2670913|Q2670913]] |- | [[Aralık|Aralık]] || 4099723 || 0 || 5661 || 20250526143007 || [[:d:Q527626|Q527626]] |- | [[Arhavi|Arhavi]] || 4099775 || 0 || 11589 || 20250827163003 || [[:d:Q653312|Q653312]] |- | [[Arıcak|Arıcak]] || 4099793 || 0 || 2091 || 20251216121247 || [[:d:Q719227|Q719227]] |- | [[Artova|Artova]] || 4099822 || 0 || 1923 || 20230605121445 || [[:d:Q2674070|Q2674070]] |- | [[Aslanapa|Aslanapa]] || 4099838 || 0 || 4116 || 20260423065259 || [[:d:Q49277202|Q49277202]] |- | [[Avanos|Avanos]] || 4099878 || 0 || 10029 || 20260522152004 || [[:d:Q790160|Q790160]] |- | [[Tillo|Tillo]] || 4102992 || 0 || 6062 || 20260401211531 || [[:d:Q792913|Q792913]] |- | [[Ayrancı|Ayrancı]] || 4102997 || 0 || 2517 || 20230522110657 || [[:d:Q130022|Q130022]] |- | [[Bahşılı|Bahşılı]] || 4103030 || 0 || 1940 || 20250725111203 || [[:d:Q2671055|Q2671055]] |- | [[Balışeyh|Balışeyh]] || 4103043 || 0 || 2383 || 20251217055050 || [[:d:Q2300781|Q2300781]] |- | [[Baskil|Baskil]] || 4103056 || 0 || 5306 || 20250815051249 || [[:d:Q125763815|Q125763815]] |- | [[Başyayla|Başyayla]] || 4103069 || 0 || 1844 || 20250829071840 || [[:d:Q692401|Q692401]] |- | [[Sarıveliler|Sarıveliler]] || 4103111 || 0 || 2451 || 20250920030602 || [[:d:Q327502|Q327502]] |- | [[Boğazlıyan|Boğazlıyan]] || 4103204 || 0 || 5447 || 20240114155736 || [[:d:Q2248837|Q2248837]] |- | [[Borçka|Borçka]] || 4103215 || 0 || 15059 || 20260118064320 || [[:d:Q894325|Q894325]] |- | [[Çandır|Çandır]] || 4103381 || 0 || 2223 || 20250424215529 || [[:d:Q3056048|Q3056048]] |- | [[Çavdarhisar|Çavdarhisar]] || 4103425 || 0 || 4555 || 20240821164113 || [[:d:Q2424690|Q2424690]] |- | [[Çaycuma|Çaycuma]] || 4103442 || 0 || 2242 || 20230522110330 || [[:d:Q272709|Q272709]] |- | [[Çayıralan|Çayıralan]] || 4103448 || 0 || 2264 || 20240811203359 || [[:d:Q2900980|Q2900980]] |- | [[Çayırlı|Çayırlı]] || 4103459 || 0 || 3214 || 20250824210829 || [[:d:Q272722|Q272722]] |- | [[Çelikhan|Çelikhan]] || 4103494 || 0 || 2195 || 20250817145214 || [[:d:Q272782|Q272782]] |- | [[Çemişgezek|Çemişgezek]] || 4103512 || 0 || 6937 || 20250916135753 || [[:d:Q2619996|Q2619996]] |- | [[Çıldır|Çıldır]] || 4103532 || 0 || 2216 || 20241102081237 || [[:d:Q272985|Q272985]] |- | [[Çiçekdağı|Çiçekdağı]] || 4103551 || 0 || 5117 || 20240114230458 || [[:d:Q1813015|Q1813015]] |- | [[Çiftlik, Niğde|Çiftlik]] || 4103553 || 0 || 2877 || 20250620112616 || [[:d:Q272835|Q272835]] |- | [[Çilimli|Çilimli]] || 4103560 || 0 || 1944 || 20230522112225 || [[:d:Q2900960|Q2900960]] |- | [[Çukurca|Çukurca]] || 4103582 || 0 || 5569 || 20260526092038 || [[:d:Q272939|Q272939]] |- | [[Damal|Damal]] || 4103597 || 0 || 2427 || 20250727202335 || [[:d:Q1025410|Q1025410]] |- | [[Delice|Delice]] || 4103628 || 0 || 1944 || 20260212113528 || [[:d:Q2674006|Q2674006]] |- | [[Demirköy, Kırklareli|Demirköy]] || 4103642 || 0 || 4863 || 20260223173620 || [[:d:Q1023149|Q1023149]] |- | [[Derinkuyu|Derinkuyu]] || 4103673 || 0 || 13522 || 20260518163129 || [[:d:Q745065|Q745065]] |- | [[Diyadin|Diyadin]] || 4103749 || 0 || 3237 || 20250930160733 || [[:d:Q932913|Q932913]] |- | [[Dikmen|Dikmen]] || 4104041 || 0 || 1995 || 20250213234723 || [[:d:Q3027936|Q3027936]] |- | [[Doğanşar|Doğanşar]] || 4104064 || 0 || 1622 || 20230602100739 || [[:d:Q1253700|Q1253700]] |- | [[Doğanyurt|Doğanyurt]] || 4104069 || 0 || 2465 || 20260223212023 || [[:d:Q2670793|Q2670793]] |- | [[Doğubayazıt|Doğubayazıt]] || 4104076 || 0 || 18450 || 20260429015242 || [[:d:Q849535|Q849535]] |- | [[Domaniç|Domaniç]] || 4104078 || 0 || 2046 || 20240821164909 || [[:d:Q2671001|Q2671001]] |- | [[Dörtdivan|Dörtdivan]] || 4104080 || 0 || 2597 || 20251019130107 || [[:d:Q2143455|Q2143455]] |- | [[Durağan|Durağan]] || 4104090 || 0 || 3674 || 20260111091032 || [[:d:Q2670763|Q2670763]] |- | [[Düziçi|Düziçi]] || 4104104 || 0 || 5837 || 20250710075517 || [[:d:Q1012858|Q1012858]] |- | [[Eğirdir|Eğirdir]] || 4104125 || 0 || 11095 || 20251019224818 || [[:d:Q586434|Q586434]] |- | [[Elbeyli|Elbeyli]] || 4104134 || 0 || 2108 || 20250620014732 || [[:d:Q1018515|Q1018515]] |- | [[Eleşkirt|Eleşkirt]] || 4104145 || 0 || 3581 || 20260515115716 || [[:d:Q918800|Q918800]] |- | [[Emet|Emet]] || 4104155 || 0 || 2996 || 20251114122921 || [[:d:Q49277440|Q49277440]] |- | [[Erfelek|Erfelek]] || 4104195 || 0 || 1850 || 20260129043300 || [[:d:Q3056124|Q3056124]] |- | [[Eruh|Eruh]] || 4104206 || 0 || 5271 || 20260416083217 || [[:d:Q132385|Q132385]] |- | [[Eskil|Eskil]] || 4104215 || 0 || 3294 || 20260225054227 || [[:d:Q1917854|Q1917854]] |- | [[Eşme|Eşme]] || 4104223 || 0 || 2772 || 20240427125313 || [[:d:Q1004540|Q1004540]] |- | [[Evciler|Evciler]] || 4104229 || 0 || 2439 || 20251225165027 || [[:d:Q2672705|Q2672705]] |- | [[Fındıklı, Rize|Fındıklı]] || 4104293 || 0 || 6847 || 20250523061006 || [[:d:Q964710|Q964710]] |- | [[Gemerek|Gemerek]] || 4104329 || 0 || 5164 || 20250809110109 || [[:d:Q1023130|Q1023130]] |- | [[Genç, Bingöl|Genç]] || 4104338 || 0 || 5238 || 20251122105008 || [[:d:Q203630|Q203630]] |- | [[Gerede|Gerede]] || 4104348 || 0 || 8498 || 20250930071837 || [[:d:Q290634|Q290634]] |- | [[Gerger|Gerger]] || 4104352 || 0 || 4518 || 20260216094156 || [[:d:Q963493|Q963493]] |- | [[Gökçebey|Gökçebey]] || 4104377 || 0 || 2159 || 20240707122728 || [[:d:Q1014093|Q1014093]] |- | [[Gölbaşı, Adıyaman|Gölbaşı]] || 4104388 || 0 || 2260 || 20250729221923 || [[:d:Q519859|Q519859]] |- | [[Göle|Göle]] || 4104397 || 0 || 5363 || 20250829144222 || [[:d:Q1004454|Q1004454]] |- | [[Gölova|Gölova]] || 4104412 || 0 || 2932 || 20250320075217 || [[:d:Q1258883|Q1258883]] |- | [[Gölpazarı|Gölpazarı]] || 4104416 || 0 || 2602 || 20230522090014 || [[:d:Q2597035|Q2597035]] |- | [[Gölyaka|Gölyaka]] || 4104421 || 0 || 2178 || 20241224151504 || [[:d:Q2901102|Q2901102]] |- | [[Göynücek|Göynücek]] || 4104436 || 0 || 2878 || 20230522085550 || [[:d:Q2670770|Q2670770]] |- | [[Göynük|Göynük]] || 4104440 || 0 || 5463 || 20251019130122 || [[:d:Q2901109|Q2901109]] |- | [[Güçlükonak|Güçlükonak]] || 4104445 || 0 || 2577 || 20241107035144 || [[:d:Q1027277|Q1027277]] |- | [[Gülağaç|Gülağaç]] || 4104455 || 0 || 2324 || 20230522110513 || [[:d:Q1958579|Q1958579]] |- | [[Gümüşhacıköy|Gümüşhacıköy]] || 4104471 || 0 || 4488 || 20250223083737 || [[:d:Q2248859|Q2248859]] |- | [[Gürün|Gürün]] || 4104514 || 0 || 14713 || 20260414143943 || [[:d:Q1011935|Q1011935]] |- | [[Güzelyurt|Güzelyurt]] || 4104516 || 0 || 8657 || 20240926113103 || [[:d:Q1004503|Q1004503]] |- | [[Hacıbektaş|Hacıbektaş]] || 4104519 || 0 || 5167 || 20260423141935 || [[:d:Q736588|Q736588]] |- | [[Hafik|Hafik]] || 4104535 || 0 || 1869 || 20260130210459 || [[:d:Q1027180|Q1027180]] |- | [[Hamamözü|Hamamözü]] || 4104557 || 0 || 4628 || 20250729104157 || [[:d:Q2670691|Q2670691]] |- | [[Hamur|Hamur]] || 4104560 || 0 || 2180 || 20250818080755 || [[:d:Q1025417|Q1025417]] |- | [[Hanak|Hanak]] || 4104569 || 0 || 1963 || 20250731202408 || [[:d:Q1014299|Q1014299]] |- | [[Hanönü|Hanönü]] || 4104587 || 0 || 2165 || 20250807162220 || [[:d:Q2671081|Q2671081]] |- | [[Havsa|Havsa]] || 4104624 || 0 || 2813 || 20241024081045 || [[:d:Q655279|Q655279]] |- | [[Hemşin|Hemşin]] || 4104673 || 0 || 5477 || 20251024150150 || [[:d:Q1025138|Q1025138]] |- | [[Hisarcık|Hisarcık]] || 4104696 || 0 || 1835 || 20260128103940 || [[:d:Q2671123|Q2671123]] |- | [[Hopa|Hopa]] || 4104719 || 0 || 10469 || 20250917234945 || [[:d:Q657127|Q657127]] |- | [[Hozat|Hozat]] || 4104736 || 0 || 3474 || 20251011112638 || [[:d:Q1004584|Q1004584]] |- | [[İdil|İdil]] || 4104773 || 0 || 20330 || 20260414193553 || [[:d:Q4595546|Q4595546]] |- | [[İhsangazi|İhsangazi]] || 4104780 || 0 || 2209 || 20241211164939 || [[:d:Q1984386|Q1984386]] |- | [[İmranlı|İmranlı]] || 4104810 || 0 || 6021 || 20241108152353 || [[:d:Q343911|Q343911]] |- | [[İnhisar|İnhisar]] || 4104838 || 0 || 1943 || 20240820080341 || [[:d:Q2368737|Q2368737]] |- | [[İpsala|İpsala]] || 4104851 || 0 || 6937 || 20260511215656 || [[:d:Q49278559|Q49278559]] |- | [[İskilip|İskilip]] || 4104867 || 0 || 9679 || 20260107070639 || [[:d:Q344093|Q344093]] |- | [[Kadışehri|Kadışehri]] || 4104919 || 0 || 10621 || 20250728021023 || [[:d:Q3056065|Q3056065]] |- | [[Kağızman|Kağızman]] || 4104932 || 0 || 3758 || 20260511235150 || [[:d:Q990201|Q990201]] |- | [[Kâhta|Kâhta]] || 4104935 || 0 || 6403 || 20250823075722 || [[:d:Q375432|Q375432]] |- | [[Karakeçili|Karakeçili]] || 4105001 || 0 || 2179 || 20251123114713 || [[:d:Q2671089|Q2671089]] |- | [[Karakoçan|Karakoçan]] || 4105007 || 0 || 5896 || 20250827171321 || [[:d:Q990305|Q990305]] |- | [[Karakoyunlu|Karakoyunlu]] || 4105012 || 0 || 4093 || 20251118023357 || [[:d:Q1023272|Q1023272]] |- | [[Karlıova|Karlıova]] || 4105074 || 0 || 3810 || 20251228050213 || [[:d:Q1023304|Q1023304]] |- | [[Keban|Keban]] || 4105130 || 0 || 3224 || 20250527195210 || [[:d:Q1023265|Q1023265]] |- | [[Keçiborlu|Keçiborlu]] || 4105133 || 0 || 2791 || 20251030170025 || [[:d:Q1004516|Q1004516]] |- | [[Kelkit|Kelkit]] || 4105149 || 0 || 4275 || 20250509235020 || [[:d:Q1003919|Q1003919]] |- | [[Kemaliye|Kemaliye]] || 4105154 || 0 || 11447 || 20260325105357 || [[:d:Q1000823|Q1000823]] |- | [[Keskin|Keskin]] || 4105189 || 0 || 2304 || 20250728145116 || [[:d:Q596731|Q596731]] |- | [[Kofçaz|Kofçaz]] || 4105292 || 0 || 3543 || 20250624025646 || [[:d:Q1019887|Q1019887]] |- | [[Korkut|Korkut]] || 4105315 || 0 || 4927 || 20251027201309 || [[:d:Q1640889|Q1640889]] |- | [[Kovancılar|Kovancılar]] || 4105339 || 0 || 4498 || 20260401212729 || [[:d:Q1003954|Q1003954]] |- | [[Koyulhisar|Koyulhisar]] || 4105350 || 0 || 2260 || 20250701041052 || [[:d:Q1023145|Q1023145]] |- | [[Kozaklı|Kozaklı]] || 4105356 || 0 || 3802 || 20250701042443 || [[:d:Q1004520|Q1004520]] |- | [[Köse|Köse]] || 4105403 || 0 || 2350 || 20250716140654 || [[:d:Q1747359|Q1747359]] |- | [[Kurtalan|Kurtalan]] || 4105478 || 0 || 5567 || 20251028153456 || [[:d:Q1004659|Q1004659]] |- | [[Küre, Kastamonu|Küre]] || 4105494 || 0 || 2575 || 20250716172150 || [[:d:Q2045860|Q2045860]] |- | [[Kürtün|Kürtün]] || 4105498 || 0 || 2238 || 20250716172428 || [[:d:Q1797313|Q1797313]] |- | [[Laçin|Laçin]] || 4105509 || 0 || 2784 || 20260522231042 || [[:d:Q166737|Q166737]] |- | [[Lalapaşa|Lalapaşa]] || 4105531 || 0 || 2824 || 20251109174546 || [[:d:Q1015437|Q1015437]] |- | [[Maden, Elazığ|Maden]] || 4105570 || 0 || 4266 || 20251020033852 || [[:d:Q1023303|Q1023303]] |- | [[Mazgirt|Mazgirt]] || 4105641 || 0 || 9106 || 20260303003743 || [[:d:Q1023313|Q1023313]] |- | [[Mecitözü|Mecitözü]] || 4105668 || 0 || 2529 || 20240711074044 || [[:d:Q1440437|Q1440437]] |- | [[Mucur|Mucur]] || 4105744 || 0 || 2316 || 20251231202716 || [[:d:Q1051730|Q1051730]] |- | [[Mudurnu|Mudurnu]] || 4105756 || 0 || 8636 || 20251004203330 || [[:d:Q967446|Q967446]] |- | [[Musabeyli|Musabeyli]] || 4105790 || 0 || 1802 || 20250221190218 || [[:d:Q1018542|Q1018542]] |- | [[Oğuzlar, Çorum|Oğuzlar]] || 4105884 || 0 || 3204 || 20251022101212 || [[:d:Q2043200|Q2043200]] |- | [[Osmancık|Osmancık]] || 4105959 || 0 || 8393 || 20250913224521 || [[:d:Q1014135|Q1014135]] |- | [[Osmaneli|Osmaneli]] || 4105966 || 0 || 5928 || 20250913224811 || [[:d:Q736759|Q736759]] |- | [[Otlukbeli|Otlukbeli]] || 4105978 || 0 || 2453 || 20250920110423 || [[:d:Q1023293|Q1023293]] |- | [[Patnos|Patnos]] || 4106063 || 0 || 3449 || 20260429013818 || [[:d:Q509324|Q509324]] |- | [[Pazarlar|Pazarlar]] || 4106081 || 0 || 1624 || 20250919052107 || [[:d:Q2671066|Q2671066]] |- | [[Pazaryeri|Pazaryeri]] || 4106085 || 0 || 11047 || 20250919052238 || [[:d:Q3056115|Q3056115]] |- | [[Pertek|Pertek]] || 4106110 || 0 || 7284 || 20260526091903 || [[:d:Q990298|Q990298]] |- | [[Pervari|Pervari]] || 4106117 || 0 || 2166 || 20251225114636 || [[:d:Q921953|Q921953]] |- | [[Pınarbaşı, Kastamonu|Pınarbaşı]] || 4106127 || 0 || 2356 || 20230522102858 || [[:d:Q3056024|Q3056024]] |- | [[Pınarhisar|Pınarhisar]] || 4106141 || 0 || 6215 || 20260512121057 || [[:d:Q1003885|Q1003885]] |- | [[Polateli|Polateli]] || 4106152 || 0 || 2475 || 20250221191923 || [[:d:Q1018509|Q1018509]] |- | [[Uzunköprü|Uzunköprü]] || 4114644 || 0 || 21815 || 20260522153756 || [[:d:Q775225|Q775225]] |- | [[Posof|Posof]] || 4116268 || 0 || 4755 || 20250919223000 || [[:d:Q1004613|Q1004613]] |- | [[Reşadiye|Reşadiye]] || 4116279 || 0 || 3001 || 20251107212201 || [[:d:Q2248599|Q2248599]] |- | [[Sandıklı|Sandıklı]] || 4116312 || 0 || 2643 || 20251230024737 || [[:d:Q1012846|Q1012846]] |- | [[Saraydüzü|Saraydüzü]] || 4116327 || 0 || 2039 || 20250914063935 || [[:d:Q3056008|Q3056008]] |- | [[Saraykent|Saraykent]] || 4116331 || 0 || 2286 || 20250914064156 || [[:d:Q2670711|Q2670711]] |- | [[Sarıkamış|Sarıkamış]] || 4116356 || 0 || 12249 || 20251114161950 || [[:d:Q844542|Q844542]] |- | [[Sarıkaya, Yozgat|Sarıkaya]] || 4116360 || 0 || 2599 || 20251028201310 || [[:d:Q659435|Q659435]] |- | [[Sarıyahşi|Sarıyahşi]] || 4116370 || 0 || 2810 || 20250920030735 || [[:d:Q1846787|Q1846787]] |- | [[Seben|Seben]] || 4116395 || 0 || 2227 || 20251209235432 || [[:d:Q2093031|Q2093031]] |- | [[Seydiler|Seydiler]] || 4116435 || 0 || 2116 || 20260205095430 || [[:d:Q2674078|Q2674078]] |- | [[Silopi|Silopi]] || 4116454 || 0 || 18221 || 20260527022439 || [[:d:Q1012881|Q1012881]] |- | [[Simav|Simav]] || 4116460 || 0 || 14509 || 20260407002024 || [[:d:Q1948344|Q1948344]] |- | [[Sincik|Sincik]] || 4116471 || 0 || 2277 || 20250817084002 || [[:d:Q1010479|Q1010479]] |- | [[Sivrice|Sivrice]] || 4116483 || 0 || 3341 || 20260502104457 || [[:d:Q928543|Q928543]] |- | [[Solhan, Bingöl|Solhan]] || 4116491 || 0 || 6360 || 20251229112647 || [[:d:Q990328|Q990328]] |- | [[Sorgun, Yozgat|Sorgun]] || 4116502 || 0 || 2109 || 20231208165429 || [[:d:Q1004526|Q1004526]] |- | [[Sulakyurt|Sulakyurt]] || 4116515 || 0 || 2143 || 20240731140026 || [[:d:Q2557043|Q2557043]] |- | [[Suluova|Suluova]] || 4116532 || 0 || 4440 || 20260323192719 || [[:d:Q1922386|Q1922386]] |- | [[Sungurlu|Sungurlu]] || 4116539 || 0 || 3923 || 20240812070609 || [[:d:Q1012915|Q1012915]] |- | [[Susuz|Susuz]] || 4116545 || 0 || 2533 || 20260304225130 || [[:d:Q1022236|Q1022236]] |- | [[Suşehri|Suşehri]] || 4116548 || 0 || 6545 || 20260214180635 || [[:d:Q1004566|Q1004566]] |- | [[Sütçüler|Sütçüler]] || 4116570 || 0 || 1825 || 20230522102324 || [[:d:Q1783527|Q1783527]] |- | [[Şaphane|Şaphane]] || 4116592 || 0 || 4962 || 20240821165058 || [[:d:Q953775|Q953775]] |- | [[Şarkışla|Şarkışla]] || 4116596 || 0 || 3457 || 20251021093739 || [[:d:Q388598|Q388598]] |- | [[Şavşat|Şavşat]] || 4116605 || 0 || 7715 || 20260122203314 || [[:d:Q388603|Q388603]] |- | [[Şefaatli|Şefaatli]] || 4116609 || 0 || 1802 || 20240811204026 || [[:d:Q388673|Q388673]] |- | [[Şemdinli|Şemdinli]] || 4116626 || 0 || 8134 || 20251221164756 || [[:d:Q388797|Q388797]] |- | [[Şenpazar|Şenpazar]] || 4116647 || 0 || 1827 || 20230522102915 || [[:d:Q388894|Q388894]] |- | [[Şiran|Şiran]] || 4116655 || 0 || 3963 || 20260220235304 || [[:d:Q390578|Q390578]] |- | [[Şirvan, Siirt|Şirvan]] || 4116659 || 0 || 7631 || 20251124172449 || [[:d:Q172902|Q172902]] |- | [[Taşköprü, Kastamonu|Taşköprü]] || 4116687 || 0 || 3570 || 20251006005844 || [[:d:Q3906644|Q3906644]] |- | [[Taşlıçay|Taşlıçay]] || 4116693 || 0 || 3770 || 20250807205817 || [[:d:Q1023307|Q1023307]] |- | [[Taşova|Taşova]] || 4116694 || 0 || 4705 || 20260314194608 || [[:d:Q225506|Q225506]] |- | [[Tatvan|Tatvan]] || 4116698 || 0 || 8606 || 20260429002844 || [[:d:Q1012862|Q1012862]] |- | [[Tavşanlı|Tavşanlı]] || 4116707 || 0 || 8650 || 20250916192430 || [[:d:Q1948357|Q1948357]] |- | [[Tercan|Tercan]] || 4116725 || 0 || 12028 || 20250922022309 || [[:d:Q2665536|Q2665536]] |- | [[Torul|Torul]] || 4116754 || 0 || 2327 || 20240622135652 || [[:d:Q2006069|Q2006069]] |- | [[Tosya|Tosya]] || 4116758 || 0 || 5249 || 20241122162438 || [[:d:Q255479|Q255479]] |- | [[Tutak, Turkey|Tutak]] || 4116776 || 0 || 2231 || 20251218144019 || [[:d:Q1727597|Q1727597]] |- | [[Tuzluca|Tuzluca]] || 4116793 || 0 || 8795 || 20251010080350 || [[:d:Q1000871|Q1000871]] |- | [[Türkeli|Türkeli]] || 4116805 || 0 || 2100 || 20251007213840 || [[:d:Q606923|Q606923]] |- | [[Ulaş|Ulaş]] || 4116822 || 0 || 2290 || 20251201125303 || [[:d:Q1027159|Q1027159]] |- | [[Uluborlu|Uluborlu]] || 4116829 || 0 || 4225 || 20260324033607 || [[:d:Q1012840|Q1012840]] |- | [[Ulukışla|Ulukışla]] || 4116832 || 0 || 5760 || 20250727182053 || [[:d:Q1018537|Q1018537]] |- | [[Ürgüp|Ürgüp]] || 4116859 || 0 || 9437 || 20250915151046 || [[:d:Q335010|Q335010]] |- | [[Üzümlü|Üzümlü]] || 4116870 || 0 || 1901 || 20250321101239 || [[:d:Q335204|Q335204]] |- | [[Vize|Vize]] || 4116897 || 0 || 19875 || 20260427123849 || [[:d:Q364021|Q364021]] |- | [[Yahşihan|Yahşihan]] || 4116905 || 0 || 2101 || 20251001210927 || [[:d:Q1980493|Q1980493]] |- | [[Yalvaç|Yalvaç]] || 4116923 || 0 || 3159 || 20250726105611 || [[:d:Q991472|Q991472]] |- | [[Yayladere|Yayladere]] || 4116947 || 0 || 3304 || 20260302220039 || [[:d:Q472878|Q472878]] |- | [[Yedisu|Yedisu]] || 4116951 || 0 || 2783 || 20250721041229 || [[:d:Q1023328|Q1023328]] |- | [[Yeniçağa|Yeniçağa]] || 4116959 || 0 || 2199 || 20260108150745 || [[:d:Q2674058|Q2674058]] |- | [[Yenifakılı|Yenifakılı]] || 4116963 || 0 || 2302 || 20260124062726 || [[:d:Q2674100|Q2674100]] |- | [[Yerköy|Yerköy]] || 4116999 || 0 || 3221 || 20250722115832 || [[:d:Q1012911|Q1012911]] |- | [[Yığılca|Yığılca]] || 4117032 || 0 || 2100 || 20250817223322 || [[:d:Q2674064|Q2674064]] |- | [[Yıldızeli|Yıldızeli]] || 4117037 || 0 || 5140 || 20250915090149 || [[:d:Q1011921|Q1011921]] |- | [[Yusufeli|Yusufeli]] || 4117061 || 0 || 8011 || 20260320064133 || [[:d:Q1027153|Q1027153]] |- | [[Besni|Besni]] || 4444328 || 0 || 5201 || 20251228024744 || [[:d:Q816753|Q816753]] |- | [[Tut, Turkey|Tut]] || 4444333 || 0 || 2123 || 20250824144218 || [[:d:Q1023319|Q1023319]] |- | [[Toprakkale, Osmaniye|Toprakkale]] || 4544224 || 0 || 4212 || 20251028080003 || [[:d:Q609713|Q609713]] |- | [[Ortaköy, Aksaray|Ortaköy]] || 4590868 || 0 || 8893 || 20260429024358 || [[:d:Q1434794|Q1434794]] |- | [[Almus|Almus]] || 4591925 || 0 || 1812 || 20250812005223 || [[:d:Q2670757|Q2670757]] |- | [[Biga, Çanakkale|Biga]] || 4683455 || 0 || 6033 || 20260422234348 || [[:d:Q859621|Q859621]] |- | [[Ayancık|Ayancık]] || 4755679 || 0 || 2654 || 20240522013901 || [[:d:Q792769|Q792769]] |- | [[Boyabat|Boyabat]] || 4755686 || 0 || 8687 || 20251013061850 || [[:d:Q895880|Q895880]] |- | [[Gerze, Sinop|Gerze]] || 4755688 || 0 || 3257 || 20251018140240 || [[:d:Q49277501|Q49277501]] |- | [[Ağlı|Ağlı]] || 4760221 || 0 || 3122 || 20260114203432 || [[:d:Q2491340|Q2491340]] |- | [[Cide|Cide]] || 4760229 || 0 || 5456 || 20240909182453 || [[:d:Q2670870|Q2670870]] |- | [[Çatalzeytin|Çatalzeytin]] || 4760236 || 0 || 2203 || 20230522102742 || [[:d:Q2252011|Q2252011]] |- | [[Bulanık|Bulanık]] || 4798552 || 0 || 7511 || 20250728103824 || [[:d:Q988147|Q988147]] |- | [[Şebinkarahisar|Şebinkarahisar]] || 4856338 || 0 || 19424 || 20260501054558 || [[:d:Q388662|Q388662]] |- | [[Cizre|Cizre]] || 4856356 || 0 || 105762 || 20260521100309 || [[:d:Q821363|Q821363]] |- | [[Beytüşşebap|Beytüşşebap]] || 4856362 || 0 || 2924 || 20260118104443 || [[:d:Q853401|Q853401]] |- | [[Uludere|Uludere]] || 4856365 || 0 || 2335 || 20260519104153 || [[:d:Q993707|Q993707]] |- | [[Ahlat|Ahlat]] || 4856647 || 0 || 22043 || 20260419142306 || [[:d:Q400362|Q400362]] |- | [[İliç|İliç]] || 4919725 || 0 || 2798 || 20251114161951 || [[:d:Q343776|Q343776]] |- | [[Kemah, Erzincan|Kemah]] || 4919732 || 0 || 5687 || 20251224212824 || [[:d:Q1023301|Q1023301]] |- | [[Alacakaya|Alacakaya]] || 4933907 || 0 || 5942 || 20260506202331 || [[:d:Q1019868|Q1019868]] |- | [[Palu, Elazığ|Palu]] || 4933933 || 0 || 18744 || 20260206114050 || [[:d:Q1003910|Q1003910]] |- | [[Adaklı|Adaklı]] || 4956510 || 0 || 2224 || 20250813015528 || [[:d:Q347084|Q347084]] |- | [[Kiğı|Kiğı]] || 4956515 || 0 || 5721 || 20251022133142 || [[:d:Q1023262|Q1023262]] |- | [[Arpaçay|Arpaçay]] || 4969943 || 0 || 2256 || 20260321203740 || [[:d:Q698806|Q698806]] |- | [[Digor, Kars|Digor]] || 4969953 || 0 || 2694 || 20250330125957 || [[:d:Q1027545|Q1027545]] |- | [[Selim, Kars|Selim]] || 4969959 || 0 || 2309 || 20260118093037 || [[:d:Q1027550|Q1027550]] |- | [[Baykan|Baykan]] || 5004203 || 0 || 7811 || 20250826220548 || [[:d:Q812557|Q812557]] |- | [[Acıgöl|Acıgöl]] || 5105222 || 0 || 2918 || 20250812083032 || [[:d:Q94683|Q94683]] |- | [[Çekerek|Çekerek]] || 5110075 || 0 || 1883 || 20240811203548 || [[:d:Q763824|Q763824]] |- | [[Bozüyük|Bozüyük]] || 5130071 || 0 || 2344 || 20240207135514 || [[:d:Q519741|Q519741]] |- | [[Yenipazar, Bilecik|Yenipazar]] || 5130078 || 0 || 1990 || 20250722061952 || [[:d:Q3056035|Q3056035]] |- | [[Bayat, Çorum|Bayat]] || 5132225 || 0 || 3294 || 20250826130213 || [[:d:Q812112|Q812112]] |- | [[Ardanuç|Ardanuç]] || 5165468 || 0 || 7522 || 20250811205214 || [[:d:Q638539|Q638539]] |- | [[Murgul|Murgul]] || 5165472 || 0 || 3279 || 20251103082547 || [[:d:Q1029774|Q1029774]] |- | [[İnebolu|İnebolu]] || 5198028 || 0 || 16624 || 20250505121007 || [[:d:Q282654|Q282654]] |- | [[Kangal|Kangal]] || 5221750 || 0 || 6791 || 20260405220602 || [[:d:Q1003953|Q1003953]] |- | [[Devrekani|Devrekani]] || 5328043 || 0 || 2246 || 20230522102759 || [[:d:Q534638|Q534638]] |- | [[Kalkandere|Kalkandere]] || 5408699 || 0 || 2351 || 20250313011525 || [[:d:Q2670776|Q2670776]] |- | [[Pülümür|Pülümür]] || 5464405 || 0 || 1770 || 20260112054929 || [[:d:Q1023268|Q1023268]] |- | [[Kıbrıscık|Kıbrıscık]] || 5481318 || 0 || 2501 || 20251019130152 || [[:d:Q2672692|Q2672692]] |- | [[Cumayeri|Cumayeri]] || 5481483 || 0 || 1941 || 20230522112216 || [[:d:Q2349440|Q2349440]] |- | [[Gümüşova|Gümüşova]] || 5481493 || 0 || 1997 || 20230522112243 || [[:d:Q2671034|Q2671034]] |- | [[Kaynaşlı|Kaynaşlı]] || 5481508 || 0 || 1972 || 20250414150301 || [[:d:Q2901058|Q2901058]] |- | [[Ermenek|Ermenek]] || 5481659 || 0 || 11375 || 20260421054646 || [[:d:Q130207|Q130207]] |- | [[Kazımkarabekir|Kazımkarabekir]] || 5481720 || 0 || 2206 || 20250408204626 || [[:d:Q1737611|Q1737611]] |- | [[Akçakent|Akçakent]] || 5481787 || 0 || 2056 || 20251107170342 || [[:d:Q548125|Q548125]] |- | [[Kaman, Kırşehir|Kaman]] || 5481800 || 0 || 7673 || 20250923173133 || [[:d:Q1074968|Q1074968]] |- | [[Çamardı|Çamardı]] || 5481874 || 0 || 1938 || 20250620131257 || [[:d:Q272375|Q272375]] |- | [[Bor, Niğde|Bor]] || 5481877 || 0 || 6814 || 20250413153428 || [[:d:Q289143|Q289143]] |- | [[Altunhisar|Altunhisar]] || 5481886 || 0 || 2067 || 20250620112803 || [[:d:Q446192|Q446192]] |- | [[Sumbas|Sumbas]] || 5481996 || 0 || 1804 || 20230531111214 || [[:d:Q1015401|Q1015401]] |- | [[Bahçe, Osmaniye|Bahçe]] || 5482003 || 0 || 3064 || 20250725092824 || [[:d:Q691646|Q691646]] |- | [[Hasanbeyli|Hasanbeyli]] || 5482011 || 0 || 2275 || 20260322154136 || [[:d:Q1023526|Q1023526]] |- | [[Zara, Turkey|Zara]] || 5482074 || 0 || 5654 || 20250819163755 || [[:d:Q147630|Q147630]] |- | [[Divriği|Divriği]] || 5482080 || 0 || 10247 || 20260311142559 || [[:d:Q743587|Q743587]] |- | [[Nazımiye|Nazımiye]] || 5482111 || 0 || 8215 || 20260122213321 || [[:d:Q1023317|Q1023317]] |- | [[Daday|Daday]] || 7159163 || 0 || 2540 || 20250721005041 || [[:d:Q49277354|Q49277354]] |- | [[İkizdere|İkizdere]] || 7302676 || 0 || 2121 || 20250910144129 || [[:d:Q2670748|Q2670748]] |- | [[Altınyayla, Sivas|Altınyayla]] || 9389539 || 0 || 2323 || 20241219163342 || [[:d:Q447233|Q447233]] |- | [[Süloğlu|Süloğlu]] || 9547593 || 0 || 2268 || 20250729200906 || [[:d:Q1019897|Q1019897]] |- | [[Ovacık, Karabük|Ovacık]] || 9578235 || 0 || 2307 || 20251010143924 || [[:d:Q1974304|Q1974304]] |- | [[Ovacık, Tunceli|Ovacık]] || 9578379 || 0 || 3701 || 20251010144232 || [[:d:Q963947|Q963947]] |- | [[Yenice, Çanakkale|Yenice]] || 9599382 || 0 || 4443 || 20260124061734 || [[:d:Q1758492|Q1758492]] |- | [[Yenice, Karabük|Yenice]] || 9599585 || 0 || 2091 || 20250722054200 || [[:d:Q130228|Q130228]] |- | [[Aydıncık, Yozgat|Aydıncık]] || 10027213 || 0 || 1928 || 20240811202834 || [[:d:Q2874885|Q2874885]] |- | [[Gökçeada District|Gökçeada District]] || 10116201 || 0 || 3627 || 20250909075815 || [[:d:Q1559296|Q1559296]] |- | [[Karamanlı, Burdur|Karamanlı]] || 10185751 || 0 || 1914 || 20250425135128 || [[:d:Q1014443|Q1014443]] |- | [[Gediz, Kütahya|Gediz]] || 10196143 || 0 || 12755 || 20250808041334 || [[:d:Q49277488|Q49277488]] |- | [[Dumlupınar, Kütahya|Dumlupınar]] || 10540381 || 0 || 2022 || 20230524115321 || [[:d:Q3041195|Q3041195]] |- | [[Boztepe, Kırşehir|Boztepe]] || 10575705 || 0 || 1715 || 20250311120916 || [[:d:Q2476181|Q2476181]] |- | [[Malazgirt|Malazgirt]] || 23844657 || 0 || 15012 || 20260418172549 || [[:d:Q746811|Q746811]] |- | [[Hasköy, Muş|Hasköy]] || 29001948 || 0 || 3120 || 20251116145916 || [[:d:Q1011290|Q1011290]] |- | [[Sultanhanı|Sultanhanı]] || 33149260 || 0 || 3822 || 20260529231427 || [[:d:Q657912|Q657912]] |- | [[Kozlu, Zonguldak|Kozlu]] || 33353464 || 0 || 2884 || 20250701053625 || [[:d:Q1179637|Q1179637]] |- | [[Kilimli|Kilimli]] || 33353472 || 0 || 2659 || 20260127053825 || [[:d:Q3233266|Q3233266]] |- | [[Kemalpaşa, Artvin|Kemalpaşa]] || 33373304 || 0 || 3130 || 20250617053610 || [[:d:Q4817429|Q4817429]] |- | [[Bozcaada, Çanakkale|Bozcaada]] || 40058631 || 0 || 12395 || 20260113015614 || [[:d:Q10259759|Q10259759]] |- | [[Güroymak|Güroymak]] || 42909770 || 0 || 2148 || 20251007190043 || [[:d:Q1023310|Q1023310]] |- | [[Çelebi, Kırıkkale|Çelebi]] || 58675724 || 0 || 1845 || 20250605114125 || [[:d:Q2424608|Q2424608]] |- | [[Derecik, Hakkâri|Derecik]] || 71887758 || 0 || 3064 || 20251125134206 || [[:d:Q1199986|Q1199986]] |- | [[Yüksekova|Yüksekova]] || 72550614 || 0 || 15501 || 20260520052811 || [[:d:Q116044468|Q116044468]] |} 86pkkwsrm6zfxn4jo3rrsvy3g7e92oc 2033933 2033931 2026-05-30T12:17:24Z Wikihez 39702 Lîsteya "navçe" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]]) 2033933 wikitext text/x-wiki Q94683|Dku|"navçe" Q130022|Dku|"navçe" Q130207|Dku|"navçe" Q130228|Dku|"navçe" Q166737|Dku|"navçe" Q192501|Dku|"navçe" Q203018|Dku|"navçe" Q214670|Dku|"navçe" Q216907|Dku|"navçe" Q225506|Dku|"navçe" Q255479|Dku|"navçe" Q268619|Dku|"navçe" Q272375|Dku|"navçe" Q272568|Dku|"navçe" Q272692|Dku|"navçe" Q272709|Dku|"navçe" Q272779|Dku|"navçe" Q272835|Dku|"navçe" Q282654|Dku|"navçe" Q289143|Dku|"navçe" Q290634|Dku|"navçe" Q327502|Dku|"navçe" Q335010|Dku|"navçe" Q343559|Dku|"navçe" Q344093|Dku|"navçe" Q364021|Dku|"navçe" Q374627|Dku|"navçe" Q388528|Dku|"navçe" Q388603|Dku|"navçe" Q388662|Dku|"navçe" Q388673|Dku|"navçe" Q388894|Dku|"navçe" Q390578|Dku|"navçe" Q421624|Dku|"navçe" Q424414|Dku|"navçe" Q446192|Dku|"navçe" Q447230|Dku|"navçe" Q455458|Dku|"navçe" Q513980|Dku|"navçe" Q519741|Dku|"navçe" Q519859|Dku|"navçe" Q534638|Dku|"navçe" Q556388|Dku|"navçe" Q581187|Dku|"navçe" Q586434|Dku|"navçe" Q588720|Dku|"navçe" Q596731|Dku|"navçe" Q606923|Dku|"navçe" Q610268|Dku|"navçe" Q610751|Dku|"navçe" Q638539|Dku|"navçe" Q650569|Dku|"navçe" Q653312|Dku|"navçe" Q655279|Dku|"navçe" Q657127|Dku|"navçe" Q657912|Dku|"navçe" Q659435|Dku|"navçe" Q669172|Dku|"navçe" Q689620|Dku|"navçe" Q692401|Dku|"navçe" Q730663|Dku|"navçe" Q736588|Dku|"navçe" Q736759|Dku|"navçe" Q745065|Dku|"navçe" Q763824|Dku|"navçe" Q768506|Dku|"navçe" Q775225|Dku|"navçe" Q790160|Dku|"navçe" Q792769|Dku|"navçe" Q792917|Dku|"navçe" Q793377|Dku|"navçe" Q794714|Dku|"navçe" Q796992|Dku|"navçe" Q812112|Dku|"navçe" Q812617|Dku|"navçe" Q844542|Dku|"navçe" Q848800|Dku|"navçe" Q859621|Dku|"navçe" Q894325|Dku|"navçe" Q895880|Dku|"navçe" Q918800|Dku|"navçe" Q933815|Dku|"navçe" Q943807|Dku|"navçe" Q946342|Dku|"navçe" Q951495|Dku|"navçe" Q953775|Dku|"navçe" Q958135|Dku|"navçe" Q964710|Dku|"navçe" Q967446|Dku|"navçe" Q990215|Dku|"navçe" Q991472|Dku|"navçe" Q996077|Dku|"navçe" Q1003182|Dku|"navçe" Q1003885|Dku|"navçe" Q1003919|Dku|"navçe" Q1004503|Dku|"navçe" Q1004516|Dku|"navçe" Q1004520|Dku|"navçe" Q1004526|Dku|"navçe" Q1004540|Dku|"navçe" Q1012817|Dku|"navçe" Q1012840|Dku|"navçe" Q1012846|Dku|"navçe" Q1012887|Dku|"navçe" Q1012907|Dku|"navçe" Q1012911|Dku|"navçe" Q1012915|Dku|"navçe" Q1012945|Dku|"navçe" Q1014093|Dku|"navçe" Q1014135|Dku|"navçe" Q1014443|Dku|"navçe" Q1015330|Dku|"navçe" Q1015437|Dku|"navçe" Q1017752|Dku|"navçe" Q1018537|Dku|"navçe" Q1019887|Dku|"navçe" Q1019897|Dku|"navçe" Q1022144|Dku|"navçe" Q1022161|Dku|"navçe" Q1023149|Dku|"navçe" Q1023153|Dku|"navçe" Q1023156|Dku|"navçe" Q1025138|Dku|"navçe" Q1025417|Dku|"navçe" Q1026657|Dku|"navçe" Q1027153|Dku|"navçe" Q1029774|Dku|"navçe" Q1051730|Dku|"navçe" Q1179637|Dku|"navçe" Q1207056|Dku|"navçe" Q1234499|Dku|"navçe" Q1253669|Dku|"navçe" Q1296393|Dku|"navçe" Q1352472|Dku|"navçe" Q1367851|Dku|"navçe" Q1434794|Dku|"navçe" Q1440437|Dku|"navçe" Q1482869|Dku|"navçe" Q1499635|Dku|"navçe" Q1529516|Dku|"navçe" Q1559296|Dku|"navçe" Q1559368|Dku|"navçe" Q1582858|Dku|"navçe" Q1640889|Dku|"navçe" Q1737611|Dku|"navçe" Q1747359|Dku|"navçe" Q1758492|Dku|"navçe" Q1782806|Dku|"navçe" Q1783527|Dku|"navçe" Q1788162|Dku|"navçe" Q1797313|Dku|"navçe" Q1816898|Dku|"navçe" Q1846787|Dku|"navçe" Q1859513|Dku|"navçe" Q1861963|Dku|"navçe" Q1871083|Dku|"navçe" Q1895549|Dku|"navçe" Q1905717|Dku|"navçe" Q1911759|Dku|"navçe" Q1915489|Dku|"navçe" Q1915508|Dku|"navçe" Q1917854|Dku|"navçe" Q1920516|Dku|"navçe" Q1921314|Dku|"navçe" Q1922386|Dku|"navçe" Q1922420|Dku|"navçe" Q1947477|Dku|"navçe" Q1947496|Dku|"navçe" Q1947503|Dku|"navçe" Q1947545|Dku|"navçe" Q1948336|Dku|"navçe" Q1948344|Dku|"navçe" Q1948357|Dku|"navçe" Q1948398|Dku|"navçe" Q1958579|Dku|"navçe" Q1974304|Dku|"navçe" Q1980493|Dku|"navçe" Q1982306|Dku|"navçe" Q1984386|Dku|"navçe" Q2006069|Dku|"navçe" Q2006400|Dku|"navçe" Q2034360|Dku|"navçe" Q2043200|Dku|"navçe" Q2045860|Dku|"navçe" Q2093031|Dku|"navçe" Q2097511|Dku|"navçe" Q2143455|Dku|"navçe" Q2248599|Dku|"navçe" Q2248619|Dku|"navçe" Q2248783|Dku|"navçe" Q2248795|Dku|"navçe" Q2248837|Dku|"navçe" Q2248859|Dku|"navçe" Q2248873|Dku|"navçe" Q2249559|Dku|"navçe" Q2252011|Dku|"navçe" Q2300781|Dku|"navçe" Q2305427|Dku|"navçe" Q2349330|Dku|"navçe" Q2349440|Dku|"navçe" Q2355171|Dku|"navçe" Q2365599|Dku|"navçe" Q2368737|Dku|"navçe" Q2399354|Dku|"navçe" Q2424608|Dku|"navçe" Q2424690|Dku|"navçe" Q2424773|Dku|"navçe" Q2491340|Dku|"navçe" Q2557043|Dku|"navçe" Q2597035|Dku|"navçe" Q2601948|Dku|"navçe" Q2637524|Dku|"navçe" Q2665536|Dku|"navçe" Q2670684|Dku|"navçe" Q2670691|Dku|"navçe" Q2670711|Dku|"navçe" Q2670714|Dku|"navçe" Q2670748|Dku|"navçe" Q2670757|Dku|"navçe" Q2670763|Dku|"navçe" Q2670770|Dku|"navçe" Q2670776|Dku|"navçe" Q2670793|Dku|"navçe" Q2670799|Dku|"navçe" Q2670821|Dku|"navçe" Q2670851|Dku|"navçe" Q2670870|Dku|"navçe" Q2670913|Dku|"navçe" Q2670983|Dku|"navçe" Q2670995|Dku|"navçe" Q2671001|Dku|"navçe" Q2671034|Dku|"navçe" Q2671039|Dku|"navçe" Q2671055|Dku|"navçe" Q2671066|Dku|"navçe" Q2671081|Dku|"navçe" Q2671089|Dku|"navçe" Q2671099|Dku|"navçe" Q2671123|Dku|"navçe" Q2671156|Dku|"navçe" Q2671161|Dku|"navçe" Q2671163|Dku|"navçe" Q2672686|Dku|"navçe" Q2672692|Dku|"navçe" Q2672697|Dku|"navçe" Q2672821|Dku|"navçe" Q2674006|Dku|"navçe" Q2674058|Dku|"navçe" Q2674064|Dku|"navçe" Q2674070|Dku|"navçe" Q2674078|Dku|"navçe" Q2674083|Dku|"navçe" Q2674100|Dku|"navçe" Q2674205|Dku|"navçe" Q2744945|Dku|"navçe" Q2874885|Dku|"navçe" Q2900960|Dku|"navçe" Q2900980|Dku|"navçe" Q2901008|Dku|"navçe" Q2901058|Dku|"navçe" Q2901102|Dku|"navçe" Q2901109|Dku|"navçe" Q2901145|Dku|"navçe" Q3027936|Dku|"navçe" Q3041195|Dku|"navçe" Q3056008|Dku|"navçe" Q3056024|Dku|"navçe" Q3056035|Dku|"navçe" Q3056048|Dku|"navçe" Q3056065|Dku|"navçe" Q3056115|Dku|"navçe" Q3056124|Dku|"navçe" Q3123478|Dku|"navçe" Q3233266|Dku|"navçe" Q3906644|Dku|"navçe" Q4817429|Dku|"navçe" Q10259759|Dku|"navçe" Q49277202|Dku|"navçe" Q49277354|Dku|"navçe" Q49277440|Dku|"navçe" Q49277488|Dku|"navçe" Q49277501|Dku|"navçe" Q49278182|Dku|"navçe" Q49278559|Dku|"navçe" Q116044468|Dku|"navçe" Q117468291|Dku|"navçe" Q125763815|Dku|"navçe" 0cpu5866jofsvipwvbsar3akttdm3wr 2033936 2033933 2026-05-30T12:17:41Z Wikihez 39702 Rûpel hat valakirin 2033936 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2033956 2033936 2026-05-30T12:33:23Z Wikihez 39702 "komun li departmena Orne, Fransayê" — Kategorî:Komunên departmena Orneyê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2033956 wikitext text/x-wiki Q54773|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q71070|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q181269|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q181397|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q181801|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q195473|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q195486|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q195500|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q195506|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q206218|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q207622|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212323|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212331|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212335|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212358|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212370|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212385|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212395|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212572|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q212622|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q217077|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248648|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248655|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248663|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248697|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248708|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248732|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248739|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248750|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248760|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248769|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248779|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248790|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248796|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248805|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248815|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248824|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248832|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248839|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248846|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248853|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248877|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248896|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q248905|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q249010|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q249125|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q249236|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250655|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250660|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250674|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250686|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250696|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250712|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250719|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250726|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250741|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250749|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250761|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250768|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250777|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250835|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250855|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250896|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250911|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250945|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250953|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250961|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250968|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q250976|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251015|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251024|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251056|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251115|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251122|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251149|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251155|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251159|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251163|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251168|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251173|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251183|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251189|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251203|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251209|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251294|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251302|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251313|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251323|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251344|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251352|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q251361|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q277107|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q277108|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q305400|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q367696|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q368714|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q369072|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q384304|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q384673|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q386534|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q432180|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q476288|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q500588|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q511013|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q517588|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q530349|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q534494|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q534812|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q579511|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q587323|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q592435|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q597812|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q599045|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q599388|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q600454|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q604743|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q604888|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q612723|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q613268|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q617764|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q624911|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q637483|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q647539|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q648725|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q654395|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q660002|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q665705|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q674687|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q676626|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q678118|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q680576|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q681279|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q683107|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q684287|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q685529|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q690788|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q729239|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q732936|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q733754|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q736241|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q736797|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q736857|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q741684|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q748405|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q749331|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q749361|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q750230|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q750233|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q750267|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q750368|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q751789|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q786809|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q788739|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q815920|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q816092|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q817294|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q818051|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q818913|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q837658|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q840514|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q846105|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q899081|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q919384|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q926223|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q928957|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q933295|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q934884|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q937211|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q953776|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q953808|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q958929|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q966060|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q969816|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q976906|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1046785|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1047512|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1047537|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1047563|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1047591|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1048464|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1048758|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1049125|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1049153|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1049167|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1049745|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1049752|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1060068|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1094623|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1094803|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1094809|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1094817|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1094859|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1094939|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095046|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095055|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095057|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095076|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095095|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095111|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095117|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095125|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095140|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095149|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095165|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095176|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095197|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095220|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095228|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095294|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095295|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095340|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095353|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095357|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095398|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095416|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095423|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095437|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095443|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095455|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095474|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095496|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095512|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095786|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095819|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095833|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095852|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095875|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095903|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095926|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095934|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095946|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095982|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1095995|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096016|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096048|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096073|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096160|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096183|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096200|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096225|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096987|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1096994|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097067|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097080|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097890|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097895|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097926|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097983|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1097988|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1098013|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1098017|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1098025|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1098161|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1098227|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1099839|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1099892|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1110239|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155617|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155631|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155642|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155681|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155684|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155713|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155730|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155909|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1155921|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1156056|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1156222|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157219|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157224|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157353|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157361|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157369|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157467|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1157489|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1326756|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340286|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340319|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340334|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340343|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340355|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340382|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340403|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340411|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340431|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340467|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340518|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340597|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340608|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340633|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340648|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1340726|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1341384|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1341423|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1341468|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1341542|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1341559|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1346815|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347035|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347071|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347101|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347120|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347185|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347225|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347237|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347252|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347297|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347328|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347375|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347485|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347498|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347508|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347532|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347589|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347621|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347651|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347680|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347718|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1347733|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1350390|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1351594|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1361772|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1372726|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1406208|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1406215|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1407322|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1407357|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1407368|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1407385|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1409172|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1410381|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1410390|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1410495|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1411582|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1434441|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1435828|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1435869|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1436179|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441593|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441628|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441705|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441713|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441722|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441751|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441758|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441769|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441784|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441851|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441870|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441917|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441932|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1441950|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1596381|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q1611316|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q18785483|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q18785737|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q18785801|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21294275|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21294343|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21619478|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21619525|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21619535|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21619546|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21634354|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979893|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979896|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979897|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979898|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979899|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979900|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979901|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979902|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979903|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979905|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q21979906|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q24939721|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q28009527|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q28464468|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q28731586|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q47249850|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q47486762|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q55701019|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê"||Q57273999|Dku|"komun li departmena Orne, Fransayê" cmwh2vjymfqebovcfb895bkrv18odl2 2033977 2033956 2026-05-30T13:51:07Z Wikihez 39702 "cismê fezayê" — Kategorî:Galaksî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2033977 wikitext text/x-wiki Q589|Dku|"cismê fezayê"||Q960851|Dku|"cismê fezayê"||Q1046866|Dku|"cismê fezayê"||Q1046872|Dku|"cismê fezayê"||Q1046878|Dku|"cismê fezayê"||Q1046885|Dku|"cismê fezayê"||Q1046890|Dku|"cismê fezayê"||Q1046895|Dku|"cismê fezayê"||Q1046903|Dku|"cismê fezayê"||Q1046907|Dku|"cismê fezayê"||Q1046914|Dku|"cismê fezayê"||Q1046919|Dku|"cismê fezayê"||Q1046927|Dku|"cismê fezayê"||Q1046932|Dku|"cismê fezayê"||Q1046938|Dku|"cismê fezayê"||Q1046945|Dku|"cismê fezayê"||Q1046949|Dku|"cismê fezayê"||Q1046962|Dku|"cismê fezayê"||Q1046967|Dku|"cismê fezayê"||Q1046971|Dku|"cismê fezayê"||Q1046979|Dku|"cismê fezayê"||Q1046984|Dku|"cismê fezayê"||Q1046991|Dku|"cismê fezayê"||Q1046995|Dku|"cismê fezayê"||Q1047003|Dku|"cismê fezayê"||Q1047015|Dku|"cismê fezayê"||Q1047030|Dku|"cismê fezayê" fghoy67q5azxhbbfwpd2jb0jnbrz5tq 2033978 2033977 2026-05-30T13:54:27Z Wikihez 39702 "xwarin" — Kategorî:Xwarinên neteweyî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2033978 wikitext text/x-wiki Q177|Dku|"xwarin"||Q178|Dku|"xwarin"||Q4551|Dku|"xwarin"||Q6663|Dku|"xwarin"||Q10398|Dku|"xwarin"||Q134213|Dku|"xwarin"||Q181055|Dku|"xwarin"||Q205762|Dku|"xwarin"||Q404973|Dku|"xwarin"||Q598222|Dku|"xwarin"||Q1069097|Dku|"xwarin"||Q1142836|Dku|"xwarin"||Q1243795|Dku|"xwarin"||Q1305079|Dku|"xwarin"||Q1518603|Dku|"xwarin"||Q2389120|Dku|"xwarin" qy0314wxi1uiz35sw2p0zomv80kxj7l 2033979 2033978 2026-05-30T13:56:29Z Wikihez 39702 "gund li Tilbişar, Dîlokê" — Kategorî:Gundên Tilbişarê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2033979 wikitext text/x-wiki Q6013827|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6450408|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6543405|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6619516|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6624789|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6661631|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6779587|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q6911023|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q10739071|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q10756816|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q10831348|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q34801725|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q35696274|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q35700931|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49344700|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49345013|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49353046|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49353507|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49356432|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49369131|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49369650|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49371185|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49371204|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49371764|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49371769|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49371881|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q49371901|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405611|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405678|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405702|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405764|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405781|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405787|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405807|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405808|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405823|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405849|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405893|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405895|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405916|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65405951|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406036|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406136|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406189|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406241|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406258|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406287|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406295|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406319|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406365|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406415|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê"||Q65406446|Dku|"gund li Tilbişar, Dîlokê" 7ezaiw10sxtzamue4y7uj8ay37m2yxf 2033980 2033979 2026-05-30T13:57:28Z Wikihez 39702 "tax li Sirûc, Rihayê" — Kategorî:Taxên Sirûcê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2033980 wikitext text/x-wiki Q6006400|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q6530029|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q6595428|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q6889316|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10736498|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10740033|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10741030|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10741042|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10743014|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10755598|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10757045|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10758077|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10759880|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10760375|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10763689|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10763691|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10764015|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10764519|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10776679|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10776723|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10776837|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10777083|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10778518|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10779093|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10783176|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10783336|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10783355|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10783484|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10792884|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10794387|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10803555|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10818737|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10827620|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10836866|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10837015|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10837096|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10837900|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10838235|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10839167|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10839281|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10839513|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q10843647|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q97252794|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê"||Q97252952|Dku|"tax li Sirûc, Rihayê" ebsqbo4op0vzqa1ixct9vf5sj0cz90f 2033981 2033980 2026-05-30T14:01:30Z Wikihez 39702 2033981 wikitext text/x-wiki == categories == Last updated on Sat, 30 May 2026 13:59:55 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?source%5Fcombination=&templates%5Fno=&sparql=&edits%5Bflagged%5D=both&common%5Fwiki=auto&edits%5Bbots%5D=both&wikidata%5Fitem=no&subpage%5Ffilter=either&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&max%5Fidentifiers=&labels%5Fyes=&format=wiki&search%5Fmax%5Fresults=500&sortby=none&output%5Flimit=&sortorder=ascending&minlinks=&depth=1&sparql%5Fserver=wikidata&namespace%5Fconversion=keep&min%5Fsitelink%5Fcount=&show%5Fsoft%5Fredirects=both&file%5Fmedia%5Ftypes=&language=en&wpiu=any&created%5Fby=&manual%5Flist=&maxlinks=&show%5Fredirects=both&pagepile=&doit=Do%20it%21&min%5Fstatements=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&search%5Ffilter=&min%5Fidentifiers=&smaller=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&labels%5Fno=&categories=Neighbourhoods%20in%20Gaziantep%20Province&templates%5Fyes=&links%5Fto%5Fany=&referrer%5Furl=&manual%5Flist%5Fwiki=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&combination=subset&before=&common%5Fwiki%5Fother=&templates%5Fany=&interface%5Flanguage=en&larger=&ores%5Ftype=any&sitelinks%5Fno=&talk%5Fpage%5Fexists=both&page%5Fimage=any&search%5Fquery=&edits%5Banons%5D=both&sitelinks%5Fany=&sitelinks%5Fyes=&labels%5Fany=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&rxp%5Ffilter=&referrer%5Fname=&langs%5Flabels%5Fany=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&active%5Ftab=tab%5Foutput&negcats=&outlinks%5Fno=&ores%5Fprob%5Fto=&langs%5Flabels%5Fyes=&output%5Fcompatability=catscan&ores%5Fprediction=any&max%5Fage=&outlinks%5Fany=&project=wikipedia&ores%5Fprob%5Ffrom=&outlinks%5Fyes=&links%5Fto%5Fno=&since%5Frev0=&min%5Fredlink%5Fcount=1&links%5Fto%5Fall=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&search%5Fwiki=&max%5Fstatements=&after=&ns%5B0%5D=1&max%5Fsitelink%5Fcount=&langs%5Flabels%5Fno= Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?source%5Fcombination=&templates%5Fno=&sparql=&edits%5Bflagged%5D=both&common%5Fwiki=auto&edits%5Bbots%5D=both&wikidata%5Fitem=no&subpage%5Ffilter=either&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&max%5Fidentifiers=&labels%5Fyes=&search%5Fmax%5Fresults=500&sortby=none&output%5Flimit=&sortorder=ascending&minlinks=&depth=1&sparql%5Fserver=wikidata&namespace%5Fconversion=keep&min%5Fsitelink%5Fcount=&show%5Fsoft%5Fredirects=both&file%5Fmedia%5Ftypes=&language=en&wpiu=any&created%5Fby=&manual%5Flist=&maxlinks=&show%5Fredirects=both&pagepile=&min%5Fstatements=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&search%5Ffilter=&min%5Fidentifiers=&smaller=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&labels%5Fno=&categories=Neighbourhoods%20in%20Gaziantep%20Province&templates%5Fyes=&links%5Fto%5Fany=&referrer%5Furl=&manual%5Flist%5Fwiki=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&combination=subset&before=&common%5Fwiki%5Fother=&templates%5Fany=&interface%5Flanguage=en&larger=&ores%5Ftype=any&sitelinks%5Fno=&talk%5Fpage%5Fexists=both&page%5Fimage=any&search%5Fquery=&edits%5Banons%5D=both&sitelinks%5Fany=&sitelinks%5Fyes=&labels%5Fany=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&rxp%5Ffilter=&referrer%5Fname=&langs%5Flabels%5Fany=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&active%5Ftab=tab%5Foutput&negcats=&outlinks%5Fno=&ores%5Fprob%5Fto=&langs%5Flabels%5Fyes=&output%5Fcompatability=catscan&ores%5Fprediction=any&max%5Fage=&outlinks%5Fany=&project=wikipedia&ores%5Fprob%5Ffrom=&outlinks%5Fyes=&links%5Fto%5Fno=&since%5Frev0=&min%5Fredlink%5Fcount=1&links%5Fto%5Fall=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&search%5Fwiki=&max%5Fstatements=&after=&ns%5B0%5D=1&max%5Fsitelink%5Fcount=&langs%5Flabels%5Fno= edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change |- | [[Sakçagözü|Sakçagözü]] || 14351546 || 0 || 2297 || 20251231213809 |- | [[Cevizli, Şahinbey|Cevizli]] || 23871520 || 0 || 4496 || 20251231214506 |- | [[Fevzipaşa|Fevzipaşa]] || 27994656 || 0 || 3959 || 20251231212800 |- | [[Salkım, Nizip|Salkım]] || 33149391 || 0 || 2302 || 20251231213300 |- | [[Terken, Nurdağı|Terken]] || 33337577 || 0 || 1257 || 20251231213817 |- | [[Dülük|Dülük]] || 33406438 || 0 || 3136 || 20251231215050 |- | [[Altınüzüm|Altınüzüm]] || 33436576 || 0 || 2129 || 20251231212736 |- | [[Boğaziçi, İslahiye|Boğaziçi]] || 33535907 || 0 || 2080 || 20251231212742 |- | [[Şatırhüyük, Nurdağı|Şatırhüyük]] || 33748056 || 0 || 2132 || 20251231213811 |- | [[Elif, Araban|Elif]] || 34027712 || 0 || 2989 || 20251231212608 |- | [[Uluyatır, Nizip|Uluyatır]] || 34420267 || 0 || 2059 || 20251231213330 |- | [[Yeşilyurt, Gaziantep|Yeşilyurt]] || 35992080 || 0 || 2635 || 20251231212908 |- | [[Tilhalit|Tilhalit]] || 60336744 || 0 || 5159 || 20251231214049 |- | [[Yağmuralan, Nizip|Yağmuralan]] || 72793486 || 0 || 2577 || 20251231213334 |- | [[Akkuyu, Nizip|Akkuyu]] || 72796205 || 0 || 1843 || 20251231213104 |- | [[Düzbayır, Nizip|Düzbayır]] || 72803434 || 0 || 1723 || 20251231213144 |- | [[Kesiktaş, Nizip|Kesiktaş]] || 72803474 || 0 || 1900 || 20251231213228 |- | [[Kurucahüyük, Nizip|Kurucahüyük]] || 72803523 || 0 || 2147 || 20251231213230 |- | [[İkizce, Nizip|İkizce]] || 72803596 || 0 || 1688 || 20251231213214 |- | [[Kıraçgülü, Nizip|Kıraçgülü]] || 72803703 || 0 || 1740 || 20251231213232 |- | [[Ekinci, Nizip|Ekinci]] || 72803813 || 0 || 1755 || 20251231213146 |- | [[Gökçeli, Nizip|Gökçeli]] || 72803856 || 0 || 1722 || 20251231213156 |- | [[Yeniyapan, Nizip|Yeniyapan]] || 72803886 || 0 || 1859 || 20251231213338 |- | [[Çatalca, Nizip|Çatalca]] || 72803980 || 0 || 1513 || 20251231213130 |- | [[Yarımtepe, Nizip|Yarımtepe]] || 72804013 || 0 || 1946 || 20260118032602 |- | [[Yağcılar, Nizip|Yağcılar]] || 72804049 || 0 || 1889 || 20251231213332 |- | [[Çakmaktepe, Nizip|Çakmaktepe]] || 72804086 || 0 || 1739 || 20251231213126 |- | [[Mercanlı, Nizip|Mercanlı]] || 72804210 || 0 || 1392 || 20251231213252 |- | [[Eskikonak, Nizip|Eskikonak]] || 72804251 || 0 || 1888 || 20260225053619 |- | [[Sarıkoç, Nizip|Sarıkoç]] || 72804314 || 0 || 1328 || 20251231213308 |- | [[Dazhüyük, Nizip|Dazhüyük]] || 72804334 || 0 || 1786 || 20251231213134 |- | [[Gevence, Nizip|Gevence]] || 72804378 || 0 || 1855 || 20251231213154 |- | [[Mihrap, Nizip|Mihrap]] || 72804404 || 0 || 1686 || 20251231213254 |- | [[Kale, Nizip|Kale]] || 72804432 || 0 || 1318 || 20251231213218 |- | [[Bozalioğlu, Nizip|Bozalioğlu]] || 72804452 || 0 || 1644 || 20251231213124 |- | [[Nahırtepe, Nizip|Nahırtepe]] || 72804478 || 0 || 1889 || 20251231213256 |- | [[Mağaracık, Nizip|Mağaracık]] || 72804504 || 0 || 1863 || 20260303073631 |- | [[Doğrular, Nizip|Doğrular]] || 72804515 || 0 || 1731 || 20251231213138 |- | [[Samanlı, Nizip|Samanlı]] || 72804652 || 0 || 1739 || 20251231213304 |- | [[Bahçeli, Nizip|Bahçeli]] || 72804677 || 0 || 1742 || 20251231213116 |- | [[Yolçatı, Nizip|Yolçatı]] || 72804729 || 0 || 1695 || 20251231213342 |- | [[Hazımoğlu, Nizip|Hazımoğlu]] || 72804752 || 0 || 1862 || 20251231213212 |- | [[Hancağız, Nizip|Hancağız]] || 72804769 || 0 || 1899 || 20251231213210 |- | [[Dutlu, Nizip|Dutlu]] || 72804794 || 0 || 1744 || 20251231213142 |- | [[Bağlıca, Nizip|Bağlıca]] || 72804814 || 0 || 1696 || 20251231213114 |- | [[Güzelköy, Nizip|Güzelköy]] || 72804832 || 0 || 1740 || 20251231213208 |- | [[İntepe, Nizip|İntepe]] || 72804849 || 0 || 1741 || 20251231213216 |- | [[Gülkaya, Nizip|Gülkaya]] || 72804870 || 0 || 1723 || 20251231213200 |- | [[Kumla, Nizip|Kumla]] || 72804894 || 0 || 1680 || 20251231213246 |- | [[Aşağıbayındır, Nizip|Aşağıbayındır]] || 72804909 || 0 || 1720 || 20251231213110 |- | [[Yukarıbayındır, Nizip|Yukarıbayındır]] || 72804925 || 0 || 2195 || 20260126191824 |- | [[Günaltı, Nizip|Günaltı]] || 72804955 || 0 || 1723 || 20251231213204 |- | [[Suboyu, Nizip|Suboyu]] || 72804976 || 0 || 1687 || 20251231213314 |- | [[Belkıs, Nizip|Belkıs]] || 72805030 || 0 || 1661 || 20251231213120 |- | [[Söğütlü, Nizip|Söğütlü]] || 72805043 || 0 || 1505 || 20251231213312 |- | [[Gümüşgün, Nizip|Gümüşgün]] || 72806282 || 0 || 3992 || 20251231213202 |- | [[Köseler, Nizip|Köseler]] || 72806320 || 0 || 1849 || 20251231213244 |- | [[Boyluca, Nizip|Boyluca]] || 72806399 || 0 || 1651 || 20251231213122 |- | [[Kamışlı, Nizip|Kamışlı]] || 72806553 || 0 || 1593 || 20251231213220 |- | [[Gürbaşak, Nizip|Gürbaşak]] || 72806576 || 0 || 1449 || 20251231213206 |- | [[Duraklı, Nizip|Duraklı]] || 72806593 || 0 || 1423 || 20251231213140 |- | [[Karaburç, Nizip|Karaburç]] || 72806694 || 0 || 1592 || 20251231213222 |- | [[Kayalar, Nizip|Kayalar]] || 72806730 || 0 || 1322 || 20251231213224 |- | [[Alahacı, Nizip|Alahacı]] || 72806741 || 0 || 1589 || 20251231213106 |- | [[Korucak, Nizip|Korucak]] || 72806750 || 0 || 1587 || 20251231213242 |- | [[Tosunlu, Nizip|Tosunlu]] || 72806767 || 0 || 1159 || 20251231213320 |- | [[Dernek, Nizip|Dernek]] || 72806779 || 0 || 1156 || 20251231213136 |- | [[Gaziler, Nizip|Gaziler]] || 72806792 || 0 || 1323 || 20251231213152 |- | [[Mehmetobası, Nizip|Mehmetobası]] || 72806807 || 0 || 1455 || 20251231213250 |- | [[Tatlıcak, Nizip|Tatlıcak]] || 72806840 || 0 || 2148 || 20251231213318 |- | [[Güder, Nizip|Güder]] || 72806856 || 0 || 1441 || 20251231213158 |- | [[Adaklı, Nizip|Adaklı]] || 72806867 || 0 || 1936 || 20251231213100 |- | [[Dayıdağı, Nizip|Dayıdağı]] || 72806879 || 0 || 1723 || 20251231213132 |- | [[Erenköy, Nizip|Erenköy]] || 72806896 || 0 || 1587 || 20260129020740 |- | [[Kızılin, Nizip|Kızılin]] || 72806919 || 0 || 1683 || 20251231213238 |- | [[Ballı, Nizip|Ballı]] || 72806949 || 0 || 1319 || 20251231213118 |- | [[Yukarıçardak, Nizip|Yukarıçardak]] || 72806963 || 0 || 1806 || 20251231213346 |- | [[Aşağıçardak, Nizip|Aşağıçardak]] || 72806971 || 0 || 1441 || 20251231213112 |- | [[Toydemir, Nizip|Toydemir]] || 72806998 || 0 || 1329 || 20251231213322 |- | [[Özyurt, Nizip|Özyurt]] || 72807016 || 0 || 1419 || 20251231213258 |- | [[Tanır, Nizip|Tanır]] || 72807031 || 0 || 1807 || 20251231213316 |- | [[Çanakçı, Nizip|Çanakçı]] || 72807046 || 0 || 1565 || 20251231213128 |- | [[Kıratlı, Nizip|Kıratlı]] || 72807058 || 0 || 1762 || 20260518144811 |- | [[Keklik, Nizip|Keklik]] || 72807078 || 0 || 2061 || 20251231213226 |- | [[Yeniyazı, Nizip|Yeniyazı]] || 72807152 || 0 || 1745 || 20251231213340 |- | [[Altındağ, Nizip|Altındağ]] || 72807174 || 0 || 1332 || 20251231213108 |- | [[Turlu, Nizip|Turlu]] || 72807203 || 0 || 1278 || 20251231213326 |- | [[Tuluktaş, Nizip|Tuluktaş]] || 72807228 || 0 || 1370 || 20251231213324 |- | [[Kızılcakent, Nizip|Kızılcakent]] || 72807252 || 0 || 1339 || 20251231213236 |- | [[Akçakent, Nizip|Akçakent]] || 72807268 || 0 || 1329 || 20251231213102 |- | [[Kocatepe, Nizip|Kocatepe]] || 72807285 || 0 || 2611 || 20251231213240 |- | [[Sekili, Nizip|Sekili]] || 72807321 || 0 || 2570 || 20260112162736 |- | [[Samandöken, Nizip|Samandöken]] || 72807345 || 0 || 1675 || 20251231213302 |- | [[Elifoğlu, Karkamış|Elifoğlu]] || 72810386 || 0 || 1707 || 20251231212948 |- | [[Kepirler, Karkamış|Kepirler]] || 72810417 || 0 || 1996 || 20251231213000 |- | [[Kelekli, Karkamış|Kelekli]] || 72810439 || 0 || 1725 || 20251231212958 |- | [[Tosunlu, Karkamış|Tosunlu]] || 72810459 || 0 || 1513 || 20251231213022 |- | [[Savaş, Karkamış|Savaş]] || 72810486 || 0 || 1757 || 20251231213012 |- | [[Gürçay, Karkamış|Gürçay]] || 72810551 || 0 || 1537 || 20251231212952 |- | [[Yurtbağı, Karkamış|Yurtbağı]] || 72810592 || 0 || 1765 || 20251231213036 |- | [[Erenyolu, Karkamış|Erenyolu]] || 72810630 || 0 || 1827 || 20260129021918 |- | [[Yarımca, Karkamış|Yarımca]] || 72810681 || 0 || 1976 || 20260118032406 |- | [[Karanfil, Karkamış|Karanfil]] || 72810704 || 0 || 1778 || 20251231212956 |- | [[Kıvırcık, Karkamış|Kıvırcık]] || 72810722 || 0 || 1712 || 20251231213002 |- | [[Yaşar, Karkamış|Yaşar]] || 72810745 || 0 || 1753 || 20251231213028 |- | [[Yazır, Karkamış|Yazır]] || 72810767 || 0 || 1698 || 20251231213030 |- | [[Örmetaş, Karkamış|Örmetaş]] || 72810789 || 0 || 1659 || 20251231213010 |- | [[Eceler, Karkamış|Eceler]] || 72810810 || 0 || 1743 || 20251231212946 |- | [[Teketaşı, Karkamış|Teketaşı]] || 72810836 || 0 || 1708 || 20251231213020 |- | [[Korkmazlar, Karkamış|Korkmazlar]] || 72810860 || 0 || 1710 || 20251231213004 |- | [[Karacurun, Karkamış|Karacurun]] || 72810883 || 0 || 1708 || 20251231212954 |- | [[Zührecik, Karkamış|Zührecik]] || 72810897 || 0 || 1706 || 20251231213038 |- | [[Yolağzı, Karkamış|Yolağzı]] || 72810913 || 0 || 1760 || 20251231213034 |- | [[Kuruyazı, Karkamış|Kuruyazı]] || 72810928 || 0 || 1759 || 20251231213006 |- | [[Subağı, Karkamış|Subağı]] || 72810953 || 0 || 1662 || 20251231213018 |- | [[Yeşerti, Karkamış|Yeşerti]] || 72810969 || 0 || 1790 || 20251231213032 |- | [[Şenlik, Karkamış|Şenlik]] || 72810997 || 0 || 1602 || 20251231213014 |- | [[Soylu, Karkamış|Soylu]] || 72811010 || 0 || 1584 || 20251231213016 |- | [[Akçaköy, Karkamış|Akçaköy]] || 72811017 || 0 || 1690 || 20251231212930 |- | [[Arıkdere, Karkamış|Arıkdere]] || 72811033 || 0 || 1571 || 20251231212936 |- | [[Çiftlik, Karkamış|Çiftlik]] || 72811042 || 0 || 1832 || 20251231212944 |- | [[Alaçalı, Karkamış|Alaçalı]] || 72811053 || 0 || 1738 || 20251231212932 |- | [[Balaban, Karkamış|Balaban]] || 72811069 || 0 || 1729 || 20251231212940 |- | [[Ayyıldız, Karkamış|Ayyıldız]] || 72811083 || 0 || 1592 || 20251231212938 |- | [[Alagöz, Karkamış|Alagöz]] || 72811093 || 0 || 1715 || 20251231212934 |- | [[Beşkılıç, Karkamış|Beşkılıç]] || 72811115 || 0 || 1707 || 20260118151150 |- | [[Öncüler, Karkamış|Öncüler]] || 72811124 || 0 || 1594 || 20251231213008 |- | [[Türkyurdu, Karkamış|Türkyurdu]] || 72811143 || 0 || 1611 || 20251231213024 |- | [[Dokuzyol, Oğuzeli|Dokuzyol]] || 72814266 || 0 || 1978 || 20251231213927 |- | [[Cerityeniyapan, Şehitkamil|Cerityeniyapan]] || 72817610 || 0 || 1442 || 20251231215046 |- | [[Uğurova, Oğuzeli|Uğurova]] || 72817659 || 0 || 1708 || 20251231214059 |- | [[Ekinveren, Oğuzeli|Ekinveren]] || 72817687 || 0 || 1674 || 20251231213933 |- | [[Dutluca, Oğuzeli|Dutluca]] || 72817700 || 0 || 1495 || 20251231213931 |- | [[Sergili, Oğuzeli|Sergili]] || 72817710 || 0 || 1664 || 20260126041403 |- | [[Acer, Oğuzeli|Acer]] || 72817792 || 0 || 1627 || 20251231213841 |- | [[Çatalçam, Oğuzeli|Çatalçam]] || 72817811 || 0 || 1648 || 20251231213903 |- | [[Tınazdere, Oğuzeli|Tınazdere]] || 72817981 || 0 || 1714 || 20251231214051 |- | [[Kavunluk, Oğuzeli|Kavunluk]] || 72818836 || 0 || 1491 || 20251231214011 |- | [[Direkli, Oğuzeli|Direkli]] || 72818850 || 0 || 1344 || 20251231213923 |- | [[Altınyurt, Oğuzeli|Altınyurt]] || 72818961 || 0 || 1561 || 20251231213845 |- | [[Sazgın, Oğuzeli|Sazgın]] || 72818983 || 0 || 2109 || 20251231214033 |- | [[Şahinbey, Oğuzeli|Şahinbey]] || 72819091 || 0 || 1711 || 20251231214031 |- | [[Keçili, Oğuzeli|Keçili]] || 72819336 || 0 || 1595 || 20251231214019 |- | [[Güveçli, Oğuzeli|Güveçli]] || 72819421 || 0 || 1654 || 20251231213945 |- | [[Taşçanak, Oğuzeli|Taşçanak]] || 72819446 || 0 || 1933 || 20251231214043 |- | [[Fıstıklıdağ, Araban|Fıstıklıdağ]] || 72820511 || 0 || 1322 || 20251231212620 |- | [[Erenbağ, Araban|Erenbağ]] || 72820572 || 0 || 1447 || 20260129020138 |- | [[Nurettin, Araban|Nurettin]] || 72820593 || 0 || 1106 || 20251231212648 |- | [[Çiftekoz, Araban|Çiftekoz]] || 72820611 || 0 || 1263 || 20251231212600 |- | [[Akbudak, Araban|Akbudak]] || 72820632 || 0 || 2237 || 20251231212546 |- | [[Tarlabaşı, Araban|Tarlabaşı]] || 72820644 || 0 || 1255 || 20251231212654 |- | [[Gümüşpınar, Araban|Gümüşpınar]] || 72820658 || 0 || 1568 || 20251231212628 |- | [[Altınpınar, Araban|Altınpınar]] || 72820768 || 0 || 1529 || 20251231212550 |- | [[Hasanoğlu, Araban|Hasanoğlu]] || 72820804 || 0 || 1669 || 20251231212632 |- | [[Keçikuyusu, Oğuzeli|Keçikuyusu]] || 72827535 || 0 || 1268 || 20251231214017 |- | [[Çaybaşı, Oğuzeli|Çaybaşı]] || 72827547 || 0 || 1736 || 20251231213909 |- | [[Yalnızbağ, Oğuzeli|Yalnızbağ]] || 72827615 || 0 || 1553 || 20251231214105 |- | [[Gürsu, Oğuzeli|Gürsu]] || 72827628 || 0 || 1283 || 20251231213943 |- | [[Yakacık, Oğuzeli|Yakacık]] || 72827659 || 0 || 1967 || 20251231214103 |- | [[Üçkubbe, Oğuzeli|Üçkubbe]] || 72828157 || 0 || 1722 || 20251231214057 |- | [[Dero Küçükkaracaviran, Oğuzeli|Dero Küçükkaracaviran]] || 72828174 || 0 || 1807 || 20251231213915 |- | [[Kuruçay, Oğuzeli|Kuruçay]] || 72828283 || 0 || 1933 || 20251231214029 |- | [[İnkılap, Oğuzeli|İnkılap]] || 72828325 || 0 || 1506 || 20251231213957 |- | [[Büyükkaracaviran, Oğuzeli|Büyükkaracaviran]] || 72828444 || 0 || 1767 || 20251231213901 |- | [[Hötoğlu, Oğuzeli|Hötoğlu]] || 72828688 || 0 || 1694 || 20251231213951 |- | [[Üçdamlar, Oğuzeli|Üçdamlar]] || 72828741 || 0 || 2027 || 20251231214055 |- | [[Demirkonak, Oğuzeli|Demirkonak]] || 72828788 || 0 || 2183 || 20260223173248 |- | [[Ermiş, Oğuzeli|Ermiş]] || 72828824 || 0 || 1561 || 20260217162322 |- | [[Arslanlı, Oğuzeli|Arslanlı]] || 72828861 || 0 || 1561 || 20251231213849 |- | [[Aşağı Yeniyapan, Oğuzeli|Aşağı Yeniyapan]] || 72828929 || 0 || 1141 || 20251231213853 |- | [[Aşağı Güneyse, Oğuzeli|Aşağı Güneyse]] || 72828962 || 0 || 1870 || 20251231213851 |- | [[Hatunlu, Oğuzeli|Hatunlu]] || 72828979 || 0 || 1561 || 20251231213949 |- | [[Ulaşlı, Oğuzeli|Ulaşlı]] || 72828985 || 0 || 1442 || 20251231214101 |- | [[Kılavuz, Oğuzeli|Kılavuz]] || 72829029 || 0 || 2035 || 20251231214023 |- | [[Dibecik, Oğuzeli|Dibecik]] || 72829056 || 0 || 1839 || 20251231213919 |- | [[Yeşiltepe, Oğuzeli|Yeşiltepe]] || 72829064 || 0 || 1263 || 20251231214115 |- | [[Çaybeyi, Oğuzeli|Çaybeyi]] || 72829122 || 0 || 1419 || 20251231213911 |- | [[Akçamezra, Oğuzeli|Akçamezra]] || 72829152 || 0 || 1264 || 20251231213843 |- | [[Yeni Cumhuriyet, Oğuzeli|Yeni Cumhuriyet]] || 72829165 || 0 || 1281 || 20251231214109 |- | [[Sevindi, Oğuzeli|Sevindi]] || 72829173 || 0 || 1505 || 20260204001605 |- | [[Tüzel, Oğuzeli|Tüzel]] || 72829193 || 0 || 1677 || 20251231214053 |- | [[Gebe, Oğuzeli|Gebe]] || 72829227 || 0 || 1248 || 20251231213937 |- | [[İnceyol, Oğuzeli|İnceyol]] || 72829274 || 0 || 1430 || 20251231213955 |- | [[Kayalıpınar, Oğuzeli|Kayalıpınar]] || 72829291 || 0 || 1665 || 20251231214015 |- | [[Kayacık, Oğuzeli|Kayacık]] || 72829630 || 0 || 1259 || 20251231214013 |- | [[Çatalsu, Oğuzeli|Çatalsu]] || 72830301 || 0 || 1710 || 20251231213905 |- | [[Beşdeli, Oğuzeli|Beşdeli]] || 72830442 || 0 || 1731 || 20260118142323 |- | [[Turnalı, Nizip|Turnalı]] || 72831773 || 0 || 1157 || 20251231213328 |- | [[Kabacaağaç, Oğuzeli|Kabacaağaç]] || 72831907 || 0 || 1614 || 20251231213959 |- | [[Devehüyüğü, Oğuzeli|Devehüyüğü]] || 72831941 || 0 || 1446 || 20251231213917 |- | [[Kersentaş, Oğuzeli|Kersentaş]] || 72831969 || 0 || 1483 || 20251231214021 |- | [[Kovanlı, Oğuzeli|Kovanlı]] || 72832009 || 0 || 1634 || 20251231214027 |- | [[Taşlı, Oğuzeli|Taşlı]] || 72832048 || 0 || 1751 || 20251231214045 |- | [[Dikmetaş, Oğuzeli|Dikmetaş]] || 72832121 || 0 || 1347 || 20251231213921 |- | [[Karaman, Oğuzeli|Karaman]] || 72832141 || 0 || 1513 || 20251231214005 |- | [[Doğanpınar, Oğuzeli|Doğanpınar]] || 72832158 || 0 || 1537 || 20251231213925 |- | [[Karaburun, Oğuzeli|Karaburun]] || 72832203 || 0 || 1420 || 20251231214001 |- | [[Koçaklar, Oğuzeli|Koçaklar]] || 72834711 || 0 || 1626 || 20251231214025 |- | [[Gündoğan, Oğuzeli|Gündoğan]] || 72834762 || 0 || 10496 || 20260219104746 |- | [[İkizkuyu, Oğuzeli|İkizkuyu]] || 72834931 || 0 || 1616 || 20251231213953 |- | [[Yeşildere, Oğuzeli|Yeşildere]] || 72836068 || 0 || 1739 || 20251231214113 |- | [[Güzelce, Oğuzeli|Güzelce]] || 72836132 || 0 || 1113 || 20251231213947 |- | [[Karataş, Oğuzeli|Karataş]] || 72836153 || 0 || 1259 || 20251231214007 |- | [[Gedik, Oğuzeli|Gedik]] || 72838716 || 0 || 1251 || 20251231213939 |- | [[Şıh Küçükkaracaviran, Oğuzeli|Şıh Küçükkaracaviran]] || 72838730 || 0 || 1159 || 20251231214039 |- | [[Taşyazı, Oğuzeli|Taşyazı]] || 72838764 || 0 || 1824 || 20251231214047 |- | [[Yazılı, Oğuzeli|Yazılı]] || 72841668 || 0 || 1566 || 20251231214107 |- | [[Yeniköy, Oğuzeli|Yeniköy]] || 72841703 || 0 || 1255 || 20251231214111 |- | [[Yukarıgüneyse, Oğuzeli|Yukarıgüneyse]] || 72841733 || 0 || 1799 || 20251231214117 |- | [[Duruköy, Oğuzeli|Duruköy]] || 72841743 || 0 || 1530 || 20251231213929 |- | [[Çavuşbaşı, Oğuzeli|Çavuşbaşı]] || 72841802 || 0 || 1430 || 20251231213907 |- | [[Aydınkaya, Oğuzeli|Aydınkaya]] || 72841809 || 0 || 1173 || 20251231213855 |- | [[Ambarcık, Oğuzeli|Ambarcık]] || 72841817 || 0 || 1115 || 20251231213847 |- | [[Sütlüce, Oğuzeli|Sütlüce]] || 72841832 || 0 || 1368 || 20251231214041 |- | [[Karadibek, Oğuzeli|Karadibek]] || 72841845 || 0 || 1538 || 20251231214003 |- | [[Belören, Oğuzeli|Belören]] || 72841865 || 0 || 1672 || 20251231213857 |- | [[Kaşyolu, Oğuzeli|Kaşyolu]] || 72841875 || 0 || 1563 || 20251231214009 |- | [[Hisar, Araban|Hisar]] || 72841920 || 0 || 1331 || 20260128100550 |- | [[Sarıtepe, Araban|Sarıtepe]] || 72841988 || 0 || 1254 || 20251231212652 |- | [[Beydili, Araban|Beydili]] || 72842021 || 0 || 1695 || 20260118011907 |- | [[Emirhaydar, Araban|Emirhaydar]] || 72842039 || 0 || 1258 || 20251231212610 |- | [[Sarıkaya, Araban|Sarıkaya]] || 72842045 || 0 || 1253 || 20251231212650 |- | [[Yaylacık, Araban|Yaylacık]] || 72842054 || 0 || 1574 || 20251231212658 |- | [[Muratlı, Araban|Muratlı]] || 72842083 || 0 || 1450 || 20251231212646 |- | [[Gelinbuğday, Araban|Gelinbuğday]] || 72842095 || 0 || 1539 || 20251231212622 |- | [[Dağdancık, Araban|Dağdancık]] || 72842112 || 0 || 1559 || 20251231212604 |- | [[Karacaören, Araban|Karacaören]] || 72842119 || 0 || 1535 || 20251231212638 |- | [[Körhacıobası, Araban|Körhacıobası]] || 72842140 || 0 || 1271 || 20251231212642 |- | [[Güllüce, Araban|Güllüce]] || 72842170 || 0 || 1441 || 20251231212626 |- | [[Köklüce, Araban|Köklüce]] || 72842181 || 0 || 1559 || 20251231212640 |- | [[Yolveren, Araban|Yolveren]] || 72848603 || 0 || 1252 || 20251231212700 |- | [[Ziyaret, Araban|Ziyaret]] || 72848614 || 0 || 1493 || 20251231212706 |- | [[Bağlıca, Araban|Bağlıca]] || 72848643 || 0 || 1335 || 20251231212556 |- | [[Gökçepayam, Araban|Gökçepayam]] || 72848654 || 0 || 1116 || 20251231212624 |- | [[Yukarıyufkalı, Araban|Yukarıyufkalı]] || 72848670 || 0 || 1267 || 20251231212704 |- | [[Aşağıyufkalı, Araban|Aşağıyufkalı]] || 72848678 || 0 || 1183 || 20251231212554 |- | [[Akkoç, Araban|Akkoç]] || 72848690 || 0 || 1330 || 20251231212548 |- | [[Yukarıkaravaiz, Araban|Yukarıkaravaiz]] || 72848700 || 0 || 1275 || 20260501170248 |- | [[Aşağıkaravaiz, Araban|Aşağıkaravaiz]] || 72848711 || 0 || 1187 || 20251231212552 |- | [[Başpınar, Araban|Başpınar]] || 72848722 || 0 || 1615 || 20251231212602 |- | [[Küçüklü, Araban|Küçüklü]] || 72848732 || 0 || 1312 || 20260305132146 |- | [[Karababa, Araban|Karababa]] || 72848739 || 0 || 1536 || 20251231212636 |- | [[Taşdeğirmen, Araban|Taşdeğirmen]] || 72848746 || 0 || 1265 || 20251231212656 |- | [[Güzey, Araban|Güzey]] || 72848755 || 0 || 1101 || 20251231212630 |- | [[Doğan, Araban|Doğan]] || 72848769 || 0 || 1100 || 20251231212606 |- | [[Fakılı, Araban|Fakılı]] || 72848776 || 0 || 1252 || 20251231212618 |- | [[Esentepe, Araban|Esentepe]] || 72848793 || 0 || 1251 || 20260224211040 |- | [[Eskialtıntaş, Araban|Eskialtıntaş]] || 72848822 || 0 || 1269 || 20260516223316 |- | [[Sarılar, Yavuzeli|Sarılar]] || 72855234 || 0 || 1637 || 20251231215608 |- | [[Kuzuyatağı, Yavuzeli|Kuzuyatağı]] || 72855262 || 0 || 1705 || 20251231215600 |- | [[Göçmez, Yavuzeli|Göçmez]] || 72855271 || 0 || 1529 || 20251231215538 |- | [[Beğendik, Yavuzeli|Beğendik]] || 72855302 || 0 || 1347 || 20260118140439 |- | [[Kasaba, Yavuzeli|Kasaba]] || 72855313 || 0 || 1307 || 20251231215554 |- | [[Aşağıkayabaşı, Yavuzeli|Aşağıkayabaşı]] || 72855319 || 0 || 1500 || 20251231215514 |- | [[Saraymağara, Yavuzeli|Saraymağara]] || 72855341 || 0 || 1730 || 20251231215604 |- | [[Gülpınar, Yavuzeli|Gülpınar]] || 72855355 || 0 || 1186 || 20251231215540 |- | [[Şenlikçe, Yavuzeli|Şenlikçe]] || 72855401 || 0 || 1535 || 20251231215610 |- | [[Havuz, Yavuzeli|Havuz]] || 72855404 || 0 || 1336 || 20251231215544 |- | [[Karahan, Yavuzeli|Karahan]] || 72855408 || 0 || 1651 || 20251231215550 |- | [[Yarımca, Yavuzeli|Yarımca]] || 72855413 || 0 || 1637 || 20251231215618 |- | [[Yukarıyeniköy, Yavuzeli|Yukarıyeniköy]] || 72855429 || 0 || 1709 || 20251231215626 |- | [[Çiltoprak, Yavuzeli|Çiltoprak]] || 72855439 || 0 || 1275 || 20251231215530 |- | [[Düzce, Yavuzeli|Düzce]] || 72855448 || 0 || 1175 || 20251231215536 |- | [[Bülbül, Yavuzeli|Bülbül]] || 72874638 || 0 || 1669 || 20251231215526 |- | [[Üçgöl, Yavuzeli|Üçgöl]] || 72902578 || 0 || 1179 || 20251231215616 |- | [[Tokaçlı, Yavuzeli|Tokaçlı]] || 72902602 || 0 || 1182 || 20251231215614 |- | [[Hacımallı, Yavuzeli|Hacımallı]] || 72902682 || 0 || 1353 || 20251231215542 |- | [[Yukarıkekliktepe, Yavuzeli|Yukarıkekliktepe]] || 72902700 || 0 || 1371 || 20251231215624 |- | [[Aşağıkekliktepe, Yavuzeli|Aşağıkekliktepe]] || 72902712 || 0 || 1259 || 20251231215516 |- | [[Çimenli, Yavuzeli|Çimenli]] || 72902773 || 0 || 1229 || 20251231215532 |- | [[Karabey, Yavuzeli|Karabey]] || 72902781 || 0 || 1607 || 20251231215548 |- | [[Süleymanobası, Yavuzeli|Süleymanobası]] || 72902796 || 0 || 1692 || 20251231215612 |- | [[Büyükkarakuyu, Yavuzeli|Büyükkarakuyu]] || 72902811 || 0 || 1204 || 20251231215528 |- | [[Örenli, Yavuzeli|Örenli]] || 72902830 || 0 || 1178 || 20251231215602 |- | [[Sarıbuğday, Yavuzeli|Sarıbuğday]] || 72902864 || 0 || 1623 || 20251231215606 |- | [[Bakırca, Yavuzeli|Bakırca]] || 72902894 || 0 || 1668 || 20251231215520 |- | [[Değirmitaş, Yavuzeli|Değirmitaş]] || 72902909 || 0 || 1516 || 20251231215534 |- | [[Ballık, Yavuzeli|Ballık]] || 72902923 || 0 || 1610 || 20251231215522 |- | [[Ilıcak, Yavuzeli|Ilıcak]] || 72902935 || 0 || 1610 || 20251231215546 |- | [[Yeniyurt, Yavuzeli|Yeniyurt]] || 72902949 || 0 || 1618 || 20251231215620 |- | [[Aşağıhöçüklü, Yavuzeli|Aşağıhöçüklü]] || 72902955 || 0 || 1528 || 20251231215512 |- | [[Küçükkarakuyu, Yavuzeli|Küçükkarakuyu]] || 72902968 || 0 || 1878 || 20251231215558 |- | [[Keşrobası, Yavuzeli|Keşrobası]] || 72902981 || 0 || 1354 || 20251231215556 |- | [[Akbayır, Yavuzeli|Akbayır]] || 72902984 || 0 || 1952 || 20251231215510 |- | [[Karahüseyinli, Yavuzeli|Karahüseyinli]] || 72902995 || 0 || 1638 || 20251231215552 |- | [[Bağtepe, Yavuzeli|Bağtepe]] || 72903004 || 0 || 1731 || 20251231215518 |- | [[Yöreli, Yavuzeli|Yöreli]] || 72903022 || 0 || 1341 || 20251231215622 |- | [[Türkyurdu, Şehitkamil|Türkyurdu]] || 73051627 || 0 || 1196 || 20251231215208 |- | [[Günbulur, Şehitkamil|Günbulur]] || 73051764 || 0 || 2937 || 20251231215102 |- | [[İbrahimşehir, Şehitkamil|İbrahimşehir]] || 73061198 || 0 || 1147 || 20251231215106 |- | [[Sinan, Şehitkamil|Sinan]] || 73061237 || 0 || 1128 || 20251231215154 |- | [[Küllü, Şehitkamil|Küllü]] || 73061301 || 0 || 1699 || 20251231215140 |- | [[Yukarıarıl, Şehitkamil|Yukarıarıl]] || 73061469 || 0 || 1848 || 20251231215228 |- | [[Battal, Şehitkamil|Battal]] || 73061491 || 0 || 1521 || 20251231215030 |- | [[Bilek, Şehitkamil|Bilek]] || 73061507 || 0 || 1271 || 20260130205019 |- | [[Tokdemir, Şehitkamil|Tokdemir]] || 73061517 || 0 || 1601 || 20251231215204 |- | [[Suboğaz, Şehitkamil|Suboğaz]] || 73061547 || 0 || 1414 || 20251231215158 |- | [[Tuğlu, Şehitkamil|Tuğlu]] || 73061579 || 0 || 1403 || 20251231215206 |- | [[Kozluyazı, Şehitkamil|Kozluyazı]] || 73061591 || 0 || 1560 || 20251231215138 |- | [[Bedirköy, Şehitkamil|Bedirköy]] || 73061602 || 0 || 1562 || 20251231215034 |- | [[Beyreli, Şehitkamil|Beyreli]] || 73070159 || 0 || 1797 || 20260118103616 |- | [[Bozobası, Şehitkamil|Bozobası]] || 73070166 || 0 || 1133 || 20251231215040 |- | [[Kabasakız, Şehitkamil|Kabasakız]] || 73070178 || 0 || 1282 || 20251231215114 |- | [[Güngürge, Şehitkamil|Güngürge]] || 73070202 || 0 || 1416 || 20251231215104 |- | [[Kızık Karasakal, Şehitkamil|Kızık Karasakal]] || 73070234 || 0 || 1584 || 20251231215130 |- | [[Övündük, Şehitkamil|Övündük]] || 73070252 || 0 || 1483 || 20251231215146 |- | [[Atabek, Şehitkamil|Atabek]] || 73070278 || 0 || 1412 || 20251231215024 |- | [[Karahüyük, Şehitkamil|Karahüyük]] || 73070322 || 0 || 1569 || 20251231215122 |- | [[Göksüncük, Şehitkamil|Göksüncük]] || 73070338 || 0 || 1426 || 20251231215100 |- | [[Karacaören, Şehitkamil|Karacaören]] || 73070368 || 0 || 1611 || 20251231215118 |- | [[Yalankoz, Şehitkamil|Yalankoz]] || 73070378 || 0 || 1561 || 20251231215216 |- | [[Çağkuyu, Şehitkamil|Çağkuyu]] || 73070387 || 0 || 1415 || 20251231215044 |- | [[Uğruca, Şehitkamil|Uğruca]] || 73070397 || 0 || 1553 || 20251231215212 |- | [[Yayıktaş, Şehitkamil|Yayıktaş]] || 73070423 || 0 || 1637 || 20251231215220 |- | [[Medegöz, Şehitkamil|Medegöz]] || 73070442 || 0 || 1413 || 20251231215142 |- | [[Saray, Nizip|Saray]] || 73070459 || 0 || 1209 || 20251231213306 |- | [[Dündarlı, Şehitkamil|Dündarlı]] || 73070468 || 0 || 1454 || 20251231215052 |- | [[Tekirsin, Şehitkamil|Tekirsin]] || 73070522 || 0 || 1557 || 20251231215202 |- | [[Kızıkhamurkesen, Şehitkamil|Kızıkhamurkesen]] || 73070646 || 0 || 1587 || 20251231215132 |- | [[Karacaburç, Şehitkamil|Karacaburç]] || 73070812 || 0 || 1570 || 20251231215116 |- | [[Akçaburç, Şehitkamil|Akçaburç]] || 73071006 || 0 || 1561 || 20251231215018 |- | [[Akçagöze, Şehitkamil|Akçagöze]] || 73071186 || 0 || 1619 || 20251231215020 |- | [[İncesu, Şehitkamil|İncesu]] || 73071330 || 0 || 1413 || 20251231215108 |- | [[Seymenli, Şehitkamil|Seymenli]] || 73071491 || 0 || 1614 || 20260211024607 |- | [[Koçlu, Şehitkamil|Koçlu]] || 73071718 || 0 || 1551 || 20251231215134 |- | [[Karayusuflu, Şehitkamil|Karayusuflu]] || 73071726 || 0 || 1567 || 20251231215126 |- | [[Bağbaşı, Şehitkamil|Bağbaşı]] || 73071750 || 0 || 1566 || 20251231215028 |- | [[Sülüklü, Şehitkamil|Sülüklü]] || 73071758 || 0 || 1416 || 20251231215200 |- | [[Karakesek, Şehitkamil|Karakesek]] || 73071775 || 0 || 1564 || 20251231215124 |- | [[Köksalan, Şehitkamil|Köksalan]] || 73072041 || 0 || 1722 || 20251231215136 |- | [[Serintepe, Şehitkamil|Serintepe]] || 73072107 || 0 || 1622 || 20260127050609 |- | [[Karpuzkaya, Şehitkamil|Karpuzkaya]] || 73072127 || 0 || 1624 || 20251231215128 |- | [[Ülkerli, Şehitkamil|Ülkerli]] || 73072194 || 0 || 1416 || 20251231215214 |- | [[Yığınlı, Şehitkamil|Yığınlı]] || 73072215 || 0 || 1568 || 20251231215226 |- | [[Erikli, Şehitkamil|Erikli]] || 73072250 || 0 || 1610 || 20260212130657 |- | [[Aktoprak, Şehitkamil|Aktoprak]] || 73072284 || 0 || 1562 || 20251231215022 |- | [[Üçgöze, Şehitkamil|Üçgöze]] || 73072343 || 0 || 1471 || 20251231215210 |- | [[Ağaçlıboyno, Şehitkamil|Ağaçlıboyno]] || 73072432 || 0 || 1404 || 20251231215016 |- | [[Yeşilce, Şehitkamil|Yeşilce]] || 73072446 || 0 || 1686 || 20251231215224 |- | [[Durnalık, Şehitkamil|Durnalık]] || 73072471 || 0 || 1134 || 20251231215054 |- | [[Acaroba, Şehitkamil|Acaroba]] || 73072505 || 0 || 1546 || 20251231215014 |- | [[Yenişarkaya, Şehitkamil|Yenişarkaya]] || 73072524 || 0 || 1603 || 20251231215222 |- | [[Eskişarkaya, Şehitkamil|Eskişarkaya]] || 73072532 || 0 || 1568 || 20260225074136 |- | [[İskenderli, Şehitkamil|İskenderli]] || 73072539 || 0 || 1420 || 20251231215112 |- | [[Sarılar, Şehitkamil|Sarılar]] || 73072548 || 0 || 1612 || 20251231215148 |- | [[Yamaçoba, Şehitkamil|Yamaçoba]] || 73072566 || 0 || 1595 || 20251231215218 |- | [[Bayatlı, Şehitkamil|Bayatlı]] || 73072635 || 0 || 1555 || 20251231215032 |- | [[Atalar, Şehitkamil|Atalar]] || 73072652 || 0 || 1475 || 20251231215026 |- | [[Sofalıcı, Şehitkamil|Sofalıcı]] || 73072692 || 0 || 1134 || 20251231215156 |- | [[Dımışkılı, Şehitkamil|Dımışkılı]] || 73072719 || 0 || 1145 || 20251231215048 |- | [[Karadede, Şehitkamil|Karadede]] || 73072735 || 0 || 1276 || 20251231215120 |- | [[Zülfikar, Şehitkamil|Zülfikar]] || 73072756 || 0 || 1279 || 20251231215230 |- | [[Işıklı, Şehitkamil|Işıklı]] || 73072767 || 0 || 1280 || 20260213150545 |- | [[Öğümsöğüt, Şehitkamil|Öğümsöğüt]] || 73072784 || 0 || 1150 || 20251231215144 |- | [[Büyükpınar, Şehitkamil|Büyükpınar]] || 73072796 || 0 || 1147 || 20251231215042 |- | [[Yoğuntaş, Şahinbey|Yoğuntaş]] || 73094458 || 0 || 1612 || 20251231214706 |- | [[Yığmatepe, Şahinbey|Yığmatepe]] || 73094470 || 0 || 1830 || 20251231214704 |- | [[Kumruhamurkesen, Şahinbey|Kumruhamurkesen]] || 73094482 || 0 || 1600 || 20251231214604 |- | [[Pancarlı, Şahinbey|Pancarlı]] || 73094498 || 0 || 1581 || 20251231214622 |- | [[Kazıklı, Şahinbey|Kazıklı]] || 73094510 || 0 || 2012 || 20251231214554 |- | [[Kapçağız, Şahinbey|Kapçağız]] || 73094551 || 0 || 1615 || 20251231214546 |- | [[Külecik, Şahinbey|Külecik]] || 73095628 || 0 || 1876 || 20251231214602 |- | [[Akyazı, Şahinbey|Akyazı]] || 73095644 || 0 || 1382 || 20251231214440 |- | [[Killik, Şahinbey|Killik]] || 73095686 || 0 || 1901 || 20251231214558 |- | [[Töreli, Şahinbey|Töreli]] || 73095781 || 0 || 1985 || 20251231214640 |- | [[Çapalı, Şahinbey|Çapalı]] || 73095817 || 0 || 1820 || 20251231214502 |- | [[Ekinli, Şahinbey|Ekinli]] || 73095889 || 0 || 1380 || 20251231214526 |- | [[Sarısalkım, Şahinbey|Sarısalkım]] || 73096026 || 0 || 1831 || 20251231214630 |- | [[Morcalı, Şahinbey|Morcalı]] || 73099775 || 0 || 1412 || 20251231214610 |- | [[Damlacık, Şahinbey|Damlacık]] || 73101709 || 0 || 1658 || 20251231214516 |- | [[Hacıköprü, Şahinbey|Hacıköprü]] || 73149428 || 0 || 2050 || 20251231214538 |- | [[Türközü, Şahinbey|Türközü]] || 73150588 || 0 || 1223 || 20251231214642 |- | [[Bostancık, Şahinbey|Bostancık]] || 73150734 || 0 || 1629 || 20251231214454 |- | [[Karaçomak, Şahinbey|Karaçomak]] || 73150755 || 0 || 2002 || 20251231214548 |- | [[Kerer, Şahinbey|Kerer]] || 73150849 || 0 || 1511 || 20251231214556 |- | [[Bozca, Şahinbey|Bozca]] || 73150860 || 0 || 1111 || 20251231214456 |- | [[Yeniköy, Şahinbey|Yeniköy]] || 73150877 || 0 || 1264 || 20251231214658 |- | [[Almalı, Şahinbey|Almalı]] || 73150884 || 0 || 1117 || 20251231214442 |- | [[Zeytinli, Şahinbey|Zeytinli]] || 73154202 || 0 || 1693 || 20251231214708 |- | [[Yağdöver, Şahinbey|Yağdöver]] || 73154223 || 0 || 1838 || 20251231214648 |- | [[Güllüce, Şahinbey|Güllüce]] || 73154303 || 0 || 1121 || 20251231214532 |- | [[Uğurtepe, Şahinbey|Uğurtepe]] || 73154402 || 0 || 1667 || 20251231214646 |- | [[Hacıköy, Şahinbey|Hacıköy]] || 73154440 || 0 || 1636 || 20251231214540 |- | [[Yaycı, Şahinbey|Yaycı]] || 73154485 || 0 || 1627 || 20251231214652 |- | [[Kuşçu, Şahinbey|Kuşçu]] || 73154503 || 0 || 1628 || 20251231214608 |- | [[Çimenli, Şahinbey|Çimenli]] || 73154514 || 0 || 1520 || 20251231214510 |- | [[Çöreklik, Şahinbey|Çöreklik]] || 73154551 || 0 || 1494 || 20251231214512 |- | [[Yeşilköy, Şahinbey|Yeşilköy]] || 73154566 || 0 || 1671 || 20251231214702 |- | [[Muhacirosman, Şahinbey|Muhacirosman]] || 73154586 || 0 || 1534 || 20251231214612 |- | [[Deredüzü, Şahinbey|Deredüzü]] || 73154600 || 0 || 1125 || 20251231214518 |- | [[Sarıt, Şahinbey|Sarıt]] || 73154613 || 0 || 1264 || 20251231214632 |- | [[Şahinbey Mülk, Şahinbey|Şahinbey Mülk]] || 73154626 || 0 || 1166 || 20251231214624 |- | [[Dokur, Şahinbey|Dokur]] || 73154650 || 0 || 1423 || 20251231214522 |- | [[Kürüm, Şahinbey|Kürüm]] || 73154680 || 0 || 1259 || 20251231214606 |- | [[Geneyik, Şahinbey|Geneyik]] || 73154755 || 0 || 1518 || 20251231214528 |- | [[Doğanca, Şahinbey|Doğanca]] || 73158108 || 0 || 1526 || 20251231214520 |- | [[Ozanlı, Şahinbey|Ozanlı]] || 73158201 || 0 || 1566 || 20251231214620 |- | [[Gülpınar, Şahinbey|Gülpınar]] || 73158300 || 0 || 1531 || 20251231214534 |- | [[Burç Karakuyu, Şahinbey|Burç Karakuyu]] || 73158343 || 0 || 1240 || 20251231214500 |- | [[Akbulut, Şahinbey|Akbulut]] || 73158378 || 0 || 1690 || 20251231214436 |- | [[Bağlarbaşı, Şahinbey|Bağlarbaşı]] || 73158395 || 0 || 1707 || 20251231214444 |- | [[Küçükkızılhisar, Şahinbey|Küçükkızılhisar]] || 73158416 || 0 || 1424 || 20251231214600 |- | [[Serince, Şahinbey|Serince]] || 73158427 || 0 || 1692 || 20260127044306 |- | [[Burç Esentepe, Şahinbey|Burç Esentepe]] || 73158462 || 0 || 1465 || 20251231214458 |- | [[Ufacık, Şahinbey|Ufacık]] || 73158489 || 0 || 1575 || 20251231214644 |- | [[Kayakent, Şahinbey|Kayakent]] || 73158519 || 0 || 1383 || 20251231214552 |- | [[Kavşak, Şahinbey|Kavşak]] || 73158536 || 0 || 1697 || 20251231214550 |- | [[Durantaş, Şahinbey|Durantaş]] || 73158567 || 0 || 1529 || 20251231214524 |- | [[Cebeler, Şahinbey|Cebeler]] || 73158580 || 0 || 1691 || 20260224020723 |- | [[Gerciğin, Şahinbey|Gerciğin]] || 73158607 || 0 || 1387 || 20251231214530 |- | [[Yamaçtepe, Şahinbey|Yamaçtepe]] || 73158632 || 0 || 1703 || 20251231214650 |- | [[Sarıbaşak, Şahinbey|Sarıbaşak]] || 73158695 || 0 || 1713 || 20251231214626 |- | [[Kaleboynu, Şahinbey|Kaleboynu]] || 73158766 || 0 || 1698 || 20251231214544 |- | [[Kabarcık, Şahinbey|Kabarcık]] || 73158804 || 0 || 1574 || 20251231214542 |- | [[Akpınar, Şahinbey|Akpınar]] || 73158862 || 0 || 1263 || 20251231214438 |- | [[Beşkuyu, Şahinbey|Beşkuyu]] || 73158889 || 0 || 1571 || 20260118151034 |- | [[Yaylacık, Şahinbey|Yaylacık]] || 73158912 || 0 || 1265 || 20251231214654 |- | [[Narlıca, Şahinbey|Narlıca]] || 73158925 || 0 || 1262 || 20251231214614 |- | [[Yazıbağı, Şahinbey|Yazıbağı]] || 73158936 || 0 || 1679 || 20251231214656 |- | [[Sırasöğüt, Şahinbey|Sırasöğüt]] || 73158955 || 0 || 1434 || 20251231214636 |- | [[Sarıkaya, Şahinbey|Sarıkaya]] || 73158991 || 0 || 1265 || 20251231214628 |- | [[Belenköy, Şahinbey|Belenköy]] || 73159026 || 0 || 1264 || 20251231214450 |- | [[Çevreli, Şahinbey|Çevreli]] || 73159041 || 0 || 1287 || 20251231214508 |- | [[Hacıarslan, Şahinbey|Hacıarslan]] || 73159090 || 0 || 1269 || 20260514170157 |- | [[Tiyekli, Şahinbey|Tiyekli]] || 73159098 || 0 || 1430 || 20251231214638 |- | [[Bekişli, Şahinbey|Bekişli]] || 73159117 || 0 || 1262 || 20251231214448 |- | [[Çubukdiken, Şahinbey|Çubukdiken]] || 73159137 || 0 || 1436 || 20251231214514 |- | [[Akbayır, Şahinbey|Akbayır]] || 73159152 || 0 || 1567 || 20251231214434 |- | [[Ortaklar, Şahinbey|Ortaklar]] || 73159170 || 0 || 1261 || 20251231214616 |- | [[Yeşilkent, Şahinbey|Yeşilkent]] || 73159211 || 0 || 1674 || 20251231214700 |- | [[Osmanlı, Şahinbey|Osmanlı]] || 73159244 || 0 || 1573 || 20251231214618 |- | [[Bayramlı, Şahinbey|Bayramlı]] || 73159275 || 0 || 1583 || 20251231214446 |- | [[Kazıklı, İslahiye|Kazıklı]] || 73179274 || 0 || 1491 || 20251231212828 |- | [[Yolbaşı, İslahiye|Yolbaşı]] || 73179360 || 0 || 1566 || 20251231212910 |- | [[Yesemek, İslahiye|Yesemek]] || 73179439 || 0 || 1488 || 20251231212904 |- | [[Şerikanlı, İslahiye|Şerikanlı]] || 73179503 || 0 || 1443 || 20251231212846 |- | [[Yukarıbilenler, İslahiye|Yukarıbilenler]] || 73179511 || 0 || 1586 || 20251231212912 |- | [[Ağalarobası, İslahiye|Ağalarobası]] || 73179527 || 0 || 1413 || 20251231212730 |- | [[Ortaklı, İslahiye|Ortaklı]] || 73179560 || 0 || 1802 || 20251231212840 |- | [[Kalaycık, İslahiye|Kalaycık]] || 73179676 || 0 || 1548 || 20251231212814 |- | [[Karapınar, İslahiye|Karapınar]] || 73179690 || 0 || 1496 || 20251231212822 |- | [[Çolaklar, İslahiye|Çolaklar]] || 73179705 || 0 || 1404 || 20251231212750 |- | [[Akınyolu, İslahiye|Akınyolu]] || 73179725 || 0 || 1567 || 20251231212732 |- | [[Güllühüyük, İslahiye|Güllühüyük]] || 73179740 || 0 || 1338 || 20251231212802 |- | [[Kabaklar, İslahiye|Kabaklar]] || 73193546 || 0 || 1981 || 20251231212812 |- | [[Çerçili, İslahiye|Çerçili]] || 73193662 || 0 || 2333 || 20251231212746 |- | [[Arpalı, İslahiye|Arpalı]] || 73193748 || 0 || 1173 || 20251231212738 |- | [[Telli, İslahiye|Telli]] || 73193766 || 0 || 1256 || 20251231212852 |- | [[Koçcağız, İslahiye|Koçcağız]] || 73193807 || 0 || 1271 || 20251231212832 |- | [[Kozdere, İslahiye|Kozdere]] || 73197049 || 0 || 1572 || 20251231212836 |- | [[Zincirli, İslahiye|Zincirli]] || 73197097 || 0 || 1666 || 20251231212914 |- | [[Kuşçumustafa, İslahiye|Kuşçumustafa]] || 73197189 || 0 || 1277 || 20251231212838 |- | [[Elbistanhüyüğü, İslahiye|Elbistanhüyüğü]] || 73197218 || 0 || 1290 || 20251231212756 |- | [[Yelliburun, İslahiye|Yelliburun]] || 73197252 || 0 || 1650 || 20251231212858 |- | [[Örtülü, İslahiye|Örtülü]] || 73197290 || 0 || 1382 || 20251231212842 |- | [[Türkbahçe, İslahiye|Türkbahçe]] || 73197333 || 0 || 1128 || 20251231212854 |- | [[Hanağzı, İslahiye|Hanağzı]] || 73197363 || 0 || 1547 || 20251231212806 |- | [[Bayraktepe, İslahiye|Bayraktepe]] || 73197453 || 0 || 1385 || 20251231212740 |- | [[Karapolat, İslahiye|Karapolat]] || 73197586 || 0 || 1268 || 20251231212824 |- | [[Yeşilova, İslahiye|Yeşilova]] || 73197601 || 0 || 1352 || 20251231212906 |- | [[Çubuk, İslahiye|Çubuk]] || 73197625 || 0 || 1455 || 20251231212752 |- | [[Alaca, İslahiye|Alaca]] || 73197639 || 0 || 1257 || 20251231212734 |- | [[Yeniceli, İslahiye|Yeniceli]] || 73197650 || 0 || 1266 || 20251231212900 |- | [[Karacaören, İslahiye|Karacaören]] || 73197667 || 0 || 1560 || 20251231212818 |- | [[Burunsuzlar, İslahiye|Burunsuzlar]] || 73197688 || 0 || 1131 || 20251231212744 |- | [[Kale, İslahiye|Kale]] || 73197697 || 0 || 1254 || 20251231212816 |- | [[Çınarlı, İslahiye|Çınarlı]] || 73197714 || 0 || 1123 || 20251231212748 |- | [[Güngören, İslahiye|Güngören]] || 73197730 || 0 || 1126 || 20251231212804 |- | [[Karakaya, İslahiye|Karakaya]] || 73197752 || 0 || 1547 || 20251231212820 |- | [[Yeniköy, İslahiye|Yeniköy]] || 73197802 || 0 || 1264 || 20251231212902 |- | [[Kırıkçalı, İslahiye|Kırıkçalı]] || 73197827 || 0 || 1558 || 20251231212830 |- | [[Değirmencik, İslahiye|Değirmencik]] || 73197866 || 0 || 1412 || 20251231212754 |- | [[Köklü, İslahiye|Köklü]] || 73197902 || 0 || 1261 || 20251231212834 |- | [[İdilli, İslahiye|İdilli]] || 73197915 || 0 || 1118 || 20251231212810 |- | [[Ağabey, İslahiye|Ağabey]] || 73197926 || 0 || 1182 || 20251231212728 |- | [[Sulumağara, İslahiye|Sulumağara]] || 73198019 || 0 || 1413 || 20251231212848 |- | [[Esenler, İslahiye|Esenler]] || 73198048 || 0 || 1263 || 20260224210231 |- | [[Tandır, İslahiye|Tandır]] || 73198087 || 0 || 1262 || 20251231212850 |- | [[Yağızlar, İslahiye|Yağızlar]] || 73198112 || 0 || 1270 || 20251231212856 |- | [[Kayabaşı, İslahiye|Kayabaşı]] || 73198152 || 0 || 1940 || 20251231212826 |- | [[Hasanlök, İslahiye|Hasanlök]] || 73198190 || 0 || 1268 || 20251231212808 |- | [[Sayburun, Nurdağı|Sayburun]] || 73198344 || 0 || 1595 || 20251231213813 |- | [[İncegedik, Nurdağı|İncegedik]] || 73199043 || 0 || 1442 || 20251231213741 |- | [[Torunlar, Nurdağı|Torunlar]] || 73199101 || 0 || 1438 || 20251231213819 |- | [[Altınova, Nurdağı|Altınova]] || 73199142 || 0 || 1528 || 20251231213705 |- | [[Gözlühüyük, Nurdağı|Gözlühüyük]] || 73199184 || 0 || 1959 || 20251231213731 |- | [[Kömürler, Nurdağı|Kömürler]] || 73199229 || 0 || 1567 || 20251231213755 |- | [[İçerisu, Nurdağı|İçerisu]] || 73199249 || 0 || 1874 || 20251231213737 |- | [[Belpınar, Nurdağı|Belpınar]] || 73199313 || 0 || 1911 || 20251231213717 |- | [[Bademli, Nurdağı|Bademli]] || 73199346 || 0 || 1257 || 20251231213711 |- | [[Tüllüce, Nurdağı|Tüllüce]] || 73205306 || 0 || 1120 || 20251231213821 |- | [[Hamidiye, Nurdağı|Hamidiye]] || 73205348 || 0 || 1701 || 20251231213733 |- | [[Durmuşlar, Nurdağı|Durmuşlar]] || 73205372 || 0 || 1385 || 20251231213723 |- | [[Kırkpınar, Nurdağı|Kırkpınar]] || 73205404 || 0 || 1271 || 20251231213753 |- | [[Kuzoluk, Nurdağı|Kuzoluk]] || 73205414 || 0 || 1261 || 20251231213759 |- | [[Kartal, Nurdağı|Kartal]] || 73205459 || 0 || 1517 || 20251231213749 |- | [[Atmalı, Nurdağı|Atmalı]] || 73205898 || 0 || 1554 || 20251231213709 |- | [[Yaylacık, Nurdağı|Yaylacık]] || 73205956 || 0 || 1648 || 20251231213823 |- | [[Karaburçlu, Nurdağı|Karaburçlu]] || 73216542 || 0 || 1553 || 20251231213745 |- | [[Gökçedere, Nurdağı|Gökçedere]] || 73216634 || 0 || 1127 || 20251231213729 |- | [[Olucak, Nurdağı|Olucak]] || 73216679 || 0 || 1272 || 20251231213807 |- | [[Kurudere, Nurdağı|Kurudere]] || 73216719 || 0 || 1269 || 20251231213757 |- | [[Başpınar, Nurdağı|Başpınar]] || 73216736 || 0 || 1265 || 20251231213715 |- | [[Mesthüyük, Nurdağı|Mesthüyük]] || 73216773 || 0 || 1452 || 20251231213801 |- | [[Gedikli, Nurdağı|Gedikli]] || 73216791 || 0 || 1261 || 20251231213727 |- | [[Kırışkal, Nurdağı|Kırışkal]] || 73216811 || 0 || 1551 || 20251231213751 |- | [[Nogaylar, Nurdağı|Nogaylar]] || 73216858 || 0 || 2044 || 20260211134722 |- | [[Naimler, Nurdağı|Naimler]] || 73216899 || 0 || 1261 || 20251231213803 |- | [[İncirli, Nurdağı|İncirli]] || 73216922 || 0 || 1411 || 20251231213743 |- | [[Emirler, Nurdağı|Emirler]] || 73216940 || 0 || 1261 || 20251231213725 |- | [[Balıkalan, Nurdağı|Balıkalan]] || 73216959 || 0 || 1666 || 20251231213713 |- | [[Çakmak, Nurdağı|Çakmak]] || 73217002 || 0 || 1839 || 20251231213719 |- | [[Hisar, Nurdağı|Hisar]] || 73217027 || 0 || 1535 || 20260128100852 |- | [[Tandırlı, Nurdağı|Tandırlı]] || 73217057 || 0 || 1288 || 20251231213815 |- | [[İkizkuyu, Nurdağı|İkizkuyu]] || 73217086 || 0 || 1348 || 20251231213739 |- | [[Ataköy, Nurdağı|Ataköy]] || 73217099 || 0 || 1111 || 20251231213707 |- | [[Demirler, Nurdağı|Demirler]] || 73217134 || 0 || 1260 || 20260223174140 |- | [[Şahmaran, İslahiye|Şahmaran]] || 73218284 || 0 || 1186 || 20251231212844 |} kzjl9x15sriktulwi9aym98b3l3gby0 2033986 2033981 2026-05-30T14:10:03Z Wikihez 39702 "tax li Dîlokê" — Neighbourhoods in Gaziantep Province ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2033986 wikitext text/x-wiki Q204286|Dku|"tax li Dîlokê" Q1271696|Dku|"tax li Dîlokê" Q1705534|Dku|"tax li Dîlokê" Q1794792|Dku|"tax li Dîlokê" Q2656606|Dku|"tax li Dîlokê" Q4737095|Dku|"tax li Dîlokê" Q4821271|Dku|"tax li Dîlokê" Q4952932|Dku|"tax li Dîlokê" Q5446098|Dku|"tax li Dîlokê" Q6004035|Dku|"tax li Dîlokê" Q6013421|Dku|"tax li Dîlokê" Q6045665|Dku|"tax li Dîlokê" Q6075998|Dku|"tax li Dîlokê" Q6084337|Dku|"tax li Dîlokê" Q6442703|Dku|"tax li Dîlokê" Q6450285|Dku|"tax li Dîlokê" Q6486564|Dku|"tax li Dîlokê" Q6488927|Dku|"tax li Dîlokê" Q6497856|Dku|"tax li Dîlokê" Q6511497|Dku|"tax li Dîlokê" Q6517316|Dku|"tax li Dîlokê" Q6518649|Dku|"tax li Dîlokê" Q6523358|Dku|"tax li Dîlokê" Q6523555|Dku|"tax li Dîlokê" Q6537600|Dku|"tax li Dîlokê" Q6537724|Dku|"tax li Dîlokê" Q6549535|Dku|"tax li Dîlokê" Q6553020|Dku|"tax li Dîlokê" Q6567719|Dku|"tax li Dîlokê" Q6572035|Dku|"tax li Dîlokê" Q6578905|Dku|"tax li Dîlokê" Q6580027|Dku|"tax li Dîlokê" Q6585229|Dku|"tax li Dîlokê" Q6587900|Dku|"tax li Dîlokê" Q6617442|Dku|"tax li Dîlokê" Q6640303|Dku|"tax li Dîlokê" Q6643088|Dku|"tax li Dîlokê" Q6706970|Dku|"tax li Dîlokê" Q6728133|Dku|"tax li Dîlokê" Q6746050|Dku|"tax li Dîlokê" Q6754519|Dku|"tax li Dîlokê" Q6769477|Dku|"tax li Dîlokê" Q6804451|Dku|"tax li Dîlokê" Q6805017|Dku|"tax li Dîlokê" Q6824572|Dku|"tax li Dîlokê" Q6847183|Dku|"tax li Dîlokê" Q6884153|Dku|"tax li Dîlokê" Q6884299|Dku|"tax li Dîlokê" Q6887945|Dku|"tax li Dîlokê" Q6938395|Dku|"tax li Dîlokê" Q6940342|Dku|"tax li Dîlokê" Q7404951|Dku|"tax li Dîlokê" Q7702515|Dku|"tax li Dîlokê" Q10730491|Dku|"tax li Dîlokê" Q10730504|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731231|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731327|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731440|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731463|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731471|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731588|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731678|Dku|"tax li Dîlokê" Q10731827|Dku|"tax li Dîlokê" Q10732295|Dku|"tax li Dîlokê" Q10735333|Dku|"tax li Dîlokê" Q10735498|Dku|"tax li Dîlokê" Q10735924|Dku|"tax li Dîlokê" Q10735935|Dku|"tax li Dîlokê" Q10736592|Dku|"tax li Dîlokê" Q10736624|Dku|"tax li Dîlokê" Q10736628|Dku|"tax li Dîlokê" Q10736756|Dku|"tax li Dîlokê" Q10736824|Dku|"tax li Dîlokê" Q10737139|Dku|"tax li Dîlokê" Q10737279|Dku|"tax li Dîlokê" Q10737377|Dku|"tax li Dîlokê" Q10737389|Dku|"tax li Dîlokê" Q10737640|Dku|"tax li Dîlokê" Q10737703|Dku|"tax li Dîlokê" Q10738360|Dku|"tax li Dîlokê" Q10738404|Dku|"tax li Dîlokê" Q10738424|Dku|"tax li Dîlokê" Q10738503|Dku|"tax li Dîlokê" Q10738568|Dku|"tax li Dîlokê" Q10738778|Dku|"tax li Dîlokê" Q10739033|Dku|"tax li Dîlokê" Q10739561|Dku|"tax li Dîlokê" Q10739577|Dku|"tax li Dîlokê" Q10740988|Dku|"tax li Dîlokê" Q10741025|Dku|"tax li Dîlokê" Q10741770|Dku|"tax li Dîlokê" Q10742974|Dku|"tax li Dîlokê" Q10745181|Dku|"tax li Dîlokê" Q10754365|Dku|"tax li Dîlokê" Q10754874|Dku|"tax li Dîlokê" Q10754938|Dku|"tax li Dîlokê" Q10754961|Dku|"tax li Dîlokê" Q10756425|Dku|"tax li Dîlokê" Q10757109|Dku|"tax li Dîlokê" Q10757114|Dku|"tax li Dîlokê" Q10757448|Dku|"tax li Dîlokê" Q10757463|Dku|"tax li Dîlokê" Q10757897|Dku|"tax li Dîlokê" Q10758081|Dku|"tax li Dîlokê" Q10758222|Dku|"tax li Dîlokê" Q10758268|Dku|"tax li Dîlokê" Q10758411|Dku|"tax li Dîlokê" Q10758824|Dku|"tax li Dîlokê" Q10759055|Dku|"tax li Dîlokê" Q10759095|Dku|"tax li Dîlokê" Q10759135|Dku|"tax li Dîlokê" Q10759962|Dku|"tax li Dîlokê" Q10761003|Dku|"tax li Dîlokê" Q10761204|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763617|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763804|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763878|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763891|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763893|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763908|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763960|Dku|"tax li Dîlokê" Q10763986|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764080|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764082|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764107|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764203|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764457|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764488|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764495|Dku|"tax li Dîlokê" Q10764522|Dku|"tax li Dîlokê" Q10765137|Dku|"tax li Dîlokê" Q10765242|Dku|"tax li Dîlokê" Q10765246|Dku|"tax li Dîlokê" Q10765944|Dku|"tax li Dîlokê" Q10765951|Dku|"tax li Dîlokê" Q10766163|Dku|"tax li Dîlokê" Q10772822|Dku|"tax li Dîlokê" Q10774542|Dku|"tax li Dîlokê" Q10774560|Dku|"tax li Dîlokê" Q10774572|Dku|"tax li Dîlokê" Q10775439|Dku|"tax li Dîlokê" Q10775543|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776179|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776790|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776814|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776892|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776895|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776901|Dku|"tax li Dîlokê" Q10776942|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777075|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777129|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777136|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777216|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777285|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777314|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777339|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777386|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777717|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777771|Dku|"tax li Dîlokê" Q10777986|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778213|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778268|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778331|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778475|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778476|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778610|Dku|"tax li Dîlokê" Q10778904|Dku|"tax li Dîlokê" Q10779166|Dku|"tax li Dîlokê" Q10779179|Dku|"tax li Dîlokê" Q10781348|Dku|"tax li Dîlokê" Q10781679|Dku|"tax li Dîlokê" Q10781724|Dku|"tax li Dîlokê" Q10781736|Dku|"tax li Dîlokê" Q10781750|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782202|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782224|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782647|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782717|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782861|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782915|Dku|"tax li Dîlokê" Q10782922|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783094|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783103|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783116|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783149|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783174|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783219|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783324|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783448|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783474|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783502|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783505|Dku|"tax li Dîlokê" Q10783509|Dku|"tax li Dîlokê" Q10792039|Dku|"tax li Dîlokê" Q10792100|Dku|"tax li Dîlokê" Q10792759|Dku|"tax li Dîlokê" Q10793008|Dku|"tax li Dîlokê" Q10796991|Dku|"tax li Dîlokê" Q10797314|Dku|"tax li Dîlokê" Q10801528|Dku|"tax li Dîlokê" Q10801535|Dku|"tax li Dîlokê" Q10802530|Dku|"tax li Dîlokê" Q10803157|Dku|"tax li Dîlokê" Q10803877|Dku|"tax li Dîlokê" Q10812362|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818274|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818297|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818530|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818562|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818572|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818577|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818593|Dku|"tax li Dîlokê" Q10818702|Dku|"tax li Dîlokê" Q10819485|Dku|"tax li Dîlokê" Q10820099|Dku|"tax li Dîlokê" Q10820306|Dku|"tax li Dîlokê" Q10822041|Dku|"tax li Dîlokê" Q10822064|Dku|"tax li Dîlokê" Q10823174|Dku|"tax li Dîlokê" Q10823176|Dku|"tax li Dîlokê" Q10823219|Dku|"tax li Dîlokê" Q10823929|Dku|"tax li Dîlokê" Q10823933|Dku|"tax li Dîlokê" Q10824175|Dku|"tax li Dîlokê" Q10824299|Dku|"tax li Dîlokê" Q10824302|Dku|"tax li Dîlokê" Q10824353|Dku|"tax li Dîlokê" Q10827423|Dku|"tax li Dîlokê" Q10827426|Dku|"tax li Dîlokê" Q10827605|Dku|"tax li Dîlokê" Q10827648|Dku|"tax li Dîlokê" Q10831317|Dku|"tax li Dîlokê" Q10831337|Dku|"tax li Dîlokê" Q10831338|Dku|"tax li Dîlokê" Q10831340|Dku|"tax li Dîlokê" Q10836847|Dku|"tax li Dîlokê" Q10836911|Dku|"tax li Dîlokê" Q10836913|Dku|"tax li Dîlokê" Q10836977|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837034|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837067|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837073|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837113|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837167|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837185|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837216|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837219|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837250|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837313|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837409|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837410|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837456|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837471|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837485|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837496|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837545|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837564|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837666|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837670|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837767|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837796|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837816|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837860|Dku|"tax li Dîlokê" Q10837864|Dku|"tax li Dîlokê" Q10838236|Dku|"tax li Dîlokê" Q10838307|Dku|"tax li Dîlokê" Q10838531|Dku|"tax li Dîlokê" Q10838677|Dku|"tax li Dîlokê" Q10838789|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839022|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839299|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839360|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839407|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839419|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839505|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839532|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839606|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839628|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839752|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839794|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839808|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839816|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839821|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839870|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839877|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839888|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839956|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839959|Dku|"tax li Dîlokê" Q10839967|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842481|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842493|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842498|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842567|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842578|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842600|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842659|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842707|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842722|Dku|"tax li Dîlokê" Q10842779|Dku|"tax li Dîlokê" Q11839094|Dku|"tax li Dîlokê" Q12812638|Dku|"tax li Dîlokê" Q12813028|Dku|"tax li Dîlokê" Q16367461|Dku|"tax li Dîlokê" Q16373642|Dku|"tax li Dîlokê" Q16380855|Dku|"tax li Dîlokê" Q16381561|Dku|"tax li Dîlokê" Q16392139|Dku|"tax li Dîlokê" Q16397048|Dku|"tax li Dîlokê" Q16401364|Dku|"tax li Dîlokê" Q18458948|Dku|"tax li Dîlokê" Q18460541|Dku|"tax li Dîlokê" Q18461466|Dku|"tax li Dîlokê" Q19611627|Dku|"tax li Dîlokê" Q19612926|Dku|"tax li Dîlokê" Q34801908|Dku|"tax li Dîlokê" Q49345074|Dku|"tax li Dîlokê" Q49345232|Dku|"tax li Dîlokê" Q49351350|Dku|"tax li Dîlokê" Q49371389|Dku|"tax li Dîlokê" Q49371641|Dku|"tax li Dîlokê" Q65406446|Dku|"tax li Dîlokê" Q97248403|Dku|"tax li Dîlokê" Q108891876|Dku|"tax li Dîlokê" Q109384288|Dku|"tax li Dîlokê" Q109384292|Dku|"tax li Dîlokê" Q109384296|Dku|"tax li Dîlokê" Q109384305|Dku|"tax li Dîlokê" Q109386809|Dku|"tax li Dîlokê" Q109386846|Dku|"tax li Dîlokê" Q109387159|Dku|"tax li Dîlokê" Q109387165|Dku|"tax li Dîlokê" Q109387166|Dku|"tax li Dîlokê" Q109387173|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388836|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388846|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388847|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388849|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388853|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388861|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388863|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388864|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388872|Dku|"tax li Dîlokê" Q109388875|Dku|"tax li Dîlokê" Q109389570|Dku|"tax li Dîlokê" Q109389573|Dku|"tax li Dîlokê" Q109389578|Dku|"tax li Dîlokê" Q109390558|Dku|"tax li Dîlokê" Q109390612|Dku|"tax li Dîlokê" Q109392187|Dku|"tax li Dîlokê" Q109392198|Dku|"tax li Dîlokê" Q109392204|Dku|"tax li Dîlokê" Q109392485|Dku|"tax li Dîlokê" Q109393464|Dku|"tax li Dîlokê" Q109393481|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961369|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961507|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961512|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961513|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961517|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961518|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961520|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961526|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961537|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961598|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961602|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961607|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961737|Dku|"tax li Dîlokê" Q109961740|Dku|"tax li Dîlokê" Q116673499|Dku|"tax li Dîlokê" Q124758644|Dku|"tax li Dîlokê" Q124784757|Dku|"tax li Dîlokê" Q124787940|Dku|"tax li Dîlokê" Q125111277|Dku|"tax li Dîlokê" Q125111375|Dku|"tax li Dîlokê" Q125111376|Dku|"tax li Dîlokê" Q125111434|Dku|"tax li Dîlokê" 8ug8q4kj71oscqzoynj2j2ji0l7fk4v 2033993 2033986 2026-05-30T14:12:50Z Wikihez 39702 "tax li Dîlokê" — Neighbourhoods in Gaziantep Province ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2033993 wikitext text/x-wiki Q204286|Dku|"tax li Dîlokê"||Q1271696|Dku|"tax li Dîlokê"||Q1705534|Dku|"tax li Dîlokê"||Q1794792|Dku|"tax li Dîlokê"||Q2656606|Dku|"tax li Dîlokê"||Q4737095|Dku|"tax li Dîlokê"||Q4821271|Dku|"tax li Dîlokê"||Q4952932|Dku|"tax li Dîlokê"||Q5446098|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6004035|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6013421|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6045665|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6075998|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6084337|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6442703|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6450285|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6486564|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6488927|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6497856|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6511497|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6517316|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6518649|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6523358|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6523555|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6537600|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6537724|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6549535|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6553020|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6567719|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6572035|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6578905|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6580027|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6585229|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6587900|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6617442|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6640303|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6643088|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6706970|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6728133|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6746050|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6754519|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6769477|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6804451|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6805017|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6824572|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6847183|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6884153|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6884299|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6887945|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6938395|Dku|"tax li Dîlokê"||Q6940342|Dku|"tax li Dîlokê"||Q7404951|Dku|"tax li Dîlokê"||Q7702515|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10730491|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10730504|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731231|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731327|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731440|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731463|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731471|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731588|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731678|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10731827|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10732295|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10735333|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10735498|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10735924|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10735935|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10736592|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10736624|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10736628|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10736756|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10736824|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10737139|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10737279|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10737377|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10737389|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10737640|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10737703|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10738360|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10738404|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10738424|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10738503|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10738568|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10738778|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10739033|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10739561|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10739577|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10740988|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10741025|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10741770|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10742974|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10745181|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10754365|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10754874|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10754938|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10754961|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10756425|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10757109|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10757114|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10757448|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10757463|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10757897|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10758081|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10758222|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10758268|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10758411|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10758824|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10759055|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10759095|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10759135|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10759962|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10761003|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10761204|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763617|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763804|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763878|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763891|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763893|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763908|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763960|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10763986|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764080|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764082|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764107|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764203|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764457|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764488|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764495|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10764522|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10765137|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10765242|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10765246|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10765944|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10765951|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10766163|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10772822|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10774542|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10774560|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10774572|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10775439|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10775543|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776179|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776790|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776814|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776892|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776895|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776901|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10776942|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777075|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777129|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777136|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777216|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777285|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777314|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777339|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777386|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777717|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777771|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10777986|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778213|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778268|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778331|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778475|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778476|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778610|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10778904|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10779166|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10779179|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10781348|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10781679|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10781724|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10781736|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10781750|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782202|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782224|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782647|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782717|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782861|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782915|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10782922|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783094|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783103|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783116|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783149|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783174|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783219|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783324|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783448|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783474|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783502|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783505|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10783509|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10792039|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10792100|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10792759|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10793008|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10796991|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10797314|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10801528|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10801535|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10802530|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10803157|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10803877|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10812362|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818274|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818297|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818530|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818562|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818572|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818577|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818593|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10818702|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10819485|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10820099|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10820306|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10822041|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10822064|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10823174|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10823176|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10823219|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10823929|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10823933|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10824175|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10824299|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10824302|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10824353|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10827423|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10827426|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10827605|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10827648|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10831317|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10831337|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10831338|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10831340|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10836847|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10836911|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10836913|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10836977|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837034|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837067|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837073|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837113|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837167|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837185|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837216|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837219|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837250|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837313|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837409|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837410|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837456|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837471|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837485|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837496|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837545|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837564|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837666|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837670|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837767|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837796|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837816|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837860|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10837864|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10838236|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10838307|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10838531|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10838677|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10838789|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839022|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839299|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839360|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839407|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839419|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839505|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839532|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839606|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839628|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839752|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839794|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839808|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839816|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839821|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839870|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839877|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839888|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839956|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839959|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10839967|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842481|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842493|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842498|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842567|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842578|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842600|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842659|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842707|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842722|Dku|"tax li Dîlokê"||Q10842779|Dku|"tax li Dîlokê"||Q11839094|Dku|"tax li Dîlokê"||Q12812638|Dku|"tax li Dîlokê"||Q12813028|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16367461|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16373642|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16380855|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16381561|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16392139|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16397048|Dku|"tax li Dîlokê"||Q16401364|Dku|"tax li Dîlokê"||Q18458948|Dku|"tax li Dîlokê"||Q18460541|Dku|"tax li Dîlokê"||Q18461466|Dku|"tax li Dîlokê"||Q19611627|Dku|"tax li Dîlokê"||Q19612926|Dku|"tax li Dîlokê"||Q34801908|Dku|"tax li Dîlokê"||Q49345074|Dku|"tax li Dîlokê"||Q49345232|Dku|"tax li Dîlokê"||Q49351350|Dku|"tax li Dîlokê"||Q49371389|Dku|"tax li Dîlokê"||Q49371641|Dku|"tax li Dîlokê"||Q65406446|Dku|"tax li Dîlokê"||Q97248403|Dku|"tax li Dîlokê"||Q108891876|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109384288|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109384292|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109384296|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109384305|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109386809|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109386846|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109387159|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109387165|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109387166|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109387173|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388836|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388846|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388847|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388849|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388853|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388861|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388863|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388864|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388872|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109388875|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109389570|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109389573|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109389578|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109390558|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109390612|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109392187|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109392198|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109392204|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109392485|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109393464|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109393481|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961369|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961507|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961512|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961513|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961517|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961518|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961520|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961526|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961537|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961598|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961602|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961607|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961737|Dku|"tax li Dîlokê"||Q109961740|Dku|"tax li Dîlokê"||Q116673499|Dku|"tax li Dîlokê"||Q124758644|Dku|"tax li Dîlokê"||Q124784757|Dku|"tax li Dîlokê"||Q124787940|Dku|"tax li Dîlokê"||Q125111277|Dku|"tax li Dîlokê"||Q125111375|Dku|"tax li Dîlokê"||Q125111376|Dku|"tax li Dîlokê"||Q125111434|Dku|"tax li Dîlokê" 3orczvgutqcyvgr850o2agdjy62xpvy 2034005 2033993 2026-05-30T14:53:48Z Wikihez 39702 "navçe" — Navçeyên Tirkiyeyê li gorî parêzgehan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034005 wikitext text/x-wiki Q80561|Dku|"navçe"||Q127389|Dku|"navçe"||Q169974|Dku|"navçe"||Q389815|Dku|"navçe"||Q705180|Dku|"navçe"||Q988324|Dku|"navçe"||Q1012929|Dku|"navçe"||Q1819077|Dku|"navçe"||Q1947554|Dku|"navçe"||Q2073541|Dku|"navçe"||Q2115563|Dku|"navçe"||Q2116467|Dku|"navçe"||Q2218549|Dku|"navçe"||Q2313013|Dku|"navçe"||Q2671048|Dku|"navçe"||Q2672829|Dku|"navçe"||Q2674097|Dku|"navçe"||Q2674278|Dku|"navçe"||Q3023581|Dku|"navçe"||Q3055997|Dku|"navçe"||Q3123558|Dku|"navçe"||Q10951908|Dku|"navçe"||Q10952824|Dku|"navçe"||Q11025768|Dku|"navçe"||Q11026592|Dku|"navçe"||Q14447048|Dku|"navçe"||Q14447073|Dku|"navçe"||Q14447076|Dku|"navçe"||Q14447428|Dku|"navçe"||Q14447529|Dku|"navçe"||Q14447539|Dku|"navçe"||Q14448155|Dku|"navçe"||Q14448246|Dku|"navçe"||Q14448285|Dku|"navçe"||Q14448430|Dku|"navçe"||Q16834782|Dku|"navçe"||Q26093444|Dku|"navçe"||Q33040378|Dku|"navçe"||Q61068887|Dku|"navçe" gs6j9n2ltvpow9jxej03jt0n4gabn4k 2034007 2034005 2026-05-30T14:56:36Z Wikihez 39702 "Navçeyên Xetayê" — Navçeyên Xetayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034007 wikitext text/x-wiki Q80561|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q705180|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q988324|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q1012929|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q2674278|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q16834782|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q26093444|Dku|"Navçeyên Xetayê" hxe3bkdifflyslr9qkzdn1zw0rs1xq0 2034011 2034007 2026-05-30T15:00:13Z Wikihez 39702 "Navçeyên Xetayê" — Navçeyên Xetayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034011 wikitext text/x-wiki Q80561|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q705180|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q988324|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q1012929|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q2674278|Dku|"Navçeyên Xetayê"||Q16834782|Dku|"Navçeyên Xetayê" edf37gk0c7v6tlf0lvyoq99cutitiwa 2034012 2034011 2026-05-30T15:00:47Z Wikihez 39702 "tax" — Neighbourhoods in Gaziantep Province ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034012 wikitext text/x-wiki Q204286|Dku|"tax"||Q1271696|Dku|"tax"||Q1624471|Dku|"tax"||Q1705534|Dku|"tax"||Q1794792|Dku|"tax"||Q2656606|Dku|"tax"||Q3676798|Dku|"tax"||Q4737095|Dku|"tax"||Q4821271|Dku|"tax"||Q4831150|Dku|"tax"||Q4952932|Dku|"tax"||Q5360798|Dku|"tax"||Q5446098|Dku|"tax"||Q6004035|Dku|"tax"||Q6013421|Dku|"tax"||Q6045665|Dku|"tax"||Q6064045|Dku|"tax"||Q6066355|Dku|"tax"||Q6067804|Dku|"tax"||Q6068177|Dku|"tax"||Q6075998|Dku|"tax"||Q6084337|Dku|"tax"||Q6442703|Dku|"tax"||Q6450285|Dku|"tax"||Q6450408|Dku|"tax"||Q6486564|Dku|"tax"||Q6488927|Dku|"tax"||Q6497856|Dku|"tax"||Q6511497|Dku|"tax"||Q6514086|Dku|"tax"||Q6517316|Dku|"tax"||Q6518649|Dku|"tax"||Q6523358|Dku|"tax"||Q6523555|Dku|"tax"||Q6530406|Dku|"tax"||Q6537600|Dku|"tax"||Q6537724|Dku|"tax"||Q6543405|Dku|"tax"||Q6549535|Dku|"tax"||Q6551423|Dku|"tax"||Q6553020|Dku|"tax"||Q6567719|Dku|"tax"||Q6572035|Dku|"tax"||Q6574187|Dku|"tax"||Q6578905|Dku|"tax"||Q6580027|Dku|"tax"||Q6583516|Dku|"tax"||Q6585229|Dku|"tax"||Q6587900|Dku|"tax"||Q6617442|Dku|"tax"||Q6618962|Dku|"tax"||Q6619516|Dku|"tax"||Q6621491|Dku|"tax"||Q6624789|Dku|"tax"||Q6640303|Dku|"tax"||Q6643088|Dku|"tax"||Q6661631|Dku|"tax"||Q6667939|Dku|"tax"||Q6684297|Dku|"tax"||Q6706970|Dku|"tax"||Q6728133|Dku|"tax"||Q6733775|Dku|"tax"||Q6746050|Dku|"tax"||Q6754519|Dku|"tax"||Q6757882|Dku|"tax"||Q6766187|Dku|"tax"||Q6769477|Dku|"tax"||Q6779587|Dku|"tax"||Q6804451|Dku|"tax"||Q6805017|Dku|"tax"||Q6824572|Dku|"tax"||Q6847183|Dku|"tax"||Q6853363|Dku|"tax"||Q6884153|Dku|"tax"||Q6884299|Dku|"tax"||Q6887945|Dku|"tax"||Q6911023|Dku|"tax"||Q6931382|Dku|"tax"||Q6938395|Dku|"tax"||Q6940342|Dku|"tax"||Q6941978|Dku|"tax"||Q6947155|Dku|"tax"||Q6953069|Dku|"tax"||Q6958639|Dku|"tax"||Q6958685|Dku|"tax"||Q6959002|Dku|"tax"||Q6959262|Dku|"tax"||Q6963040|Dku|"tax"||Q6982915|Dku|"tax"||Q6994596|Dku|"tax"||Q7404951|Dku|"tax"||Q7702515|Dku|"tax"||Q10730491|Dku|"tax"||Q10730504|Dku|"tax"||Q10731231|Dku|"tax"||Q10731233|Dku|"tax"||Q10731327|Dku|"tax"||Q10731440|Dku|"tax"||Q10731463|Dku|"tax"||Q10731471|Dku|"tax"||Q10731588|Dku|"tax"||Q10731678|Dku|"tax"||Q10731681|Dku|"tax"||Q10731827|Dku|"tax"||Q10732269|Dku|"tax"||Q10732295|Dku|"tax"||Q10735333|Dku|"tax"||Q10735498|Dku|"tax"||Q10735924|Dku|"tax"||Q10735935|Dku|"tax"||Q10736592|Dku|"tax"||Q10736624|Dku|"tax"||Q10736628|Dku|"tax"||Q10736756|Dku|"tax"||Q10736824|Dku|"tax"||Q10736830|Dku|"tax"||Q10737139|Dku|"tax"||Q10737279|Dku|"tax"||Q10737377|Dku|"tax"||Q10737389|Dku|"tax"||Q10737640|Dku|"tax"||Q10737703|Dku|"tax"||Q10738360|Dku|"tax"||Q10738404|Dku|"tax"||Q10738424|Dku|"tax"||Q10738497|Dku|"tax"||Q10738503|Dku|"tax"||Q10738568|Dku|"tax"||Q10738778|Dku|"tax"||Q10738907|Dku|"tax"||Q10739033|Dku|"tax"||Q10739071|Dku|"tax"||Q10739561|Dku|"tax"||Q10739577|Dku|"tax"||Q10740962|Dku|"tax"||Q10740974|Dku|"tax"||Q10740988|Dku|"tax"||Q10741025|Dku|"tax"||Q10741770|Dku|"tax"||Q10742974|Dku|"tax"||Q10745181|Dku|"tax"||Q10754159|Dku|"tax"||Q10754365|Dku|"tax"||Q10754874|Dku|"tax"||Q10754938|Dku|"tax"||Q10754961|Dku|"tax"||Q10756425|Dku|"tax"||Q10756777|Dku|"tax"||Q10756816|Dku|"tax"||Q10756837|Dku|"tax"||Q10757087|Dku|"tax"||Q10757109|Dku|"tax"||Q10757114|Dku|"tax"||Q10757137|Dku|"tax"||Q10757448|Dku|"tax"||Q10757463|Dku|"tax"||Q10757897|Dku|"tax"||Q10758081|Dku|"tax"||Q10758222|Dku|"tax"||Q10758268|Dku|"tax"||Q10758411|Dku|"tax"||Q10758824|Dku|"tax"||Q10759055|Dku|"tax"||Q10759066|Dku|"tax"||Q10759095|Dku|"tax"||Q10759135|Dku|"tax"||Q10759962|Dku|"tax"||Q10760971|Dku|"tax"||Q10761003|Dku|"tax"||Q10761204|Dku|"tax"||Q10763617|Dku|"tax"||Q10763804|Dku|"tax"||Q10763878|Dku|"tax"||Q10763884|Dku|"tax"||Q10763891|Dku|"tax"||Q10763893|Dku|"tax"||Q10763908|Dku|"tax"||Q10763960|Dku|"tax"||Q10763986|Dku|"tax"||Q10764080|Dku|"tax"||Q10764082|Dku|"tax"||Q10764107|Dku|"tax"||Q10764203|Dku|"tax"||Q10764251|Dku|"tax"||Q10764457|Dku|"tax"||Q10764488|Dku|"tax"||Q10764495|Dku|"tax"||Q10764522|Dku|"tax"||Q10765137|Dku|"tax"||Q10765242|Dku|"tax"||Q10765246|Dku|"tax"||Q10765944|Dku|"tax"||Q10765951|Dku|"tax"||Q10766163|Dku|"tax"||Q10772822|Dku|"tax"||Q10774542|Dku|"tax"||Q10774560|Dku|"tax"||Q10774572|Dku|"tax"||Q10775439|Dku|"tax"||Q10775506|Dku|"tax"||Q10775543|Dku|"tax"||Q10776179|Dku|"tax"||Q10776688|Dku|"tax"||Q10776790|Dku|"tax"||Q10776813|Dku|"tax"||Q10776814|Dku|"tax"||Q10776892|Dku|"tax"||Q10776895|Dku|"tax"||Q10776901|Dku|"tax"||Q10776942|Dku|"tax"||Q10777075|Dku|"tax"||Q10777129|Dku|"tax"||Q10777136|Dku|"tax"||Q10777216|Dku|"tax"||Q10777285|Dku|"tax"||Q10777314|Dku|"tax"||Q10777339|Dku|"tax"||Q10777386|Dku|"tax"||Q10777717|Dku|"tax"||Q10777771|Dku|"tax"||Q10777986|Dku|"tax"||Q10778213|Dku|"tax"||Q10778222|Dku|"tax"||Q10778268|Dku|"tax"||Q10778331|Dku|"tax"||Q10778475|Dku|"tax"||Q10778476|Dku|"tax"||Q10778610|Dku|"tax"||Q10778904|Dku|"tax"||Q10779166|Dku|"tax"||Q10779179|Dku|"tax"||Q10779862|Dku|"tax"||Q10780441|Dku|"tax"||Q10781348|Dku|"tax"||Q10781679|Dku|"tax"||Q10781724|Dku|"tax"||Q10781736|Dku|"tax"||Q10781750|Dku|"tax"||Q10782202|Dku|"tax"||Q10782224|Dku|"tax"||Q10782647|Dku|"tax"||Q10782717|Dku|"tax"||Q10782861|Dku|"tax"||Q10782915|Dku|"tax"||Q10782922|Dku|"tax"||Q10783094|Dku|"tax"||Q10783095|Dku|"tax"||Q10783103|Dku|"tax"||Q10783116|Dku|"tax"||Q10783149|Dku|"tax"||Q10783174|Dku|"tax"||Q10783219|Dku|"tax"||Q10783271|Dku|"tax"||Q10783324|Dku|"tax"||Q10783445|Dku|"tax"||Q10783448|Dku|"tax"||Q10783474|Dku|"tax"||Q10783502|Dku|"tax"||Q10783505|Dku|"tax"||Q10783509|Dku|"tax"||Q10783586|Dku|"tax"||Q10792039|Dku|"tax"||Q10792100|Dku|"tax"||Q10792390|Dku|"tax"||Q10792759|Dku|"tax"||Q10793008|Dku|"tax"||Q10794718|Dku|"tax"||Q10795439|Dku|"tax"||Q10796991|Dku|"tax"||Q10797314|Dku|"tax"||Q10801528|Dku|"tax"||Q10801535|Dku|"tax"||Q10802530|Dku|"tax"||Q10803155|Dku|"tax"||Q10803157|Dku|"tax"||Q10803575|Dku|"tax"||Q10803877|Dku|"tax"||Q10812362|Dku|"tax"||Q10818274|Dku|"tax"||Q10818297|Dku|"tax"||Q10818530|Dku|"tax"||Q10818562|Dku|"tax"||Q10818572|Dku|"tax"||Q10818577|Dku|"tax"||Q10818593|Dku|"tax"||Q10818614|Dku|"tax"||Q10818702|Dku|"tax"||Q10819295|Dku|"tax"||Q10819485|Dku|"tax"||Q10820099|Dku|"tax"||Q10820306|Dku|"tax"||Q10822041|Dku|"tax"||Q10822064|Dku|"tax"||Q10823174|Dku|"tax"||Q10823176|Dku|"tax"||Q10823219|Dku|"tax"||Q10823929|Dku|"tax"||Q10823933|Dku|"tax"||Q10824175|Dku|"tax"||Q10824299|Dku|"tax"||Q10824302|Dku|"tax"||Q10824353|Dku|"tax"||Q10827163|Dku|"tax"||Q10827423|Dku|"tax"||Q10827426|Dku|"tax"||Q10827605|Dku|"tax"||Q10827648|Dku|"tax"||Q10829989|Dku|"tax"||Q10831277|Dku|"tax"||Q10831317|Dku|"tax"||Q10831337|Dku|"tax"||Q10831338|Dku|"tax"||Q10831340|Dku|"tax"||Q10831348|Dku|"tax"||Q10832283|Dku|"tax"||Q10836847|Dku|"tax"||Q10836911|Dku|"tax"||Q10836913|Dku|"tax"||Q10836977|Dku|"tax"||Q10837034|Dku|"tax"||Q10837067|Dku|"tax"||Q10837073|Dku|"tax"||Q10837113|Dku|"tax"||Q10837167|Dku|"tax"||Q10837185|Dku|"tax"||Q10837216|Dku|"tax"||Q10837219|Dku|"tax"||Q10837250|Dku|"tax"||Q10837313|Dku|"tax"||Q10837409|Dku|"tax"||Q10837410|Dku|"tax"||Q10837456|Dku|"tax"||Q10837471|Dku|"tax"||Q10837485|Dku|"tax"||Q10837496|Dku|"tax"||Q10837545|Dku|"tax"||Q10837564|Dku|"tax"||Q10837666|Dku|"tax"||Q10837670|Dku|"tax"||Q10837723|Dku|"tax"||Q10837767|Dku|"tax"||Q10837796|Dku|"tax"||Q10837816|Dku|"tax"||Q10837860|Dku|"tax"||Q10837864|Dku|"tax"||Q10837868|Dku|"tax"||Q10838236|Dku|"tax"||Q10838303|Dku|"tax"||Q10838307|Dku|"tax"||Q10838531|Dku|"tax"||Q10838677|Dku|"tax"||Q10838789|Dku|"tax"||Q10839022|Dku|"tax"||Q10839299|Dku|"tax"||Q10839322|Dku|"tax"||Q10839360|Dku|"tax"||Q10839407|Dku|"tax"||Q10839419|Dku|"tax"||Q10839420|Dku|"tax"||Q10839505|Dku|"tax"||Q10839532|Dku|"tax"||Q10839534|Dku|"tax"||Q10839606|Dku|"tax"||Q10839628|Dku|"tax"||Q10839752|Dku|"tax"||Q10839794|Dku|"tax"||Q10839808|Dku|"tax"||Q10839816|Dku|"tax"||Q10839821|Dku|"tax"||Q10839870|Dku|"tax"||Q10839877|Dku|"tax"||Q10839888|Dku|"tax"||Q10839956|Dku|"tax"||Q10839959|Dku|"tax"||Q10839967|Dku|"tax"||Q10842481|Dku|"tax"||Q10842493|Dku|"tax"||Q10842498|Dku|"tax"||Q10842567|Dku|"tax"||Q10842578|Dku|"tax"||Q10842600|Dku|"tax"||Q10842659|Dku|"tax"||Q10842707|Dku|"tax"||Q10842722|Dku|"tax"||Q10842779|Dku|"tax"||Q11839094|Dku|"tax"||Q12812638|Dku|"tax"||Q12813028|Dku|"tax"||Q16367461|Dku|"tax"||Q16373642|Dku|"tax"||Q16380855|Dku|"tax"||Q16381561|Dku|"tax"||Q16386005|Dku|"tax"||Q16392139|Dku|"tax"||Q16392369|Dku|"tax"||Q16397048|Dku|"tax"||Q16401364|Dku|"tax"||Q18458948|Dku|"tax"||Q18460541|Dku|"tax"||Q18461466|Dku|"tax"||Q18708198|Dku|"tax"||Q18708199|Dku|"tax"||Q19611627|Dku|"tax"||Q19612926|Dku|"tax"||Q19613332|Dku|"tax"||Q34801725|Dku|"tax"||Q34801908|Dku|"tax"||Q35696274|Dku|"tax"||Q35700931|Dku|"tax"||Q49344700|Dku|"tax"||Q49345013|Dku|"tax"||Q49345074|Dku|"tax"||Q49345232|Dku|"tax"||Q49351350|Dku|"tax"||Q49353046|Dku|"tax"||Q49353507|Dku|"tax"||Q49356432|Dku|"tax"||Q49367452|Dku|"tax"||Q49369131|Dku|"tax"||Q49369650|Dku|"tax"||Q49371185|Dku|"tax"||Q49371204|Dku|"tax"||Q49371389|Dku|"tax"||Q49371641|Dku|"tax"||Q49371764|Dku|"tax"||Q49371769|Dku|"tax"||Q49371881|Dku|"tax"||Q49371901|Dku|"tax"||Q65405611|Dku|"tax"||Q65405678|Dku|"tax"||Q65405702|Dku|"tax"||Q65405764|Dku|"tax"||Q65405781|Dku|"tax"||Q65405787|Dku|"tax"||Q65405807|Dku|"tax"||Q65405823|Dku|"tax"||Q65405849|Dku|"tax"||Q65405893|Dku|"tax"||Q65405895|Dku|"tax"||Q65405916|Dku|"tax"||Q65405951|Dku|"tax"||Q65406036|Dku|"tax"||Q65406136|Dku|"tax"||Q65406189|Dku|"tax"||Q65406241|Dku|"tax"||Q65406287|Dku|"tax"||Q65406295|Dku|"tax"||Q65406319|Dku|"tax"||Q65406365|Dku|"tax"||Q65406415|Dku|"tax"||Q65406446|Dku|"tax"||Q97246791|Dku|"tax"||Q97248066|Dku|"tax"||Q97248105|Dku|"tax"||Q97248160|Dku|"tax"||Q97248403|Dku|"tax"||Q97248453|Dku|"tax"||Q97248474|Dku|"tax"||Q97248544|Dku|"tax"||Q97248626|Dku|"tax"||Q97248745|Dku|"tax"||Q97248763|Dku|"tax"||Q97248942|Dku|"tax"||Q97249170|Dku|"tax"||Q97249688|Dku|"tax"||Q97249724|Dku|"tax"||Q97249983|Dku|"tax"||Q97250442|Dku|"tax"||Q97250566|Dku|"tax"||Q97250583|Dku|"tax"||Q108891876|Dku|"tax"||Q109384288|Dku|"tax"||Q109384292|Dku|"tax"||Q109384296|Dku|"tax"||Q109384305|Dku|"tax"||Q109386809|Dku|"tax"||Q109386814|Dku|"tax"||Q109386846|Dku|"tax"||Q109387159|Dku|"tax"||Q109387165|Dku|"tax"||Q109387166|Dku|"tax"||Q109387173|Dku|"tax"||Q109388836|Dku|"tax"||Q109388846|Dku|"tax"||Q109388847|Dku|"tax"||Q109388849|Dku|"tax"||Q109388853|Dku|"tax"||Q109388861|Dku|"tax"||Q109388863|Dku|"tax"||Q109388864|Dku|"tax"||Q109388872|Dku|"tax"||Q109388875|Dku|"tax"||Q109389570|Dku|"tax"||Q109389573|Dku|"tax"||Q109389578|Dku|"tax"||Q109390558|Dku|"tax"||Q109390612|Dku|"tax"||Q109392187|Dku|"tax"||Q109392198|Dku|"tax"||Q109392204|Dku|"tax"||Q109392485|Dku|"tax"||Q109393464|Dku|"tax"||Q109393481|Dku|"tax"||Q109961369|Dku|"tax"||Q109961507|Dku|"tax"||Q109961512|Dku|"tax"||Q109961513|Dku|"tax"||Q109961517|Dku|"tax"||Q109961518|Dku|"tax"||Q109961520|Dku|"tax"||Q109961526|Dku|"tax"||Q109961537|Dku|"tax"||Q109961598|Dku|"tax"||Q109961602|Dku|"tax"||Q109961607|Dku|"tax"||Q109961737|Dku|"tax"||Q109961740|Dku|"tax"||Q116673499|Dku|"tax" 3ktyzdqc4hiazzi62cp89kzlu61v9ji 2034015 2034012 2026-05-30T15:01:54Z Wikihez 39702 "navçe" — Navçeyên Tirkiyeyê li gorî parêzgehan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034015 wikitext text/x-wiki Q80561|Dku|"navçe"||Q127389|Dku|"navçe"||Q169974|Dku|"navçe"||Q389815|Dku|"navçe"||Q705180|Dku|"navçe"||Q988324|Dku|"navçe"||Q1012929|Dku|"navçe"||Q1819077|Dku|"navçe"||Q1947554|Dku|"navçe"||Q2073541|Dku|"navçe"||Q2115563|Dku|"navçe"||Q2116467|Dku|"navçe"||Q2218549|Dku|"navçe"||Q2313013|Dku|"navçe"||Q2671048|Dku|"navçe"||Q2672829|Dku|"navçe"||Q2674097|Dku|"navçe"||Q2674278|Dku|"navçe"||Q3023581|Dku|"navçe"||Q3055997|Dku|"navçe"||Q3123558|Dku|"navçe"||Q16834782|Dku|"navçe"||Q61068887|Dku|"navçe" imyde1aeck92k2maapkr6912hs8qpn9 2034018 2034015 2026-05-30T15:06:16Z Wikihez 39702 "xelat" — Xelat li gorî sala çêkirinê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034018 wikitext text/x-wiki Q19020|Dku|"xelat"||Q37922|Dku|"xelat"||Q40024|Dku|"xelat"||Q40237|Dku|"xelat"||Q41254|Dku|"xelat"||Q42369|Dku|"xelat"||Q48786|Dku|"xelat"||Q94056|Dku|"xelat"||Q123737|Dku|"xelat"||Q179808|Dku|"xelat"||Q188914|Dku|"xelat"||Q207601|Dku|"xelat"||Q322132|Dku|"xelat"||Q375990|Dku|"xelat"||Q391629|Dku|"xelat"||Q494588|Dku|"xelat"||Q507057|Dku|"xelat"||Q605151|Dku|"xelat"||Q765429|Dku|"xelat"||Q824540|Dku|"xelat"||Q921469|Dku|"xelat"||Q930680|Dku|"xelat"||Q954244|Dku|"xelat"||Q980090|Dku|"xelat"||Q1011547|Dku|"xelat"||Q1137694|Dku|"xelat"||Q1192712|Dku|"xelat"||Q1630979|Dku|"xelat"||Q1899850|Dku|"xelat"||Q18151492|Dku|"xelat"||Q18157145|Dku|"xelat"||Q20979305|Dku|"xelat"||Q28934830|Dku|"xelat" 3rg3op5y4tcb8uztghwyyq9vharnam4 2034021 2034018 2026-05-30T15:07:42Z Wikihez 39702 "xelat" — Xelat ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034021 wikitext text/x-wiki Q131647|Dku|"xelat"||Q138161|Dku|"xelat"||Q1555493|Dku|"xelat"||Q3404405|Dku|"xelat"||Q13176199|Dku|"xelat" oy9idtn3pucaaac8neysz8euj58azrn 2034027 2034021 2026-05-30T15:14:40Z Wikihez 39702 "serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî" — Serokwezîrên Keyaniya Yekbûyî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034027 wikitext text/x-wiki Q192|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q9545|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q10648|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q104190|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q128995|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q129006|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q160852|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q180589|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q181875|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q219731|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q233992|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q244616|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q244766|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q264766|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q272201|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî"||Q20055561|Dku|"serokwezîrê Qiraliyeta Yekbûyî" 3mlgwrrs5xune9sro3lnk6atjwf4udx 2034029 2034027 2026-05-30T15:16:24Z Wikihez 39702 "dabeşkirina Almanyayê" — Dabeşkirina Almanyayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034029 wikitext text/x-wiki Q22721|Dku|"dabeşkirina Almanyayê"||Q106658|Dku|"dabeşkirina Almanyayê" ih1jrthnh4ul9pp6ax3cdw8z2uadx8q 2034030 2034029 2026-05-30T15:17:44Z Wikihez 39702 "serokwezîrê Tirkiyeyê" — Serokwezîrên Tirkiyeyê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034030 wikitext text/x-wiki Q282179|Dku|"serokwezîrê Tirkiyeyê"||Q328331|Dku|"serokwezîrê Tirkiyeyê" f1q855q5v06xl23darlk31wk7q9tsaj 2034032 2034030 2026-05-30T15:18:54Z Wikihez 39702 "komun li Alpes-de-Haute-Provence, Fransayê" — Komunên Alpes-de-Haute-Provence ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034032 wikitext text/x-wiki Q104431|Dku|"komun li Alpes-de-Haute-Provence, Fransayê" 8ilvm7enfkpz2jux21qun9tldo27mq0 2034033 2034032 2026-05-30T15:20:36Z Wikihez 39702 "koma etnîk" — Komên etnîk li Çînê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034033 wikitext text/x-wiki Q36692|Dku|"koma etnîk"||Q42740|Dku|"koma etnîk"||Q83328|Dku|"koma etnîk"||Q145665|Dku|"koma etnîk"||Q209959|Dku|"koma etnîk"||Q461282|Dku|"koma etnîk"||Q750479|Dku|"koma etnîk"||Q857542|Dku|"koma etnîk"||Q1044876|Dku|"koma etnîk" 1or58b3jnx3oi5rx8kyith0lm2e31v6 2034035 2034033 2026-05-30T15:22:28Z Wikihez 39702 "nivîskarê/a kurd" — Nivîskarên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034035 wikitext text/x-wiki Q106752|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q106753|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q199873|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q228576|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q621086|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q982903|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q984384|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q1395082|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q1408320|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q1519153|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q1591832|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q1964352|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q2382224|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q2821454|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q3045058|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q3566640|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q3673824|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q3673869|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q4675631|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q5381448|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q5444277|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q5917345|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q5961157|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q5990329|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6012725|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6050823|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6095482|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6405315|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6511445|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6539005|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6539875|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6547652|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6553959|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6905662|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6907036|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6907438|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6910332|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6910745|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6913393|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6913499|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6916338|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6919188|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6919982|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6921126|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6929630|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6930159|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6933104|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6937697|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6943574|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6943754|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6945988|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6947184|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6948290|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6948729|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6948876|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6949249|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6949268|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6949760|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6949797|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6949976|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6950458|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6956234|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6959301|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6960363|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6963366|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6968101|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6968345|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6968359|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6968369|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6971997|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6972042|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6973110|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6982411|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6982849|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6984917|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6985004|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6987722|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6988190|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6988204|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6988251|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6992808|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6993745|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6996604|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6996778|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6997094|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q6999409|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7001483|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7003323|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7004654|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7005655|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7005684|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7036250|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7039146|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7042330|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7047175|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7049202|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7052853|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7053273|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7054769|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7059656|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7186072|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7359912|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q7453040|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q12308119|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13175738|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13175744|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13175817|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13175836|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13175910|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176013|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176390|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176431|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176554|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176627|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176649|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176813|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q13176870|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q15075824|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q15076253|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q15440348|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q15637361|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q16050666|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q16379614|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q18645079|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20476980|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20604871|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20605107|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20605365|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20605766|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20606211|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20606422|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20607399|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20607544|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20608479|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20608542|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20608583|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20608663|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20610413|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20610452|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20610535|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20611482|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q20611645|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q25625188|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q25625244|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q25625310|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q25625366|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q25625396|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q26703723|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q31790670|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q31790685|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q31790767|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q47499794|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q47499796|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q61069357|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q61069546|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q61069561|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q61069580|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q61069645|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q61070206|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q65401646|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q65405900|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q65405956|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q65407127|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q83629480|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q85965906|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97259062|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97259385|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97259397|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97259819|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97262282|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97429500|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97430419|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97611176|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97611178|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q97611496|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q107859115|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q131878922|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q135984975|Dku|"nivîskarê/a kurd"||Q137188722|Dku|"nivîskarê/a kurd" bwhz7qdqtueh4w0lhiprpvypsmz01bf 2034040 2034035 2026-05-30T15:31:43Z Wikihez 39702 "koma etnîk" — Komên etnîk li gorî welatan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034040 wikitext text/x-wiki Q1026|Dku|"koma etnîk"||Q46118|Dku|"koma etnîk"||Q46531|Dku|"koma etnîk"||Q49085|Dku|"koma etnîk"||Q49297|Dku|"koma etnîk"||Q50001|Dku|"koma etnîk"||Q58843|Dku|"koma etnîk"||Q84072|Dku|"koma etnîk"||Q104444|Dku|"koma etnîk"||Q106713|Dku|"koma etnîk"||Q115473|Dku|"koma etnîk"||Q121842|Dku|"koma etnîk"||Q127885|Dku|"koma etnîk"||Q133032|Dku|"koma etnîk"||Q133255|Dku|"koma etnîk"||Q170217|Dku|"koma etnîk"||Q170826|Dku|"koma etnîk"||Q171336|Dku|"koma etnîk"||Q173491|Dku|"koma etnîk"||Q181634|Dku|"koma etnîk"||Q185461|Dku|"koma etnîk"||Q191356|Dku|"koma etnîk"||Q254222|Dku|"koma etnîk"||Q431164|Dku|"koma etnîk"||Q501837|Dku|"koma etnîk"||Q508194|Dku|"koma etnîk"||Q545115|Dku|"koma etnîk"||Q623773|Dku|"koma etnîk"||Q625826|Dku|"koma etnîk"||Q720982|Dku|"koma etnîk"||Q732421|Dku|"koma etnîk"||Q875651|Dku|"koma etnîk"||Q940348|Dku|"koma etnîk"||Q1515909|Dku|"koma etnîk"||Q1720842|Dku|"koma etnîk"||Q1926507|Dku|"koma etnîk"||Q2376604|Dku|"koma etnîk"||Q2590074|Dku|"koma etnîk"||Q3677896|Dku|"koma etnîk"||Q4121859|Dku|"koma etnîk"||Q4988656|Dku|"koma etnîk"||Q5799878|Dku|"koma etnîk"||Q6418904|Dku|"koma etnîk"||Q6445813|Dku|"koma etnîk"||Q6445817|Dku|"koma etnîk"||Q6445823|Dku|"koma etnîk"||Q6445824|Dku|"koma etnîk"||Q6747710|Dku|"koma etnîk"||Q10290517|Dku|"koma etnîk"||Q10980738|Dku|"koma etnîk"||Q10985965|Dku|"koma etnîk"||Q12210943|Dku|"koma etnîk"||Q16971728|Dku|"koma etnîk"||Q18516396|Dku|"koma etnîk"||Q19696631|Dku|"koma etnîk"||Q19879652|Dku|"koma etnîk"||Q20987630|Dku|"koma etnîk"||Q20987631|Dku|"koma etnîk"||Q31190872|Dku|"koma etnîk"||Q65049676|Dku|"koma etnîk"||Q110617188|Dku|"koma etnîk"||Q113714804|Dku|"koma etnîk" 5qlpvsbo4qwjxdu27rb336lcnepm0nm 2034043 2034040 2026-05-30T15:37:46Z Wikihez 39702 "împeratorê Romê" — Împeratorên Romê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034043 wikitext text/x-wiki Q1048|Dku|"împeratorê Romê"||Q1405|Dku|"împeratorê Romê"||Q1407|Dku|"împeratorê Romê"||Q1409|Dku|"împeratorê Romê"||Q1413|Dku|"împeratorê Romê"||Q1414|Dku|"împeratorê Romê"||Q1416|Dku|"împeratorê Romê"||Q1417|Dku|"împeratorê Romê"||Q1419|Dku|"împeratorê Romê"||Q1421|Dku|"împeratorê Romê"||Q1423|Dku|"împeratorê Romê"||Q1424|Dku|"împeratorê Romê"||Q1425|Dku|"împeratorê Romê"||Q1427|Dku|"împeratorê Romê"||Q1429|Dku|"împeratorê Romê"||Q1433|Dku|"împeratorê Romê"||Q1434|Dku|"împeratorê Romê"||Q1436|Dku|"împeratorê Romê"||Q1440|Dku|"împeratorê Romê"||Q1442|Dku|"împeratorê Romê"||Q1446|Dku|"împeratorê Romê"||Q1752|Dku|"împeratorê Romê"||Q1762|Dku|"împeratorê Romê"||Q1769|Dku|"împeratorê Romê"||Q1817|Dku|"împeratorê Romê"||Q8413|Dku|"împeratorê Romê"||Q41852|Dku|"împeratorê Romê"||Q41866|Dku|"împeratorê Romê"||Q43107|Dku|"împeratorê Romê"||Q46696|Dku|"împeratorê Romê"||Q46720|Dku|"împeratorê Romê"||Q46768|Dku|"împeratorê Romê"||Q46840|Dku|"împeratorê Romê"||Q103860|Dku|"împeratorê Romê"||Q125740|Dku|"împeratorê Romê"||Q130601|Dku|"împeratorê Romê"||Q131195|Dku|"împeratorê Romê"||Q159369|Dku|"împeratorê Romê"||Q159798|Dku|"împeratorê Romê"||Q172168|Dku|"împeratorê Romê"||Q172471|Dku|"împeratorê Romê"||Q183089|Dku|"împeratorê Romê"||Q184549|Dku|"împeratorê Romê"||Q202543|Dku|"împeratorê Romê" lc85346vobrhobdj9d9zds99l93isy0 2034047 2034043 2026-05-30T15:57:20Z Wikihez 39702 "enstîtuya kurdî" — Enstîtuyên kurdî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034047 wikitext text/x-wiki Q3498543|Dku|"enstîtuya kurdî"||Q6574477|Dku|"enstîtuya kurdî"||Q6945883|Dku|"enstîtuya kurdî"||Q6945902|Dku|"enstîtuya kurdî"||Q7972019|Dku|"enstîtuya kurdî"||Q13176636|Dku|"enstîtuya kurdî" ewpuw1ah3qqljtlt4xsjnz326kdyjnn 2034054 2034047 2026-05-30T16:00:22Z Wikihez 39702 "komstêr" — Komstêr ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034054 wikitext text/x-wiki Q8667|Dku|"komstêr"||Q8842|Dku|"komstêr"||Q8853|Dku|"komstêr"||Q8860|Dku|"komstêr"||Q8865|Dku|"komstêr"||Q8918|Dku|"komstêr"||Q8923|Dku|"komstêr"||Q9305|Dku|"komstêr"||Q10403|Dku|"komstêr"||Q10433|Dku|"komstêr"||Q10478|Dku|"komstêr"||Q10538|Dku|"komstêr"||Q10542|Dku|"komstêr"||Q10570|Dku|"komstêr"||Q10576|Dku|"komstêr"||Q10580|Dku|"komstêr"||Q10584|Dku|"komstêr"||Q10586|Dku|"komstêr"||Q40540|Dku|"komstêr" mf99zntgcr17zfupms4j5lelsswx1z4 2034056 2034054 2026-05-30T16:02:59Z Wikihez 39702 "derhêner" — Kategorî:Derhêner ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2034056 wikitext text/x-wiki Q28497|Dku|"derhêner"||Q123845|Dku|"derhêner"||Q344221|Dku|"derhêner"||Q380547|Dku|"derhêner"||Q735504|Dku|"derhêner"||Q735511|Dku|"derhêner"||Q777790|Dku|"derhêner"||Q1399097|Dku|"derhêner"||Q6539650|Dku|"derhêner"||Q6661011|Dku|"derhêner"||Q6921715|Dku|"derhêner"||Q6926407|Dku|"derhêner"||Q6931351|Dku|"derhêner"||Q6950997|Dku|"derhêner"||Q6960103|Dku|"derhêner"||Q6961513|Dku|"derhêner"||Q6965066|Dku|"derhêner"||Q6969579|Dku|"derhêner"||Q6991038|Dku|"derhêner"||Q6996666|Dku|"derhêner"||Q7001356|Dku|"derhêner"||Q7008165|Dku|"derhêner"||Q7036365|Dku|"derhêner"||Q7046159|Dku|"derhêner"||Q7053682|Dku|"derhêner"||Q10392130|Dku|"derhêner"||Q13176787|Dku|"derhêner"||Q14963146|Dku|"derhêner"||Q20608620|Dku|"derhêner"||Q20611038|Dku|"derhêner"||Q20611635|Dku|"derhêner" btg1d1bd8gwe8pydhf9g06t18k4r2rp 2034057 2034056 2026-05-30T16:05:28Z Wikihez 39702 "şûr" — Kategorî:Şûr ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromCat.js|DescFromCat.js]]) 2034057 wikitext text/x-wiki Q64894|Dku|"şûr"||Q231204|Dku|"şûr"||Q274556|Dku|"şûr"||Q341446|Dku|"şûr"||Q503292|Dku|"şûr"||Q639638|Dku|"şûr"||Q661140|Dku|"şûr"||Q730829|Dku|"şûr"||Q840419|Dku|"şûr"||Q848342|Dku|"şûr"||Q1070186|Dku|"şûr"||Q1207785|Dku|"şûr"||Q1328777|Dku|"şûr"||Q1432731|Dku|"şûr"||Q1454997|Dku|"şûr"||Q1542452|Dku|"şûr"||Q7659305|Dku|"şûr" nghmym6vcoeoyvriye9jmno58uj299i 2034058 2034057 2026-05-30T16:06:55Z Wikihez 39702 "komun li departmena Jurayê, Fransayê" — Komunên departmena Jurayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034058 wikitext text/x-wiki Q116192|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q119236|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q120341|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q132067|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q165280|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q173851|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q177272|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q185740|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q203529|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q205399|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q205586|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q212444|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q266724|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q284800|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q287680|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288531|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288554|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288570|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288582|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288597|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288613|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288630|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288648|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288845|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288859|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288873|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288888|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288899|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q288926|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q291259|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q305251|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q319615|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321640|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321646|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321682|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321693|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321699|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321711|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321902|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321908|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321958|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q321966|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q330888|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q372094|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q376457|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q379369|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q387570|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392109|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392151|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392158|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392164|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392171|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392177|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392181|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392193|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392203|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392214|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q392222|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q404445|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405111|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405116|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405130|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405142|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405150|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405154|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405159|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405162|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405169|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405177|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405181|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405194|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405204|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405227|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405231|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405249|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405255|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405258|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405272|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405300|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405321|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405375|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405401|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405408|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405418|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405434|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405455|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405461|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q405488|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q477009|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q477013|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q490191|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q516433|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q524231|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q529880|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q531352|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q531441|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q533988|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q535138|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q535357|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q535836|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q536597|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q537387|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q538056|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q539449|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q539629|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q539935|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q540140|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q540153|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q540331|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q541165|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q541518|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q542187|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q543691|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q543793|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q544046|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q544161|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q546045|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q546852|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q548976|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q550256|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q550257|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q568008|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q568186|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q571168|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q579103|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q579586|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q580180|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q583839|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q588249|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q589186|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q591699|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q593041|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q593306|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q601582|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q606863|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q609864|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614486|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614499|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614511|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614513|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614564|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614571|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614587|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614598|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614608|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614627|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614643|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614653|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614656|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614674|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614783|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614945|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614963|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614971|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614977|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q614993|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615070|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615147|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615153|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615165|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615177|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615188|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615202|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615218|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q615493|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q616916|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q617127|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q628642|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q629501|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q633254|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q633372|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q633384|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q633726|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q633985|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q633990|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q634426|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q636170|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q636449|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q636896|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q638952|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q641976|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q643093|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q643803|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q645175|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q645255|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q646744|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q649825|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q650039|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q653042|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q653448|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q655902|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q656424|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q657281|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q657807|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q657827|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q660774|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q661804|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q662246|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q663855|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q666816|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q669793|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q669873|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q670520|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q670619|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q671200|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q671734|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q674726|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q674951|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q675625|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q676062|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q678865|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q680238|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q680494|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q682545|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q684064|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q684207|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q684362|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q684392|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q687539|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q691866|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q705185|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q727728|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q729479|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q730172|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q730533|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q731845|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q731920|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733058|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733101|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733139|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733203|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733219|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733231|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733271|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733432|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733441|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733469|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733513|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q733530|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q734695|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q735408|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q735437|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q735452|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q735460|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q735477|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q735486|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q736845|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q737457|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q738977|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q739086|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q740348|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q740403|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q741837|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q743435|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q744363|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q744678|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q745417|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q747476|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q748107|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q748609|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q749188|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q749948|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q750425|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q750884|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q763977|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q764190|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q764220|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q765519|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q766577|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q767072|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q768163|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q770747|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q771985|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q772579|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q772855|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q773429|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q773788|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q773976|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q774230|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q776200|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q778955|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q780591|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q781450|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q781941|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q782791|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q790977|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q816271|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q816501|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q817980|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q817990|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q817999|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818005|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818012|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818309|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818430|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818436|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818450|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818456|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818457|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818520|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818522|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818525|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818529|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818531|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818535|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818537|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818539|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818543|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818548|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818551|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818555|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818560|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818569|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818573|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818578|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818587|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q818661|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q819093|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q819107|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q819779|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q819828|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q820042|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q820053|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q820059|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q824643|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q833386|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q838649|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q838843|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q838883|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q838907|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q838915|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q839102|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840463|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840466|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840473|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840478|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840486|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840491|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q840503|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845544|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845555|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845572|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845591|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845601|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845611|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q845642|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q919274|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q919512|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q920213|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q923657|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q925609|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q937214|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q938822|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q956702|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q963579|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q965152|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1062943|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1063745|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1065312|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1067551|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1069018|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1069934|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1097904|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1097916|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1097938|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1097997|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1098024|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1098366|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1102183|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1105418|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1105460|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1117853|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142105|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142109|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142121|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142125|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142128|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142133|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142145|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142158|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142164|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142168|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1142178|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157045|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157049|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157051|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157062|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157073|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157101|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1157523|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1159545|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1159725|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1159734|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161040|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161049|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161060|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161098|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161108|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161118|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161122|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161148|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161622|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161626|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161632|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161637|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161648|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161657|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161660|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161662|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161694|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1161711|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1163772|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1163983|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1166655|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1168293|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1168340|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1168346|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1168448|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1168485|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1217345|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1218266|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221603|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221622|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221637|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221655|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221729|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221824|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221862|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221886|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221919|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1221946|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1222773|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226899|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226903|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226928|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226942|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226948|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226955|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226960|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226968|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226974|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226981|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226986|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226991|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1226998|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227000|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227026|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227034|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227049|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227053|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227062|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227068|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227072|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227080|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227086|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1227180|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1228934|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1228942|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1228965|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1228991|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1233876|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1234111|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1234757|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1234920|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1415684|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1419678|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1421540|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q1470517|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q21979679|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q21979680|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q21979681|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q21979682|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q23720122|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q23721170|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q24938697|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q27225804|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28001507|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28039986|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28095084|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28097487|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28434365|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28472201|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28530596|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28723407|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q28723514|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q45433081|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q59734242|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q59735928|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q59737799|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q59825757|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q108858695|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q131581677|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê"||Q131581679|Dku|"komun li departmena Jurayê, Fransayê" agncgpe89r3irm9a3c3lvxgpul6pi3r 2034060 2034058 2026-05-30T16:15:48Z Wikihez 39702 "navçe" — Navçeyên Xetayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034060 wikitext text/x-wiki Q80561|Dku|"navçe"||Q174341|Dku|"navçe"||Q705180|Dku|"navçe"||Q945375|Dku|"navçe"||Q988324|Dku|"navçe"||Q1012929|Dku|"navçe"||Q2674278|Dku|"navçe"||Q16834782|Dku|"navçe" tpv36cfk5bzhchpf62gn0zsjrdef3zd 2034061 2034060 2026-05-30T16:17:16Z Wikihez 39702 "dewleta tarîxî" — Dewletên dîrokî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034061 wikitext text/x-wiki Q5684|Dku|"dewleta tarîxî"||Q6343|Dku|"dewleta tarîxî"||Q12557|Dku|"dewleta tarîxî"||Q33946|Dku|"dewleta tarîxî"||Q36704|Dku|"dewleta tarîxî"||Q37024|Dku|"dewleta tarîxî"||Q38872|Dku|"dewleta tarîxî"||Q41642|Dku|"dewleta tarîxî"||Q83891|Dku|"dewleta tarîxî"||Q93180|Dku|"dewleta tarîxî"||Q146597|Dku|"dewleta tarîxî"||Q146713|Dku|"dewleta tarîxî"||Q150061|Dku|"dewleta tarîxî"||Q185068|Dku|"dewleta tarîxî"||Q191077|Dku|"dewleta tarîxî"||Q207044|Dku|"dewleta tarîxî"||Q207991|Dku|"dewleta tarîxî"||Q282428|Dku|"dewleta tarîxî"||Q324470|Dku|"dewleta tarîxî"||Q392160|Dku|"dewleta tarîxî"||Q428400|Dku|"dewleta tarîxî"||Q555994|Dku|"dewleta tarîxî"||Q638522|Dku|"dewleta tarîxî"||Q669241|Dku|"dewleta tarîxî"||Q694069|Dku|"dewleta tarîxî"||Q713750|Dku|"dewleta tarîxî"||Q726798|Dku|"dewleta tarîxî"||Q733668|Dku|"dewleta tarîxî"||Q828665|Dku|"dewleta tarîxî"||Q866716|Dku|"dewleta tarîxî"||Q1069007|Dku|"dewleta tarîxî"||Q1322562|Dku|"dewleta tarîxî"||Q2294218|Dku|"dewleta tarîxî"||Q2305337|Dku|"dewleta tarîxî"||Q3175929|Dku|"dewleta tarîxî"||Q4461035|Dku|"dewleta tarîxî"||Q4765802|Dku|"dewleta tarîxî"||Q6998817|Dku|"dewleta tarîxî"||Q7043460|Dku|"dewleta tarîxî"||Q17526620|Dku|"dewleta tarîxî"||Q23037160|Dku|"dewleta tarîxî"||Q63158027|Dku|"dewleta tarîxî" dfbhctvdsj4vc03s21zo43517b6ezet 2034062 2034061 2026-05-30T16:22:28Z Wikihez 39702 "gund" — Gundên kurdên Anatoliyaya Navîn ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034062 wikitext text/x-wiki Q1888418|Dku|"gund"||Q1888431|Dku|"gund"||Q1888443|Dku|"gund"||Q1888462|Dku|"gund"||Q1888472|Dku|"gund"||Q1888477|Dku|"gund"||Q1888485|Dku|"gund"||Q1888517|Dku|"gund"||Q1888536|Dku|"gund"||Q1888606|Dku|"gund"||Q1888618|Dku|"gund"||Q1888666|Dku|"gund"||Q1889552|Dku|"gund"||Q1889566|Dku|"gund"||Q1889609|Dku|"gund"||Q1889739|Dku|"gund"||Q1889769|Dku|"gund"||Q1889892|Dku|"gund"||Q1889924|Dku|"gund"||Q1889938|Dku|"gund"||Q1889955|Dku|"gund"||Q1889970|Dku|"gund"||Q1889986|Dku|"gund"||Q3671590|Dku|"gund"||Q3671608|Dku|"gund"||Q3674345|Dku|"gund"||Q4812678|Dku|"gund"||Q4816852|Dku|"gund"||Q6010229|Dku|"gund"||Q6379016|Dku|"gund"||Q6448497|Dku|"gund"||Q6913142|Dku|"gund"||Q6916661|Dku|"gund"||Q6965720|Dku|"gund"||Q6976777|Dku|"gund"||Q6976799|Dku|"gund"||Q7047041|Dku|"gund"||Q7057605|Dku|"gund"||Q7066953|Dku|"gund"||Q7672871|Dku|"gund"||Q8049132|Dku|"gund"||Q8053367|Dku|"gund"||Q10731253|Dku|"gund"||Q10731758|Dku|"gund"||Q10737695|Dku|"gund"||Q10741678|Dku|"gund"||Q13176682|Dku|"gund"||Q20608311|Dku|"gund"||Q20610590|Dku|"gund"||Q61068824|Dku|"gund" n58ham8rp86e4dq5oh7d2uf9orgys4o 2034063 2034062 2026-05-30T16:24:43Z Wikihez 39702 "gundê Osmaniyê" — Gundên Osmaniyê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034063 wikitext text/x-wiki Q3866787|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q4825640|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q4825677|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q4826209|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6042879|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6469756|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6477030|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6492710|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6517927|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6527145|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6533147|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6581035|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6582881|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6720541|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6761669|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6838365|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q6856589|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10731432|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10732015|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10754544|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10754599|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10760016|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10801538|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q10839521|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q11839283|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q20472083|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q65405782|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q65406040|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q65406170|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q65406218|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q65406385|Dku|"gundê Osmaniyê"||Q65406426|Dku|"gundê Osmaniyê" 3ltndia6zz1a3rtnklk2cc7gj3nxi5v 2034064 2034063 2026-05-30T16:27:22Z Wikihez 39702 "tax li Xetayê" — Hatay ilinin mahalleleri ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034064 wikitext text/x-wiki Q1025112|Dku|"tax li Xetayê"||Q1251474|Dku|"tax li Xetayê"||Q1562325|Dku|"tax li Xetayê"||Q1890897|Dku|"tax li Xetayê"||Q2220330|Dku|"tax li Xetayê"||Q2674113|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233246|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233841|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233861|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233874|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233881|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233889|Dku|"tax li Xetayê"||Q3233902|Dku|"tax li Xetayê"||Q4700511|Dku|"tax li Xetayê"||Q4701589|Dku|"tax li Xetayê"||Q4701871|Dku|"tax li Xetayê"||Q4818472|Dku|"tax li Xetayê"||Q4818677|Dku|"tax li Xetayê"||Q4822245|Dku|"tax li Xetayê"||Q4829533|Dku|"tax li Xetayê"||Q5999103|Dku|"tax li Xetayê"||Q6012626|Dku|"tax li Xetayê"||Q6016352|Dku|"tax li Xetayê"||Q6024157|Dku|"tax li Xetayê"||Q6043667|Dku|"tax li Xetayê"||Q6046069|Dku|"tax li Xetayê"||Q6056206|Dku|"tax li Xetayê"||Q6058772|Dku|"tax li Xetayê"||Q6062460|Dku|"tax li Xetayê"||Q6067460|Dku|"tax li Xetayê"||Q6368108|Dku|"tax li Xetayê"||Q6368965|Dku|"tax li Xetayê"||Q6444959|Dku|"tax li Xetayê"||Q6449294|Dku|"tax li Xetayê"||Q6454888|Dku|"tax li Xetayê"||Q6465824|Dku|"tax li Xetayê"||Q6476964|Dku|"tax li Xetayê"||Q6479485|Dku|"tax li Xetayê"||Q6509305|Dku|"tax li Xetayê"||Q6513460|Dku|"tax li Xetayê"||Q6518573|Dku|"tax li Xetayê"||Q6523160|Dku|"tax li Xetayê"||Q6529683|Dku|"tax li Xetayê"||Q6533448|Dku|"tax li Xetayê"||Q6549847|Dku|"tax li Xetayê"||Q6551286|Dku|"tax li Xetayê"||Q6554130|Dku|"tax li Xetayê"||Q6557889|Dku|"tax li Xetayê"||Q6560361|Dku|"tax li Xetayê"||Q6566692|Dku|"tax li Xetayê"||Q6572689|Dku|"tax li Xetayê"||Q6578553|Dku|"tax li Xetayê"||Q6578814|Dku|"tax li Xetayê"||Q6581054|Dku|"tax li Xetayê"||Q6582753|Dku|"tax li Xetayê"||Q6583288|Dku|"tax li Xetayê"||Q6583452|Dku|"tax li Xetayê"||Q6584564|Dku|"tax li Xetayê"||Q6586885|Dku|"tax li Xetayê"||Q6587021|Dku|"tax li Xetayê"||Q6587157|Dku|"tax li Xetayê"||Q6590444|Dku|"tax li Xetayê"||Q6600370|Dku|"tax li Xetayê"||Q6603559|Dku|"tax li Xetayê"||Q6607448|Dku|"tax li Xetayê"||Q6610445|Dku|"tax li Xetayê"||Q6627805|Dku|"tax li Xetayê"||Q6635498|Dku|"tax li Xetayê"||Q6637317|Dku|"tax li Xetayê"||Q6638276|Dku|"tax li Xetayê"||Q6648603|Dku|"tax li Xetayê"||Q6656210|Dku|"tax li Xetayê"||Q6660377|Dku|"tax li Xetayê"||Q6665003|Dku|"tax li Xetayê"||Q6666143|Dku|"tax li Xetayê"||Q6670526|Dku|"tax li Xetayê"||Q6684199|Dku|"tax li Xetayê"||Q6705718|Dku|"tax li Xetayê"||Q6722521|Dku|"tax li Xetayê"||Q6724038|Dku|"tax li Xetayê"||Q6736234|Dku|"tax li Xetayê"||Q6762802|Dku|"tax li Xetayê"||Q6764455|Dku|"tax li Xetayê"||Q6767728|Dku|"tax li Xetayê"||Q6770599|Dku|"tax li Xetayê"||Q6782940|Dku|"tax li Xetayê"||Q6791793|Dku|"tax li Xetayê"||Q6823176|Dku|"tax li Xetayê"||Q6840156|Dku|"tax li Xetayê"||Q6851991|Dku|"tax li Xetayê"||Q6859468|Dku|"tax li Xetayê"||Q6878094|Dku|"tax li Xetayê"||Q6895391|Dku|"tax li Xetayê"||Q6901805|Dku|"tax li Xetayê"||Q6904396|Dku|"tax li Xetayê"||Q6905381|Dku|"tax li Xetayê"||Q6912425|Dku|"tax li Xetayê"||Q6948236|Dku|"tax li Xetayê"||Q6949857|Dku|"tax li Xetayê"||Q6961304|Dku|"tax li Xetayê"||Q7447604|Dku|"tax li Xetayê"||Q7649905|Dku|"tax li Xetayê"||Q7820380|Dku|"tax li Xetayê"||Q8082473|Dku|"tax li Xetayê"||Q10730690|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731110|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731220|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731224|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731260|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731264|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731291|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731324|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731435|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731520|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731525|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731605|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731689|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731695|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731700|Dku|"tax li Xetayê"||Q10731828|Dku|"tax li Xetayê"||Q10732010|Dku|"tax li Xetayê"||Q10732272|Dku|"tax li Xetayê"||Q10732313|Dku|"tax li Xetayê"||Q10733530|Dku|"tax li Xetayê"||Q10734474|Dku|"tax li Xetayê"||Q10734989|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735240|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735324|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735325|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735341|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735391|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735926|Dku|"tax li Xetayê"||Q10735949|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736196|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736389|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736451|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736535|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736595|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736723|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736753|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736790|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736791|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736797|Dku|"tax li Xetayê"||Q10736979|Dku|"tax li Xetayê"||Q10737140|Dku|"tax li Xetayê"||Q10737271|Dku|"tax li Xetayê"||Q10737459|Dku|"tax li Xetayê"||Q10737479|Dku|"tax li Xetayê"||Q10737712|Dku|"tax li Xetayê"||Q10738381|Dku|"tax li Xetayê"||Q10738557|Dku|"tax li Xetayê"||Q10738567|Dku|"tax li Xetayê"||Q10739231|Dku|"tax li Xetayê"||Q10739580|Dku|"tax li Xetayê"||Q10740161|Dku|"tax li Xetayê"||Q10740245|Dku|"tax li Xetayê"||Q10740492|Dku|"tax li Xetayê"||Q10740878|Dku|"tax li Xetayê"||Q10740966|Dku|"tax li Xetayê"||Q10741001|Dku|"tax li Xetayê"||Q10741024|Dku|"tax li Xetayê"||Q10741590|Dku|"tax li Xetayê"||Q10742956|Dku|"tax li Xetayê"||Q10742957|Dku|"tax li Xetayê"||Q10743004|Dku|"tax li Xetayê"||Q10743036|Dku|"tax li Xetayê"||Q10744125|Dku|"tax li Xetayê"||Q10745288|Dku|"tax li Xetayê"||Q10745291|Dku|"tax li Xetayê"||Q10748876|Dku|"tax li Xetayê"||Q10751115|Dku|"tax li Xetayê"||Q10753155|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754152|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754187|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754238|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754245|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754289|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754358|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754362|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754388|Dku|"tax li Xetayê"||Q10754562|Dku|"tax li Xetayê"||Q10756426|Dku|"tax li Xetayê"||Q10756798|Dku|"tax li Xetayê"||Q10756838|Dku|"tax li Xetayê"||Q10758486|Dku|"tax li Xetayê"||Q10758701|Dku|"tax li Xetayê"||Q10759887|Dku|"tax li Xetayê"||Q10759909|Dku|"tax li Xetayê"||Q10760101|Dku|"tax li Xetayê"||Q10760957|Dku|"tax li Xetayê"||Q10760973|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763556|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763592|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763618|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763667|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763745|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763775|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763793|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763802|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763861|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763879|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763899|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763904|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763914|Dku|"tax li Xetayê"||Q10763945|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764058|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764091|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764095|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764165|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764183|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764187|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764211|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764213|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764233|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764245|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764449|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764505|Dku|"tax li Xetayê"||Q10764544|Dku|"tax li Xetayê"||Q10765116|Dku|"tax li Xetayê"||Q10765247|Dku|"tax li Xetayê"||Q10765946|Dku|"tax li Xetayê"||Q10766127|Dku|"tax li Xetayê"||Q10767542|Dku|"tax li Xetayê"||Q10769857|Dku|"tax li Xetayê"||Q10771282|Dku|"tax li Xetayê"||Q10772830|Dku|"tax li Xetayê"||Q10775474|Dku|"tax li Xetayê"||Q10775545|Dku|"tax li Xetayê"||Q10775546|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776068|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776069|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776173|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776396|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776563|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776730|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776867|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776903|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776977|Dku|"tax li Xetayê"||Q10776983|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777223|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777230|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777280|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777325|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777333|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777403|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777410|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777686|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777724|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777767|Dku|"tax li Xetayê"||Q10777990|Dku|"tax li Xetayê"||Q10778162|Dku|"tax li Xetayê"||Q10778442|Dku|"tax li Xetayê"||Q10778464|Dku|"tax li Xetayê"||Q10778626|Dku|"tax li Xetayê"||Q10779088|Dku|"tax li Xetayê"||Q10780233|Dku|"tax li Xetayê"||Q10780512|Dku|"tax li Xetayê"||Q10780792|Dku|"tax li Xetayê"||Q10780971|Dku|"tax li Xetayê"||Q10781181|Dku|"tax li Xetayê"||Q10781386|Dku|"tax li Xetayê"||Q10781666|Dku|"tax li Xetayê"||Q10781681|Dku|"tax li Xetayê"||Q10781702|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782072|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782080|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782230|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782567|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782569|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782577|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782855|Dku|"tax li Xetayê"||Q10782879|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783191|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783259|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783409|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783459|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783516|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783523|Dku|"tax li Xetayê"||Q10783612|Dku|"tax li Xetayê"||Q10789637|Dku|"tax li Xetayê"||Q10791170|Dku|"tax li Xetayê"||Q10791423|Dku|"tax li Xetayê"||Q10792000|Dku|"tax li Xetayê"||Q10792032|Dku|"tax li Xetayê"||Q10792386|Dku|"tax li Xetayê"||Q10792564|Dku|"tax li Xetayê"||Q10793147|Dku|"tax li Xetayê"||Q10795234|Dku|"tax li Xetayê"||Q10795446|Dku|"tax li Xetayê"||Q10795447|Dku|"tax li Xetayê"||Q10796296|Dku|"tax li Xetayê"||Q10797316|Dku|"tax li Xetayê"||Q10802450|Dku|"tax li Xetayê"||Q10803514|Dku|"tax li Xetayê"||Q10803553|Dku|"tax li Xetayê"||Q10803592|Dku|"tax li Xetayê"||Q10803599|Dku|"tax li Xetayê"||Q10804395|Dku|"tax li Xetayê"||Q10804396|Dku|"tax li Xetayê"||Q10804398|Dku|"tax li Xetayê"||Q10811419|Dku|"tax li Xetayê"||Q10812363|Dku|"tax li Xetayê"||Q10818238|Dku|"tax li Xetayê"||Q10818282|Dku|"tax li Xetayê"||Q10818531|Dku|"tax li Xetayê"||Q10818774|Dku|"tax li Xetayê"||Q10819224|Dku|"tax li Xetayê"||Q10819251|Dku|"tax li Xetayê"||Q10819877|Dku|"tax li Xetayê"||Q10819882|Dku|"tax li Xetayê"||Q10820007|Dku|"tax li Xetayê"||Q10820106|Dku|"tax li Xetayê"||Q10822043|Dku|"tax li Xetayê"||Q10822078|Dku|"tax li Xetayê"||Q10822090|Dku|"tax li Xetayê"||Q10822133|Dku|"tax li Xetayê"||Q10822161|Dku|"tax li Xetayê"||Q10823094|Dku|"tax li Xetayê"||Q10823129|Dku|"tax li Xetayê"||Q10823194|Dku|"tax li Xetayê"||Q10823957|Dku|"tax li Xetayê"||Q10824123|Dku|"tax li Xetayê"||Q10824140|Dku|"tax li Xetayê"||Q10824227|Dku|"tax li Xetayê"||Q10824557|Dku|"tax li Xetayê"||Q10827162|Dku|"tax li Xetayê"||Q10827424|Dku|"tax li Xetayê"||Q10827635|Dku|"tax li Xetayê"||Q10827729|Dku|"tax li Xetayê"||Q10830047|Dku|"tax li Xetayê"||Q10830081|Dku|"tax li Xetayê"||Q10831332|Dku|"tax li Xetayê"||Q10832061|Dku|"tax li Xetayê"||Q10832219|Dku|"tax li Xetayê"||Q10832220|Dku|"tax li Xetayê"||Q10832237|Dku|"tax li Xetayê"||Q10832409|Dku|"tax li Xetayê"||Q10836845|Dku|"tax li Xetayê"||Q10836848|Dku|"tax li Xetayê"||Q10836941|Dku|"tax li Xetayê"||Q10836972|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837058|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837339|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837397|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837433|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837448|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837537|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837554|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837566|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837578|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837600|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837664|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837690|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837700|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837770|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837773|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837808|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837834|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837837|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837904|Dku|"tax li Xetayê"||Q10837948|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838280|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838482|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838530|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838678|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838765|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838773|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838799|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838828|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838967|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838976|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838977|Dku|"tax li Xetayê"||Q10838995|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839014|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839032|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839088|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839093|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839095|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839189|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839227|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839296|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839406|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839536|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839593|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839610|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839625|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839817|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839828|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839847|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839931|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839934|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839992|Dku|"tax li Xetayê"||Q10839999|Dku|"tax li Xetayê"||Q10842599|Dku|"tax li Xetayê"||Q10842673|Dku|"tax li Xetayê"||Q10842768|Dku|"tax li Xetayê"||Q11839082|Dku|"tax li Xetayê"||Q11840296|Dku|"tax li Xetayê"||Q16365805|Dku|"tax li Xetayê"||Q16369876|Dku|"tax li Xetayê"||Q16379099|Dku|"tax li Xetayê"||Q16381577|Dku|"tax li Xetayê"||Q16383482|Dku|"tax li Xetayê"||Q16385952|Dku|"tax li Xetayê"||Q16387663|Dku|"tax li Xetayê"||Q16387965|Dku|"tax li Xetayê"||Q16392311|Dku|"tax li Xetayê"||Q16392621|Dku|"tax li Xetayê"||Q16392640|Dku|"tax li Xetayê"||Q16393382|Dku|"tax li Xetayê"||Q16394235|Dku|"tax li Xetayê"||Q16397465|Dku|"tax li Xetayê"||Q16397470|Dku|"tax li Xetayê"||Q16397581|Dku|"tax li Xetayê"||Q16397673|Dku|"tax li Xetayê"||Q16398538|Dku|"tax li Xetayê"||Q16398908|Dku|"tax li Xetayê"||Q16399523|Dku|"tax li Xetayê"||Q16401039|Dku|"tax li Xetayê"||Q16401059|Dku|"tax li Xetayê"||Q16401624|Dku|"tax li Xetayê"||Q18458855|Dku|"tax li Xetayê"||Q18458876|Dku|"tax li Xetayê"||Q18460603|Dku|"tax li Xetayê"||Q18461532|Dku|"tax li Xetayê"||Q20473021|Dku|"tax li Xetayê"||Q20473906|Dku|"tax li Xetayê"||Q20474010|Dku|"tax li Xetayê"||Q20476527|Dku|"tax li Xetayê"||Q20476719|Dku|"tax li Xetayê"||Q20476910|Dku|"tax li Xetayê"||Q20477004|Dku|"tax li Xetayê"||Q21524051|Dku|"tax li Xetayê"||Q21524181|Dku|"tax li Xetayê"||Q21524910|Dku|"tax li Xetayê"||Q21524917|Dku|"tax li Xetayê"||Q21525125|Dku|"tax li Xetayê"||Q21525126|Dku|"tax li Xetayê"||Q21526341|Dku|"tax li Xetayê"||Q21526352|Dku|"tax li Xetayê"||Q21526358|Dku|"tax li Xetayê"||Q21526489|Dku|"tax li Xetayê"||Q21527248|Dku|"tax li Xetayê"||Q21527339|Dku|"tax li Xetayê"||Q21527350|Dku|"tax li Xetayê"||Q21528401|Dku|"tax li Xetayê"||Q21528406|Dku|"tax li Xetayê"||Q49100745|Dku|"tax li Xetayê"||Q49277469|Dku|"tax li Xetayê"||Q61071950|Dku|"tax li Xetayê"||Q97226920|Dku|"tax li Xetayê"||Q97230878|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384353|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384354|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384356|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384357|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384358|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384359|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384360|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384361|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384363|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384364|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384365|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384366|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384367|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384368|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384369|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384371|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384372|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384373|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384374|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384375|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384376|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384377|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384378|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384379|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384380|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384381|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384383|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384384|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384385|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384386|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384388|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384389|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384390|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384391|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384392|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384393|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384395|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384396|Dku|"tax li Xetayê"||Q109384398|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385638|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385640|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385644|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385645|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385648|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385651|Dku|"tax li Xetayê"||Q109385652|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386018|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386019|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386021|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386023|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386024|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386027|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386028|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386030|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386031|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386032|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386033|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386035|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386036|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386037|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386038|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386041|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386042|Dku|"tax li Xetayê"||Q109386043|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387731|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387742|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387753|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387756|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387757|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387758|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387759|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387760|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387761|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387765|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387766|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387767|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387768|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387769|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387770|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387771|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387772|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387773|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387774|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387775|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387776|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387777|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387778|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387779|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387780|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387781|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387782|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387783|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387784|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387785|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387786|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387787|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387788|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387789|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387790|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387791|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387792|Dku|"tax li Xetayê"||Q109387793|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389580|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389581|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389582|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389583|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389584|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389591|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389592|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389594|Dku|"tax li Xetayê"||Q109389595|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393543|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393544|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393545|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393551|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393554|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393555|Dku|"tax li Xetayê"||Q109393557|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394098|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394630|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394631|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394632|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394633|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394634|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394635|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394640|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394642|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394645|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394646|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394648|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394649|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394650|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394651|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394652|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394653|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394654|Dku|"tax li Xetayê"||Q109394655|Dku|"tax li Xetayê"||Q109961844|Dku|"tax li Xetayê"||Q109961883|Dku|"tax li Xetayê"||Q109961923|Dku|"tax li Xetayê"||Q109961927|Dku|"tax li Xetayê"||Q109961935|Dku|"tax li Xetayê" b6mcv4np77kxy6zs9kf8cvpmiguju13 2034065 2034064 2026-05-30T16:31:22Z Wikihez 39702 "dewleta xiristiyan a tarîxî" — Dewletên xiristiyan ên berê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034065 wikitext text/x-wiki Q12544|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q42585|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q55502|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q105313|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q139377|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q147909|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q153015|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q171150|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q173065|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q190967|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q237234|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q241748|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q577867|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî"||Q2980623|Dku|"dewleta xiristiyan a tarîxî" jkpsgbzg4ac5sxb0kgdrauicrsldnf6 2034066 2034065 2026-05-30T16:33:28Z Wikihez 39702 "wîlayeta Îrlendayê" — Parêzgehên Îrlendayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034066 wikitext text/x-wiki Q107397|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q162475|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q169923|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q173332|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q173500|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q178283|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q178626|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q179325|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q179424|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q179437|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q180231|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q181862|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q181882|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q182591|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q182633|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q183539|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q183544|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q183551|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q184445|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q184469|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q184599|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q184618|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q184760|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q186220|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q187402|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q189592|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q190678|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q190684|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q192208|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q192229|Dku|"wîlayeta Îrlendayê"||Q192761|Dku|"wîlayeta Îrlendayê" 4dq2ajfq14d2wmk8k68wocy756xds98 2034068 2034066 2026-05-30T16:34:47Z Wikihez 39702 "Siyasetmedar li Tirkiyeyê" — Siyasetmedarên Tirkiyeyê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034068 wikitext text/x-wiki Q125342|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q249206|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q297516|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q317918|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q351674|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q358771|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q379853|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q379870|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q464682|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q466180|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q524109|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q1206951|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q1382433|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q2471543|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q2947184|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q3674411|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q3676683|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q3876358|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q4696212|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q4710269|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q4881622|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q5993465|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q6022735|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q6045164|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q6050733|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q6080205|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q6505627|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q6967387|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q7002699|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q7457088|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q8078952|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q13176729|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q15895204|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q17466822|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q20470615|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q20890342|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q21524883|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q21528341|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q55437281|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q56173976|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q94661436|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q105817008|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê"||Q116587055|Dku|"Siyasetmedar li Tirkiyeyê" ndodh71bzt9zf845g9xf38imt6qx3kf 2034069 2034068 2026-05-30T16:36:48Z Wikihez 39702 "herêma Almanyayê ya îdarî" — Herêmên îdarî yên Almanyayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034069 wikitext text/x-wiki Q7920|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q7923|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q7924|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q7926|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q7927|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q8165|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q8167|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q8170|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q8172|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10547|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10551|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10554|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10555|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10557|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10559|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî"||Q10562|Dku|"herêma Almanyayê ya îdarî" i0vwef0y645udccql31klwg7eb76smj 2034070 2034069 2026-05-30T16:38:36Z Wikihez 39702 "gund li Çinar, Diyarbekirê" — Gundên Çinarê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034070 wikitext text/x-wiki Q3673067|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q3673608|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6467326|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6545722|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6553365|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6582132|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6589767|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6720852|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6736039|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6795276|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6849501|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6854487|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6956557|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6968790|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6971068|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6980976|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q6983276|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q10736766|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q85952559|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê"||Q105582036|Dku|"gund li Çinar, Diyarbekirê" ae0y39rkz96amx0xj3qr43vqse1brp3 2034071 2034070 2026-05-30T16:40:49Z Wikihez 39702 "gund li Adiyemanê" — Gundên Adiyemanê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034071 wikitext text/x-wiki Q4831785|Dku|"gund li Adiyemanê"||Q6917165|Dku|"gund li Adiyemanê"||Q6958019|Dku|"gund li Adiyemanê"||Q13175482|Dku|"gund li Adiyemanê" 196ht15cdcbs0xdnd9jajbyzap4jytk 2034072 2034071 2026-05-30T16:42:33Z Wikihez 39702 "koma muzîkê ya kurd" — Komên muzîkê yên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034072 wikitext text/x-wiki Q1779763|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975705|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975747|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975770|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975790|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975837|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975853|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975871|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975936|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975957|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6975998|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6976022|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q6976043|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q7054277|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q7066545|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q13175773|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q20610991|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q31790850|Dku|"koma muzîkê ya kurd"||Q61069007|Dku|"koma muzîkê ya kurd" swg8jrov3f9t3etyftfnr3qydnvxv1u 2034073 2034072 2026-05-30T16:43:56Z Wikihez 39702 "muzîkvanê kurd" — Muzîkvanên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034073 wikitext text/x-wiki Q509787|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q563584|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q826962|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q1895729|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q3666326|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q5990161|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q6912441|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q6992829|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q13176315|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q15614125|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q20611430|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q101568845|Dku|"muzîkvanê kurd"||Q115533689|Dku|"muzîkvanê kurd" mxqcjxpw18nia4rxxlucc2yqasxsdq7 2034075 2034073 2026-05-30T16:45:32Z Wikihez 39702 "malbata zimanî" — Malbatên zimanan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034075 wikitext text/x-wiki Q19814|Dku|"malbata zimanî"||Q23492|Dku|"malbata zimanî"||Q25295|Dku|"malbata zimanî"||Q33010|Dku|"malbata zimanî"||Q33136|Dku|"malbata zimanî"||Q33738|Dku|"malbata zimanî"||Q106085|Dku|"malbata zimanî"||Q156877|Dku|"malbata zimanî"||Q747547|Dku|"malbata zimanî"||Q12237297|Dku|"malbata zimanî"||Q13176430|Dku|"malbata zimanî" oub3ydjbtnfcbxw9n1gjyiqvag15bov 2034077 2034075 2026-05-30T16:47:48Z Wikihez 39702 "kanala televîzyonê ya kurdî" — Kanalên televîzyonê yên kurdî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034077 wikitext text/x-wiki Q1480701|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q1551644|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q2061421|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q2661472|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3667335|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3673747|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3673775|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3673808|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3674193|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3675530|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3675674|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q3678633|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q6072983|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q6752987|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q6766835|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q6939625|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q6941466|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q6979465|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q7002482|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q7040911|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q10963831|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q10988134|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q11102767|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q11155420|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q11160038|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q11204961|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q15693758|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q16959383|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q20962411|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q21105155|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q110438394|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî"||Q111046839|Dku|"kanala televîzyonê ya kurdî" q0f2909pj649mawayjox34bbpi29swk 2034078 2034077 2026-05-30T16:52:02Z Wikihez 39702 "partiya siyasî li Tirkiyeyê" — Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034078 wikitext text/x-wiki Q282473|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q645397|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q771163|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q809719|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q938161|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q1342383|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q1502746|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q1571253|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q3674959|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q6086205|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q6794940|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q6926629|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q19341987|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q61076978|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê"||Q106876896|Dku|"partiya siyasî li Tirkiyeyê" lac3wlz64k15f85j3c5rsrofzt48v9x 2034079 2034078 2026-05-30T16:53:06Z Wikihez 39702 "Partiya siyasî" — Partiyên siyasî li gorî welatan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034079 wikitext text/x-wiki Q13124|Dku|"Partiya siyasî"||Q49762|Dku|"Partiya siyasî"||Q49768|Dku|"Partiya siyasî"||Q179111|Dku|"Partiya siyasî"||Q269316|Dku|"Partiya siyasî"||Q385258|Dku|"Partiya siyasî"||Q785078|Dku|"Partiya siyasî"||Q1266099|Dku|"Partiya siyasî"||Q1282507|Dku|"Partiya siyasî"||Q1344670|Dku|"Partiya siyasî"||Q2749860|Dku|"Partiya siyasî"||Q2866334|Dku|"Partiya siyasî"||Q3291634|Dku|"Partiya siyasî"||Q3674973|Dku|"Partiya siyasî"||Q4121864|Dku|"Partiya siyasî"||Q6410325|Dku|"Partiya siyasî"||Q6538002|Dku|"Partiya siyasî"||Q7007035|Dku|"Partiya siyasî"||Q7007186|Dku|"Partiya siyasî"||Q7008851|Dku|"Partiya siyasî"||Q11940302|Dku|"Partiya siyasî"||Q11940339|Dku|"Partiya siyasî"||Q17068413|Dku|"Partiya siyasî" bbm93fmfx6n6y4teatq3z387py7cf3w 2034080 2034079 2026-05-30T16:53:31Z Wikihez 39702 "partiya siyasî" — Partiyên siyasî li gorî welatan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034080 wikitext text/x-wiki Q13124|Dku|"partiya siyasî"||Q49762|Dku|"partiya siyasî"||Q49768|Dku|"partiya siyasî"||Q179111|Dku|"partiya siyasî"||Q269316|Dku|"partiya siyasî"||Q385258|Dku|"partiya siyasî"||Q785078|Dku|"partiya siyasî"||Q1266099|Dku|"partiya siyasî"||Q1282507|Dku|"partiya siyasî"||Q1344670|Dku|"partiya siyasî"||Q2749860|Dku|"partiya siyasî"||Q2866334|Dku|"partiya siyasî"||Q3291634|Dku|"partiya siyasî"||Q3674973|Dku|"partiya siyasî"||Q4121864|Dku|"partiya siyasî"||Q6410325|Dku|"partiya siyasî"||Q6538002|Dku|"partiya siyasî"||Q7007035|Dku|"partiya siyasî"||Q7007186|Dku|"partiya siyasî"||Q7008851|Dku|"partiya siyasî"||Q11940302|Dku|"partiya siyasî"||Q11940339|Dku|"partiya siyasî"||Q17068413|Dku|"partiya siyasî" 952x8dueepffc3k468n4uenbnlnfl0o 2034083 2034080 2026-05-30T16:57:53Z Wikihez 39702 "siyasetmedarê/a kurd" — Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034083 wikitext text/x-wiki Q614861|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q616137|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q3128097|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q3675426|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6041196|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6057405|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6943336|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7070215|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q8080027|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q11193335|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q20476246|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q20476291|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q20476411|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q25476922|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q31188542|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q65406119|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q76744709|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q97321205|Dku|"siyasetmedarê/a kurd" by1eykeh4gf9dd6ttiqpmntc7t06fle 2034084 2034083 2026-05-30T16:59:03Z Wikihez 39702 "rêzefîlma amerîkî" — Rêzefîlmên amerîkî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034084 wikitext text/x-wiki Q1092|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q23605|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q28537|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q39037|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q80044|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q323335|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q471002|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q832040|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q964677|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q2080272|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q2668662|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q7099650|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q16913682|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q47500433|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q87131973|Dku|"rêzefîlma amerîkî"||Q110652727|Dku|"rêzefîlma amerîkî" 2fywtiymg6ywgyuph8pdz6rh58to4ip 2034085 2034084 2026-05-30T17:00:11Z Wikihez 39702 "şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî" — Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034085 wikitext text/x-wiki Q1079|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q11572|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q23673|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q217679|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q647296|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q967812|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q1489034|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî"||Q65064444|Dku|"şova televîzyonê ya amerîkî bi zimanê înglizî" 8as7ilz70m1iynp6p5m64h3ogw7iryq 2034086 2034085 2026-05-30T17:02:34Z Wikihez 39702 "siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê" — Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034086 wikitext text/x-wiki Q982410|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q4682460|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q5892168|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q6912622|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q6912669|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q28343283|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q56704276|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q105670831|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê"||Q113012175|Dku|"siyasetmedarê/a Partiya Demokrat a Kurdistanê" pqgos6wd2rm9qvqhhwz2p3c8g8xjlku 2034087 2034086 2026-05-30T17:03:38Z Wikihez 39702 "siyasetmedarê/a kurd" — Siyasetmedarên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034087 wikitext text/x-wiki Q77684|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q124581|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q259361|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q299732|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q462751|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q616134|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q804492|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q808173|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q1337648|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q1917386|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q2238704|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q3666369|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q3673793|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q4115994|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q4451757|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q4665648|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q5744191|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6043629|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6584750|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6669371|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6905680|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6905864|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6931542|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6943194|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6950343|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6972107|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6988061|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6989543|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q6990715|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7001834|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7003774|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7003798|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7015962|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7021287|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7043943|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7044034|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7068912|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7282687|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q7399915|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q12868780|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q13175477|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q13175997|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q13176019|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q13176827|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q15075683|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q17410819|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q17496613|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q20610594|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q20631209|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q26241486|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q28861002|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q29961583|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q61069358|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q63975157|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q75621766|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q85977669|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q87201517|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q90149926|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q97255905|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q97388954|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q97894361|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q106182367|Dku|"siyasetmedarê/a kurd"||Q138318290|Dku|"siyasetmedarê/a kurd" db9wyky7naqrqonlx3m1pv648wdog48 2034088 2034087 2026-05-30T17:04:48Z Wikihez 39702 "xwarina bigoşt" — Xwarinên bigoşt ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034088 wikitext text/x-wiki Q179010|Dku|"xwarina bigoşt"||Q271555|Dku|"xwarina bigoşt"||Q344066|Dku|"xwarina bigoşt"||Q382655|Dku|"xwarina bigoşt"||Q470873|Dku|"xwarina bigoşt"||Q564786|Dku|"xwarina bigoşt"||Q1339633|Dku|"xwarina bigoşt"||Q1979684|Dku|"xwarina bigoşt"||Q3668485|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6000956|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6923239|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6924902|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6927204|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6929071|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6934265|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6953139|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6953224|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6960761|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6966450|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6966817|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6969517|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6973765|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6978685|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6987552|Dku|"xwarina bigoşt"||Q6987573|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7000261|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7009333|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7012103|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7015856|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7016597|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7024221|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7031701|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7067744|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7145091|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7167670|Dku|"xwarina bigoşt"||Q7198960|Dku|"xwarina bigoşt"||Q10859394|Dku|"xwarina bigoşt"||Q10990530|Dku|"xwarina bigoşt"||Q11293688|Dku|"xwarina bigoşt"||Q13175684|Dku|"xwarina bigoşt"||Q13175696|Dku|"xwarina bigoşt"||Q13176307|Dku|"xwarina bigoşt"||Q13176799|Dku|"xwarina bigoşt"||Q13176890|Dku|"xwarina bigoşt"||Q15075958|Dku|"xwarina bigoşt"||Q15075959|Dku|"xwarina bigoşt"||Q20607797|Dku|"xwarina bigoşt"||Q20607810|Dku|"xwarina bigoşt"||Q20611144|Dku|"xwarina bigoşt"||Q20655532|Dku|"xwarina bigoşt"||Q118957957|Dku|"xwarina bigoşt" k2m5rlpfloc2c5rodlt9vn3x6wzvlfd 2034089 2034088 2026-05-30T17:06:06Z Wikihez 39702 "komun li departmena Charente, Fransayê" — Komunên departmena Charente ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034089 wikitext text/x-wiki Q285|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q3506|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q3595|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q24337|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q45992|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q134346|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q217173|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q284021|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q286816|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q338566|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q339044|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q368294|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q369245|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q376476|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q378106|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q379001|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q429880|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q430522|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q431693|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q431815|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q520079|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q526148|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q531031|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q537122|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q540457|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q541389|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q567909|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q576421|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q577293|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q581852|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q581881|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q581939|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q589232|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q592608|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q600708|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q602308|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q602667|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q605929|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q612715|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q628359|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q630258|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q635709|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q643425|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q647607|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q649730|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q659713|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q660759|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q661000|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q670129|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q674900|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q681883|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q682247|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q703965|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q730659|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q732998|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q733884|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q740275|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q740615|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q741542|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q742436|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q742582|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q746952|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q748701|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q748974|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q749866|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q750252|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q750400|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q753082|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q773048|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q773353|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q775186|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q780175|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q783325|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q783358|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q785353|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q803763|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q818811|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q829952|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q830975|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q831000|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q831127|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q831271|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q831436|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q835237|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q836553|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q836557|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q837498|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q837510|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q838298|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q899374|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q900620|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q900633|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q901169|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q901184|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q908707|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q918075|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q918122|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q918130|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q919439|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q919466|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q919730|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q920923|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q921712|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q922277|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q924596|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q926506|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q932345|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q934990|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q935975|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q939108|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q939911|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q940758|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q941503|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q946320|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q947102|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q948655|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q955233|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q965525|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q970173|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q970555|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q977177|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q977611|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1094443|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1109918|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1111910|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1118592|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1119880|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1152850|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1152948|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1155774|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1155914|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1166757|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1228307|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1344177|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1344187|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1344199|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1344215|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1344417|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1344459|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1345617|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1345662|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1345682|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1345828|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1345846|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1348259|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1348268|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1348295|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1349334|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1349362|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1349380|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1349444|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1349874|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1349913|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1350258|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1351204|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1351684|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1352364|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1352535|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1361243|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1361868|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1371244|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1377849|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1384639|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1409901|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1409920|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1409954|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1410058|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1410087|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1410410|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1410512|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1415717|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1415777|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436189|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436207|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436227|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436233|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436240|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436247|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436255|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436272|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436284|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436519|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436533|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436542|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436563|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436795|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436802|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436916|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436926|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436939|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436968|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1436991|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437797|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437821|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437857|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437892|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437904|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437913|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437928|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437934|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437944|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1437955|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438009|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438402|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438512|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438672|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438783|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438798|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438912|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438922|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438929|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1438940|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440456|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440463|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440472|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440491|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440499|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440509|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440545|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440558|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440571|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440582|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440654|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1440686|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1441049|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1441060|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1441071|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1441088|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1441103|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1441201|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1450508|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1452522|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1453361|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1454502|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1464344|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1470948|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1598756|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1599128|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1599174|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1599377|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1599390|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1599430|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1600364|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601473|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601527|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601572|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601587|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601863|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601872|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1601883|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1602618|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613619|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613634|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613653|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613689|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613701|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613720|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1613814|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614351|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614369|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614382|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614406|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614419|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614850|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1614870|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1616003|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1617427|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622868|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622909|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622922|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622933|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622945|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622962|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1622973|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623242|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623387|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623393|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623394|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623790|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623812|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623825|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623835|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623856|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623885|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623905|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623919|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1623942|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624062|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624076|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624088|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624241|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624264|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624276|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624285|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624291|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624301|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624305|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624397|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624421|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624573|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624607|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624697|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624775|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624798|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624815|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624827|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624834|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1624916|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1625085|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1625096|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1625105|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1625116|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626381|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626385|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626391|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626394|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626400|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626406|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626411|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626423|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626433|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626484|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626489|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626494|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626500|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626510|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626520|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626527|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626602|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626642|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626728|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1626735|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1635810|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1635828|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1640265|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1644753|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1644764|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q1876611|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q2187425|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q2499768|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q21428106|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q21979639|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q21979640|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q21979642|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q25397806|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q27343364|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q28009454|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q28381881|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q28420599|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q47088364|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q58635368|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q58642314|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q59432068|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q59433050|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q59530800|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q60544458|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q60544537|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q104598107|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q109042341|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q115771557|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê"||Q131581682|Dku|"komun li departmena Charente, Fransayê" kuctmerdt3amisxf2odii5348p0vvob 2034091 2034089 2026-05-30T17:10:24Z Wikihez 39702 "element" — Element ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034091 wikitext text/x-wiki Q556|Dku|"element"||Q560|Dku|"element"||Q568|Dku|"element"||Q569|Dku|"element"||Q618|Dku|"element"||Q623|Dku|"element"||Q627|Dku|"element"||Q629|Dku|"element"||Q650|Dku|"element"||Q654|Dku|"element"||Q658|Dku|"element"||Q660|Dku|"element"||Q663|Dku|"element"||Q670|Dku|"element"||Q674|Dku|"element"||Q677|Dku|"element"||Q682|Dku|"element"||Q688|Dku|"element"||Q703|Dku|"element"||Q706|Dku|"element"||Q708|Dku|"element"||Q713|Dku|"element"||Q716|Dku|"element"||Q722|Dku|"element"||Q725|Dku|"element"||Q731|Dku|"element"||Q737|Dku|"element"||Q740|Dku|"element"||Q743|Dku|"element"||Q744|Dku|"element"||Q751|Dku|"element"||Q753|Dku|"element"||Q758|Dku|"element"||Q861|Dku|"element"||Q867|Dku|"element"||Q877|Dku|"element"||Q880|Dku|"element"||Q895|Dku|"element"||Q897|Dku|"element"||Q925|Dku|"element"||Q932|Dku|"element"||Q938|Dku|"element"||Q941|Dku|"element"||Q942|Dku|"element"||Q979|Dku|"element"||Q1038|Dku|"element"||Q1046|Dku|"element"||Q1053|Dku|"element"||Q1054|Dku|"element"||Q1086|Dku|"element"||Q1087|Dku|"element"||Q1089|Dku|"element"||Q1090|Dku|"element"||Q1094|Dku|"element"||Q1096|Dku|"element"||Q1099|Dku|"element"||Q1108|Dku|"element"||Q1112|Dku|"element"||Q1119|Dku|"element"||Q1123|Dku|"element"||Q1128|Dku|"element"||Q1226|Dku|"element"||Q1232|Dku|"element"||Q1234|Dku|"element"||Q1249|Dku|"element"||Q1252|Dku|"element"||Q1258|Dku|"element"||Q1266|Dku|"element"||Q1272|Dku|"element"||Q1278|Dku|"element"||Q1301|Dku|"element"||Q1302|Dku|"element"||Q1303|Dku|"element"||Q1304|Dku|"element"||Q1857|Dku|"element"||Q1905|Dku|"element"||Q10693|Dku|"element"||Q11344|Dku|"element"||Q192900|Dku|"element"||Q244408|Dku|"element"||Q6978553|Dku|"element"||Q21198401|Dku|"element" bzae4403xbqpv2qe28ys10tvbdmqe3b 2034116 2034091 2026-05-30T17:33:57Z Wikihez 39702 "fêkî" — Fêkî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034116 wikitext text/x-wiki Q89|Dku|"fêkî"||Q434|Dku|"fêkî"||Q10978|Dku|"fêkî"||Q13186|Dku|"fêkî"||Q13187|Dku|"fêkî"||Q13188|Dku|"fêkî"||Q13189|Dku|"fêkî"||Q13191|Dku|"fêkî"||Q35987|Dku|"fêkî"||Q36071|Dku|"fêkî"||Q37153|Dku|"fêkî"||Q37453|Dku|"fêkî"||Q43300|Dku|"fêkî"||Q59798|Dku|"fêkî"||Q68763|Dku|"fêkî"||Q81602|Dku|"fêkî"||Q81671|Dku|"fêkî"||Q131517|Dku|"fêkî"||Q132557|Dku|"fêkî"||Q147316|Dku|"fêkî"||Q149332|Dku|"fêkî"||Q157649|Dku|"fêkî"||Q161920|Dku|"fêkî"||Q165137|Dku|"fêkî"||Q190545|Dku|"fêkî"||Q248582|Dku|"fêkî"||Q296696|Dku|"fêkî"||Q428750|Dku|"fêkî"||Q460517|Dku|"fêkî"||Q602740|Dku|"fêkî"||Q3314483|Dku|"fêkî"||Q3621199|Dku|"fêkî"||Q5074224|Dku|"fêkî"||Q6918188|Dku|"fêkî"||Q6974442|Dku|"fêkî"||Q12252383|Dku|"fêkî"||Q13176560|Dku|"fêkî"||Q15545507|Dku|"fêkî"||Q17507129|Dku|"fêkî"||Q19842373|Dku|"fêkî"||Q30271613|Dku|"fêkî"||Q31790595|Dku|"fêkî" oqhazs773kf48cls1pyq2seh2m1kst1 2034117 2034116 2026-05-30T17:35:10Z Wikihez 39702 "xwarin" — Şitilên pêjgeha kurdî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034117 wikitext text/x-wiki Q19029|Dku|"xwarin"||Q44541|Dku|"xwarin"||Q136922|Dku|"xwarin"||Q192892|Dku|"xwarin"||Q250432|Dku|"xwarin"||Q379831|Dku|"xwarin"||Q586307|Dku|"xwarin"||Q702104|Dku|"xwarin"||Q752388|Dku|"xwarin"||Q818674|Dku|"xwarin"||Q840448|Dku|"xwarin"||Q893318|Dku|"xwarin"||Q900450|Dku|"xwarin"||Q909438|Dku|"xwarin"||Q1031787|Dku|"xwarin"||Q1049425|Dku|"xwarin"||Q1072192|Dku|"xwarin"||Q1113301|Dku|"xwarin"||Q1365891|Dku|"xwarin"||Q1414887|Dku|"xwarin"||Q1432724|Dku|"xwarin"||Q1477592|Dku|"xwarin"||Q1923394|Dku|"xwarin"||Q2023077|Dku|"xwarin"||Q2317875|Dku|"xwarin"||Q2444993|Dku|"xwarin"||Q2601766|Dku|"xwarin"||Q2916235|Dku|"xwarin"||Q2971383|Dku|"xwarin"||Q3668413|Dku|"xwarin"||Q3668429|Dku|"xwarin"||Q3675466|Dku|"xwarin"||Q3676186|Dku|"xwarin"||Q3678059|Dku|"xwarin"||Q4497819|Dku|"xwarin"||Q6029514|Dku|"xwarin"||Q6585936|Dku|"xwarin"||Q6910831|Dku|"xwarin"||Q6913296|Dku|"xwarin"||Q6914834|Dku|"xwarin"||Q6923117|Dku|"xwarin"||Q6923182|Dku|"xwarin"||Q6923208|Dku|"xwarin"||Q6923262|Dku|"xwarin"||Q6923288|Dku|"xwarin"||Q6923319|Dku|"xwarin"||Q6923643|Dku|"xwarin"||Q6930842|Dku|"xwarin"||Q6932783|Dku|"xwarin"||Q6947198|Dku|"xwarin"||Q6949924|Dku|"xwarin"||Q6951044|Dku|"xwarin"||Q6952214|Dku|"xwarin"||Q6956455|Dku|"xwarin"||Q6960349|Dku|"xwarin"||Q6961209|Dku|"xwarin"||Q6961640|Dku|"xwarin"||Q6961673|Dku|"xwarin"||Q6961908|Dku|"xwarin"||Q6964390|Dku|"xwarin"||Q6964412|Dku|"xwarin"||Q6964501|Dku|"xwarin"||Q6967497|Dku|"xwarin"||Q6967512|Dku|"xwarin"||Q6971213|Dku|"xwarin"||Q6971417|Dku|"xwarin"||Q6971708|Dku|"xwarin"||Q6974635|Dku|"xwarin"||Q6975617|Dku|"xwarin"||Q6980604|Dku|"xwarin"||Q6980628|Dku|"xwarin"||Q6982264|Dku|"xwarin"||Q6982284|Dku|"xwarin"||Q6982896|Dku|"xwarin"||Q6986906|Dku|"xwarin"||Q6990488|Dku|"xwarin"||Q6997305|Dku|"xwarin"||Q7000005|Dku|"xwarin"||Q7000033|Dku|"xwarin"||Q7000058|Dku|"xwarin"||Q7003946|Dku|"xwarin"||Q7008532|Dku|"xwarin"||Q7013362|Dku|"xwarin"||Q7013425|Dku|"xwarin"||Q7014585|Dku|"xwarin"||Q7014624|Dku|"xwarin"||Q7015445|Dku|"xwarin"||Q7015989|Dku|"xwarin"||Q7017334|Dku|"xwarin"||Q7020811|Dku|"xwarin"||Q7024013|Dku|"xwarin"||Q7024602|Dku|"xwarin"||Q7024622|Dku|"xwarin"||Q7024672|Dku|"xwarin"||Q7024709|Dku|"xwarin"||Q7027594|Dku|"xwarin"||Q7028875|Dku|"xwarin"||Q7029181|Dku|"xwarin"||Q7029213|Dku|"xwarin"||Q7035922|Dku|"xwarin"||Q7038509|Dku|"xwarin"||Q7038919|Dku|"xwarin"||Q7046270|Dku|"xwarin"||Q7055440|Dku|"xwarin"||Q7057808|Dku|"xwarin"||Q7059306|Dku|"xwarin"||Q7060247|Dku|"xwarin"||Q7065963|Dku|"xwarin"||Q7066009|Dku|"xwarin"||Q7066034|Dku|"xwarin"||Q7066580|Dku|"xwarin"||Q7666782|Dku|"xwarin"||Q12012266|Dku|"xwarin"||Q13176053|Dku|"xwarin"||Q13176054|Dku|"xwarin"||Q13176063|Dku|"xwarin"||Q13176091|Dku|"xwarin"||Q13176150|Dku|"xwarin"||Q13176189|Dku|"xwarin"||Q13176191|Dku|"xwarin"||Q13176395|Dku|"xwarin"||Q13176486|Dku|"xwarin"||Q13176606|Dku|"xwarin"||Q13176765|Dku|"xwarin"||Q13176845|Dku|"xwarin"||Q13176883|Dku|"xwarin"||Q13176884|Dku|"xwarin"||Q13176885|Dku|"xwarin"||Q13967255|Dku|"xwarin"||Q14552200|Dku|"xwarin"||Q15076298|Dku|"xwarin"||Q20607861|Dku|"xwarin"||Q20608643|Dku|"xwarin"||Q20610371|Dku|"xwarin"||Q20611135|Dku|"xwarin"||Q20611222|Dku|"xwarin"||Q20611241|Dku|"xwarin"||Q20611569|Dku|"xwarin"||Q23793187|Dku|"xwarin"||Q25630536|Dku|"xwarin"||Q32360952|Dku|"xwarin"||Q54815990|Dku|"xwarin"||Q99598197|Dku|"xwarin"||Q115507887|Dku|"xwarin" axph12w63atrwo3mlm27tybfyf15j2l 2034120 2034117 2026-05-30T17:43:43Z Wikihez 39702 "wîlayeta Nîjeryayê" — Parêzgehên Nîjeryayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034120 wikitext text/x-wiki Q117714|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê"||Q130626|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê"||Q337514|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê"||Q424388|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê"||Q429908|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê"||Q465842|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê"||Q503936|Dku|"wîlayeta Nîjeryayê" pn6m0ghyo36l1i1m0pd1ice1xpnkb9v 2034121 2034120 2026-05-30T17:45:40Z Wikihez 39702 "herêma Îtalyayê" — Herêmên Îtalyayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034121 wikitext text/x-wiki Q1210|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1216|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1222|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1237|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1243|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1250|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1256|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1263|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1273|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1279|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1280|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1282|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1284|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1438|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1447|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1452|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1458|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1460|Dku|"herêma Îtalyayê"||Q1462|Dku|"herêma Îtalyayê" qb9p736rdse50ipdzsabz1lrd7z743m 2034122 2034121 2026-05-30T17:47:14Z Wikihez 39702 "erdhej" — Erdhej li gorî salan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034122 wikitext text/x-wiki Q43777|Dku|"erdhej"||Q128869|Dku|"erdhej"||Q130754|Dku|"erdhej"||Q212618|Dku|"erdhej"||Q367449|Dku|"erdhej"||Q924948|Dku|"erdhej"||Q3045050|Dku|"erdhej"||Q3236011|Dku|"erdhej"||Q3506205|Dku|"erdhej"||Q3667161|Dku|"erdhej"||Q3667179|Dku|"erdhej"||Q3668393|Dku|"erdhej"||Q3668403|Dku|"erdhej"||Q3673833|Dku|"erdhej"||Q3677888|Dku|"erdhej"||Q3678419|Dku|"erdhej"||Q4346113|Dku|"erdhej"||Q4561897|Dku|"erdhej"||Q4565830|Dku|"erdhej"||Q6961522|Dku|"erdhej"||Q83557758|Dku|"erdhej"||Q122351413|Dku|"erdhej"||Q131692964|Dku|"erdhej" s1ln12pqz00l27sjwlk8nztr68sjuhf 2034123 2034122 2026-05-30T17:49:07Z Wikihez 39702 "gund li Kisant, Baybûrdê" — Gundên Kisantê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034123 wikitext text/x-wiki Q1154815|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1154877|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1154903|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1154910|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1154915|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1154951|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155089|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155174|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155183|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155190|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155242|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155393|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155441|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155595|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155690|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155770|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1155825|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156083|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156098|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156103|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156173|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156371|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156566|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q1156595|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q5276552|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê"||Q6080805|Dku|"gund li Kisant, Baybûrdê" 3ftlvgm5xgbvhcj08le8ywkill54a6v 2034134 2034123 2026-05-30T18:05:12Z Wikihez 39702 "gund li Dutax, Agiriyê" — Gundên Dutaxê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034134 wikitext text/x-wiki Q6443398|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6464193|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6470955|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6506868|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6508854|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6509492|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6509663|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6524881|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6526586|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6533313|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6574747|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6577049|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6581588|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6581696|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6581710|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6581913|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6582185|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6589836|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6619059|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6621856|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6635669|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6640635|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6693957|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6702198|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6726775|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6744693|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6755886|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6762838|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6767402|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6768415|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6775978|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6778288|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6808876|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6810067|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6883093|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6884563|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6884785|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6906062|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q6942353|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q10735910|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q10754167|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q10776757|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q20611419|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q85952407|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê"||Q85952411|Dku|"gund li Dutax, Agiriyê" rtq0uea87w74kdtm36q7k29m8aqnf6f 2034140 2034134 2026-05-30T18:12:45Z Wikihez 39702 "bajar li DYAyê" — Bajarên DYAyê li gorî dewletan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034140 wikitext text/x-wiki Q100|Dku|"bajar li DYAyê"||Q1342|Dku|"bajar li DYAyê"||Q6346|Dku|"bajar li DYAyê"||Q8652|Dku|"bajar li DYAyê"||Q16554|Dku|"bajar li DYAyê"||Q16556|Dku|"bajar li DYAyê"||Q16559|Dku|"bajar li DYAyê"||Q16565|Dku|"bajar li DYAyê"||Q16567|Dku|"bajar li DYAyê"||Q16568|Dku|"bajar li DYAyê"||Q18013|Dku|"bajar li DYAyê"||Q18094|Dku|"bajar li DYAyê"||Q18383|Dku|"bajar li DYAyê"||Q23197|Dku|"bajar li DYAyê"||Q23337|Dku|"bajar li DYAyê"||Q23556|Dku|"bajar li DYAyê"||Q24861|Dku|"bajar li DYAyê"||Q25280|Dku|"bajar li DYAyê"||Q25330|Dku|"bajar li DYAyê"||Q26426|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28180|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28198|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28206|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28218|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28237|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28249|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28260|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28271|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28515|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28603|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28848|Dku|"bajar li DYAyê"||Q29364|Dku|"bajar li DYAyê"||Q29445|Dku|"bajar li DYAyê"||Q33405|Dku|"bajar li DYAyê"||Q33486|Dku|"bajar li DYAyê"||Q33518|Dku|"bajar li DYAyê"||Q35775|Dku|"bajar li DYAyê"||Q37043|Dku|"bajar li DYAyê"||Q37066|Dku|"bajar li DYAyê"||Q38453|Dku|"bajar li DYAyê"||Q38733|Dku|"bajar li DYAyê"||Q39042|Dku|"bajar li DYAyê"||Q39709|Dku|"bajar li DYAyê"||Q40747|Dku|"bajar li DYAyê"||Q41057|Dku|"bajar li DYAyê"||Q41087|Dku|"bajar li DYAyê"||Q42735|Dku|"bajar li DYAyê"||Q43421|Dku|"bajar li DYAyê"||Q43919|Dku|"bajar li DYAyê"||Q44564|Dku|"bajar li DYAyê"||Q49233|Dku|"bajar li DYAyê"||Q49255|Dku|"bajar li DYAyê"||Q49258|Dku|"bajar li DYAyê" 6vc1665b3a0xch0iff801jcoabhatyh 2034142 2034140 2026-05-30T18:14:35Z Wikihez 39702 "gundê Rihayê" — Gundên Rihayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034142 wikitext text/x-wiki Q10764182|Dku|"gundê Rihayê" f8pctgilvm55dnlwu3e29uzebbyodmz 2034143 2034142 2026-05-30T18:14:55Z Wikihez 39702 "gundê Rihayê" — Gundên Rihayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034143 wikitext text/x-wiki Q7054523|Dku|"gundê Rihayê"||Q10731451|Dku|"gundê Rihayê"||Q10764182|Dku|"gundê Rihayê" i13f1m5gel5lgdgs9aic2u4tzx9we06 2034144 2034143 2026-05-30T18:20:20Z Wikihez 39702 "bajar li DYAyê" — Bajarên DYAyê li gorî dewletan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034144 wikitext text/x-wiki Q28271|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28515|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28603|Dku|"bajar li DYAyê"||Q28848|Dku|"bajar li DYAyê"||Q29364|Dku|"bajar li DYAyê"||Q29445|Dku|"bajar li DYAyê"||Q33405|Dku|"bajar li DYAyê"||Q33486|Dku|"bajar li DYAyê"||Q33518|Dku|"bajar li DYAyê"||Q35775|Dku|"bajar li DYAyê"||Q37043|Dku|"bajar li DYAyê"||Q37066|Dku|"bajar li DYAyê"||Q38453|Dku|"bajar li DYAyê"||Q38733|Dku|"bajar li DYAyê"||Q39042|Dku|"bajar li DYAyê"||Q39709|Dku|"bajar li DYAyê"||Q40747|Dku|"bajar li DYAyê"||Q41057|Dku|"bajar li DYAyê"||Q41087|Dku|"bajar li DYAyê"||Q42735|Dku|"bajar li DYAyê"||Q43421|Dku|"bajar li DYAyê"||Q43919|Dku|"bajar li DYAyê"||Q44564|Dku|"bajar li DYAyê"||Q49233|Dku|"bajar li DYAyê"||Q49255|Dku|"bajar li DYAyê"||Q49258|Dku|"bajar li DYAyê" sn6m66t48nm8msstaymlbi0u2cpjcrd 2034145 2034144 2026-05-30T18:21:21Z Wikihez 39702 "zimanê çêkirî" — Zimanên çêkirî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034145 wikitext text/x-wiki Q143|Dku|"zimanê çêkirî"||Q10134|Dku|"zimanê çêkirî"||Q35224|Dku|"zimanê çêkirî"||Q36986|Dku|"zimanê çêkirî"||Q1353495|Dku|"zimanê çêkirî" gj0rxqtv7vcz6qo45impy83tm5rkrm1 2034146 2034145 2026-05-30T18:22:23Z Wikihez 39702 "bajar li Swêdê" — Bajarên Swêdê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034146 wikitext text/x-wiki Q2211|Dku|"bajar li Swêdê"||Q21169|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25286|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25287|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25413|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25415|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25457|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25724|Dku|"bajar li Swêdê"||Q25748|Dku|"bajar li Swêdê"||Q26268|Dku|"bajar li Swêdê"||Q26345|Dku|"bajar li Swêdê"||Q26509|Dku|"bajar li Swêdê"||Q26521|Dku|"bajar li Swêdê"||Q26937|Dku|"bajar li Swêdê"||Q54356|Dku|"bajar li Swêdê"||Q54757|Dku|"bajar li Swêdê"||Q83681|Dku|"bajar li Swêdê"||Q588976|Dku|"bajar li Swêdê"||Q738338|Dku|"bajar li Swêdê"||Q1012701|Dku|"bajar li Swêdê"||Q3240427|Dku|"bajar li Swêdê" cl9wo2wgdu92795kgpokks0g9amtd50 2034147 2034146 2026-05-30T18:26:51Z Wikihez 39702 "şair" — Helbestvan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034147 wikitext text/x-wiki Q755|Dku|"şair"||Q1067|Dku|"şair"||Q1399|Dku|"şair"||Q2022|Dku|"şair"||Q5816|Dku|"şair"||Q6197|Dku|"şair"||Q7198|Dku|"şair"||Q7200|Dku|"şair"||Q16867|Dku|"şair"||Q28975|Dku|"şair"||Q30875|Dku|"şair"||Q41408|Dku|"şair"||Q49757|Dku|"şair"||Q152176|Dku|"şair"||Q153905|Dku|"şair"||Q168728|Dku|"şair"||Q183074|Dku|"şair"||Q270707|Dku|"şair"||Q270728|Dku|"şair"||Q316443|Dku|"şair"||Q337614|Dku|"şair"||Q492290|Dku|"şair"||Q524649|Dku|"şair"||Q6505598|Dku|"şair"||Q6580443|Dku|"şair"||Q6877830|Dku|"şair"||Q6914949|Dku|"şair"||Q6925588|Dku|"şair"||Q6932204|Dku|"şair"||Q6937770|Dku|"şair"||Q6944678|Dku|"şair"||Q6966195|Dku|"şair"||Q6987764|Dku|"şair"||Q6988132|Dku|"şair"||Q6993120|Dku|"şair"||Q6995327|Dku|"şair"||Q6997837|Dku|"şair"||Q7006739|Dku|"şair"||Q7052479|Dku|"şair"||Q11018741|Dku|"şair"||Q12162960|Dku|"şair"||Q15076273|Dku|"şair"||Q20610417|Dku|"şair"||Q20610493|Dku|"şair" nyoct36nb24iog66fbnviazp65y3zhx 2034148 2034147 2026-05-30T18:30:23Z Wikihez 39702 "dewlet" — Dewletên endamê Neteweyên Yekbûyî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034148 wikitext text/x-wiki Q16|Dku|"dewlet"||Q17|Dku|"dewlet"||Q27|Dku|"dewlet"||Q28|Dku|"dewlet"||Q30|Dku|"dewlet"||Q32|Dku|"dewlet"||Q41|Dku|"dewlet"||Q77|Dku|"dewlet"||Q145|Dku|"dewlet"||Q148|Dku|"dewlet"||Q184|Dku|"dewlet"||Q189|Dku|"dewlet"||Q211|Dku|"dewlet"||Q214|Dku|"dewlet"||Q215|Dku|"dewlet"||Q217|Dku|"dewlet"||Q218|Dku|"dewlet"||Q219|Dku|"dewlet"||Q221|Dku|"dewlet"||Q222|Dku|"dewlet"||Q225|Dku|"dewlet"||Q227|Dku|"dewlet"||Q228|Dku|"dewlet"||Q229|Dku|"dewlet"||Q230|Dku|"dewlet"||Q232|Dku|"dewlet"||Q233|Dku|"dewlet"||Q235|Dku|"dewlet"||Q236|Dku|"dewlet"||Q238|Dku|"dewlet"||Q241|Dku|"dewlet"||Q242|Dku|"dewlet"||Q244|Dku|"dewlet"||Q252|Dku|"dewlet"||Q258|Dku|"dewlet"||Q265|Dku|"dewlet"||Q298|Dku|"dewlet"||Q334|Dku|"dewlet"||Q347|Dku|"dewlet"||Q398|Dku|"dewlet"||Q399|Dku|"dewlet"||Q403|Dku|"dewlet"||Q408|Dku|"dewlet"||Q419|Dku|"dewlet"||Q423|Dku|"dewlet"||Q424|Dku|"dewlet"||Q574|Dku|"dewlet"||Q664|Dku|"dewlet"||Q668|Dku|"dewlet"||Q672|Dku|"dewlet"||Q678|Dku|"dewlet"||Q683|Dku|"dewlet"||Q685|Dku|"dewlet"||Q686|Dku|"dewlet"||Q691|Dku|"dewlet"||Q695|Dku|"dewlet"||Q697|Dku|"dewlet"||Q702|Dku|"dewlet"||Q709|Dku|"dewlet"||Q710|Dku|"dewlet"||Q711|Dku|"dewlet"||Q712|Dku|"dewlet"||Q717|Dku|"dewlet"||Q730|Dku|"dewlet"||Q733|Dku|"dewlet"||Q734|Dku|"dewlet"||Q739|Dku|"dewlet"||Q750|Dku|"dewlet"||Q754|Dku|"dewlet"||Q757|Dku|"dewlet"||Q760|Dku|"dewlet"||Q763|Dku|"dewlet"||Q766|Dku|"dewlet"||Q769|Dku|"dewlet"||Q774|Dku|"dewlet"||Q778|Dku|"dewlet"||Q781|Dku|"dewlet"||Q783|Dku|"dewlet"||Q784|Dku|"dewlet"||Q786|Dku|"dewlet"||Q792|Dku|"dewlet"||Q800|Dku|"dewlet"||Q801|Dku|"dewlet"||Q804|Dku|"dewlet"||Q805|Dku|"dewlet"||Q810|Dku|"dewlet"||Q811|Dku|"dewlet"||Q813|Dku|"dewlet"||Q817|Dku|"dewlet"||Q819|Dku|"dewlet"||Q822|Dku|"dewlet"||Q826|Dku|"dewlet"||Q833|Dku|"dewlet"||Q836|Dku|"dewlet"||Q837|Dku|"dewlet"||Q843|Dku|"dewlet"||Q846|Dku|"dewlet"||Q851|Dku|"dewlet"||Q854|Dku|"dewlet"||Q863|Dku|"dewlet"||Q869|Dku|"dewlet"||Q874|Dku|"dewlet"||Q881|Dku|"dewlet"||Q884|Dku|"dewlet"||Q889|Dku|"dewlet"||Q902|Dku|"dewlet"||Q917|Dku|"dewlet"||Q921|Dku|"dewlet"||Q924|Dku|"dewlet"||Q928|Dku|"dewlet"||Q945|Dku|"dewlet"||Q954|Dku|"dewlet"||Q963|Dku|"dewlet"||Q1013|Dku|"dewlet"||Q1030|Dku|"dewlet"||Q1036|Dku|"dewlet"||Q1041|Dku|"dewlet"||Q1042|Dku|"dewlet"||Q1044|Dku|"dewlet"||Q1045|Dku|"dewlet" lp8culnyjb7li7rfz182a9vfamue6ci 2034152 2034148 2026-05-30T18:46:44Z Wikihez 39702 "kendav" — Kendav ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034152 wikitext text/x-wiki Q12630|Dku|"kendav"||Q37040|Dku|"kendav"||Q38684|Dku|"kendav"||Q41430|Dku|"kendav"||Q41837|Dku|"kendav"||Q79948|Dku|"kendav"||Q81611|Dku|"kendav"||Q131217|Dku|"kendav"||Q132811|Dku|"kendav"||Q168277|Dku|"kendav"||Q169523|Dku|"kendav"||Q187274|Dku|"kendav"||Q323760|Dku|"kendav"||Q645012|Dku|"kendav"||Q683504|Dku|"kendav"||Q795608|Dku|"kendav"||Q844003|Dku|"kendav"||Q876470|Dku|"kendav"||Q919520|Dku|"kendav"||Q933264|Dku|"kendav"||Q1065271|Dku|"kendav"||Q1138929|Dku|"kendav"||Q1143820|Dku|"kendav"||Q1324470|Dku|"kendav"||Q1509253|Dku|"kendav"||Q1974744|Dku|"kendav"||Q2474092|Dku|"kendav"||Q3100317|Dku|"kendav"||Q5617568|Dku|"kendav"||Q5617590|Dku|"kendav" 70s5pr1sdbhliy23zdrq5r8tbez9ij1 2034153 2034152 2026-05-30T18:47:46Z Wikihez 39702 "fîlm" — Fîlm li gorî salan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034153 wikitext text/x-wiki Q1834|Dku|"fîlm"||Q5890|Dku|"fîlm"||Q14320|Dku|"fîlm"||Q19355|Dku|"fîlm"||Q36479|Dku|"fîlm"||Q105387|Dku|"fîlm"||Q115760|Dku|"fîlm"||Q127021|Dku|"fîlm"||Q155476|Dku|"fîlm"||Q185803|Dku|"fîlm"||Q302174|Dku|"fîlm"||Q419906|Dku|"fîlm"||Q466443|Dku|"fîlm"||Q469624|Dku|"fîlm"||Q483941|Dku|"fîlm"||Q575848|Dku|"fîlm"||Q595660|Dku|"fîlm"||Q638267|Dku|"fîlm"||Q639228|Dku|"fîlm"||Q683020|Dku|"fîlm"||Q701124|Dku|"fîlm"||Q730229|Dku|"fîlm"||Q942852|Dku|"fîlm"||Q1064885|Dku|"fîlm"||Q1131225|Dku|"fîlm"||Q1142799|Dku|"fîlm"||Q1228474|Dku|"fîlm"||Q1278929|Dku|"fîlm"||Q1771649|Dku|"fîlm"||Q1887332|Dku|"fîlm"||Q2379008|Dku|"fîlm"||Q2399461|Dku|"fîlm"||Q2679094|Dku|"fîlm"||Q2723465|Dku|"fîlm"||Q3033842|Dku|"fîlm"||Q3223068|Dku|"fîlm"||Q3576918|Dku|"fîlm"||Q3675348|Dku|"fîlm"||Q4662712|Dku|"fîlm"||Q4743992|Dku|"fîlm"||Q4853988|Dku|"fîlm"||Q5241483|Dku|"fîlm"||Q6047279|Dku|"fîlm"||Q6420222|Dku|"fîlm"||Q6576394|Dku|"fîlm"||Q6906238|Dku|"fîlm"||Q6927422|Dku|"fîlm"||Q6941606|Dku|"fîlm"||Q11252497|Dku|"fîlm"||Q12902828|Dku|"fîlm"||Q16837125|Dku|"fîlm"||Q18844625|Dku|"fîlm"||Q18912791|Dku|"fîlm"||Q21775787|Dku|"fîlm"||Q23780734|Dku|"fîlm"||Q23925023|Dku|"fîlm"||Q30093942|Dku|"fîlm"||Q60424165|Dku|"fîlm"||Q67628998|Dku|"fîlm"||Q83808444|Dku|"fîlm"||Q105102687|Dku|"fîlm"||Q111396554|Dku|"fîlm" hglo2ug4say4q833ar1nit2adws68ip 2034154 2034153 2026-05-30T18:50:52Z Wikihez 39702 "bajarê Swîsreyê" — Bajarên Swîsreyê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034154 wikitext text/x-wiki Q70|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q71|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q72|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q78|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q807|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q1034|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q4191|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q4225|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q5262|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q7024|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q7123|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q7146|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q7151|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q9009|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q9093|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q9125|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q11935|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q11939|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q13209|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q14274|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q14566|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q14570|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q14571|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q14627|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q15583|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q25607|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q27576|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q36378|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q43195|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q43232|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q43236|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q57090|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q57097|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q57111|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63896|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63905|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63912|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63931|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63939|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63946|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63964|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63970|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63979|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63986|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q63992|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64027|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64032|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64044|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64058|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64065|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64070|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64077|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64082|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64087|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64093|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64099|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64113|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64139|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64147|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64156|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64165|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64178|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64186|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64191|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64195|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64205|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64210|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64216|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64224|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64571|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64665|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64679|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64727|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64865|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64873|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q64882|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q66171|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q66191|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q66200|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67048|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67092|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67094|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67097|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67100|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67103|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67106|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67109|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67112|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67114|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67116|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67120|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67123|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67128|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67130|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67133|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67135|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67137|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67157|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67516|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67523|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67534|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q67536|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68063|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68097|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68120|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68124|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68129|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68136|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68144|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68150|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68155|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68160|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68165|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68201|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68210|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68213|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68220|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68224|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68227|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68230|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68240|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68244|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68248|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68250|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68256|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68261|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68277|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68281|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68283|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68286|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68290|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68297|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68305|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68308|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68311|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68363|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68950|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68956|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68959|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68965|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68972|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q68978|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69007|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69030|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69041|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69148|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69175|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69191|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69216|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69235|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69274|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69300|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69345|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69354|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69364|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69372|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69374|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69401|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69433|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69453|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69476|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69484|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69507|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69512|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69517|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69525|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69545|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69563|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69570|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69590|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69595|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69600|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69619|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69621|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69668|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69671|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69682|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69690|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69697|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69718|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69721|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69726|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69729|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69738|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69745|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69747|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69752|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69754|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69757|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69765|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69768|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69774|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69777|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69780|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69783|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q69972|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70101|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70157|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70188|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70190|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70192|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70194|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70197|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70199|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70202|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70204|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70206|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70210|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70212|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70671|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70710|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q70714|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q218691|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q269667|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q661664|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q661799|Dku|"bajarê Swîsreyê"||Q689582|Dku|"bajarê Swîsreyê" 8q7oa59a0o51i8zbt3arhb7g9yc2c1b 2034156 2034154 2026-05-30T18:52:37Z Wikihez 39702 "rêxistin" — Rêxistin li gorî sala avakirinê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034156 wikitext text/x-wiki Q180|Dku|"rêxistin"||Q458|Dku|"rêxistin"||Q461|Dku|"rêxistin"||Q1065|Dku|"rêxistin"||Q7159|Dku|"rêxistin"||Q7172|Dku|"rêxistin"||Q7804|Dku|"rêxistin"||Q7809|Dku|"rêxistin"||Q7817|Dku|"rêxistin"||Q8880|Dku|"rêxistin"||Q8889|Dku|"rêxistin"||Q8908|Dku|"rêxistin"||Q19755|Dku|"rêxistin"||Q34490|Dku|"rêxistin"||Q37143|Dku|"rêxistin"||Q37470|Dku|"rêxistin"||Q41550|Dku|"rêxistin"||Q41984|Dku|"rêxistin"||Q42970|Dku|"rêxistin"||Q44687|Dku|"rêxistin"||Q47131|Dku|"rêxistin"||Q49330|Dku|"rêxistin"||Q54129|Dku|"rêxistin"||Q64000|Dku|"rêxistin"||Q118626|Dku|"rêxistin"||Q132551|Dku|"rêxistin"||Q133207|Dku|"rêxistin"||Q134102|Dku|"rêxistin"||Q154330|Dku|"rêxistin"||Q155801|Dku|"rêxistin"||Q157678|Dku|"rêxistin"||Q163931|Dku|"rêxistin"||Q170418|Dku|"rêxistin"||Q180442|Dku|"rêxistin"||Q190400|Dku|"rêxistin"||Q190593|Dku|"rêxistin"||Q200863|Dku|"rêxistin"||Q201595|Dku|"rêxistin"||Q206811|Dku|"rêxistin"||Q226050|Dku|"rêxistin"||Q228389|Dku|"rêxistin"||Q242424|Dku|"rêxistin"||Q243630|Dku|"rêxistin"||Q245385|Dku|"rêxistin"||Q262983|Dku|"rêxistin"||Q275445|Dku|"rêxistin"||Q320863|Dku|"rêxistin"||Q325523|Dku|"rêxistin"||Q327701|Dku|"rêxistin"||Q343974|Dku|"rêxistin"||Q379850|Dku|"rêxistin"||Q485207|Dku|"rêxistin"||Q493845|Dku|"rêxistin"||Q740308|Dku|"rêxistin"||Q743558|Dku|"rêxistin"||Q842490|Dku|"rêxistin"||Q861979|Dku|"rêxistin"||Q920919|Dku|"rêxistin"||Q987244|Dku|"rêxistin"||Q1147088|Dku|"rêxistin"||Q1207045|Dku|"rêxistin"||Q1569712|Dku|"rêxistin"||Q2429253|Dku|"rêxistin"||Q3493102|Dku|"rêxistin"||Q5963489|Dku|"rêxistin"||Q5987345|Dku|"rêxistin"||Q6126837|Dku|"rêxistin"||Q7248622|Dku|"rêxistin"||Q19600530|Dku|"rêxistin"||Q58819597|Dku|"rêxistin" pf630caxv5noemb6vf1dpg1pgrit5er 2034157 2034156 2026-05-30T18:54:15Z Wikihez 39702 "opera" — Opera ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034157 wikitext text/x-wiki Q5064|Dku|"opera"||Q18828|Dku|"opera"||Q131084|Dku|"opera"||Q185968|Dku|"opera"||Q186162|Dku|"opera"||Q192941|Dku|"opera"||Q335101|Dku|"opera"||Q557606|Dku|"opera"||Q596913|Dku|"opera"||Q815342|Dku|"opera"||Q860188|Dku|"opera"||Q1572776|Dku|"opera"||Q3218241|Dku|"opera"||Q3354553|Dku|"opera"||Q3527860|Dku|"opera"||Q3527872|Dku|"opera"||Q3527876|Dku|"opera"||Q3825748|Dku|"opera"||Q24838343|Dku|"opera"||Q46479099|Dku|"opera"||Q56280905|Dku|"opera"||Q64809079|Dku|"opera"||Q106570549|Dku|"opera" fpvr2pr6cbkivxtthv6axnav33b495u 2034161 2034157 2026-05-30T18:56:57Z Wikihez 39702 "bajar li Qiraliyeta Yekbûyî" — Bajarên Keyaniya Yekbûyî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034161 wikitext text/x-wiki Q4093|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q10686|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q23051|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q23436|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q36405|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q101254|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q123709|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q160493|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q163584|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q182923|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q203000|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q207474|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q269980|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q548248|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q648732|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî"||Q1828035|Dku|"bajar li Qiraliyeta Yekbûyî" gi58lhniggys1vo4najq13omk0ec3sb 2034163 2034161 2026-05-30T18:58:30Z Wikihez 39702 "keça Zeus" — Keçên Zeus ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034163 wikitext text/x-wiki Q104425|Dku|"keça Zeus"||Q131125|Dku|"keça Zeus"||Q131575|Dku|"keça Zeus"||Q140001|Dku|"keça Zeus"||Q180287|Dku|"keça Zeus"||Q184570|Dku|"keça Zeus"||Q201411|Dku|"keça Zeus"||Q465875|Dku|"keça Zeus"||Q829669|Dku|"keça Zeus"||Q978079|Dku|"keça Zeus" 1nwzn6rilu4uxt3z14zl6ema8hgt50x 2034164 2034163 2026-05-30T18:59:00Z Wikihez 39702 "kurê Zeus" — Kurên Zeus ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034164 wikitext text/x-wiki Q132582|Dku|"kurê Zeus"||Q206187|Dku|"kurê Zeus" oe9w6eexcl387g0u50erhx02kw8f9hy 2034168 2034164 2026-05-30T19:06:06Z Wikihez 39702 "lîsteya bajaran" — Lîsteyên bajaran ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034168 wikitext text/x-wiki Q103930|Dku|"lîsteya bajaran"||Q592152|Dku|"lîsteya bajaran"||Q5947904|Dku|"lîsteya bajaran"||Q6609647|Dku|"lîsteya bajaran" obsu9fgcg5pcrcpyech5qwu4rpyn6jt 2034169 2034168 2026-05-30T19:07:25Z Wikihez 39702 "komun li Côte-d'Or, Fransayê" — Komunên Côte-d'Orê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034169 wikitext text/x-wiki Q16088|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16094|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16095|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16156|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16194|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16236|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16237|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16238|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16255|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16278|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16279|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16324|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16325|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16326|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16327|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16626|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16761|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16762|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16763|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16772|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16832|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16833|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16834|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16838|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16896|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q16897|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q20172|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q20173|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q20365|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q20438|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q23930|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q24935|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q24936|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q46704|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q46705|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q47711|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q47824|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q47825|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52881|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52882|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52883|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52884|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52885|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52886|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q52887|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q54241|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q55356|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q55357|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q55358|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q55359|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q55664|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q55665|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q68996|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q68997|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q69210|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q69211|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q69212|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q89454|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q89806|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q89807|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q89810|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q103457|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q134498|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q134499|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q134500|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q134501|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q134502|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q193046|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q199117|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q221705|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q222659|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q222699|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q265247|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q373927|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q379632|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q519990|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q547908|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q566530|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q636558|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q687577|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q725778|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q725911|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q746352|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q751307|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q844309|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q860773|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q860795|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q861034|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q861070|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q861145|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q861265|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q861289|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q861315|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q864004|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q1016498|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q1141783|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê"||Q1158279|Dku|"komun li Côte-d'Or, Fransayê" 9ls6rxpex7ck91quvgbejcrjnyfaowy 2034170 2034169 2026-05-30T19:11:16Z Wikihez 39702 "kovar" — Kovar ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034170 wikitext text/x-wiki Q41298|Dku|"kovar"||Q43297|Dku|"kovar"||Q150820|Dku|"kovar"||Q157015|Dku|"kovar"||Q180445|Dku|"kovar"||Q192864|Dku|"kovar"||Q372989|Dku|"kovar"||Q485240|Dku|"kovar"||Q576640|Dku|"kovar"||Q580633|Dku|"kovar"||Q1043104|Dku|"kovar"||Q2274409|Dku|"kovar"||Q2928637|Dku|"kovar"||Q4674591|Dku|"kovar"||Q5973845|Dku|"kovar"||Q6002248|Dku|"kovar"||Q6008972|Dku|"kovar"||Q6569376|Dku|"kovar"||Q6908242|Dku|"kovar"||Q6919075|Dku|"kovar"||Q6919781|Dku|"kovar"||Q6919807|Dku|"kovar"||Q6921635|Dku|"kovar"||Q6935580|Dku|"kovar"||Q6935623|Dku|"kovar"||Q6937426|Dku|"kovar"||Q6951122|Dku|"kovar"||Q6956629|Dku|"kovar"||Q6958439|Dku|"kovar"||Q6961888|Dku|"kovar"||Q6962262|Dku|"kovar"||Q6964700|Dku|"kovar"||Q6966265|Dku|"kovar"||Q6966287|Dku|"kovar"||Q6966678|Dku|"kovar"||Q6967772|Dku|"kovar"||Q6967924|Dku|"kovar"||Q6973274|Dku|"kovar"||Q6977863|Dku|"kovar"||Q6977884|Dku|"kovar"||Q6977902|Dku|"kovar"||Q6979654|Dku|"kovar"||Q6979669|Dku|"kovar"||Q6983200|Dku|"kovar"||Q6987470|Dku|"kovar"||Q6994509|Dku|"kovar"||Q6998737|Dku|"kovar"||Q7004237|Dku|"kovar"||Q7004278|Dku|"kovar"||Q7004328|Dku|"kovar"||Q7004377|Dku|"kovar"||Q7004444|Dku|"kovar"||Q7004596|Dku|"kovar"||Q7006878|Dku|"kovar"||Q7010679|Dku|"kovar"||Q7013159|Dku|"kovar"||Q7019374|Dku|"kovar"||Q7029607|Dku|"kovar"||Q7036919|Dku|"kovar"||Q7040495|Dku|"kovar"||Q7058303|Dku|"kovar"||Q7060393|Dku|"kovar"||Q7067978|Dku|"kovar"||Q13175935|Dku|"kovar"||Q13176000|Dku|"kovar"||Q13176009|Dku|"kovar"||Q13176010|Dku|"kovar"||Q13176368|Dku|"kovar"||Q13176493|Dku|"kovar"||Q13176578|Dku|"kovar"||Q13176580|Dku|"kovar"||Q13419804|Dku|"kovar"||Q15076175|Dku|"kovar"||Q15790223|Dku|"kovar"||Q18938461|Dku|"kovar"||Q20605479|Dku|"kovar"||Q20610558|Dku|"kovar"||Q20610603|Dku|"kovar"||Q20610607|Dku|"kovar"||Q20611580|Dku|"kovar"||Q22668367|Dku|"kovar"||Q25161472|Dku|"kovar"||Q25625453|Dku|"kovar"||Q25625481|Dku|"kovar"||Q25625483|Dku|"kovar"||Q25625484|Dku|"kovar"||Q25625504|Dku|"kovar"||Q25625507|Dku|"kovar"||Q31790739|Dku|"kovar"||Q61069294|Dku|"kovar"||Q65407523|Dku|"kovar"||Q97250091|Dku|"kovar"||Q97256972|Dku|"kovar"||Q97258305|Dku|"kovar"||Q97611488|Dku|"kovar" nbr8ymfkv82b3si03zvbynhchu1lcsn 2034173 2034170 2026-05-30T19:16:23Z Wikihez 39702 "bajar" — Bajar li gorî welatan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034173 wikitext text/x-wiki Q85|Dku|"bajar"||Q87|Dku|"bajar"||Q216|Dku|"bajar"||Q220|Dku|"bajar"||Q456|Dku|"bajar"||Q472|Dku|"bajar"||Q585|Dku|"bajar"||Q588|Dku|"bajar"||Q656|Dku|"bajar"||Q793|Dku|"bajar"||Q798|Dku|"bajar"||Q891|Dku|"bajar"||Q900|Dku|"bajar"||Q987|Dku|"bajar"||Q994|Dku|"bajar"||Q1156|Dku|"bajar"||Q1218|Dku|"bajar"||Q1348|Dku|"bajar"||Q1353|Dku|"bajar"||Q1355|Dku|"bajar"||Q1486|Dku|"bajar"||Q1489|Dku|"bajar"||Q1490|Dku|"bajar"||Q1492|Dku|"bajar"||Q1524|Dku|"bajar"||Q1741|Dku|"bajar"||Q1748|Dku|"bajar"||Q1757|Dku|"bajar"||Q1781|Dku|"bajar"||Q1953|Dku|"bajar"||Q2684|Dku|"bajar"||Q2807|Dku|"bajar"||Q2844|Dku|"bajar"||Q3624|Dku|"bajar"||Q3646|Dku|"bajar"||Q3927|Dku|"bajar"||Q4035|Dku|"bajar"||Q4361|Dku|"bajar"||Q6397|Dku|"bajar"||Q6602|Dku|"bajar"||Q7769|Dku|"bajar"||Q8678|Dku|"bajar"||Q8818|Dku|"bajar"||Q9022|Dku|"bajar"||Q12191|Dku|"bajar"||Q14328|Dku|"bajar"||Q14641|Dku|"bajar"||Q15771|Dku|"bajar"||Q17151|Dku|"bajar"||Q22690|Dku|"bajar"||Q22737|Dku|"bajar"||Q25319|Dku|"bajar"||Q31487|Dku|"bajar"||Q31493|Dku|"bajar"||Q33935|Dku|"bajar"||Q34664|Dku|"bajar"||Q34828|Dku|"bajar"||Q35765|Dku|"bajar"||Q36036|Dku|"bajar"||Q37133|Dku|"bajar"||Q38234|Dku|"bajar"||Q39560|Dku|"bajar"||Q40840|Dku|"bajar"||Q41183|Dku|"bajar"||Q41572|Dku|"bajar"||Q42800|Dku|"bajar"||Q42810|Dku|"bajar"||Q43319|Dku|"bajar"||Q43453|Dku|"bajar"||Q48195|Dku|"bajar"||Q48403|Dku|"bajar"||Q52535|Dku|"bajar"||Q53216|Dku|"bajar"||Q60425|Dku|"bajar"||Q60453|Dku|"bajar"||Q126084|Dku|"bajar"||Q126995|Dku|"bajar"||Q131301|Dku|"bajar"||Q134279|Dku|"bajar"||Q155569|Dku|"bajar"||Q156743|Dku|"bajar"||Q157134|Dku|"bajar"||Q157835|Dku|"bajar"||Q161176|Dku|"bajar"||Q168193|Dku|"bajar"||Q170047|Dku|"bajar"||Q170322|Dku|"bajar"||Q173474|Dku|"bajar"||Q182640|Dku|"bajar"||Q183199|Dku|"bajar"||Q189901|Dku|"bajar"||Q198383|Dku|"bajar"||Q199500|Dku|"bajar"||Q208012|Dku|"bajar"||Q212757|Dku|"bajar"||Q217681|Dku|"bajar"||Q217698|Dku|"bajar"||Q220438|Dku|"bajar"||Q243846|Dku|"bajar"||Q244506|Dku|"bajar"||Q259579|Dku|"bajar"||Q273746|Dku|"bajar"||Q277674|Dku|"bajar"||Q278447|Dku|"bajar"||Q280755|Dku|"bajar"||Q283368|Dku|"bajar"||Q311099|Dku|"bajar"||Q311321|Dku|"bajar"||Q485294|Dku|"bajar"||Q488052|Dku|"bajar"||Q497341|Dku|"bajar"||Q514608|Dku|"bajar"||Q514796|Dku|"bajar"||Q515388|Dku|"bajar"||Q515573|Dku|"bajar"||Q515712|Dku|"bajar"||Q515983|Dku|"bajar"||Q577415|Dku|"bajar"||Q675678|Dku|"bajar"||Q698520|Dku|"bajar"||Q728226|Dku|"bajar"||Q738998|Dku|"bajar"||Q743218|Dku|"bajar"||Q747920|Dku|"bajar"||Q767525|Dku|"bajar"||Q785966|Dku|"bajar"||Q798765|Dku|"bajar"||Q829851|Dku|"bajar"||Q835083|Dku|"bajar"||Q835108|Dku|"bajar"||Q835118|Dku|"bajar"||Q835125|Dku|"bajar"||Q840457|Dku|"bajar"||Q849330|Dku|"bajar"||Q863480|Dku|"bajar"||Q1146939|Dku|"bajar"||Q1149502|Dku|"bajar"||Q1201091|Dku|"bajar"||Q1201124|Dku|"bajar"||Q1207076|Dku|"bajar"||Q1357984|Dku|"bajar"||Q1529881|Dku|"bajar"||Q1689637|Dku|"bajar"||Q1896205|Dku|"bajar"||Q2047414|Dku|"bajar"||Q2323516|Dku|"bajar"||Q2603127|Dku|"bajar"||Q2625872|Dku|"bajar"||Q2889503|Dku|"bajar"||Q3093590|Dku|"bajar"||Q3413763|Dku|"bajar"||Q3413942|Dku|"bajar"||Q3414084|Dku|"bajar"||Q3414697|Dku|"bajar"||Q3415703|Dku|"bajar"||Q4115712|Dku|"bajar"||Q5684772|Dku|"bajar"||Q6563648|Dku|"bajar"||Q6983495|Dku|"bajar"||Q7488720|Dku|"bajar"||Q7697511|Dku|"bajar"||Q12203070|Dku|"bajar"||Q12213725|Dku|"bajar"||Q12247256|Dku|"bajar"||Q17870386|Dku|"bajar"||Q20809745|Dku|"bajar"||Q21034583|Dku|"bajar"||Q21035774|Dku|"bajar"||Q21035952|Dku|"bajar"||Q21064753|Dku|"bajar"||Q30692815|Dku|"bajar"||Q55609494|Dku|"bajar"||Q55628506|Dku|"bajar"||Q55887312|Dku|"bajar"||Q55887536|Dku|"bajar"||Q55887576|Dku|"bajar"||Q55887588|Dku|"bajar"||Q55887593|Dku|"bajar"||Q55887648|Dku|"bajar" 5fj77hk1kae24dq2ybpe1sy5e36x4x9 2034175 2034173 2026-05-30T19:22:43Z Wikihez 39702 "şirket" — Şirket ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034175 wikitext text/x-wiki Q312|Dku|"şirket"||Q1418|Dku|"şirket"||Q2311|Dku|"şirket"||Q30055|Dku|"şirket"||Q37156|Dku|"şirket"||Q41187|Dku|"şirket"||Q53247|Dku|"şirket"||Q53268|Dku|"şirket"||Q54078|Dku|"şirket"||Q81230|Dku|"şirket"||Q160120|Dku|"şirket"||Q193701|Dku|"şirket"||Q215901|Dku|"şirket"||Q287617|Dku|"şirket"||Q334789|Dku|"şirket"||Q483318|Dku|"şirket"||Q573422|Dku|"şirket"||Q903343|Dku|"şirket"||Q907311|Dku|"şirket"||Q1281055|Dku|"şirket"||Q1972567|Dku|"şirket"||Q3674725|Dku|"şirket"||Q4015057|Dku|"şirket"||Q6960467|Dku|"şirket"||Q15548065|Dku|"şirket"||Q20800404|Dku|"şirket"||Q31188516|Dku|"şirket"||Q107074885|Dku|"şirket" cf4qvufpcj2svcxdh7tte5wmia88oft 2034190 2034175 2026-05-30T19:25:16Z Wikihez 39702 "şirket" — Şitilên şirketan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034190 wikitext text/x-wiki Q23239|Dku|"şirket"||Q23317|Dku|"şirket" awftzx7wz5trawq5cbx2pvhej72eqj2 2034192 2034190 2026-05-30T19:31:03Z Wikihez 39702 "nivîskar" — Nivîskar ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034192 wikitext text/x-wiki Q1398|Dku|"nivîskar"||Q1401|Dku|"nivîskar"||Q1402|Dku|"nivîskar"||Q5816|Dku|"nivîskar"||Q6882|Dku|"nivîskar"||Q12881|Dku|"nivîskar"||Q37151|Dku|"nivîskar"||Q38193|Dku|"nivîskar"||Q43423|Dku|"nivîskar"||Q45765|Dku|"nivîskar"||Q76826|Dku|"nivîskar"||Q168707|Dku|"nivîskar"||Q169566|Dku|"nivîskar"||Q170267|Dku|"nivîskar"||Q181728|Dku|"nivîskar"||Q183074|Dku|"nivîskar"||Q185548|Dku|"nivîskar"||Q188385|Dku|"nivîskar"||Q207356|Dku|"nivîskar"||Q211379|Dku|"nivîskar"||Q225554|Dku|"nivîskar"||Q264517|Dku|"nivîskar"||Q314987|Dku|"nivîskar"||Q332663|Dku|"nivîskar"||Q335466|Dku|"nivîskar"||Q340074|Dku|"nivîskar"||Q351683|Dku|"nivîskar"||Q379868|Dku|"nivîskar"||Q555291|Dku|"nivîskar"||Q557561|Dku|"nivîskar"||Q619508|Dku|"nivîskar"||Q956692|Dku|"nivîskar"||Q1462480|Dku|"nivîskar"||Q2743748|Dku|"nivîskar"||Q3123838|Dku|"nivîskar"||Q3321624|Dku|"nivîskar"||Q3678357|Dku|"nivîskar"||Q4801703|Dku|"nivîskar"||Q5901503|Dku|"nivîskar"||Q6505598|Dku|"nivîskar"||Q6539120|Dku|"nivîskar"||Q6932674|Dku|"nivîskar"||Q6935206|Dku|"nivîskar"||Q6943231|Dku|"nivîskar"||Q6949963|Dku|"nivîskar"||Q6956937|Dku|"nivîskar"||Q6959681|Dku|"nivîskar"||Q6959720|Dku|"nivîskar"||Q6959824|Dku|"nivîskar"||Q6960681|Dku|"nivîskar"||Q6972064|Dku|"nivîskar"||Q6984185|Dku|"nivîskar"||Q6988132|Dku|"nivîskar"||Q6999915|Dku|"nivîskar"||Q7001639|Dku|"nivîskar"||Q7036719|Dku|"nivîskar"||Q7037743|Dku|"nivîskar"||Q7045094|Dku|"nivîskar"||Q7049627|Dku|"nivîskar"||Q7053404|Dku|"nivîskar"||Q7055123|Dku|"nivîskar"||Q7056556|Dku|"nivîskar"||Q7827841|Dku|"nivîskar"||Q12811130|Dku|"nivîskar"||Q13175484|Dku|"nivîskar"||Q13175991|Dku|"nivîskar"||Q13176127|Dku|"nivîskar"||Q13176675|Dku|"nivîskar"||Q13176752|Dku|"nivîskar"||Q13176892|Dku|"nivîskar"||Q15076023|Dku|"nivîskar"||Q20607433|Dku|"nivîskar"||Q20611409|Dku|"nivîskar"||Q31790645|Dku|"nivîskar"||Q61068954|Dku|"nivîskar"||Q124751985|Dku|"nivîskar" 0tb9cp68gzwkuidnb4768iye2z1soc6 2034193 2034192 2026-05-30T19:32:42Z Wikihez 39702 "bajar li Luristan, Îranê" — Cities in Lorestan province ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034193 wikitext text/x-wiki Q1026071|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q2016723|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q2422675|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q4357701|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q4358737|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q5797034|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q5818332|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q5839839|Dku|"bajar li Luristan, Îranê"||Q5864082|Dku|"bajar li Luristan, Îranê" gacwccku7i6d74r8rt4mhlzm5l09f90 2034194 2034193 2026-05-30T19:34:49Z Wikihez 39702 "nivîskar" — Nivîskar li gorî neteweyan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034194 wikitext text/x-wiki Q687|Dku|"nivîskar"||Q692|Dku|"nivîskar"||Q835|Dku|"nivîskar"||Q2022|Dku|"nivîskar"||Q2908|Dku|"nivîskar"||Q3335|Dku|"nivîskar"||Q4302|Dku|"nivîskar"||Q5682|Dku|"nivîskar"||Q5685|Dku|"nivîskar"||Q5686|Dku|"nivîskar"||Q6240|Dku|"nivîskar"||Q6512|Dku|"nivîskar"||Q6527|Dku|"nivîskar"||Q7199|Dku|"nivîskar"||Q7200|Dku|"nivîskar"||Q7245|Dku|"nivîskar"||Q23441|Dku|"nivîskar"||Q28975|Dku|"nivîskar"||Q30875|Dku|"nivîskar"||Q33977|Dku|"nivîskar"||Q34660|Dku|"nivîskar"||Q34969|Dku|"nivîskar"||Q35064|Dku|"nivîskar"||Q39607|Dku|"nivîskar"||Q39829|Dku|"nivîskar"||Q40213|Dku|"nivîskar"||Q41166|Dku|"nivîskar"||Q41408|Dku|"nivîskar"||Q43718|Dku|"nivîskar"||Q44306|Dku|"nivîskar"||Q44520|Dku|"nivîskar"||Q44695|Dku|"nivîskar"||Q54828|Dku|"nivîskar"||Q57274|Dku|"nivîskar"||Q58720|Dku|"nivîskar"||Q80137|Dku|"nivîskar"||Q93354|Dku|"nivîskar"||Q106740|Dku|"nivîskar"||Q110154|Dku|"nivîskar"||Q115243|Dku|"nivîskar"||Q123053|Dku|"nivîskar"||Q123847|Dku|"nivîskar"||Q123850|Dku|"nivîskar"||Q123867|Dku|"nivîskar"||Q128460|Dku|"nivîskar"||Q131149|Dku|"nivîskar"||Q134958|Dku|"nivîskar"||Q140412|Dku|"nivîskar"||Q153232|Dku|"nivîskar"||Q165257|Dku|"nivîskar"||Q170512|Dku|"nivîskar"||Q181383|Dku|"nivîskar"||Q183492|Dku|"nivîskar"||Q203715|Dku|"nivîskar"||Q207640|Dku|"nivîskar"||Q213614|Dku|"nivîskar"||Q219377|Dku|"nivîskar"||Q220018|Dku|"nivîskar"||Q228494|Dku|"nivîskar"||Q230762|Dku|"nivîskar"||Q231690|Dku|"nivîskar"||Q237833|Dku|"nivîskar"||Q245407|Dku|"nivîskar"||Q253378|Dku|"nivîskar"||Q270739|Dku|"nivîskar"||Q275013|Dku|"nivîskar"||Q287752|Dku|"nivîskar"||Q297504|Dku|"nivîskar"||Q313945|Dku|"nivîskar"||Q314993|Dku|"nivîskar"||Q315017|Dku|"nivîskar"||Q318998|Dku|"nivîskar"||Q331896|Dku|"nivîskar"||Q333123|Dku|"nivîskar"||Q334323|Dku|"nivîskar"||Q337082|Dku|"nivîskar"||Q344150|Dku|"nivîskar"||Q347412|Dku|"nivîskar"||Q379884|Dku|"nivîskar"||Q388045|Dku|"nivîskar"||Q388137|Dku|"nivîskar"||Q401998|Dku|"nivîskar"||Q425731|Dku|"nivîskar"||Q462689|Dku|"nivîskar"||Q462705|Dku|"nivîskar"||Q462728|Dku|"nivîskar"||Q463513|Dku|"nivîskar"||Q468092|Dku|"nivîskar"||Q469840|Dku|"nivîskar"||Q469980|Dku|"nivîskar"||Q469991|Dku|"nivîskar"||Q473106|Dku|"nivîskar"||Q473538|Dku|"nivîskar"||Q476250|Dku|"nivîskar"||Q483709|Dku|"nivîskar"||Q522004|Dku|"nivîskar"||Q524649|Dku|"nivîskar"||Q529925|Dku|"nivîskar"||Q546134|Dku|"nivîskar"||Q548064|Dku|"nivîskar"||Q557623|Dku|"nivîskar"||Q699085|Dku|"nivîskar"||Q738765|Dku|"nivîskar"||Q763341|Dku|"nivîskar"||Q1027815|Dku|"nivîskar"||Q1191104|Dku|"nivîskar"||Q1288644|Dku|"nivîskar"||Q1362522|Dku|"nivîskar"||Q1828305|Dku|"nivîskar"||Q2029391|Dku|"nivîskar"||Q2273037|Dku|"nivîskar"||Q2716914|Dku|"nivîskar"||Q3010499|Dku|"nivîskar"||Q3028006|Dku|"nivîskar"||Q3140273|Dku|"nivîskar"||Q3565057|Dku|"nivîskar"||Q3671642|Dku|"nivîskar"||Q3674393|Dku|"nivîskar"||Q3675491|Dku|"nivîskar"||Q4445734|Dku|"nivîskar"||Q6091218|Dku|"nivîskar"||Q6580643|Dku|"nivîskar"||Q6586859|Dku|"nivîskar"||Q6661076|Dku|"nivîskar"||Q6755850|Dku|"nivîskar"||Q6756766|Dku|"nivîskar"||Q6896301|Dku|"nivîskar"||Q6926574|Dku|"nivîskar"||Q6957943|Dku|"nivîskar"||Q7035479|Dku|"nivîskar"||Q7368387|Dku|"nivîskar"||Q7368981|Dku|"nivîskar"||Q7422688|Dku|"nivîskar"||Q12811024|Dku|"nivîskar"||Q13176352|Dku|"nivîskar"||Q13204210|Dku|"nivîskar"||Q14645284|Dku|"nivîskar"||Q18420429|Dku|"nivîskar"||Q18609305|Dku|"nivîskar"||Q20472191|Dku|"nivîskar"||Q25476612|Dku|"nivîskar"||Q65404961|Dku|"nivîskar"||Q97221141|Dku|"nivîskar"||Q123143527|Dku|"nivîskar" 0sr22pgr749xxlawlowb8edaa7zlahu 2034195 2034194 2026-05-30T19:39:09Z Wikihez 39702 "gund" — Gundên Rojhilata Kurdistanê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034195 wikitext text/x-wiki Q114114|Dku|"gund"||Q3673882|Dku|"gund"||Q4311954|Dku|"gund"||Q4692422|Dku|"gund"||Q4868574|Dku|"gund"||Q5273352|Dku|"gund"||Q5575565|Dku|"gund"||Q5576401|Dku|"gund"||Q5587109|Dku|"gund"||Q5599837|Dku|"gund"||Q5666543|Dku|"gund"||Q5672385|Dku|"gund"||Q5674127|Dku|"gund"||Q5674189|Dku|"gund"||Q5674548|Dku|"gund"||Q5674634|Dku|"gund"||Q5674727|Dku|"gund"||Q5675016|Dku|"gund"||Q5675020|Dku|"gund"||Q5675055|Dku|"gund"||Q5675076|Dku|"gund"||Q5675125|Dku|"gund"||Q5675188|Dku|"gund"||Q5675533|Dku|"gund"||Q5675746|Dku|"gund"||Q5676380|Dku|"gund"||Q5677358|Dku|"gund"||Q5677361|Dku|"gund"||Q5678078|Dku|"gund"||Q5678237|Dku|"gund"||Q5678761|Dku|"gund"||Q5681052|Dku|"gund"||Q5681107|Dku|"gund"||Q5685335|Dku|"gund"||Q5686216|Dku|"gund"||Q5692447|Dku|"gund"||Q5700884|Dku|"gund"||Q5704714|Dku|"gund"||Q5704817|Dku|"gund"||Q5704878|Dku|"gund"||Q5704932|Dku|"gund"||Q5704938|Dku|"gund"||Q5704943|Dku|"gund"||Q5704946|Dku|"gund"||Q5704975|Dku|"gund"||Q5704998|Dku|"gund"||Q5705045|Dku|"gund"||Q5705130|Dku|"gund"||Q5705133|Dku|"gund"||Q5705134|Dku|"gund"||Q5705137|Dku|"gund"||Q5705161|Dku|"gund"||Q5705166|Dku|"gund"||Q5705169|Dku|"gund"||Q5705205|Dku|"gund"||Q5705208|Dku|"gund"||Q5705240|Dku|"gund"||Q5705243|Dku|"gund"||Q5705246|Dku|"gund"||Q5705273|Dku|"gund"||Q5705275|Dku|"gund"||Q5705306|Dku|"gund"||Q5705308|Dku|"gund"||Q5705340|Dku|"gund"||Q5705343|Dku|"gund"||Q5705345|Dku|"gund"||Q5705370|Dku|"gund"||Q5705373|Dku|"gund"||Q5705376|Dku|"gund"||Q5705404|Dku|"gund"||Q5705409|Dku|"gund"||Q5705412|Dku|"gund"||Q5705439|Dku|"gund"||Q5705461|Dku|"gund"||Q5705464|Dku|"gund"||Q5705467|Dku|"gund"||Q5705470|Dku|"gund"||Q5705496|Dku|"gund"||Q5705516|Dku|"gund"||Q5705519|Dku|"gund"||Q5705523|Dku|"gund"||Q5705525|Dku|"gund"||Q5705560|Dku|"gund"||Q5705563|Dku|"gund"||Q5705567|Dku|"gund"||Q5705568|Dku|"gund"||Q5705571|Dku|"gund"||Q5705573|Dku|"gund"||Q5705576|Dku|"gund"||Q5705578|Dku|"gund"||Q5705582|Dku|"gund"||Q5705610|Dku|"gund"||Q5705614|Dku|"gund"||Q5705616|Dku|"gund"||Q5705646|Dku|"gund"||Q5705651|Dku|"gund"||Q5705654|Dku|"gund"||Q5705656|Dku|"gund"||Q5705658|Dku|"gund"||Q5705661|Dku|"gund"||Q5705663|Dku|"gund"||Q5705667|Dku|"gund"||Q5705670|Dku|"gund"||Q5705673|Dku|"gund"||Q5705712|Dku|"gund"||Q5705714|Dku|"gund"||Q5705717|Dku|"gund"||Q5705719|Dku|"gund"||Q5705750|Dku|"gund"||Q5705754|Dku|"gund"||Q5705756|Dku|"gund"||Q5705759|Dku|"gund"||Q5705762|Dku|"gund"||Q5705765|Dku|"gund"||Q5705796|Dku|"gund"||Q5705797|Dku|"gund"||Q5705802|Dku|"gund"||Q5705805|Dku|"gund"||Q5705809|Dku|"gund"||Q5705845|Dku|"gund"||Q5705847|Dku|"gund"||Q5705849|Dku|"gund"||Q5705851|Dku|"gund"||Q5705854|Dku|"gund"||Q5705858|Dku|"gund"||Q5705861|Dku|"gund"||Q5705864|Dku|"gund"||Q5705867|Dku|"gund"||Q5705870|Dku|"gund"||Q5705872|Dku|"gund"||Q5705875|Dku|"gund"||Q5705877|Dku|"gund"||Q5705880|Dku|"gund"||Q5705886|Dku|"gund"||Q5705912|Dku|"gund"||Q5705916|Dku|"gund"||Q5705918|Dku|"gund"||Q5705947|Dku|"gund"||Q5705950|Dku|"gund"||Q5705955|Dku|"gund"||Q5705958|Dku|"gund"||Q5705960|Dku|"gund"||Q5705965|Dku|"gund"||Q5705967|Dku|"gund"||Q5705971|Dku|"gund"||Q5705975|Dku|"gund"||Q5705978|Dku|"gund"||Q5705981|Dku|"gund"||Q5705984|Dku|"gund"||Q5705987|Dku|"gund"||Q5705990|Dku|"gund"||Q5705995|Dku|"gund"||Q5705998|Dku|"gund"||Q5706050|Dku|"gund"||Q5706053|Dku|"gund"||Q5706056|Dku|"gund"||Q5706059|Dku|"gund"||Q5706061|Dku|"gund"||Q5706064|Dku|"gund"||Q5706067|Dku|"gund"||Q5706069|Dku|"gund"||Q5706072|Dku|"gund"||Q5706075|Dku|"gund"||Q5706095|Dku|"gund"||Q5706103|Dku|"gund"||Q5706106|Dku|"gund"||Q5706108|Dku|"gund"||Q5706112|Dku|"gund"||Q5706115|Dku|"gund"||Q5706118|Dku|"gund"||Q5706121|Dku|"gund"||Q5706123|Dku|"gund"||Q5706125|Dku|"gund"||Q5706162|Dku|"gund"||Q5706165|Dku|"gund"||Q5706195|Dku|"gund"||Q5706198|Dku|"gund"||Q5706202|Dku|"gund"||Q5706204|Dku|"gund"||Q5706209|Dku|"gund"||Q5706213|Dku|"gund"||Q5706215|Dku|"gund"||Q5706217|Dku|"gund"||Q5706219|Dku|"gund"||Q5706222|Dku|"gund"||Q5706225|Dku|"gund"||Q5706228|Dku|"gund"||Q5706231|Dku|"gund"||Q5706233|Dku|"gund"||Q5706268|Dku|"gund"||Q5706270|Dku|"gund"||Q5706273|Dku|"gund"||Q5706275|Dku|"gund"||Q5706278|Dku|"gund"||Q5706280|Dku|"gund"||Q5706306|Dku|"gund"||Q5706308|Dku|"gund"||Q5706311|Dku|"gund"||Q5706313|Dku|"gund"||Q5706317|Dku|"gund"||Q5706322|Dku|"gund"||Q5706325|Dku|"gund"||Q5706332|Dku|"gund"||Q5706335|Dku|"gund"||Q5706339|Dku|"gund"||Q5706377|Dku|"gund"||Q5706380|Dku|"gund"||Q5706382|Dku|"gund"||Q5706409|Dku|"gund"||Q5706411|Dku|"gund"||Q5706413|Dku|"gund"||Q5706416|Dku|"gund"||Q5706417|Dku|"gund"||Q5706423|Dku|"gund"||Q5706426|Dku|"gund"||Q5706429|Dku|"gund"||Q5706434|Dku|"gund"||Q5706436|Dku|"gund"||Q5706439|Dku|"gund"||Q5706442|Dku|"gund"||Q5706446|Dku|"gund"||Q5706449|Dku|"gund"||Q5706451|Dku|"gund"||Q5706454|Dku|"gund"||Q5706456|Dku|"gund"||Q5706458|Dku|"gund"||Q5706462|Dku|"gund"||Q5706465|Dku|"gund"||Q5706500|Dku|"gund"||Q5706503|Dku|"gund"||Q5706506|Dku|"gund"||Q5706538|Dku|"gund"||Q5706541|Dku|"gund"||Q5706545|Dku|"gund"||Q5706548|Dku|"gund"||Q5706551|Dku|"gund"||Q5706561|Dku|"gund"||Q5706563|Dku|"gund"||Q5706565|Dku|"gund"||Q5706566|Dku|"gund"||Q5706569|Dku|"gund"||Q5706574|Dku|"gund"||Q5706598|Dku|"gund"||Q5706600|Dku|"gund"||Q5706602|Dku|"gund"||Q5706626|Dku|"gund"||Q5706628|Dku|"gund"||Q5706630|Dku|"gund"||Q5706632|Dku|"gund"||Q5706635|Dku|"gund"||Q5706638|Dku|"gund"||Q5706642|Dku|"gund"||Q5706644|Dku|"gund"||Q5706646|Dku|"gund"||Q5706647|Dku|"gund"||Q5706651|Dku|"gund"||Q5706653|Dku|"gund"||Q5706655|Dku|"gund"||Q5706656|Dku|"gund"||Q5706710|Dku|"gund"||Q5706713|Dku|"gund"||Q5706715|Dku|"gund"||Q5706717|Dku|"gund"||Q5706771|Dku|"gund"||Q5706774|Dku|"gund"||Q5706779|Dku|"gund"||Q5706781|Dku|"gund"||Q5706783|Dku|"gund"||Q5706785|Dku|"gund"||Q5706788|Dku|"gund"||Q5706791|Dku|"gund"||Q5706794|Dku|"gund"||Q5706797|Dku|"gund"||Q5706800|Dku|"gund"||Q5706802|Dku|"gund"||Q5706803|Dku|"gund"||Q5706804|Dku|"gund"||Q5706808|Dku|"gund"||Q5706811|Dku|"gund"||Q5706816|Dku|"gund"||Q5706843|Dku|"gund"||Q5706845|Dku|"gund"||Q5706847|Dku|"gund"||Q5706850|Dku|"gund"||Q5706875|Dku|"gund"||Q5706879|Dku|"gund"||Q5706881|Dku|"gund"||Q5706884|Dku|"gund"||Q5706886|Dku|"gund"||Q5706888|Dku|"gund"||Q5706891|Dku|"gund"||Q5706894|Dku|"gund"||Q5706896|Dku|"gund"||Q5706899|Dku|"gund"||Q5706905|Dku|"gund"||Q5706947|Dku|"gund"||Q5706949|Dku|"gund"||Q5706950|Dku|"gund"||Q5706953|Dku|"gund"||Q5706979|Dku|"gund"||Q5706982|Dku|"gund"||Q5706986|Dku|"gund"||Q5706989|Dku|"gund"||Q5706992|Dku|"gund"||Q5706994|Dku|"gund"||Q5706996|Dku|"gund"||Q5707001|Dku|"gund"||Q5707004|Dku|"gund"||Q5707007|Dku|"gund"||Q5707009|Dku|"gund"||Q5707010|Dku|"gund"||Q5707013|Dku|"gund"||Q5707017|Dku|"gund"||Q5707019|Dku|"gund"||Q5707021|Dku|"gund"||Q5707067|Dku|"gund"||Q5707070|Dku|"gund"||Q5707072|Dku|"gund"||Q5707075|Dku|"gund"||Q5707108|Dku|"gund"||Q5707110|Dku|"gund"||Q5707113|Dku|"gund"||Q5707117|Dku|"gund"||Q5707119|Dku|"gund"||Q5707122|Dku|"gund"||Q5707124|Dku|"gund"||Q5707126|Dku|"gund"||Q5707129|Dku|"gund"||Q5707132|Dku|"gund"||Q5707134|Dku|"gund"||Q5707137|Dku|"gund"||Q5707164|Dku|"gund"||Q5707226|Dku|"gund"||Q5707229|Dku|"gund"||Q5707275|Dku|"gund"||Q5707279|Dku|"gund"||Q5707281|Dku|"gund"||Q5707285|Dku|"gund"||Q5707288|Dku|"gund"||Q5707292|Dku|"gund"||Q5707295|Dku|"gund"||Q5707301|Dku|"gund"||Q5707305|Dku|"gund"||Q5707308|Dku|"gund"||Q5707310|Dku|"gund"||Q5707313|Dku|"gund"||Q5707315|Dku|"gund"||Q5707318|Dku|"gund"||Q5707376|Dku|"gund"||Q5707381|Dku|"gund"||Q5707422|Dku|"gund"||Q5707425|Dku|"gund"||Q5707436|Dku|"gund"||Q5707440|Dku|"gund"||Q5707442|Dku|"gund"||Q5707485|Dku|"gund"||Q5707489|Dku|"gund"||Q5707492|Dku|"gund"||Q5707496|Dku|"gund"||Q5707524|Dku|"gund"||Q5707532|Dku|"gund"||Q5707534|Dku|"gund"||Q5707541|Dku|"gund"||Q5707544|Dku|"gund"||Q5707547|Dku|"gund"||Q5707551|Dku|"gund"||Q5707599|Dku|"gund"||Q5707601|Dku|"gund"||Q5707603|Dku|"gund"||Q5707608|Dku|"gund"||Q5707610|Dku|"gund"||Q5707636|Dku|"gund"||Q5707637|Dku|"gund"||Q5707639|Dku|"gund"||Q5707641|Dku|"gund"||Q5707642|Dku|"gund"||Q5707711|Dku|"gund"||Q5707714|Dku|"gund"||Q5707747|Dku|"gund"||Q5707750|Dku|"gund"||Q5707753|Dku|"gund"||Q5707755|Dku|"gund"||Q5707758|Dku|"gund"||Q5707760|Dku|"gund"||Q5707762|Dku|"gund"||Q5707764|Dku|"gund"||Q5707766|Dku|"gund"||Q5707769|Dku|"gund"||Q5707828|Dku|"gund"||Q5707829|Dku|"gund"||Q5707832|Dku|"gund"||Q5707884|Dku|"gund"||Q5707888|Dku|"gund"||Q5707891|Dku|"gund"||Q5707894|Dku|"gund"||Q5707898|Dku|"gund"||Q5707968|Dku|"gund"||Q5707988|Dku|"gund"||Q5707992|Dku|"gund"||Q5707994|Dku|"gund"||Q5707996|Dku|"gund"||Q5708000|Dku|"gund"||Q5708041|Dku|"gund"||Q5708090|Dku|"gund"||Q5708092|Dku|"gund"||Q5708095|Dku|"gund"||Q5708099|Dku|"gund"||Q5708101|Dku|"gund"||Q5708168|Dku|"gund"||Q5708171|Dku|"gund"||Q5708221|Dku|"gund"||Q5708224|Dku|"gund"||Q5708226|Dku|"gund"||Q5708292|Dku|"gund"||Q5708295|Dku|"gund"||Q5708297|Dku|"gund"||Q5708346|Dku|"gund"||Q5708349|Dku|"gund"||Q5708468|Dku|"gund"||Q5708471|Dku|"gund"||Q5708474|Dku|"gund"||Q5708528|Dku|"gund"||Q5708566|Dku|"gund"||Q5708618|Dku|"gund"||Q5708625|Dku|"gund"||Q5708627|Dku|"gund"||Q5708630|Dku|"gund"||Q5708676|Dku|"gund"||Q5708679|Dku|"gund"||Q5708733|Dku|"gund"||Q5708768|Dku|"gund"||Q5708771|Dku|"gund"||Q5708775|Dku|"gund"||Q5708779|Dku|"gund"||Q5708781|Dku|"gund"||Q5708783|Dku|"gund"||Q5708787|Dku|"gund"||Q5708789|Dku|"gund"||Q5708832|Dku|"gund"||Q5708835|Dku|"gund"||Q5708945|Dku|"gund"||Q5708947|Dku|"gund"||Q5709003|Dku|"gund"||Q5709007|Dku|"gund"||Q5709186|Dku|"gund"||Q5709226|Dku|"gund"||Q5709290|Dku|"gund"||Q5709294|Dku|"gund"||Q5709348|Dku|"gund"||Q5709394|Dku|"gund"||Q5709429|Dku|"gund"||Q5709432|Dku|"gund"||Q5709506|Dku|"gund"||Q5709554|Dku|"gund"||Q5709589|Dku|"gund"||Q5709591|Dku|"gund"||Q5709694|Dku|"gund"||Q5709741|Dku|"gund"||Q5709745|Dku|"gund"||Q5709748|Dku|"gund"||Q5709751|Dku|"gund"||Q5709846|Dku|"gund"||Q5709897|Dku|"gund"||Q5709948|Dku|"gund"||Q5710233|Dku|"gund"||Q5710259|Dku|"gund"||Q5710694|Dku|"gund"||Q5710954|Dku|"gund"||Q5711410|Dku|"gund"||Q5711681|Dku|"gund"||Q5711910|Dku|"gund"||Q5712576|Dku|"gund"||Q5714183|Dku|"gund"||Q5714185|Dku|"gund"||Q5714293|Dku|"gund"||Q5714295|Dku|"gund"||Q5714464|Dku|"gund"||Q5714768|Dku|"gund"||Q5714770|Dku|"gund"||Q5715567|Dku|"gund"||Q5715831|Dku|"gund"||Q5717065|Dku|"gund"||Q5717354|Dku|"gund"||Q5718087|Dku|"gund"||Q5718090|Dku|"gund"||Q5719545|Dku|"gund"||Q5720225|Dku|"gund"||Q5721741|Dku|"gund"||Q5723931|Dku|"gund"||Q5723934|Dku|"gund"||Q5724272|Dku|"gund"||Q5724415|Dku|"gund"||Q5724456|Dku|"gund"||Q5724460|Dku|"gund"||Q5724506|Dku|"gund"||Q5724509|Dku|"gund"||Q5724632|Dku|"gund"||Q5724670|Dku|"gund"||Q5724798|Dku|"gund"||Q5724859|Dku|"gund"||Q5724908|Dku|"gund"||Q5725041|Dku|"gund"||Q5725139|Dku|"gund"||Q5725275|Dku|"gund"||Q5725422|Dku|"gund"||Q5725424|Dku|"gund"||Q5725526|Dku|"gund"||Q5725738|Dku|"gund"||Q5725790|Dku|"gund"||Q5726437|Dku|"gund"||Q5726738|Dku|"gund"||Q5726741|Dku|"gund"||Q5768438|Dku|"gund"||Q5769844|Dku|"gund"||Q5775698|Dku|"gund"||Q5779780|Dku|"gund"||Q5781658|Dku|"gund"||Q5784217|Dku|"gund"||Q5784219|Dku|"gund"||Q5787663|Dku|"gund"||Q5788226|Dku|"gund"||Q5788642|Dku|"gund"||Q5789109|Dku|"gund"||Q5789492|Dku|"gund"||Q5789659|Dku|"gund"||Q5789894|Dku|"gund"||Q5790310|Dku|"gund"||Q5790718|Dku|"gund"||Q5791590|Dku|"gund"||Q5792028|Dku|"gund"||Q5792030|Dku|"gund"||Q5792032|Dku|"gund"||Q5792036|Dku|"gund"||Q5792423|Dku|"gund"||Q5793288|Dku|"gund"||Q5794125|Dku|"gund"||Q5794571|Dku|"gund"||Q5794927|Dku|"gund"||Q5795000|Dku|"gund"||Q5795003|Dku|"gund"||Q5795823|Dku|"gund"||Q5795899|Dku|"gund"||Q5798153|Dku|"gund"||Q5798674|Dku|"gund"||Q5799073|Dku|"gund"||Q5799551|Dku|"gund"||Q5800040|Dku|"gund"||Q5800508|Dku|"gund"||Q5800511|Dku|"gund"||Q5800513|Dku|"gund"||Q5800515|Dku|"gund"||Q5800912|Dku|"gund"||Q5800914|Dku|"gund"||Q5800917|Dku|"gund"||Q5801429|Dku|"gund"||Q5801870|Dku|"gund"||Q5802426|Dku|"gund"||Q5802430|Dku|"gund"||Q5802432|Dku|"gund"||Q5802799|Dku|"gund"||Q5802809|Dku|"gund"||Q5802811|Dku|"gund"||Q5803626|Dku|"gund"||Q5803628|Dku|"gund"||Q5803630|Dku|"gund"||Q5803632|Dku|"gund"||Q5804483|Dku|"gund"||Q5804485|Dku|"gund"||Q5804487|Dku|"gund"||Q5804491|Dku|"gund"||Q5804990|Dku|"gund"||Q5804992|Dku|"gund"||Q5804995|Dku|"gund"||Q5804999|Dku|"gund"||Q5805351|Dku|"gund"||Q5805352|Dku|"gund"||Q5805354|Dku|"gund"||Q5805357|Dku|"gund"||Q5805363|Dku|"gund"||Q5805364|Dku|"gund"||Q5805371|Dku|"gund"||Q5806277|Dku|"gund"||Q5806280|Dku|"gund"||Q5806288|Dku|"gund"||Q5806726|Dku|"gund"||Q5806738|Dku|"gund"||Q5806740|Dku|"gund"||Q5807130|Dku|"gund"||Q5807654|Dku|"gund"||Q5807655|Dku|"gund"||Q5807656|Dku|"gund"||Q5807657|Dku|"gund"||Q5807660|Dku|"gund"||Q5808051|Dku|"gund"||Q5808919|Dku|"gund"||Q5808924|Dku|"gund"||Q5808926|Dku|"gund"||Q5808928|Dku|"gund"||Q5808931|Dku|"gund"||Q5809323|Dku|"gund"||Q5809711|Dku|"gund"||Q5809715|Dku|"gund"||Q5810200|Dku|"gund"||Q5810202|Dku|"gund"||Q5810205|Dku|"gund"||Q5810588|Dku|"gund"||Q5810591|Dku|"gund"||Q5810601|Dku|"gund"||Q5811068|Dku|"gund"||Q5811076|Dku|"gund"||Q5811078|Dku|"gund"||Q5811513|Dku|"gund"||Q5811515|Dku|"gund"||Q5811950|Dku|"gund"||Q5812459|Dku|"gund"||Q5812915|Dku|"gund"||Q5812916|Dku|"gund"||Q5812918|Dku|"gund"||Q5812920|Dku|"gund"||Q5812922|Dku|"gund"||Q5813236|Dku|"gund"||Q5813250|Dku|"gund"||Q5813699|Dku|"gund"||Q5813701|Dku|"gund"||Q5813704|Dku|"gund"||Q5813710|Dku|"gund"||Q5814094|Dku|"gund"||Q5814096|Dku|"gund"||Q5814099|Dku|"gund"||Q5814101|Dku|"gund"||Q5814456|Dku|"gund"||Q5814467|Dku|"gund"||Q5814472|Dku|"gund"||Q5814479|Dku|"gund"||Q5814804|Dku|"gund"||Q5814823|Dku|"gund"||Q5815210|Dku|"gund"||Q5815211|Dku|"gund"||Q5815212|Dku|"gund"||Q5815214|Dku|"gund"||Q5815215|Dku|"gund"||Q5815217|Dku|"gund"||Q5815218|Dku|"gund"||Q5815531|Dku|"gund"||Q5815545|Dku|"gund"||Q5815852|Dku|"gund"||Q5815882|Dku|"gund"||Q5815887|Dku|"gund"||Q5815891|Dku|"gund"||Q5816256|Dku|"gund"||Q5816257|Dku|"gund"||Q5816622|Dku|"gund"||Q5816991|Dku|"gund"||Q5816993|Dku|"gund"||Q5817406|Dku|"gund"||Q5817409|Dku|"gund"||Q5817411|Dku|"gund"||Q5817415|Dku|"gund"||Q5817418|Dku|"gund"||Q5817421|Dku|"gund"||Q5817731|Dku|"gund"||Q5817738|Dku|"gund"||Q5817740|Dku|"gund"||Q5818079|Dku|"gund"||Q5818087|Dku|"gund"||Q5818480|Dku|"gund"||Q5818484|Dku|"gund"||Q5818486|Dku|"gund"||Q5818492|Dku|"gund"||Q5818496|Dku|"gund"||Q5818498|Dku|"gund"||Q5818892|Dku|"gund"||Q5819209|Dku|"gund"||Q5819227|Dku|"gund"||Q5819229|Dku|"gund"||Q5819637|Dku|"gund"||Q5819682|Dku|"gund"||Q5819686|Dku|"gund"||Q5819689|Dku|"gund"||Q5819691|Dku|"gund"||Q5820338|Dku|"gund"||Q5820346|Dku|"gund"||Q5820723|Dku|"gund"||Q5820726|Dku|"gund"||Q5820727|Dku|"gund"||Q5820729|Dku|"gund"||Q5821444|Dku|"gund"||Q5821837|Dku|"gund"||Q5821840|Dku|"gund"||Q5822135|Dku|"gund"||Q5822140|Dku|"gund"||Q5822506|Dku|"gund"||Q5822510|Dku|"gund"||Q5822839|Dku|"gund"||Q5822843|Dku|"gund"||Q5822846|Dku|"gund"||Q5822847|Dku|"gund"||Q5823568|Dku|"gund"||Q5823569|Dku|"gund"||Q5823879|Dku|"gund"||Q5823880|Dku|"gund"||Q5823881|Dku|"gund"||Q5823886|Dku|"gund"||Q5824224|Dku|"gund"||Q5824917|Dku|"gund"||Q5824919|Dku|"gund"||Q5825563|Dku|"gund"||Q5825916|Dku|"gund"||Q5825920|Dku|"gund"||Q5825921|Dku|"gund"||Q5827145|Dku|"gund"||Q5827147|Dku|"gund"||Q5827150|Dku|"gund"||Q5827152|Dku|"gund"||Q5827158|Dku|"gund"||Q5827818|Dku|"gund"||Q5828235|Dku|"gund"||Q5828238|Dku|"gund"||Q5828648|Dku|"gund"||Q5828650|Dku|"gund"||Q5828986|Dku|"gund"||Q5829292|Dku|"gund"||Q5829349|Dku|"gund"||Q5829351|Dku|"gund"||Q5829354|Dku|"gund"||Q5829667|Dku|"gund"||Q5829989|Dku|"gund"||Q5829991|Dku|"gund"||Q5830338|Dku|"gund"||Q5830342|Dku|"gund"||Q5831061|Dku|"gund"||Q5831064|Dku|"gund"||Q5831398|Dku|"gund"||Q5831400|Dku|"gund"||Q5831402|Dku|"gund"||Q5831404|Dku|"gund"||Q5832023|Dku|"gund"||Q5832025|Dku|"gund"||Q5832381|Dku|"gund"||Q5832383|Dku|"gund"||Q5832386|Dku|"gund"||Q5832390|Dku|"gund"||Q5832392|Dku|"gund"||Q5833103|Dku|"gund"||Q5833105|Dku|"gund"||Q5833115|Dku|"gund"||Q5833454|Dku|"gund"||Q5833456|Dku|"gund"||Q5833460|Dku|"gund"||Q5833462|Dku|"gund"||Q5833464|Dku|"gund"||Q5833794|Dku|"gund"||Q5834094|Dku|"gund"||Q5834097|Dku|"gund"||Q5834504|Dku|"gund"||Q5834506|Dku|"gund"||Q5834507|Dku|"gund"||Q5834508|Dku|"gund"||Q5834510|Dku|"gund"||Q5834512|Dku|"gund"||Q5835135|Dku|"gund"||Q5835140|Dku|"gund"||Q5835441|Dku|"gund"||Q5835443|Dku|"gund"||Q5835445|Dku|"gund"||Q5835447|Dku|"gund"||Q5835449|Dku|"gund"||Q5835451|Dku|"gund"||Q5835453|Dku|"gund"||Q5836185|Dku|"gund"||Q5836496|Dku|"gund"||Q5836498|Dku|"gund"||Q5836500|Dku|"gund"||Q5836501|Dku|"gund"||Q5836503|Dku|"gund"||Q5836823|Dku|"gund"||Q5837202|Dku|"gund"||Q5837585|Dku|"gund"||Q5837593|Dku|"gund"||Q5837594|Dku|"gund"||Q5837929|Dku|"gund"||Q5838237|Dku|"gund"||Q5838630|Dku|"gund"||Q5838634|Dku|"gund"||Q5838636|Dku|"gund"||Q5838638|Dku|"gund"||Q5838640|Dku|"gund"||Q5838643|Dku|"gund"||Q5838647|Dku|"gund"||Q5839301|Dku|"gund"||Q5839303|Dku|"gund"||Q5839532|Dku|"gund"||Q5839560|Dku|"gund"||Q5839562|Dku|"gund"||Q5839564|Dku|"gund"||Q5839947|Dku|"gund"||Q5840241|Dku|"gund"||Q5840611|Dku|"gund"||Q5840615|Dku|"gund"||Q5840618|Dku|"gund"||Q5840619|Dku|"gund"||Q5840622|Dku|"gund"||Q5841332|Dku|"gund"||Q5841687|Dku|"gund"||Q5841690|Dku|"gund"||Q5841692|Dku|"gund"||Q5841694|Dku|"gund"||Q5841696|Dku|"gund"||Q5841699|Dku|"gund"||Q5842465|Dku|"gund"||Q5842467|Dku|"gund"||Q5842786|Dku|"gund"||Q5842787|Dku|"gund"||Q5843468|Dku|"gund"||Q5843481|Dku|"gund"||Q5843817|Dku|"gund"||Q5843819|Dku|"gund"||Q5843823|Dku|"gund"||Q5844460|Dku|"gund"||Q5844805|Dku|"gund"||Q5844809|Dku|"gund"||Q5844810|Dku|"gund"||Q5845056|Dku|"gund"||Q5845735|Dku|"gund"||Q5845737|Dku|"gund"||Q5845738|Dku|"gund"||Q5845740|Dku|"gund"||Q5845742|Dku|"gund"||Q5846426|Dku|"gund"||Q5847025|Dku|"gund"||Q5847288|Dku|"gund"||Q5847599|Dku|"gund"||Q5847600|Dku|"gund"||Q5847606|Dku|"gund"||Q5847857|Dku|"gund"||Q5847862|Dku|"gund"||Q5848144|Dku|"gund"||Q5848151|Dku|"gund"||Q5848152|Dku|"gund"||Q5848429|Dku|"gund"||Q5848431|Dku|"gund"||Q5848433|Dku|"gund"||Q5848435|Dku|"gund"||Q5848442|Dku|"gund"||Q5848446|Dku|"gund"||Q5848668|Dku|"gund"||Q5849227|Dku|"gund"||Q5849709|Dku|"gund"||Q5849728|Dku|"gund"||Q5849997|Dku|"gund"||Q5849999|Dku|"gund"||Q5850001|Dku|"gund"||Q5850006|Dku|"gund"||Q5850009|Dku|"gund"||Q5850210|Dku|"gund"||Q5850699|Dku|"gund"||Q5850705|Dku|"gund"||Q5850707|Dku|"gund"||Q5850953|Dku|"gund"||Q5851197|Dku|"gund"||Q5851201|Dku|"gund"||Q5851230|Dku|"gund"||Q5851232|Dku|"gund"||Q5851542|Dku|"gund"||Q5851545|Dku|"gund"||Q5851547|Dku|"gund"||Q5851550|Dku|"gund"||Q5851802|Dku|"gund"||Q5851804|Dku|"gund"||Q5852056|Dku|"gund"||Q5852533|Dku|"gund"||Q5852720|Dku|"gund"||Q5852729|Dku|"gund"||Q5852738|Dku|"gund"||Q5852961|Dku|"gund"||Q5852972|Dku|"gund"||Q5853966|Dku|"gund"||Q5853974|Dku|"gund"||Q5854559|Dku|"gund"||Q5854562|Dku|"gund"||Q5854975|Dku|"gund"||Q5855159|Dku|"gund"||Q5855163|Dku|"gund"||Q5855168|Dku|"gund"||Q5855321|Dku|"gund"||Q5855332|Dku|"gund"||Q5855668|Dku|"gund"||Q5855673|Dku|"gund"||Q5855675|Dku|"gund"||Q5855847|Dku|"gund"||Q5855848|Dku|"gund"||Q5856028|Dku|"gund"||Q5856031|Dku|"gund"||Q5856033|Dku|"gund"||Q5856400|Dku|"gund"||Q5856743|Dku|"gund"||Q5856912|Dku|"gund"||Q5856917|Dku|"gund"||Q5856919|Dku|"gund"||Q5857132|Dku|"gund"||Q5857134|Dku|"gund"||Q5857136|Dku|"gund"||Q5857494|Dku|"gund"||Q5857716|Dku|"gund"||Q5857718|Dku|"gund"||Q5857720|Dku|"gund"||Q5858274|Dku|"gund"||Q5858276|Dku|"gund"||Q5858279|Dku|"gund"||Q5858450|Dku|"gund"||Q5858650|Dku|"gund"||Q5858836|Dku|"gund"||Q5858838|Dku|"gund"||Q5858994|Dku|"gund"||Q5859161|Dku|"gund"||Q5859386|Dku|"gund"||Q5859675|Dku|"gund"||Q5859830|Dku|"gund"||Q5859833|Dku|"gund"||Q5859835|Dku|"gund"||Q5859838|Dku|"gund"||Q5860153|Dku|"gund"||Q5860455|Dku|"gund"||Q5860701|Dku|"gund"||Q5860707|Dku|"gund"||Q5860814|Dku|"gund"||Q5860940|Dku|"gund"||Q5860948|Dku|"gund"||Q5861198|Dku|"gund"||Q5861451|Dku|"gund"||Q5861453|Dku|"gund"||Q5861545|Dku|"gund"||Q5861546|Dku|"gund"||Q5862257|Dku|"gund"||Q5862259|Dku|"gund"||Q5862262|Dku|"gund"||Q5862264|Dku|"gund"||Q5862352|Dku|"gund"||Q5862441|Dku|"gund"||Q5862527|Dku|"gund"||Q5862532|Dku|"gund"||Q5862618|Dku|"gund"||Q5862622|Dku|"gund"||Q5862696|Dku|"gund"||Q5862706|Dku|"gund"||Q5862800|Dku|"gund"||Q5862802|Dku|"gund"||Q5863000|Dku|"gund"||Q5863007|Dku|"gund"||Q5863008|Dku|"gund"||Q5863103|Dku|"gund"||Q5863106|Dku|"gund"||Q5863111|Dku|"gund"||Q5863209|Dku|"gund"||Q5863216|Dku|"gund"||Q5863293|Dku|"gund"||Q5863394|Dku|"gund"||Q5863521|Dku|"gund"||Q5863592|Dku|"gund"||Q5863594|Dku|"gund"||Q5863687|Dku|"gund"||Q5863748|Dku|"gund"||Q5863750|Dku|"gund"||Q5863752|Dku|"gund"||Q5863834|Dku|"gund"||Q5863836|Dku|"gund"||Q5863838|Dku|"gund"||Q5863842|Dku|"gund"||Q5863894|Dku|"gund"||Q5863965|Dku|"gund"||Q5864029|Dku|"gund"||Q5864100|Dku|"gund"||Q5864103|Dku|"gund"||Q5864336|Dku|"gund"||Q5864339|Dku|"gund"||Q5864341|Dku|"gund"||Q5864343|Dku|"gund"||Q5864400|Dku|"gund"||Q5864402|Dku|"gund"||Q5864405|Dku|"gund"||Q5864569|Dku|"gund"||Q5864577|Dku|"gund"||Q5864672|Dku|"gund"||Q5864737|Dku|"gund"||Q5864801|Dku|"gund"||Q5864863|Dku|"gund"||Q5864878|Dku|"gund"||Q5864992|Dku|"gund"||Q5864995|Dku|"gund"||Q5864998|Dku|"gund"||Q5865179|Dku|"gund"||Q5865181|Dku|"gund"||Q5865249|Dku|"gund"||Q5865318|Dku|"gund"||Q5865556|Dku|"gund"||Q5865559|Dku|"gund"||Q5865709|Dku|"gund"||Q5865794|Dku|"gund"||Q5865884|Dku|"gund"||Q5865888|Dku|"gund"||Q5865890|Dku|"gund"||Q5865919|Dku|"gund"||Q5865922|Dku|"gund"||Q5865978|Dku|"gund"||Q5865980|Dku|"gund"||Q5865981|Dku|"gund"||Q5866021|Dku|"gund"||Q5866023|Dku|"gund"||Q5866026|Dku|"gund"||Q5866027|Dku|"gund"||Q5866091|Dku|"gund"||Q5866165|Dku|"gund"||Q5866205|Dku|"gund"||Q5866393|Dku|"gund"||Q5866395|Dku|"gund"||Q5866398|Dku|"gund"||Q5866401|Dku|"gund"||Q5866446|Dku|"gund"||Q5866494|Dku|"gund"||Q5866496|Dku|"gund"||Q5866498|Dku|"gund"||Q5866501|Dku|"gund"||Q5866549|Dku|"gund"||Q5866596|Dku|"gund"||Q5866598|Dku|"gund"||Q5866654|Dku|"gund"||Q5866656|Dku|"gund"||Q5866704|Dku|"gund"||Q5866746|Dku|"gund"||Q5866748|Dku|"gund"||Q5866790|Dku|"gund"||Q5866793|Dku|"gund"||Q5866798|Dku|"gund"||Q5866801|Dku|"gund"||Q5866866|Dku|"gund"||Q5866908|Dku|"gund"||Q5866912|Dku|"gund"||Q5866914|Dku|"gund"||Q5866917|Dku|"gund"||Q5866920|Dku|"gund"||Q5867108|Dku|"gund"||Q5867112|Dku|"gund"||Q5867153|Dku|"gund"||Q5867157|Dku|"gund"||Q5867159|Dku|"gund"||Q5867161|Dku|"gund"||Q5867214|Dku|"gund"||Q5867217|Dku|"gund"||Q5867371|Dku|"gund"||Q5867416|Dku|"gund"||Q5867539|Dku|"gund"||Q5867754|Dku|"gund"||Q5867755|Dku|"gund"||Q5867919|Dku|"gund"||Q5867956|Dku|"gund"||Q5898419|Dku|"gund"||Q5932257|Dku|"gund"||Q5947522|Dku|"gund"||Q5948430|Dku|"gund"||Q5957741|Dku|"gund"||Q5989601|Dku|"gund"||Q5989603|Dku|"gund"||Q5989605|Dku|"gund"||Q5989611|Dku|"gund"||Q5989615|Dku|"gund"||Q5989777|Dku|"gund"||Q5989780|Dku|"gund"||Q5989786|Dku|"gund"||Q5989788|Dku|"gund"||Q6028357|Dku|"gund"||Q6032067|Dku|"gund"||Q6044397|Dku|"gund"||Q6335951|Dku|"gund"||Q6390116|Dku|"gund"||Q6390396|Dku|"gund"||Q6390470|Dku|"gund"||Q6390523|Dku|"gund"||Q6390667|Dku|"gund"||Q6390905|Dku|"gund"||Q6391148|Dku|"gund"||Q6391161|Dku|"gund"||Q6391173|Dku|"gund"||Q6391293|Dku|"gund"||Q6391342|Dku|"gund"||Q6391368|Dku|"gund"||Q6391375|Dku|"gund"||Q6391394|Dku|"gund"||Q6392269|Dku|"gund"||Q6392289|Dku|"gund"||Q6392325|Dku|"gund"||Q6392335|Dku|"gund"||Q6392347|Dku|"gund"||Q6392352|Dku|"gund"||Q6392481|Dku|"gund"||Q6392569|Dku|"gund"||Q6392580|Dku|"gund"||Q6392592|Dku|"gund"||Q6392604|Dku|"gund"||Q6392615|Dku|"gund"||Q6392627|Dku|"gund"||Q6392640|Dku|"gund"||Q6392676|Dku|"gund"||Q6392695|Dku|"gund"||Q6392844|Dku|"gund"||Q6392854|Dku|"gund"||Q6392863|Dku|"gund"||Q6393133|Dku|"gund"||Q6393185|Dku|"gund"||Q6393285|Dku|"gund"||Q6393679|Dku|"gund"||Q6393714|Dku|"gund"||Q6393728|Dku|"gund"||Q6393801|Dku|"gund"||Q6393814|Dku|"gund"||Q6393832|Dku|"gund"||Q6393848|Dku|"gund"||Q6393855|Dku|"gund"||Q6393872|Dku|"gund"||Q6393893|Dku|"gund"||Q6393901|Dku|"gund"||Q6393943|Dku|"gund"||Q6393951|Dku|"gund"||Q6393954|Dku|"gund"||Q6393962|Dku|"gund"||Q6394102|Dku|"gund"||Q6394209|Dku|"gund"||Q6395100|Dku|"gund"||Q6397951|Dku|"gund"||Q6398065|Dku|"gund"||Q6398163|Dku|"gund"||Q6398184|Dku|"gund"||Q6398317|Dku|"gund"||Q6398701|Dku|"gund"||Q6398711|Dku|"gund"||Q6398810|Dku|"gund"||Q6398840|Dku|"gund"||Q6398851|Dku|"gund"||Q6399086|Dku|"gund"||Q6399122|Dku|"gund"||Q6399170|Dku|"gund"||Q6399377|Dku|"gund"||Q6399506|Dku|"gund"||Q6399562|Dku|"gund"||Q6399925|Dku|"gund"||Q6399943|Dku|"gund"||Q6400001|Dku|"gund"||Q6400183|Dku|"gund"||Q6400194|Dku|"gund"||Q6400451|Dku|"gund"||Q6400457|Dku|"gund"||Q6400467|Dku|"gund"||Q6401442|Dku|"gund"||Q6401566|Dku|"gund"||Q6402187|Dku|"gund"||Q6402390|Dku|"gund"||Q6402499|Dku|"gund"||Q6402550|Dku|"gund"||Q6402905|Dku|"gund"||Q6403096|Dku|"gund"||Q6403153|Dku|"gund"||Q6403172|Dku|"gund"||Q6403259|Dku|"gund"||Q6403268|Dku|"gund"||Q6403276|Dku|"gund"||Q6403311|Dku|"gund"||Q6403361|Dku|"gund"||Q6403706|Dku|"gund"||Q6404028|Dku|"gund"||Q6404046|Dku|"gund"||Q6404216|Dku|"gund"||Q6404229|Dku|"gund"||Q6404300|Dku|"gund"||Q6404770|Dku|"gund"||Q6404836|Dku|"gund"||Q6405713|Dku|"gund"||Q6405816|Dku|"gund"||Q6405829|Dku|"gund"||Q6407129|Dku|"gund"||Q6407167|Dku|"gund"||Q6407180|Dku|"gund"||Q6407312|Dku|"gund"||Q6407324|Dku|"gund"||Q6407637|Dku|"gund"||Q6407668|Dku|"gund"||Q6407993|Dku|"gund"||Q6408309|Dku|"gund"||Q6408316|Dku|"gund"||Q6408323|Dku|"gund"||Q6408387|Dku|"gund"||Q6408450|Dku|"gund"||Q6409013|Dku|"gund"||Q6409021|Dku|"gund"||Q6409037|Dku|"gund"||Q6409044|Dku|"gund"||Q6409104|Dku|"gund"||Q6409139|Dku|"gund"||Q6409177|Dku|"gund"||Q6409187|Dku|"gund"||Q6409361|Dku|"gund"||Q6409371|Dku|"gund"||Q6409421|Dku|"gund"||Q6409846|Dku|"gund"||Q6409860|Dku|"gund"||Q6409868|Dku|"gund"||Q6409883|Dku|"gund"||Q6409968|Dku|"gund"||Q6409979|Dku|"gund"||Q6410166|Dku|"gund"||Q6410210|Dku|"gund"||Q6410372|Dku|"gund"||Q6410391|Dku|"gund"||Q6410402|Dku|"gund"||Q6410486|Dku|"gund"||Q6410584|Dku|"gund"||Q6410669|Dku|"gund"||Q6410735|Dku|"gund"||Q6410746|Dku|"gund"||Q6410779|Dku|"gund"||Q6411102|Dku|"gund"||Q6411134|Dku|"gund"||Q6411491|Dku|"gund"||Q6411687|Dku|"gund"||Q6411729|Dku|"gund"||Q6411803|Dku|"gund"||Q6412014|Dku|"gund"||Q6412106|Dku|"gund"||Q6412218|Dku|"gund"||Q6412341|Dku|"gund"||Q6412738|Dku|"gund"||Q6412781|Dku|"gund"||Q6412801|Dku|"gund"||Q6412910|Dku|"gund"||Q6413086|Dku|"gund"||Q6413112|Dku|"gund"||Q6413452|Dku|"gund"||Q6413616|Dku|"gund"||Q6413778|Dku|"gund"||Q6414366|Dku|"gund"||Q6414388|Dku|"gund"||Q6414786|Dku|"gund"||Q6415232|Dku|"gund"||Q6415396|Dku|"gund"||Q6415579|Dku|"gund"||Q6416214|Dku|"gund"||Q6416535|Dku|"gund"||Q6416624|Dku|"gund"||Q6416665|Dku|"gund"||Q6417137|Dku|"gund"||Q6417504|Dku|"gund"||Q6417516|Dku|"gund"||Q6417523|Dku|"gund"||Q6417784|Dku|"gund"||Q6418108|Dku|"gund"||Q6449423|Dku|"gund"||Q6449624|Dku|"gund"||Q6463748|Dku|"gund"||Q6463869|Dku|"gund"||Q6464034|Dku|"gund"||Q6464096|Dku|"gund"||Q6464120|Dku|"gund"||Q6464152|Dku|"gund"||Q6464227|Dku|"gund"||Q6464262|Dku|"gund"||Q6464286|Dku|"gund"||Q6464310|Dku|"gund"||Q6464429|Dku|"gund"||Q6464620|Dku|"gund"||Q6464647|Dku|"gund"||Q6465248|Dku|"gund"||Q6465410|Dku|"gund"||Q6478351|Dku|"gund"||Q6500865|Dku|"gund"||Q6504479|Dku|"gund"||Q6505794|Dku|"gund"||Q6506100|Dku|"gund"||Q6506477|Dku|"gund"||Q6506628|Dku|"gund"||Q6506648|Dku|"gund"||Q6506666|Dku|"gund"||Q6507604|Dku|"gund"||Q6507733|Dku|"gund"||Q6507948|Dku|"gund"||Q6511883|Dku|"gund"||Q6512069|Dku|"gund"||Q6514586|Dku|"gund"||Q6515296|Dku|"gund"||Q6516463|Dku|"gund"||Q6516598|Dku|"gund"||Q6517254|Dku|"gund"||Q6517773|Dku|"gund"||Q6518112|Dku|"gund"||Q6518496|Dku|"gund"||Q6518688|Dku|"gund"||Q6518919|Dku|"gund"||Q6519091|Dku|"gund"||Q6519262|Dku|"gund"||Q6519591|Dku|"gund"||Q6519619|Dku|"gund"||Q6519886|Dku|"gund"||Q6519906|Dku|"gund"||Q6520171|Dku|"gund"||Q6521408|Dku|"gund"||Q6522101|Dku|"gund"||Q6522127|Dku|"gund"||Q6524699|Dku|"gund"||Q6524941|Dku|"gund"||Q6525882|Dku|"gund"||Q6526163|Dku|"gund"||Q6526305|Dku|"gund"||Q6526814|Dku|"gund"||Q6526899|Dku|"gund"||Q6534472|Dku|"gund"||Q6541275|Dku|"gund"||Q10853846|Dku|"gund"||Q10858506|Dku|"gund"||Q10858597|Dku|"gund"||Q10858647|Dku|"gund"||Q10859721|Dku|"gund"||Q10860486|Dku|"gund"||Q10861282|Dku|"gund"||Q10862604|Dku|"gund"||Q10872536|Dku|"gund"||Q10877045|Dku|"gund"||Q11170528|Dku|"gund"||Q11387425|Dku|"gund"||Q11387444|Dku|"gund"||Q11387465|Dku|"gund"||Q11387489|Dku|"gund"||Q11387836|Dku|"gund"||Q11387862|Dku|"gund"||Q11387919|Dku|"gund"||Q11387939|Dku|"gund"||Q11387964|Dku|"gund"||Q15184701|Dku|"gund"||Q15202882|Dku|"gund"||Q15203900|Dku|"gund"||Q15213131|Dku|"gund"||Q15213312|Dku|"gund"||Q15214617|Dku|"gund"||Q15216849|Dku|"gund"||Q15222554|Dku|"gund"||Q15222555|Dku|"gund"||Q15225460|Dku|"gund"||Q15228620|Dku|"gund"||Q15229145|Dku|"gund"||Q15233345|Dku|"gund"||Q15243802|Dku|"gund"||Q15244195|Dku|"gund"||Q15244487|Dku|"gund"||Q15256059|Dku|"gund"||Q15269787|Dku|"gund"||Q15269962|Dku|"gund"||Q15270040|Dku|"gund"||Q15270102|Dku|"gund"||Q15277392|Dku|"gund"||Q15278545|Dku|"gund"||Q15278803|Dku|"gund"||Q16740084|Dku|"gund"||Q16740890|Dku|"gund"||Q16746064|Dku|"gund"||Q16893088|Dku|"gund"||Q17067588|Dku|"gund"||Q17068811|Dku|"gund"||Q28714088|Dku|"gund"||Q56356512|Dku|"gund"||Q97213914|Dku|"gund"||Q97261913|Dku|"gund"||Q100954171|Dku|"gund" 94yc2rbdcxapiyfm6nrloo1fg93gn12 2034196 2034195 2026-05-30T19:41:11Z Wikihez 39702 "futbolvan" — Futbolvan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034196 wikitext text/x-wiki Q624|Dku|"futbolvan"||Q1835|Dku|"futbolvan"||Q1918|Dku|"futbolvan"||Q10520|Dku|"futbolvan"||Q11584|Dku|"futbolvan"||Q45567|Dku|"futbolvan"||Q45626|Dku|"futbolvan"||Q46896|Dku|"futbolvan"||Q219976|Dku|"futbolvan"||Q312317|Dku|"futbolvan"||Q528983|Dku|"futbolvan"||Q659634|Dku|"futbolvan"||Q2343508|Dku|"futbolvan" g5y2fii1a882u2hr35cjduqhf8qj3ws 2034197 2034196 2026-05-30T19:42:01Z Wikihez 39702 "aktrîsa kurd" — Aktrîsên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034197 wikitext text/x-wiki Q106089|Dku|"aktrîsa kurd"||Q3675693|Dku|"aktrîsa kurd"||Q4094549|Dku|"aktrîsa kurd"||Q6088115|Dku|"aktrîsa kurd"||Q8189010|Dku|"aktrîsa kurd"||Q31790687|Dku|"aktrîsa kurd" km3v8ra0b8j9o2hn3wrdhi0nubkb3po 2034198 2034197 2026-05-30T19:42:48Z Wikihez 39702 "aktorê kurd" — Aktorên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034198 wikitext text/x-wiki Q1149489|Dku|"aktorê kurd"||Q6733480|Dku|"aktorê kurd"||Q61069586|Dku|"aktorê kurd"||Q124796684|Dku|"aktorê kurd" pv84crpoekkz178vad2lrmllqaofzzi 2034199 2034198 2026-05-30T19:44:38Z Wikihez 39702 "aktrîs" — Aktrîs li gorî neteweyan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034199 wikitext text/x-wiki Q8927|Dku|"aktrîs"||Q47059|Dku|"aktrîs"||Q81819|Dku|"aktrîs"||Q147395|Dku|"aktrîs"||Q158233|Dku|"aktrîs"||Q158957|Dku|"aktrîs"||Q166562|Dku|"aktrîs"||Q174961|Dku|"aktrîs"||Q180491|Dku|"aktrîs"||Q184885|Dku|"aktrîs"||Q188671|Dku|"aktrîs"||Q191644|Dku|"aktrîs"||Q193517|Dku|"aktrîs"||Q202765|Dku|"aktrîs"||Q223445|Dku|"aktrîs"||Q224962|Dku|"aktrîs"||Q228512|Dku|"aktrîs"||Q231096|Dku|"aktrîs"||Q234679|Dku|"aktrîs"||Q237594|Dku|"aktrîs"||Q246938|Dku|"aktrîs"||Q253440|Dku|"aktrîs"||Q254911|Dku|"aktrîs"||Q256292|Dku|"aktrîs"||Q257551|Dku|"aktrîs"||Q258999|Dku|"aktrîs"||Q259181|Dku|"aktrîs"||Q269309|Dku|"aktrîs"||Q270698|Dku|"aktrîs"||Q271553|Dku|"aktrîs"||Q288933|Dku|"aktrîs"||Q371860|Dku|"aktrîs"||Q434903|Dku|"aktrîs"||Q442543|Dku|"aktrîs"||Q464578|Dku|"aktrîs"||Q466705|Dku|"aktrîs"||Q467067|Dku|"aktrîs"||Q485557|Dku|"aktrîs"||Q560789|Dku|"aktrîs"||Q846086|Dku|"aktrîs"||Q1294015|Dku|"aktrîs"||Q1608028|Dku|"aktrîs"||Q2221972|Dku|"aktrîs"||Q2934809|Dku|"aktrîs"||Q3276006|Dku|"aktrîs"||Q3503105|Dku|"aktrîs"||Q3519936|Dku|"aktrîs"||Q3523130|Dku|"aktrîs"||Q3616767|Dku|"aktrîs"||Q3617810|Dku|"aktrîs"||Q3746443|Dku|"aktrîs"||Q4449683|Dku|"aktrîs"||Q5670520|Dku|"aktrîs"||Q6066615|Dku|"aktrîs"||Q7145444|Dku|"aktrîs"||Q7934660|Dku|"aktrîs"||Q8067447|Dku|"aktrîs"||Q10316401|Dku|"aktrîs"||Q10977740|Dku|"aktrîs"||Q17448601|Dku|"aktrîs"||Q39855155|Dku|"aktrîs"||Q47455922|Dku|"aktrîs"||Q62018950|Dku|"aktrîs"||Q102899499|Dku|"aktrîs" q574rsrihimry9c2qel39rw280kdkqi 2034200 2034199 2026-05-30T19:45:52Z Wikihez 39702 "siyasetmedarê tirk" — Siyasetmedarên tirk ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034200 wikitext text/x-wiki Q714518|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q982389|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q982397|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q1396517|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q6069017|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q21044822|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q47488654|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q97210902|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q104721879|Dku|"siyasetmedarê tirk"||Q106182374|Dku|"siyasetmedarê tirk" iim5jdtsnd4znxxpamjty0a9xi70ndg 2034204 2034200 2026-05-30T20:05:35Z Wikihez 39702 2034204 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/Q16835468 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16835792 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Bin%C3%AAre_j%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q18346986 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Xpsoc http://www.wikidata.org/entity/Q18390189 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Beral%C3%AEkirin_%C5%9Fablon http://www.wikidata.org/entity/Q16914835 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:String2 http://www.wikidata.org/entity/Q7253814 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:String http://www.wikidata.org/entity/Q16914884 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:In5 http://www.wikidata.org/entity/Q7328853 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Math http://www.wikidata.org/entity/Q17121666 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Deng http://www.wikidata.org/entity/Q17121668 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Side_box http://www.wikidata.org/entity/Q17485539 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cat_main http://www.wikidata.org/entity/Q17121673 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:File_link http://www.wikidata.org/entity/Q7335367 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:URL http://www.wikidata.org/entity/Q15393417 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TemplatePar http://www.wikidata.org/entity/Q7347943 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Gallery http://www.wikidata.org/entity/Q17525158 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nim%C3%BBneya_parametreya_agah%C3%AEdank%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q17121869 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lua_banner http://www.wikidata.org/entity/Q18564889 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chartes http://www.wikidata.org/entity/Q18573662 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_invocation http://www.wikidata.org/entity/Q7348344 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Coordinates http://www.wikidata.org/entity/Q18340696 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AEdank_pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AAn_le%C5%9Fker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q16836022 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Main http://www.wikidata.org/entity/Q7213382 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:HtmlBuilder http://www.wikidata.org/entity/Q18343123 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Internet_Archive http://www.wikidata.org/entity/Q18346603 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct http://www.wikidata.org/entity/Q15379728 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Arguments http://www.wikidata.org/entity/Q15408619 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TableTools http://www.wikidata.org/entity/Q18599679 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pp-move-indef http://www.wikidata.org/entity/Q18606076 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources http://www.wikidata.org/entity/Q17135178 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Multiple_image http://www.wikidata.org/entity/Q17135499 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox_with_nowrap_lists http://www.wikidata.org/entity/Q17135581 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Shortcut http://www.wikidata.org/entity/Q7639403 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:BaseConvert http://www.wikidata.org/entity/Q17141650 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Redirect_hatnote http://www.wikidata.org/entity/Q15605797 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:List http://www.wikidata.org/entity/Q7703783 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:UnitTests http://www.wikidata.org/entity/Q15609478 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Image_array http://www.wikidata.org/entity/Q8118082 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbar http://www.wikidata.org/entity/Q15627750 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Historical_populations http://www.wikidata.org/entity/Q15627757 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Random http://www.wikidata.org/entity/Q17170916 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Clickable_button_2 http://www.wikidata.org/entity/Q18616014 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ns_has_subpages http://www.wikidata.org/entity/Q8244473 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:InfoboxImage http://www.wikidata.org/entity/Q18029366 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Color_contrast http://www.wikidata.org/entity/Q18616002 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case http://www.wikidata.org/entity/Q15635874 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Userbox http://www.wikidata.org/entity/Q8118252 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox http://www.wikidata.org/entity/Q18009945 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flaglist/size http://www.wikidata.org/entity/Q15709679 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FormatNum http://www.wikidata.org/entity/Q15708832 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pagetype http://www.wikidata.org/entity/Q18642335 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eecere http://www.wikidata.org/entity/Q8311551 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation http://www.wikidata.org/entity/Q15727701 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:InterwikiTable http://www.wikidata.org/entity/Q8471024 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Sidebar http://www.wikidata.org/entity/Q17171931 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Submit_an_edit_request http://www.wikidata.org/entity/Q18645368 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Parameters http://www.wikidata.org/entity/Q18692471 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WPMILHIST_Infobox_style http://www.wikidata.org/entity/Q18084578 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Vandal-m http://www.wikidata.org/entity/Q18084584 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protection_banner http://www.wikidata.org/entity/Q17281274 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Su http://www.wikidata.org/entity/Q17305043 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eablon:FormatDate http://www.wikidata.org/entity/Q8474382 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Av%C3%BBhewa http://www.wikidata.org/entity/Q15727778 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Set http://www.wikidata.org/entity/Q18694018 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:If_empty http://www.wikidata.org/entity/Q18090602 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikitextLC http://www.wikidata.org/entity/Q19363224 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WLink http://www.wikidata.org/entity/Q16003786 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Data http://www.wikidata.org/entity/Q16007954 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IsValidPageName http://www.wikidata.org/entity/Q10728907 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal http://www.wikidata.org/entity/Q10728910 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Error http://www.wikidata.org/entity/Q19366486 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Highest_archive_number http://www.wikidata.org/entity/Q19627630 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Geobox_coor http://www.wikidata.org/entity/Q18106874 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:OutputBuffer http://www.wikidata.org/entity/Q15727793 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikilink http://www.wikidata.org/entity/Q18758377 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Photo_montage http://www.wikidata.org/entity/Q17315750 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Valah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q17338382 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:L%C3%AEsteya_be%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q10859193 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:URLutil http://www.wikidata.org/entity/Q8565357 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikibase http://www.wikidata.org/entity/Q15928417 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Asbox_stubtree http://www.wikidata.org/entity/Q15934920 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan http://www.wikidata.org/entity/Q18947930 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Icon http://www.wikidata.org/entity/Q10921177 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Footnotes http://www.wikidata.org/entity/Q57402454 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unsigned http://www.wikidata.org/entity/Q16268033 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Demograf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q11056138 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chart http://www.wikidata.org/entity/Q16323114 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Guherandina_daxwaza_parastin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q13374587 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Delink http://www.wikidata.org/entity/Q19827924 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Asbox http://www.wikidata.org/entity/Q12085840 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Temen http://www.wikidata.org/entity/Q58040999 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protect http://www.wikidata.org/entity/Q12981912 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:LuaWiki http://www.wikidata.org/entity/Q13107716 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox http://www.wikidata.org/entity/Q58729389 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Titre http://www.wikidata.org/entity/Q58861668 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flex_columns http://www.wikidata.org/entity/Q11640331 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control http://www.wikidata.org/entity/Q16323183 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Effective_protection_level http://www.wikidata.org/entity/Q16712429 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Aligned_table http://www.wikidata.org/entity/Q16725719 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Random_portal_component http://www.wikidata.org/entity/Q58023412 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox_with_collapsible_groups http://www.wikidata.org/entity/Q19828251 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Separated_entries http://www.wikidata.org/entity/Q59226478 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_parameter_value http://www.wikidata.org/entity/Q13409201 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikitext http://www.wikidata.org/entity/Q13450768 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Toolbar http://www.wikidata.org/entity/Q19831726 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hatnote_inline http://www.wikidata.org/entity/Q59566547 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/AM http://www.wikidata.org/entity/Q19963557 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Dem http://www.wikidata.org/entity/Q39221816 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:If_preview http://www.wikidata.org/entity/Q34328709 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Localdata http://www.wikidata.org/entity/Q35659243 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Harvc http://www.wikidata.org/entity/Q16748603 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:No_globals http://www.wikidata.org/entity/Q13566398 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C3%8Etal%C3%AEk_sernav http://www.wikidata.org/entity/Q59341697 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Xanxank http://www.wikidata.org/entity/Q13613273 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect http://www.wikidata.org/entity/Q14033926 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert http://www.wikidata.org/entity/Q16814147 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Detay http://www.wikidata.org/entity/Q16830093 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Interval http://www.wikidata.org/entity/Q14357839 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Belgekirin http://www.wikidata.org/entity/Q16830095 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Parametrey%C3%AAn_nenas_ven%C3%AAre http://www.wikidata.org/entity/Q39287246 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Fe/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q16753944 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hatnote http://www.wikidata.org/entity/Q19967589 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Buffer http://www.wikidata.org/entity/Q19967869 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Section_link http://www.wikidata.org/entity/Q20085304 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Graph http://www.wikidata.org/entity/Q39301585 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unicode_data http://www.wikidata.org/entity/Q14612409 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_r%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20643348 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox3cols http://www.wikidata.org/entity/Q20651285 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DemoTemplate http://www.wikidata.org/entity/Q20652535 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DateTime http://www.wikidata.org/entity/Q20668297 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Dts http://www.wikidata.org/entity/Q20819962 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Fallback http://www.wikidata.org/entity/Q66425225 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Television_infoboxes_disambiguation_check http://www.wikidata.org/entity/Q20718726 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eer%C3%AA_Navxwey%C3%AE_y%C3%AAn_S%C3%BBriy%C3%AA_nex%C5%9Feya_berfireh http://www.wikidata.org/entity/Q14813761 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Roma http://www.wikidata.org/entity/Q20739795 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:D%C3%AEroka_gotar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q20742053 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en http://www.wikidata.org/entity/Q59779102 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/UG http://www.wikidata.org/entity/Q59816554 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cslist http://www.wikidata.org/entity/Q59920053 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FindYDCportal http://www.wikidata.org/entity/Q60426390 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_IUCN http://www.wikidata.org/entity/Q20892743 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:L%C3%AEsteya_gihandina_balafirgeh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q15098140 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Yesno http://www.wikidata.org/entity/Q21141696 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox_with_striping http://www.wikidata.org/entity/Q41702392 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n http://www.wikidata.org/entity/Q72026926 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ordnance_Survey_coordinates http://www.wikidata.org/entity/Q15091191 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA_symbol http://www.wikidata.org/entity/Q20986972 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Interface_W%C3%AEk%C3%AEdane http://www.wikidata.org/entity/Q20986976 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData http://www.wikidata.org/entity/Q20986987 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Style http://www.wikidata.org/entity/Q21012262 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Demo http://www.wikidata.org/entity/Q60580749 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_for_deprecated_parameters http://www.wikidata.org/entity/Q60608192 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Outdent http://www.wikidata.org/entity/Q70091952 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Rojhilata_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q14949817 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ConvertNumeric http://www.wikidata.org/entity/Q21031554 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:D%C3%AEroka_gotar%C3%AA/config http://www.wikidata.org/entity/Q21031555 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:D%C3%AEroka_gotar%C3%AA/Kategor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15043951 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal_bar http://www.wikidata.org/entity/Q21192289 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Biographie http://www.wikidata.org/entity/Q21281611 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TEMPLATENAME http://www.wikidata.org/entity/Q75230691 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_for_clobbered_parameters http://www.wikidata.org/entity/Q76078029 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q21402962 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Class http://www.wikidata.org/entity/Q15116966 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Message_box http://www.wikidata.org/entity/Q21495982 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unstrip http://www.wikidata.org/entity/Q79192858 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:High-use http://www.wikidata.org/entity/Q21588857 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_Berfirehiya_Serhildana_S%C3%BBr%C3%AE_%C3%BB_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21707766 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:N%C3%BBkirin http://www.wikidata.org/entity/Q15117218 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler http://www.wikidata.org/entity/Q80097078 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Exponential_search http://www.wikidata.org/entity/Q61637437 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Month_translator http://www.wikidata.org/entity/Q21718868 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Effective_protection_expiry http://www.wikidata.org/entity/Q15117406 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Collapsible_list http://www.wikidata.org/entity/Q80097759 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Transclusion_count http://www.wikidata.org/entity/Q21850921 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Gav%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q61804189 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Country_alias/data http://www.wikidata.org/entity/Q61858001 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Settlement_short_description http://www.wikidata.org/entity/Q15151212 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:LuaCall http://www.wikidata.org/entity/Q15145532 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Mw http://www.wikidata.org/entity/Q21973572 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/COinS http://www.wikidata.org/entity/Q15155102 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Archive_list http://www.wikidata.org/entity/Q21992851 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Malpera_ferm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15197149 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Date_complexe http://www.wikidata.org/entity/Q15213889 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ForLoop http://www.wikidata.org/entity/Q61994126 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Month_translator/data http://www.wikidata.org/entity/Q42895737 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang http://www.wikidata.org/entity/Q85152141 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:GetParameters http://www.wikidata.org/entity/Q21856723 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_isxn http://www.wikidata.org/entity/Q62019078 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal-navr%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/Q62027684 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Transclude_random_subpage http://www.wikidata.org/entity/Q21993353 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Utilities http://www.wikidata.org/entity/Q15214036 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Automatic_archive_navigator http://www.wikidata.org/entity/Q15243885 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unsubst http://www.wikidata.org/entity/Q63107395 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Stasyon%C3%AAn_c%C3%AEran/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q22041421 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:H%C3%AAlk%C3%AA%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q22115477 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Xaneya_welat http://www.wikidata.org/entity/Q22696101 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Langue/Data http://www.wikidata.org/entity/Q22696125 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Utility_W%C3%AEk%C3%AEdane http://www.wikidata.org/entity/Q22696122 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Analyse_transitive http://www.wikidata.org/entity/Q22696119 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Formatting_entity http://www.wikidata.org/entity/Q22696127 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Zimanzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q46997995 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Format_TemplateData http://www.wikidata.org/entity/Q63283394 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cs1_documentation_support http://www.wikidata.org/entity/Q22661868 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Japon http://www.wikidata.org/entity/Q15246029 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:P%C3%AEvana_xet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q22978091 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite http://www.wikidata.org/entity/Q22992058 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chem2 http://www.wikidata.org/entity/Q15296064 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Beral%C3%AEkirin http://www.wikidata.org/entity/Q22695963 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Fonctions/Personne http://www.wikidata.org/entity/Q91248444 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Commons_link http://www.wikidata.org/entity/Q22696096 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Recover http://www.wikidata.org/entity/Q64392267 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_television_disambiguation_check http://www.wikidata.org/entity/Q95359830 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_link_general http://www.wikidata.org/entity/Q96434058 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Is_infobox_in_lead http://www.wikidata.org/entity/Q96679044 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Transcluder http://www.wikidata.org/entity/Q64632741 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ustring http://www.wikidata.org/entity/Q24050223 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hatnote_list http://www.wikidata.org/entity/Q24170715 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/dates http://www.wikidata.org/entity/Q24238127 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/bik%C3%AArhat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24238133 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/ekstra http://www.wikidata.org/entity/Q24248538 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chartes/dane http://www.wikidata.org/entity/Q24257088 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Derbar http://www.wikidata.org/entity/Q24284061 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q24284063 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/wikidata/data http://www.wikidata.org/entity/Q24309470 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:R%C3%AAn%C3%AE%C5%9Fan%C3%AAn_Pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AA_Nex%C5%9Feya_Rojhilata_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q98389372 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_TemplateStyles/config http://www.wikidata.org/entity/Q47541920 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Multilingual http://www.wikidata.org/entity/Q25972999 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Distinguish http://www.wikidata.org/entity/Q25990417 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Beral%C3%AEkirin-z%C3%AAde http://www.wikidata.org/entity/Q106489753 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_languages/ceribandin http://www.wikidata.org/entity/Q106511318 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TwitterSnowflake http://www.wikidata.org/entity/Q106538756 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:User_script_table_row http://www.wikidata.org/entity/Q26001137 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Tabloya_be%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q24575446 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/Q99516951 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navseasoncats_with_decades_below_year http://www.wikidata.org/entity/Q47988337 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C3%87areseriya_nasnameya_tevah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26156422 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/wikidata http://www.wikidata.org/entity/Q26156411 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/zimanzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q48959067 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Trim_quotes http://www.wikidata.org/entity/Q24703887 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Main_list http://www.wikidata.org/entity/Q24733825 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wd http://www.wikidata.org/entity/Q99589699 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nihongo http://www.wikidata.org/entity/Q99857735 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hms http://www.wikidata.org/entity/Q24765326 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FileMedia http://www.wikidata.org/entity/Q24765432 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FileUtil http://www.wikidata.org/entity/Q25075014 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Disambiguation http://www.wikidata.org/entity/Q25362158 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:For http://www.wikidata.org/entity/Q49221324 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_wrapper http://www.wikidata.org/entity/Q50326791 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner http://www.wikidata.org/entity/Q50356564 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Andaman_%C3%BB_N%C3%AEkobar http://www.wikidata.org/entity/Q26156437 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ref_info http://www.wikidata.org/entity/Q26206164 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flagg http://www.wikidata.org/entity/Q26209100 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/links http://www.wikidata.org/entity/Q101219510 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Election_results http://www.wikidata.org/entity/Q26209110 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates http://www.wikidata.org/entity/Q26905108 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/complex_date http://www.wikidata.org/entity/Q26775142 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_sources_mainspace http://www.wikidata.org/entity/Q104522531 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/testcases/ISO_639-3-1_category_from_tag http://www.wikidata.org/entity/Q104522555 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/testcases/ISO_639-3-2_category_from_tag http://www.wikidata.org/entity/Q104764879 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navseasoncats_with_year_navigation http://www.wikidata.org/entity/Q51398141 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dan%C3%AEmarka_Girav%C3%AAn_Feroe http://www.wikidata.org/entity/Q51399631 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Kolombiyaya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q51400620 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Alberta http://www.wikidata.org/entity/Q26235832 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Weblink http://www.wikidata.org/entity/Q104049533 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_assessment_progression http://www.wikidata.org/entity/Q50824962 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/G%C3%AEneya_Rojbend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q51252708 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA http://www.wikidata.org/entity/Q104113259 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AAney%C3%AA_r%C3%BBpela_sereke http://www.wikidata.org/entity/Q26990216 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flagg/Altvar_data http://www.wikidata.org/entity/Q106602815 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata_table http://www.wikidata.org/entity/Q27430040 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Bingehkirin http://www.wikidata.org/entity/Q51990936 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:In_lang http://www.wikidata.org/entity/Q27977207 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Autotaxobox http://www.wikidata.org/entity/Q106809052 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/summary http://www.wikidata.org/entity/Q28002760 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata_Infobox http://www.wikidata.org/entity/Q106694757 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_tweet http://www.wikidata.org/entity/Q52428273 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Excerpt http://www.wikidata.org/entity/Q27778283 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Str_endswith http://www.wikidata.org/entity/Q52554979 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Mapframe http://www.wikidata.org/entity/Q27851514 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Bibleverse http://www.wikidata.org/entity/Q27851488 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Webarchive http://www.wikidata.org/entity/Q52958095 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Plain_text http://www.wikidata.org/entity/Q27860358 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Track_listing http://www.wikidata.org/entity/Q27863072 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:MultiReplace http://www.wikidata.org/entity/Q54322309 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Type_in_location http://www.wikidata.org/entity/Q106816074 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/cacheF http://www.wikidata.org/entity/Q28015624 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WPMILHIST_Te%C5%9Fey%C3%AA_Infobox%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q28052168 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Table_row_counter http://www.wikidata.org/entity/Q106816573 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/cacheI http://www.wikidata.org/entity/Q106816594 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/cacheK http://www.wikidata.org/entity/Q54855014 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Random_slideshow http://www.wikidata.org/entity/Q27941230 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman http://www.wikidata.org/entity/Q106906544 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:If_preview/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q54943196 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_mapframe http://www.wikidata.org/entity/Q28132212 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TNT http://www.wikidata.org/entity/Q107006560 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_web http://www.wikidata.org/entity/Q107366112 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q107370139 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Graph:Chart http://www.wikidata.org/entity/Q55828239 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_TemplateStyles http://www.wikidata.org/entity/Q28937038 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAnBelavb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q56040869 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Stasyon%C3%AAn_c%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q29032519 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Numbered_subpages http://www.wikidata.org/entity/Q108139052 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DecodeEncode http://www.wikidata.org/entity/Q29387857 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eablon:Internetquelle http://www.wikidata.org/entity/Q29387871 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Text http://www.wikidata.org/entity/Q29879601 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wd/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q30004735 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Television_ratings_graph http://www.wikidata.org/entity/Q30003611 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unsubst-infobox http://www.wikidata.org/entity/Q56289442 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Example http://www.wikidata.org/entity/Q56332790 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/Q30238244 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eablon:HG http://www.wikidata.org/entity/Q56528384 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/date http://www.wikidata.org/entity/Q56451495 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:A_an_j%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q56451512 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:A_an_j%C3%AE/t%C3%AEp http://www.wikidata.org/entity/Q56528363 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DateI18n http://www.wikidata.org/entity/Q56605917 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Excerpt_slideshow http://www.wikidata.org/entity/Q56697375 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166 http://www.wikidata.org/entity/Q56697381 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/National http://www.wikidata.org/entity/Q56697609 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/IR http://www.wikidata.org/entity/Q30349240 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Duration http://www.wikidata.org/entity/Q56697717 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/GB http://www.wikidata.org/entity/Q56697714 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/BE http://www.wikidata.org/entity/Q108306580 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:User_script_table_row/data http://www.wikidata.org/entity/Q108454767 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Numcr2namecr http://www.wikidata.org/entity/Q108590280 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:LoadData http://www.wikidata.org/entity/Q108756720 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Emoji http://www.wikidata.org/entity/Q108763911 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_general_sources http://www.wikidata.org/entity/Q113468983 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jctrdt http://www.wikidata.org/entity/Q109289615 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Progression_rainbow http://www.wikidata.org/entity/Q109321830 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AEdank_TV http://www.wikidata.org/entity/Q118959155 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikitext_Parsing http://www.wikidata.org/entity/Q109651625 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman/nav%C3%AAvala http://www.wikidata.org/entity/Q110160222 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/testcases/ISO_639-1_name_from_tag http://www.wikidata.org/entity/Q110216465 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party http://www.wikidata.org/entity/Q110323043 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/A http://www.wikidata.org/entity/Q110323054 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/B http://www.wikidata.org/entity/Q110323058 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/C http://www.wikidata.org/entity/Q113173641 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Class/definition.json http://www.wikidata.org/entity/Q110323062 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/D http://www.wikidata.org/entity/Q110323649 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/E http://www.wikidata.org/entity/Q110323656 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/F http://www.wikidata.org/entity/Q110323663 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/G http://www.wikidata.org/entity/Q110323666 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/H http://www.wikidata.org/entity/Q110323669 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/I http://www.wikidata.org/entity/Q110323675 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/J http://www.wikidata.org/entity/Q110323679 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/K http://www.wikidata.org/entity/Q110323688 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/L http://www.wikidata.org/entity/Q110323740 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/M http://www.wikidata.org/entity/Q110323773 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/N http://www.wikidata.org/entity/Q110323783 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/O http://www.wikidata.org/entity/Q130429818 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/langx http://www.wikidata.org/entity/Q110323837 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/P http://www.wikidata.org/entity/Q110323908 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/Q http://www.wikidata.org/entity/Q110323996 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/S http://www.wikidata.org/entity/Q110323999 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/T http://www.wikidata.org/entity/Q110324003 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/U http://www.wikidata.org/entity/Q110324005 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/V http://www.wikidata.org/entity/Q110324301 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/testtable http://www.wikidata.org/entity/Q110324007 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/W http://www.wikidata.org/entity/Q110324018 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/X http://www.wikidata.org/entity/Q110324029 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/Y http://www.wikidata.org/entity/Q110324041 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/Z http://www.wikidata.org/entity/Q115597562 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata_Infobox/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q130890061 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_dim http://www.wikidata.org/entity/Q130891789 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_dim/data http://www.wikidata.org/entity/Q110609918 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Format_link http://www.wikidata.org/entity/Q110620952 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:USHRseats http://www.wikidata.org/entity/Q110634044 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Native_name http://www.wikidata.org/entity/Q124299619 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bakur%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q110648011 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/%C3%A7avkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q110648003 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/berdewam http://www.wikidata.org/entity/Q110648141 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/dane http://www.wikidata.org/entity/Q110648023 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/hacet http://www.wikidata.org/entity/Q110648066 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/not http://www.wikidata.org/entity/Q110648102 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/p%C3%AA%C5%9Fgotin http://www.wikidata.org/entity/Q110740065 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Welat http://www.wikidata.org/entity/Q110876059 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Year_category_type http://www.wikidata.org/entity/Q122696746 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Params http://www.wikidata.org/entity/Q111016735 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_%C5%9Eer%C3%AA_R%C3%BBsya-%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115726239 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control/config http://www.wikidata.org/entity/Q131139970 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Adjacent_stations/i18n http://www.wikidata.org/entity/Q131187829 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Language/data/wp_languages http://www.wikidata.org/entity/Q131329239 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/configuration http://www.wikidata.org/entity/Q111520604 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nav%C3%AA_partiy%C3%AA_%C3%BB_reng http://www.wikidata.org/entity/Q116790452 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Is_article http://www.wikidata.org/entity/Q116938058 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control/auxiliary http://www.wikidata.org/entity/Q117054035 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control/documentation http://www.wikidata.org/entity/Q117271691 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CS1_translator http://www.wikidata.org/entity/Q133801356 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navseasoncats http://www.wikidata.org/entity/Q117536794 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CS1_translator/data http://www.wikidata.org/entity/Q118628195 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Class_mask http://www.wikidata.org/entity/Q118627952 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Banner_shell http://www.wikidata.org/entity/Q136653386 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:InfoboxImage/data http://www.wikidata.org/entity/Q137650264 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_for_conflicting_parameters http://www.wikidata.org/entity/Q137784397 https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikitextParser iia1m7pzxyc0li615w0yehix6m9p9r5 2034205 2034204 2026-05-30T20:07:33Z Wikihez 39702 2034205 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16835468|Q16835468]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16835792|Q16835792]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Bin%C3%AAre_j%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18346986|Q18346986]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Xpsoc http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18390189|Q18390189]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Beral%C3%AEkirin_%C5%9Fablon http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16914835|Q16914835]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:String2 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7253814|Q7253814]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:String http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16914884|Q16914884]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:In5 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7328853|Q7328853]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Math http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17121666|Q17121666]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Deng http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17121668|Q17121668]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Side_box http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17485539|Q17485539]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cat_main http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17121673|Q17121673]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:File_link http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7335367|Q7335367]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:URL http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15393417|Q15393417]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TemplatePar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7347943|Q7347943]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Gallery http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17525158|Q17525158]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nim%C3%BBneya_parametreya_agah%C3%AEdank%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17121869|Q17121869]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lua_banner http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18564889|Q18564889]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chartes http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18573662|Q18573662]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_invocation http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7348344|Q7348344]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Coordinates http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18340696|Q18340696]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AEdank_pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AAn_le%C5%9Fker%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16836022|Q16836022]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Main http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7213382|Q7213382]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:HtmlBuilder http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18343123|Q18343123]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Internet_Archive http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18346603|Q18346603]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jct http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15379728|Q15379728]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Arguments http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15408619|Q15408619]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TableTools http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18599679|Q18599679]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pp-move-indef http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18606076|Q18606076]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17135178|Q17135178]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Multiple_image http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17135499|Q17135499]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox_with_nowrap_lists http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17135581|Q17135581]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Shortcut http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7639403|Q7639403]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:BaseConvert http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17141650|Q17141650]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Redirect_hatnote http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15605797|Q15605797]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:List http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7703783|Q7703783]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:UnitTests http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15609478|Q15609478]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Image_array http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8118082|Q8118082]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15627750|Q15627750]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Historical_populations http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15627757|Q15627757]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Random http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17170916|Q17170916]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Clickable_button_2 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18616014|Q18616014]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ns_has_subpages http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8244473|Q8244473]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:InfoboxImage http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18029366|Q18029366]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Color_contrast http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18616002|Q18616002]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_test_case http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15635874|Q15635874]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Userbox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8118252|Q8118252]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18009945|Q18009945]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flaglist/size http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15709679|Q15709679]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FormatNum http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15708832|Q15708832]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Pagetype http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18642335|Q18642335]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eecere http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8311551|Q8311551]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15727701|Q15727701]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:InterwikiTable http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8471024|Q8471024]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Sidebar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17171931|Q17171931]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Submit_an_edit_request http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18645368|Q18645368]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Parameters http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18692471|Q18692471]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WPMILHIST_Infobox_style http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18084578|Q18084578]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Vandal-m http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18084584|Q18084584]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protection_banner http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17281274|Q17281274]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Su http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17305043|Q17305043]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eablon:FormatDate http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8474382|Q8474382]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Av%C3%BBhewa http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15727778|Q15727778]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Set http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18694018|Q18694018]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:If_empty http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18090602|Q18090602]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikitextLC http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19363224|Q19363224]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WLink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16003786|Q16003786]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16007954|Q16007954]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IsValidPageName http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10728907|Q10728907]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10728910|Q10728910]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Error http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19366486|Q19366486]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Highest_archive_number http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19627630|Q19627630]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Geobox_coor http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18106874|Q18106874]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:OutputBuffer http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15727793|Q15727793]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikilink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18758377|Q18758377]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Photo_montage http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17315750|Q17315750]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Valah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q17338382|Q17338382]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:L%C3%AEsteya_be%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10859193|Q10859193]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:URLutil http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8565357|Q8565357]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikibase http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15928417|Q15928417]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Asbox_stubtree http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15934920|Q15934920]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18947930|Q18947930]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Icon http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10921177|Q10921177]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Footnotes http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q57402454|Q57402454]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unsigned http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16268033|Q16268033]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Demograf%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q11056138|Q11056138]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chart http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16323114|Q16323114]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Guherandina_daxwaza_parastin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13374587|Q13374587]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Delink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19827924|Q19827924]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Asbox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q12085840|Q12085840]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Temen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q58040999|Q58040999]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Protect http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q12981912|Q12981912]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:LuaWiki http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13107716|Q13107716]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q58729389|Q58729389]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Titre http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q58861668|Q58861668]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flex_columns http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q11640331|Q11640331]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16323183|Q16323183]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Effective_protection_level http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16712429|Q16712429]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Aligned_table http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16725719|Q16725719]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Random_portal_component http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q58023412|Q58023412]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox_with_collapsible_groups http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19828251|Q19828251]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Separated_entries http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q59226478|Q59226478]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_parameter_value http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13409201|Q13409201]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikitext http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13450768|Q13450768]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Toolbar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19831726|Q19831726]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hatnote_inline http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q59566547|Q59566547]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/AM http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19963557|Q19963557]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Dem http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q39221816|Q39221816]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:If_preview http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q34328709|Q34328709]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Localdata http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q35659243|Q35659243]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Harvc http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16748603|Q16748603]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:No_globals http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13566398|Q13566398]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C3%8Etal%C3%AEk_sernav http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q59341697|Q59341697]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Xanxank http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13613273|Q13613273]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Namespace_detect http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q14033926|Q14033926]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16814147|Q16814147]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Detay http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16830093|Q16830093]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Interval http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q14357839|Q14357839]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Belgekirin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16830095|Q16830095]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Parametrey%C3%AAn_nenas_ven%C3%AAre http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q39287246|Q39287246]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Fe/i18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16753944|Q16753944]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hatnote http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19967589|Q19967589]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Buffer http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19967869|Q19967869]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Section_link http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20085304|Q20085304]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Graph http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q39301585|Q39301585]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unicode_data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q14612409|Q14612409]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_r%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20643348|Q20643348]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox3cols http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20651285|Q20651285]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DemoTemplate http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20652535|Q20652535]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DateTime http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20668297|Q20668297]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Dts http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20819962|Q20819962]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Fallback http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q66425225|Q66425225]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Television_infoboxes_disambiguation_check http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20718726|Q20718726]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eer%C3%AA_Navxwey%C3%AE_y%C3%AAn_S%C3%BBriy%C3%AA_nex%C5%9Feya_berfireh http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q14813761|Q14813761]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Roma http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20739795|Q20739795]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:D%C3%AEroka_gotar%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20742053|Q20742053]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPAc-en http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q59779102|Q59779102]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/UG http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q59816554|Q59816554]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cslist http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q59920053|Q59920053]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FindYDCportal http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q60426390|Q60426390]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_IUCN http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20892743|Q20892743]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:L%C3%AEsteya_gihandina_balafirgeh%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15098140|Q15098140]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Yesno http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21141696|Q21141696]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox_with_striping http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q41702392|Q41702392]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q72026926|Q72026926]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ordnance_Survey_coordinates http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15091191|Q15091191]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA_symbol http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20986972|Q20986972]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Interface_W%C3%AEk%C3%AEdane http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20986976|Q20986976]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20986987|Q20986987]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Style http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21012262|Q21012262]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Demo http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q60580749|Q60580749]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_for_deprecated_parameters http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q60608192|Q60608192]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Outdent http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q70091952|Q70091952]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Rojhilata_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q14949817|Q14949817]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ConvertNumeric http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21031554|Q21031554]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:D%C3%AEroka_gotar%C3%AA/config http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21031555|Q21031555]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:D%C3%AEroka_gotar%C3%AA/Kategor%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15043951|Q15043951]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal_bar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21192289|Q21192289]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Biographie http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21281611|Q21281611]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TEMPLATENAME http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q75230691|Q75230691]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_for_clobbered_parameters http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q76078029|Q76078029]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikidataIB/i18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21402962|Q21402962]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Class http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15116966|Q15116966]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Message_box http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21495982|Q21495982]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unstrip http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q79192858|Q79192858]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:High-use http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21588857|Q21588857]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_Berfirehiya_Serhildana_S%C3%BBr%C3%AE_%C3%BB_Iraq%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21707766|Q21707766]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:N%C3%BBkirin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15117218|Q15117218]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Category_handler http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q80097078|Q80097078]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Exponential_search http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q61637437|Q61637437]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Month_translator http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21718868|Q21718868]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Effective_protection_expiry http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15117406|Q15117406]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Collapsible_list http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q80097759|Q80097759]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Transclusion_count http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21850921|Q21850921]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Gav%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q61804189|Q61804189]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Country_alias/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q61858001|Q61858001]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Settlement_short_description http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15151212|Q15151212]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:LuaCall http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15145532|Q15145532]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Mw http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21973572|Q21973572]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/COinS http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15155102|Q15155102]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Archive_list http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21992851|Q21992851]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Malpera_ferm%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15197149|Q15197149]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Date_complexe http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15213889|Q15213889]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ForLoop http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q61994126|Q61994126]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Month_translator/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q42895737|Q42895737]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q85152141|Q85152141]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:GetParameters http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21856723|Q21856723]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_isxn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q62019078|Q62019078]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Portal-navr%C3%AAz http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q62027684|Q62027684]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Transclude_random_subpage http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21993353|Q21993353]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Citation/CS1/Utilities http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15214036|Q15214036]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Automatic_archive_navigator http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15243885|Q15243885]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unsubst http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q63107395|Q63107395]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Stasyon%C3%AAn_c%C3%AEran/i18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22041421|Q22041421]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:H%C3%AAlk%C3%AA%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22115477|Q22115477]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Xaneya_welat http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22696101|Q22696101]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Langue/Data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22696125|Q22696125]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Utility_W%C3%AEk%C3%AEdane http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22696122|Q22696122]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Analyse_transitive http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22696119|Q22696119]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Formatting_entity http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22696127|Q22696127]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Zimanzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q46997995|Q46997995]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Format_TemplateData http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q63283394|Q63283394]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cs1_documentation_support http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22661868|Q22661868]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Japon http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15246029|Q15246029]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:P%C3%AEvana_xet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22978091|Q22978091]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22992058|Q22992058]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chem2 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15296064|Q15296064]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Beral%C3%AEkirin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22695963|Q22695963]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/Fonctions/Personne http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q91248444|Q91248444]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Commons_link http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q22696096|Q22696096]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AEk%C3%AEdane/Recover http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q64392267|Q64392267]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_television_disambiguation_check http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q95359830|Q95359830]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_link_general http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q96434058|Q96434058]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Is_infobox_in_lead http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q96679044|Q96679044]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Transcluder http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q64632741|Q64632741]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ustring http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24050223|Q24050223]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hatnote_list http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24170715|Q24170715]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox/dates http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24238127|Q24238127]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/bik%C3%AArhat%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24238133|Q24238133]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/ekstra http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24248538|Q24248538]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Chartes/dane http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24257088|Q24257088]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Derbar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24284061|Q24284061]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/wikidata http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24284063|Q24284063]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Convert/wikidata/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24309470|Q24309470]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:R%C3%AAn%C3%AE%C5%9Fan%C3%AAn_Pev%C3%A7%C3%BBn%C3%AA_Nex%C5%9Feya_Rojhilata_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q98389372|Q98389372]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_TemplateStyles/config http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q47541920|Q47541920]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Multilingual http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25972999|Q25972999]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Distinguish http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25990417|Q25990417]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Beral%C3%AEkirin-z%C3%AAde http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106489753|Q106489753]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/data/iana_languages/ceribandin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106511318|Q106511318]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TwitterSnowflake http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106538756|Q106538756]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:User_script_table_row http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26001137|Q26001137]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Tabloya_be%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24575446|Q24575446]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Fe http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q99516951|Q99516951]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navseasoncats_with_decades_below_year http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q47988337|Q47988337]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C3%87areseriya_nasnameya_tevah%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26156422|Q26156422]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/wikidata http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26156411|Q26156411]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/zimanzan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q48959067|Q48959067]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Trim_quotes http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24703887|Q24703887]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Main_list http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24733825|Q24733825]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wd http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q99589699|Q99589699]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nihongo http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q99857735|Q99857735]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Hms http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24765326|Q24765326]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FileMedia http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24765432|Q24765432]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:FileUtil http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25075014|Q25075014]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Disambiguation http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25362158|Q25362158]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:For http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q49221324|Q49221324]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Template_wrapper http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q50326791|Q50326791]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_banner http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q50356564|Q50356564]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Girav%C3%AAn_Andaman_%C3%BB_N%C3%AEkobar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26156437|Q26156437]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ref_info http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26206164|Q26206164]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flagg http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26209100|Q26209100]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/links http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q101219510|Q101219510]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Election_results http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26209110|Q26209110]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26905108|Q26905108]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/complex_date http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26775142|Q26775142]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_sources_mainspace http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q104522531|Q104522531]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/testcases/ISO_639-3-1_category_from_tag http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q104522555|Q104522555]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/testcases/ISO_639-3-2_category_from_tag http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q104764879|Q104764879]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navseasoncats_with_year_navigation http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q51398141|Q51398141]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Dan%C3%AEmarka_Girav%C3%AAn_Feroe http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q51399631|Q51399631]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Kolombiyaya_Br%C3%AEtan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q51400620|Q51400620]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Kanada_Alberta http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26235832|Q26235832]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Weblink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q104049533|Q104049533]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikiProject_assessment_progression http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q50824962|Q50824962]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/G%C3%AEneya_Rojbend%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q51252708|Q51252708]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:IPA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q104113259|Q104113259]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:W%C3%AAney%C3%AA_r%C3%BBpela_sereke http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26990216|Q26990216]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Flagg/Altvar_data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106602815|Q106602815]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata_table http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27430040|Q27430040]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Bingehkirin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q51990936|Q51990936]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:In_lang http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27977207|Q27977207]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Autotaxobox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106809052|Q106809052]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/summary http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q28002760|Q28002760]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata_Infobox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106694757|Q106694757]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_tweet http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q52428273|Q52428273]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Excerpt http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27778283|Q27778283]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Str_endswith http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q52554979|Q52554979]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Mapframe http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27851514|Q27851514]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Bibleverse http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27851488|Q27851488]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Webarchive http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q52958095|Q52958095]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Plain_text http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27860358|Q27860358]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Track_listing http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27863072|Q27863072]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:MultiReplace http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q54322309|Q54322309]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Type_in_location http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106816074|Q106816074]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/cacheF http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q28015624|Q28015624]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WPMILHIST_Te%C5%9Fey%C3%AA_Infobox%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q28052168|Q28052168]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Table_row_counter http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106816573|Q106816573]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/cacheI http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106816594|Q106816594]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CountryData/cacheK http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q54855014|Q54855014]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Random_slideshow http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q27941230|Q27941230]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Ziman http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106906544|Q106906544]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:If_preview/configuration http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q54943196|Q54943196]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_mapframe http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q28132212|Q28132212]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:TNT http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q107006560|Q107006560]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Cite_web http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q107366112|Q107366112]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navbox/configuration http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q107370139|Q107370139]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Graph:Chart http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q55828239|Q55828239]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Uses_TemplateStyles http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q28937038|Q28937038]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAnBelavb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56040869|Q56040869]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Stasyon%C3%AAn_c%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q29032519|Q29032519]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Numbered_subpages http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108139052|Q108139052]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DecodeEncode http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q29387857|Q29387857]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eablon:Internetquelle http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q29387871|Q29387871]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Text http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q29879601|Q29879601]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wd/i18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q30004735|Q30004735]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Television_ratings_graph http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q30003611|Q30003611]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Unsubst-infobox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56289442|Q56289442]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Example http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56332790|Q56332790]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q30238244|Q30238244]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:%C5%9Eablon:HG http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56528384|Q56528384]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:I18n/date http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56451495|Q56451495]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:A_an_j%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56451512|Q56451512]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:A_an_j%C3%AE/t%C3%AEp http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56528363|Q56528363]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:DateI18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56605917|Q56605917]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Excerpt_slideshow http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56697375|Q56697375]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56697381|Q56697381]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/National http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56697609|Q56697609]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/IR http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q30349240|Q30349240]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Duration http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56697717|Q56697717]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/GB http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q56697714|Q56697714]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:ISO_3166/data/BE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108306580|Q108306580]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:User_script_table_row/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108454767|Q108454767]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Numcr2namecr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108590280|Q108590280]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:LoadData http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108756720|Q108756720]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Emoji http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108763911|Q108763911]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Find_sources/templates/Find_general_sources http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113468983|Q113468983]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Jctrdt http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q109289615|Q109289615]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Progression_rainbow http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q109321830|Q109321830]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Agah%C3%AEdank_TV http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118959155|Q118959155]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikitext_Parsing http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q109651625|Q109651625]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Daney%C3%AAn_r%C3%AA/r%C3%AAziman/nav%C3%AAvala http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110160222|Q110160222]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/testcases/ISO_639-1_name_from_tag http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110216465|Q110216465]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323043|Q110323043]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/A http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323054|Q110323054]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/B http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323058|Q110323058]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/C http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113173641|Q113173641]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Class/definition.json http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323062|Q110323062]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/D http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323649|Q110323649]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/E http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323656|Q110323656]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323663|Q110323663]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/G http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323666|Q110323666]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/H http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323669|Q110323669]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/I http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323675|Q110323675]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/J http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323679|Q110323679]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/K http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323688|Q110323688]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/L http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323740|Q110323740]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/M http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323773|Q110323773]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/N http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323783|Q110323783]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/O http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130429818|Q130429818]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/langx http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323837|Q110323837]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/P http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323908|Q110323908]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/Q http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323996|Q110323996]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/S http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110323999|Q110323999]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/T http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324003|Q110324003]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/U http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324005|Q110324005]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/V http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324301|Q110324301]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/testtable http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324007|Q110324007]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/W http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324018|Q110324018]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/X http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324029|Q110324029]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/Y http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110324041|Q110324041]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Political_party/Z http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115597562|Q115597562]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Wikidata_Infobox/i18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130890061|Q130890061]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_dim http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130891789|Q130891789]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Infobox_dim/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110609918|Q110609918]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Format_link http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110620952|Q110620952]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:USHRseats http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110634044|Q110634044]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Native_name http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124299619|Q124299619]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_cihan/dane/Bakur%C3%AA_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110648011|Q110648011]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/%C3%A7avkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110648003|Q110648003]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/berdewam http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110648141|Q110648141]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/dane http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110648023|Q110648023]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/hacet http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110648066|Q110648066]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/not http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110648102|Q110648102]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nif%C3%BBsa_Fransa/p%C3%AA%C5%9Fgotin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110740065|Q110740065]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Welat http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q110876059|Q110876059]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Year_category_type http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q122696746|Q122696746]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Params http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q111016735|Q111016735]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nex%C5%9Feya_%C5%9Eer%C3%AA_R%C3%BBsya-%C3%9Bkraynay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115726239|Q115726239]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control/config http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131139970|Q131139970]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Adjacent_stations/i18n http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131187829|Q131187829]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Language/data/wp_languages http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131329239|Q131329239]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Lang/configuration http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q111520604|Q111520604]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Nav%C3%AA_partiy%C3%AA_%C3%BB_reng http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116790452|Q116790452]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Is_article http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116938058|Q116938058]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control/auxiliary http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117054035|Q117054035]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Authority_control/documentation http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117271691|Q117271691]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CS1_translator http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q133801356|Q133801356]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Navseasoncats http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117536794|Q117536794]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:CS1_translator/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118628195|Q118628195]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Class_mask http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118627952|Q118627952]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Banner_shell http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q136653386|Q136653386]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:InfoboxImage/data http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q137650264|Q137650264]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:Check_for_conflicting_parameters http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q137784397|Q137784397]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Modul:WikitextParser 68p1ny9ozbwpqs9stowjzkxovldl53v 2034206 2034205 2026-05-30T20:08:06Z Wikihez 39702 Lîsteya "modula Wikimediayê" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]]) 2034206 wikitext text/x-wiki Q7213382|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7253814|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7328853|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7335367|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7347943|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7348344|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7639403|Dku|"modula Wikimediayê"||Q7703783|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8118082|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8118252|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8244473|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8311551|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8471024|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8474382|Dku|"modula Wikimediayê"||Q8565357|Dku|"modula Wikimediayê"||Q10728907|Dku|"modula Wikimediayê"||Q10728910|Dku|"modula Wikimediayê"||Q10859193|Dku|"modula Wikimediayê"||Q10921177|Dku|"modula Wikimediayê"||Q11056138|Dku|"modula Wikimediayê"||Q11640331|Dku|"modula Wikimediayê"||Q12085840|Dku|"modula Wikimediayê"||Q12981912|Dku|"modula Wikimediayê"||Q13107716|Dku|"modula Wikimediayê"||Q13374587|Dku|"modula Wikimediayê"||Q13409201|Dku|"modula Wikimediayê"||Q13450768|Dku|"modula Wikimediayê"||Q13566398|Dku|"modula Wikimediayê"||Q13613273|Dku|"modula Wikimediayê"||Q14033926|Dku|"modula Wikimediayê"||Q14357839|Dku|"modula Wikimediayê"||Q14612409|Dku|"modula Wikimediayê"||Q14813761|Dku|"modula Wikimediayê"||Q14949817|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15043951|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15091191|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15098140|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15116966|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15117218|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15117406|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15145532|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15151212|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15155102|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15197149|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15213889|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15214036|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15243885|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15246029|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15296064|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15379728|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15393417|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15408619|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15605797|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15609478|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15627750|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15627757|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15635874|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15708832|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15709679|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15727701|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15727778|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15727793|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15928417|Dku|"modula Wikimediayê"||Q15934920|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16003786|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16007954|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16268033|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16323114|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16323183|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16712429|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16725719|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16748603|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16753944|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16814147|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16830093|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16830095|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16835468|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16835792|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16836022|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16914835|Dku|"modula Wikimediayê"||Q16914884|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17121666|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17121668|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17121673|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17121869|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17135178|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17135499|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17135581|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17141650|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17170916|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17171931|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17281274|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17305043|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17315750|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17338382|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17485539|Dku|"modula Wikimediayê"||Q17525158|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18009945|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18029366|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18084578|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18084584|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18090602|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18106874|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18340696|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18343123|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18346603|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18346986|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18390189|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18564889|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18573662|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18599679|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18606076|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18616002|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18616014|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18642335|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18645368|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18692471|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18694018|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18758377|Dku|"modula Wikimediayê"||Q18947930|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19363224|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19366486|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19627630|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19827924|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19828251|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19831726|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19963557|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19967589|Dku|"modula Wikimediayê"||Q19967869|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20085304|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20643348|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20651285|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20652535|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20668297|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20718726|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20739795|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20742053|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20819962|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20892743|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20986972|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20986976|Dku|"modula Wikimediayê"||Q20986987|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21012262|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21031554|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21031555|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21141696|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21192289|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21281611|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21402962|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21495982|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21588857|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21707766|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21718868|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21850921|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21856723|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21973572|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21992851|Dku|"modula Wikimediayê"||Q21993353|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22041421|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22115477|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22661868|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22695963|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22696096|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22696101|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22696119|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22696122|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22696125|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22696127|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22978091|Dku|"modula Wikimediayê"||Q22992058|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24050223|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24170715|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24238127|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24238133|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24248538|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24257088|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24284061|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24284063|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24309470|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24575446|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24703887|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24733825|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24765326|Dku|"modula Wikimediayê"||Q24765432|Dku|"modula Wikimediayê"||Q25075014|Dku|"modula Wikimediayê"||Q25362158|Dku|"modula Wikimediayê"||Q25972999|Dku|"modula Wikimediayê"||Q25990417|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26001137|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26156411|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26156422|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26156437|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26206164|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26209100|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26209110|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26235832|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26775142|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26905108|Dku|"modula Wikimediayê"||Q26990216|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27430040|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27778283|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27851488|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27851514|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27860358|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27863072|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27941230|Dku|"modula Wikimediayê"||Q27977207|Dku|"modula Wikimediayê"||Q28002760|Dku|"modula Wikimediayê"||Q28015624|Dku|"modula Wikimediayê"||Q28052168|Dku|"modula Wikimediayê"||Q28132212|Dku|"modula Wikimediayê"||Q28937038|Dku|"modula Wikimediayê"||Q29032519|Dku|"modula Wikimediayê"||Q29387857|Dku|"modula Wikimediayê"||Q29387871|Dku|"modula Wikimediayê"||Q29879601|Dku|"modula Wikimediayê"||Q30003611|Dku|"modula Wikimediayê"||Q30004735|Dku|"modula Wikimediayê"||Q30238244|Dku|"modula Wikimediayê"||Q30349240|Dku|"modula Wikimediayê"||Q34328709|Dku|"modula Wikimediayê"||Q35659243|Dku|"modula Wikimediayê"||Q39221816|Dku|"modula Wikimediayê"||Q39287246|Dku|"modula Wikimediayê"||Q39301585|Dku|"modula Wikimediayê"||Q41702392|Dku|"modula Wikimediayê"||Q42895737|Dku|"modula Wikimediayê"||Q46997995|Dku|"modula Wikimediayê"||Q47541920|Dku|"modula Wikimediayê"||Q47988337|Dku|"modula Wikimediayê"||Q48959067|Dku|"modula Wikimediayê"||Q49221324|Dku|"modula Wikimediayê"||Q50326791|Dku|"modula Wikimediayê"||Q50356564|Dku|"modula Wikimediayê"||Q50824962|Dku|"modula Wikimediayê"||Q51252708|Dku|"modula Wikimediayê"||Q51398141|Dku|"modula Wikimediayê"||Q51399631|Dku|"modula Wikimediayê"||Q51400620|Dku|"modula Wikimediayê"||Q51990936|Dku|"modula Wikimediayê"||Q52428273|Dku|"modula Wikimediayê"||Q52554979|Dku|"modula Wikimediayê"||Q52958095|Dku|"modula Wikimediayê"||Q54322309|Dku|"modula Wikimediayê"||Q54855014|Dku|"modula Wikimediayê"||Q54943196|Dku|"modula Wikimediayê"||Q55828239|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56040869|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56289442|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56451495|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56451512|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56528363|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56528384|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56605917|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56697375|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56697381|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56697609|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56697714|Dku|"modula Wikimediayê"||Q56697717|Dku|"modula Wikimediayê"||Q57402454|Dku|"modula Wikimediayê"||Q58023412|Dku|"modula Wikimediayê"||Q58040999|Dku|"modula Wikimediayê"||Q58729389|Dku|"modula Wikimediayê"||Q58861668|Dku|"modula Wikimediayê"||Q59226478|Dku|"modula Wikimediayê"||Q59341697|Dku|"modula Wikimediayê"||Q59566547|Dku|"modula Wikimediayê"||Q59779102|Dku|"modula Wikimediayê"||Q59816554|Dku|"modula Wikimediayê"||Q59920053|Dku|"modula Wikimediayê"||Q60426390|Dku|"modula Wikimediayê"||Q60580749|Dku|"modula Wikimediayê"||Q60608192|Dku|"modula Wikimediayê"||Q61637437|Dku|"modula Wikimediayê"||Q61804189|Dku|"modula Wikimediayê"||Q61858001|Dku|"modula Wikimediayê"||Q61994126|Dku|"modula Wikimediayê"||Q62019078|Dku|"modula Wikimediayê"||Q62027684|Dku|"modula Wikimediayê"||Q63107395|Dku|"modula Wikimediayê"||Q63283394|Dku|"modula Wikimediayê"||Q64392267|Dku|"modula Wikimediayê"||Q64632741|Dku|"modula Wikimediayê"||Q66425225|Dku|"modula Wikimediayê"||Q70091952|Dku|"modula Wikimediayê"||Q72026926|Dku|"modula Wikimediayê"||Q75230691|Dku|"modula Wikimediayê"||Q76078029|Dku|"modula Wikimediayê"||Q79192858|Dku|"modula Wikimediayê"||Q80097078|Dku|"modula Wikimediayê"||Q80097759|Dku|"modula Wikimediayê"||Q85152141|Dku|"modula Wikimediayê"||Q91248444|Dku|"modula Wikimediayê"||Q95359830|Dku|"modula Wikimediayê"||Q96434058|Dku|"modula Wikimediayê"||Q96679044|Dku|"modula Wikimediayê"||Q98389372|Dku|"modula Wikimediayê"||Q99516951|Dku|"modula Wikimediayê"||Q99589699|Dku|"modula Wikimediayê"||Q99857735|Dku|"modula Wikimediayê"||Q101219510|Dku|"modula Wikimediayê"||Q104049533|Dku|"modula Wikimediayê"||Q104113259|Dku|"modula Wikimediayê"||Q104522531|Dku|"modula Wikimediayê"||Q104522555|Dku|"modula Wikimediayê"||Q104764879|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106489753|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106511318|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106538756|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106602815|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106694757|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106809052|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106816074|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106816573|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106816594|Dku|"modula Wikimediayê"||Q106906544|Dku|"modula Wikimediayê"||Q107006560|Dku|"modula Wikimediayê"||Q107366112|Dku|"modula Wikimediayê"||Q107370139|Dku|"modula Wikimediayê"||Q108139052|Dku|"modula Wikimediayê"||Q108306580|Dku|"modula Wikimediayê"||Q108454767|Dku|"modula Wikimediayê"||Q108590280|Dku|"modula Wikimediayê"||Q108756720|Dku|"modula Wikimediayê"||Q108763911|Dku|"modula Wikimediayê"||Q109289615|Dku|"modula Wikimediayê"||Q109321830|Dku|"modula Wikimediayê"||Q109651625|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110160222|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110216465|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323043|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323054|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323058|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323062|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323649|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323656|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323663|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323666|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323669|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323675|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323679|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323688|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323740|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323773|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323783|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323837|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323908|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323996|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110323999|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324003|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324005|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324007|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324018|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324029|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324041|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110324301|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110609918|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110620952|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110634044|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110648003|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110648011|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110648023|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110648066|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110648102|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110648141|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110740065|Dku|"modula Wikimediayê"||Q110876059|Dku|"modula Wikimediayê"||Q111016735|Dku|"modula Wikimediayê"||Q111520604|Dku|"modula Wikimediayê"||Q113173641|Dku|"modula Wikimediayê"||Q113468983|Dku|"modula Wikimediayê"||Q115597562|Dku|"modula Wikimediayê"||Q115726239|Dku|"modula Wikimediayê"||Q116790452|Dku|"modula Wikimediayê"||Q116938058|Dku|"modula Wikimediayê"||Q117054035|Dku|"modula Wikimediayê"||Q117271691|Dku|"modula Wikimediayê"||Q117536794|Dku|"modula Wikimediayê"||Q118627952|Dku|"modula Wikimediayê"||Q118628195|Dku|"modula Wikimediayê"||Q118959155|Dku|"modula Wikimediayê"||Q122696746|Dku|"modula Wikimediayê"||Q124299619|Dku|"modula Wikimediayê"||Q130429818|Dku|"modula Wikimediayê"||Q130890061|Dku|"modula Wikimediayê"||Q130891789|Dku|"modula Wikimediayê"||Q131139970|Dku|"modula Wikimediayê"||Q131187829|Dku|"modula Wikimediayê"||Q131329239|Dku|"modula Wikimediayê"||Q133801356|Dku|"modula Wikimediayê"||Q136653386|Dku|"modula Wikimediayê"||Q137650264|Dku|"modula Wikimediayê"||Q137784397|Dku|"modula Wikimediayê" iif5iksesnvveqacw75dt89ln1prmox 2034212 2034206 2026-05-30T20:22:13Z Wikihez 39702 2034212 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/Q10003287 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Berhem_li_gor%C3%AE_cureyan http://www.wikidata.org/entity/Q10017280 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_guhandaran http://www.wikidata.org/entity/Q100898043 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Keyban%C3%BBy%C3%AAn_Misira_kevnare http://www.wikidata.org/entity/Q113464010 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Le%C5%9Fker_li_gor%C3%AE_r%C3%AAxistinan http://www.wikidata.org/entity/Q113470482 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_almaniya_bilind_a_sw%C3%AEsr%C3%AE-language_sources_(de-ch) http://www.wikidata.org/entity/Q113500187 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn%C3%AAn_2023an_li_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q113528970 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyaset_li_gor%C3%AE_etn%C3%AEs%C3%AEtey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114003065 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xir%C3%AEstiyan%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q114051227 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Karsaz_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/Q114055832 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%BBc_li_gor%C3%AE_cihan http://www.wikidata.org/entity/Q115361942 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gustavo_Petro http://www.wikidata.org/entity/Q115405131 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q115405136 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rojnamevan%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q115405137 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbestvan%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q116686149 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116686163 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116702325 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng_li_gor%C3%AE_d%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q116765395 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/Q10862576 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_errors:_ISBN http://www.wikidata.org/entity/Q104214289 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xeter http://www.wikidata.org/entity/Q112660493 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_ciwan http://www.wikidata.org/entity/Q112722906 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_jinan_li_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q112727059 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ar%C5%9F%C3%AEv%C3%AAn_w%C3%AAjey%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/Q112727830 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ar%C5%9F%C3%AEv%C3%AAn_w%C3%AAjey%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q112759206 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Akr%C3%AAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q112958824 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xweday%C3%AAn_xwarin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q112965646 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Atlas http://www.wikidata.org/entity/Q113162095 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q113162107 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Werzi%C5%9Fvan%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q113222712 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Earedariy%C3%AAn_%C3%8Etalyay%C3%AA_li_gor%C3%AE_bajar%C3%AA_metropol%C3%AEtan http://www.wikidata.org/entity/Q113283450 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_Deryaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q113321821 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_%C3%8Eolkos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q113610656 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAzef%C3%AElm%C3%AAn_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q113643640 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Teror%C3%AEzma_d%C3%AEn%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q113772422 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Liz_Truss http://www.wikidata.org/entity/Q114811458 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Giorgia_Meloni http://www.wikidata.org/entity/Q115110228 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Nakokiy%C3%AAn_d%C3%AEn%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/Q115122561 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin_li_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115136788 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin,_Jiyan,_Azad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q115234744 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_%C3%BBzb%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/Q115574604 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AErektiya_W%C3%AAls%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115606819 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_serb http://www.wikidata.org/entity/Q115607105 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_brez%C3%AEl%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q115617734 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_monakoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q115625263 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q115625275 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C3%87alakvan%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q115667695 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_DBI http://www.wikidata.org/entity/Q115672826 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_honaka_zanist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q115696023 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AA_Meryem http://www.wikidata.org/entity/Q115765804 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siltan%C3%AAn_Ey%C3%BBb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116258383 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbestvan%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q116258430 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q116258464 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Senaryoniv%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q116258521 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbestvan%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/Q116258649 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/Q116258908 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Stranniv%C3%AEs%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/Q116263786 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gund%C3%AAn_R%C3%BBbarok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116267007 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/Q116373748 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tengr%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/Q116374191 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Nepal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116446013 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan%C3%AAn_lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116451615 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:L%C3%AEstikvan%C3%AAn_hevzayend_%C3%AAn_portor%C3%AEkoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116451805 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan%C3%AAn_hevzayend_%C3%AAn_portor%C3%AEkoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116453986 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C3%87anda_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116517963 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AEbernet%C3%AEka_bir%C3%AAvebirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116764872 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Peykervan%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/Q116765464 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116810736 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116818281 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tedar%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/Q116841598 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q116870010 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_kar_%C3%BB_cih%C3%AA_ni%C5%9Ftecihb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116895983 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rojnamevan%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q116896584 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116940236 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Protestan_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q116969490 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Awistraliy%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q116969896 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Amer%C3%AEkiy%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q116969946 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q116969951 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116970089 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q116970114 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q116970120 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q116975379 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q117068138 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_mecar http://www.wikidata.org/entity/Q117068875 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_mecar_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q117101559 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ISIL http://www.wikidata.org/entity/Q117101579 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Grammy http://www.wikidata.org/entity/Q117104263 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Le%C5%9Fker%C3%AAn_paramil%C3%AEter http://www.wikidata.org/entity/Q117104301 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_%C3%A7ekyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q117270977 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_PortugalA http://www.wikidata.org/entity/Q117271077 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_World_Waterfall http://www.wikidata.org/entity/Q117286041 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AErzay%C3%AAn_li_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117305071 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Sycomore http://www.wikidata.org/entity/Q117305068 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MoMA http://www.wikidata.org/entity/Q117305073 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_St%C3%A4del http://www.wikidata.org/entity/Q117311949 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q117311959 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q117322273 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_brez%C3%AEl%C3%AE_y%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q117358154 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hik%C3%BBmdar%C3%AAn_Mecaristan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117424664 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q117427074 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin f44i9kthfmr2syhs5a4ylgu3znqjdpg 2034215 2034212 2026-05-30T20:27:22Z Wikihez 39702 2034215 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10003287|Q10003287]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Berhem_li_gor%C3%AE_cureyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10017280|Q10017280]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eablon%C3%AAn_guhandaran http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q100898043|Q100898043]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Keyban%C3%BBy%C3%AAn_Misira_kevnare http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113464010|Q113464010]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Le%C5%9Fker_li_gor%C3%AE_r%C3%AAxistinan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113470482|Q113470482]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_almaniya_bilind_a_sw%C3%AEsr%C3%AE-language_sources_(de-ch) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113500187|Q113500187]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn%C3%AAn_2023an_li_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113528970|Q113528970]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyaset_li_gor%C3%AE_etn%C3%AEs%C3%AEtey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114003065|Q114003065]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xir%C3%AEstiyan%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114051227|Q114051227]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Karsaz_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_bajaran http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114055832|Q114055832]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%BBc_li_gor%C3%AE_cihan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115361942|Q115361942]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gustavo_Petro http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115405131|Q115405131]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115405136|Q115405136]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rojnamevan%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115405137|Q115405137]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbestvan%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116686149|Q116686149]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116686163|Q116686163]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116702325|Q116702325]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng_li_gor%C3%AE_d%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116765395|Q116765395]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10862576|Q10862576]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:CS1_errors:_ISBN http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q104214289|Q104214289]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xeter http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112660493|Q112660493]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_ciwan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112722906|Q112722906]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_jinan_li_Efxanistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112727059|Q112727059]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ar%C5%9F%C3%AEv%C3%AAn_w%C3%AAjey%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112727830|Q112727830]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Ar%C5%9F%C3%AEv%C3%AAn_w%C3%AAjey%C3%AE_li_Tirkiyey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112759206|Q112759206]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Akr%C3%AAy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112958824|Q112958824]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xweday%C3%AAn_xwarin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112965646|Q112965646]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Atlas http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113162095|Q113162095]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113162107|Q113162107]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Werzi%C5%9Fvan%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113222712|Q113222712]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Earedariy%C3%AAn_%C3%8Etalyay%C3%AA_li_gor%C3%AE_bajar%C3%AA_metropol%C3%AEtan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113283450|Q113283450]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_Deryaya_Nav%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113321821|Q113321821]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_%C3%8Eolkos%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113610656|Q113610656]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAzef%C3%AElm%C3%AAn_tirk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113643640|Q113643640]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Teror%C3%AEzma_d%C3%AEn%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q113772422|Q113772422]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Liz_Truss http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114811458|Q114811458]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Giorgia_Meloni http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115110228|Q115110228]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Nakokiy%C3%AAn_d%C3%AEn%C3%AE_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115122561|Q115122561]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin_li_Berl%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115136788|Q115136788]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin,_Jiyan,_Azad%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115234744|Q115234744]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_%C3%BBzb%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115574604|Q115574604]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AErektiya_W%C3%AAls%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115606819|Q115606819]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_serb http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115607105|Q115607105]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_brez%C3%AEl%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115617734|Q115617734]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_monakoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115625263|Q115625263]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115625275|Q115625275]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C3%87alakvan%C3%AAn_kurd_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115667695|Q115667695]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_DBI http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115672826|Q115672826]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_honaka_zanist%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115696023|Q115696023]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AA_Meryem http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115765804|Q115765804]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siltan%C3%AAn_Ey%C3%BBb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116258383|Q116258383]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbestvan%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116258430|Q116258430]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116258464|Q116258464]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Senaryoniv%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116258521|Q116258521]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbestvan%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116258649|Q116258649]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116258908|Q116258908]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Stranniv%C3%AEs%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116263786|Q116263786]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gund%C3%AAn_R%C3%BBbarok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116267007|Q116267007]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116373748|Q116373748]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tengr%C3%AEst http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116374191|Q116374191]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Nepal%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116446013|Q116446013]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan%C3%AAn_lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116451615|Q116451615]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:L%C3%AEstikvan%C3%AAn_hevzayend_%C3%AAn_portor%C3%AEkoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116451805|Q116451805]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan%C3%AAn_hevzayend_%C3%AAn_portor%C3%AEkoy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116453986|Q116453986]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C3%87anda_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116517963|Q116517963]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:S%C3%AEbernet%C3%AEka_bir%C3%AAvebirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116764872|Q116764872]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Peykervan%C3%AAn_lezbiyen http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116765464|Q116765464]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116810736|Q116810736]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116818281|Q116818281]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tedar%C3%AEq http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116841598|Q116841598]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116870010|Q116870010]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes_li_gor%C3%AE_kar_%C3%BB_cih%C3%AA_ni%C5%9Ftecihb%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116895983|Q116895983]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Rojnamevan%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116896584|Q116896584]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116940236|Q116940236]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Protestan_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116969490|Q116969490]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Awistraliy%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116969896|Q116969896]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Amer%C3%AEkiy%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116969946|Q116969946]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116969951|Q116969951]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116970089|Q116970089]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116970114|Q116970114]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen_li_gor%C3%AE_netewe_%C3%BB_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116970120|Q116970120]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Fe_%C3%BB_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116975379|Q116975379]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Alman%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117068138|Q117068138]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_mecar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117068875|Q117068875]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Lezbiyen%C3%AAn_mecar_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117101559|Q117101559]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ISIL http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117101579|Q117101579]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Grammy http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117104263|Q117104263]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Le%C5%9Fker%C3%AAn_paramil%C3%AEter http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117104301|Q117104301]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_%C3%A7ekyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117270977|Q117270977]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_PortugalA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117271077|Q117271077]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_World_Waterfall http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117286041|Q117286041]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AErzay%C3%AAn_li_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117305071|Q117305071]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Sycomore http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117305068|Q117305068]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_MoMA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117305073|Q117305073]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_St%C3%A4del http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117311949|Q117311949]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117311959|Q117311959]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117322273|Q117322273]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bloger%C3%AAn_brez%C3%AEl%C3%AE_y%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117358154|Q117358154]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hik%C3%BBmdar%C3%AAn_Mecaristan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117424664|Q117424664]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117427074|Q117427074]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Niv%C3%AEskar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin t94rcspkd15rhaacv8khiadr691m7xc 2034216 2034215 2026-05-30T20:27:48Z Wikihez 39702 Lîsteya "kategoriya Wikimediayê" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]]) 2034216 wikitext text/x-wiki Q10003287|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q10017280|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q10862576|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q100898043|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q104214289|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112660493|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112722906|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112727059|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112727830|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112759206|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112958824|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112965646|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113162095|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113162107|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113222712|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113283450|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113321821|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113464010|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113470482|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113500187|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113528970|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113610656|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113643640|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q113772422|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114003065|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114051227|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114055832|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114811458|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115110228|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115122561|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115136788|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115234744|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115361942|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115405131|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115405136|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115405137|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115574604|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115606819|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115607105|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115617734|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115625263|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115625275|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115667695|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115672826|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115696023|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115765804|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116258383|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116258430|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116258464|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116258521|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116258649|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116258908|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116263786|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116267007|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116373748|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116374191|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116446013|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116451615|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116451805|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116453986|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116517963|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116686149|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116686163|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116702325|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116764872|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116765395|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116765464|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116810736|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116818281|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116841598|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116870010|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116895983|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116896584|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116940236|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116969490|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116969896|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116969946|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116969951|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116970089|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116970114|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116970120|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116975379|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117068138|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117068875|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117101559|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117101579|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117104263|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117104301|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117270977|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117271077|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117286041|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117305068|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117305071|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117305073|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117311949|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117311959|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117322273|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117358154|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117424664|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117427074|Dku|"kategoriya Wikimediayê" 1y750aykw12eubx6t4xjhcixdxfy12l 2034218 2034216 2026-05-30T20:33:24Z Wikihez 39702 2034218 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/Q3916099 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AArek_be http://www.wikidata.org/entity/Q3917058 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsteya_bijart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q4026300 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Pirsyar http://www.wikidata.org/entity/Q4026973 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Nav_guherandin http://www.wikidata.org/entity/Q4039395 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber http://www.wikidata.org/entity/Q4048515 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Burokrat http://www.wikidata.org/entity/Q4657322 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Xwej%C3%AEnname http://www.wikidata.org/entity/Q4657367 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ji_kerema_xwe_bikarh%C3%AAner%C3%AAn_n%C3%BB_gez_nekin http://www.wikidata.org/entity/Q4663253 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C3%8Emze http://www.wikidata.org/entity/Q4663261 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C5%9Eitil http://www.wikidata.org/entity/Q5818373 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsansa_Gelempera_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_GNU http://www.wikidata.org/entity/Q5829664 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsansa_belgekirina_azad_a_GNU http://www.wikidata.org/entity/Q5851462 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:T%C3%AAketin http://www.wikidata.org/entity/Q5854231 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(p%C3%AA%C5%9Fniyaz) http://www.wikidata.org/entity/Q5883902 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Nospam http://www.wikidata.org/entity/Q5897157 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ven%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q6045135 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Tablo http://www.wikidata.org/entity/Q6138514 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/Nav_bar http://www.wikidata.org/entity/Q6173448 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4 http://www.wikidata.org/entity/Q6811431 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Lua http://www.wikidata.org/entity/Q6907226 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Aldu%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6908191 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Al%C3%BBkewtin http://www.wikidata.org/entity/Q6912907 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Azaxp%C3%AArt http://www.wikidata.org/entity/Q6916367 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Bawe_Tahir http://www.wikidata.org/entity/Q6918124 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Behramsiltan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6922960 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bin%C3%AA_Dara_Val%C3%AAre_de_(kitab) http://www.wikidata.org/entity/Q6924066 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bismil http://www.wikidata.org/entity/Q6924177 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Biyolociye http://www.wikidata.org/entity/Q6924829 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bongilan http://www.wikidata.org/entity/Q6933843 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Dara_H%C3%AAni http://www.wikidata.org/entity/Q6936266 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ders%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q6936524 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Destan%C3%AA_Gilgami%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q6940875 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/D%C3%AArs%C3%AEm_(helbest) http://www.wikidata.org/entity/Q6941077 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/D%C3%AAsan_de_s%C3%BBret%C3%AA_ma_nimite_(kitab) http://www.wikidata.org/entity/Q6943431 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Egil http://www.wikidata.org/entity/Q6946299 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Erdelank%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6946920 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Erxen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6948348 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/E%C5%9Fkewt%C3%AE_%C5%9Eaneder http://www.wikidata.org/entity/Q6948622 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Farq%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q6949640 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ferheng%C3%AA_Gr%C3%BBba_Xebate_ya_Vatey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6949657 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ferheng%C3%AA_%C3%8Edyoman%C3%AA_Kurdk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6955916 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Gowar%C3%AE_%C3%87ilawaz http://www.wikidata.org/entity/Q6964251 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hezan http://www.wikidata.org/entity/Q6964338 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hezro http://www.wikidata.org/entity/Q6966085 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AAgmatane http://www.wikidata.org/entity/Q6966239 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AAn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6966545 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AEkayey%C3%AA_Koy%C3%AA_B%C3%AEngol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6966777 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/H%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/Q6967646 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/J%C3%AErzarawa http://www.wikidata.org/entity/Q6969311 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Karaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6971791 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kelhurr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6973714 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Keyseriya_M%C3%BB%C5%9Fk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6973728 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Keyser%C3%AEya_Anzan_Gut%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6975641 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kolyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6981806 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/K%C4%B1rmancca/Zazaca_Dil_Dersleri http://www.wikidata.org/entity/Q6982570 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Lic%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6989799 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Melki%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q6989986 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Mela_Mehemed%C3%AA_Hezan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q7039888 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Rojnameger%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q7041377 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ro%C5%9Fan_Lezg%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q7045191 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Sanikan_%C3%BB_Dey%C3%AEran%C3%AA_Lic%C3%AA_ra http://www.wikidata.org/entity/Q7053222 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Sey%C3%AEd_Riza http://www.wikidata.org/entity/Q7054112 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Sik%C3%A7%C3%BBn%C3%AE_k%C3%BBt%C3%BBpir_be_%C3%AA%C5%9F%C3%AEriya_kol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q7056301 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Siw%C3%AAreg http://www.wikidata.org/entity/Q7056618 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Siye_so_be http://www.wikidata.org/entity/Q3938 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ceribandin http://www.wikidata.org/entity/Q3945 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gav%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q5296 https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/Q16465 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bijart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q79951 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Dir%C3%BBvbar%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131283 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:BookSources http://www.wikidata.org/entity/Q188465 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Reng http://www.wikidata.org/entity/Q642335 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Destn%C3%AE%C5%9Fana_%C3%A7avkaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q859417 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ziman http://www.wikidata.org/entity/Q914807 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Naverok http://www.wikidata.org/entity/Q1197883 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Balyozxane http://www.wikidata.org/entity/Q2478125 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA/r%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3173527 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Di_d%C3%AErok%C3%AA_de_%C3%AEro http://www.wikidata.org/entity/Q3186256 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Qa%C3%AEdey%C3%AAn_binavkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q3621820 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Qa%C3%AEdey%C3%AAn_edeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3646248 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA_ji_bo_span%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q3906916 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(tevl%C3%AEhev) http://www.wikidata.org/entity/Q4048254 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Berendam http://www.wikidata.org/entity/Q4048867 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bot http://www.wikidata.org/entity/Q4063107 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/2 http://www.wikidata.org/entity/Q4063270 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser http://www.wikidata.org/entity/Q4234303 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje http://www.wikidata.org/entity/Q4345841 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%A7i_n%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/Q4375196 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Maf%C3%AAn_tel%C3%AEf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4387616 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Derbar%C3%AA_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/Q4582194 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(tekn%C3%AEk%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q4616064 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Bikarh%C3%AAner http://www.wikidata.org/entity/Q4616470 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Siyaseta_parastin http://www.wikidata.org/entity/Q4654667 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Serastkirina_ixtilafa http://www.wikidata.org/entity/Q4654925 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Portala_kom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q4832177 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Beral%C3%AEkirin http://www.wikidata.org/entity/Q4966605 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar http://www.wikidata.org/entity/Q4980478 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ferexetname http://www.wikidata.org/entity/Q4989363 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C3%8Endeksa_%C5%9Fablonan http://www.wikidata.org/entity/Q4994060 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Stat%C3%AEst%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q4994848 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C5%9E%C3%AAwaz http://www.wikidata.org/entity/Q4995819 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Xelat http://www.wikidata.org/entity/Q5460604 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_ku_ji_bo_hem%C3%BB_W%C3%AEk%C3%AEpediyayan_p%C3%AAw%C3%AEst_in http://www.wikidata.org/entity/Q6443740 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotara_heftey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q6476774 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bab%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q6585066 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Typos http://www.wikidata.org/entity/Q6618850 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bikaran%C3%AEna_W%C3%AAneyan http://www.wikidata.org/entity/Q7001036 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Nazmiye http://www.wikidata.org/entity/Q7002957 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Nika_Wext%C3%AA_Huyay%C3%AE%C5%9F%C3%AE_yo http://www.wikidata.org/entity/Q7009729 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Pas%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/Q7011740 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Pertek http://www.wikidata.org/entity/Q7716804 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Stat%C3%AEst%C3%AEk/%C5%9Eablon%C3%AAn_ku_her%C3%AE_z%C3%AAde_t%C3%AAn_bikaran%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q8090154 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bug http://www.wikidata.org/entity/Q8196818 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_taybet http://www.wikidata.org/entity/Q8614281 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Kontrola_otor%C3%AEtey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q8614691 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Bil%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/Q8614712 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:W%C3%AAne_%C3%BB_deng http://www.wikidata.org/entity/Q8615142 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA_ji_bo_alman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q8615300 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA/ukrayn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q19765 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_ba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q43120 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:FAQ http://www.wikidata.org/entity/Q4656150 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Pol%C3%AEt%C3%AEka_%C3%BB_d%C3%AErekt%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/Q4656249 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:P%C3%AAnc_h%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q4656487 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:N%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q8978473 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kr%C3%AEter%C3%AAn_gotara_ba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q10648853 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Di_d%C3%AErok%C3%AA_de_%C3%AEro/Kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q10760933 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:K%C3%AE_di_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA_de_diniv%C3%AEse%3F http://www.wikidata.org/entity/Q10817957 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Vandal%C3%AEzm/Destp%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/Q10818031 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:J%C3%AAstandina_maf%C3%AAn_r%C3%AAveberiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10980800 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Nirxandina_naverok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q10987695 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Wateya_%22Hem%C3%BB_r%C3%AAzikan_berde%22_%C3%A7i_ye_%3F http://www.wikidata.org/entity/Q11107145 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsteya_botan_li_gor%C3%AE_hejmara_guhartinan http://www.wikidata.org/entity/Q11168140 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Agah%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/Q11336546 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Daxwaza_%C3%A7avkaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q12201042 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Sel%C3%AEm_Temo http://www.wikidata.org/entity/Q12201154 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEstey%C3%AAn_pol%C3%AEt%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/Q12867655 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AElkec%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q13175651 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ewista http://www.wikidata.org/entity/Q13175659 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Fat%C3%AEha http://www.wikidata.org/entity/Q13175681 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Gestemerde http://www.wikidata.org/entity/Q13175706 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/G%C3%BBran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175761 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Kelhurr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13175766 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kesay%C3%AE_Z%C3%AE_E%C5%9Fken%C3%AA_Biperr%C3%AA_(f%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/Q13175770 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/K%C4%B1rma%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/Q13175884 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Newepel http://www.wikidata.org/entity/Q13176005 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Roja_New%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/Q13176144 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/W%C3%AEk%C3%AEp%C3%AAdiya http://www.wikidata.org/entity/Q13176289 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Xozat http://www.wikidata.org/entity/Q13176342 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ye%C5%9Fim_Salk%C4%B1m http://www.wikidata.org/entity/Q13176441 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ziwan-Kom http://www.wikidata.org/entity/Q13176548 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87erme http://www.wikidata.org/entity/Q13176558 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87ewl%C3%AEg http://www.wikidata.org/entity/Q13176623 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/%C3%8Elam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13176760 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9Eew%C3%A7ila http://www.wikidata.org/entity/Q13176825 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9E%C3%AAwaz%C3%AE_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q13380729 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Template_redirects http://www.wikidata.org/entity/Q13380735 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Userbox http://www.wikidata.org/entity/Q13388884 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsteya_bikarh%C3%AAneran_li_gor%C3%AE_hejmara_guhartinan http://www.wikidata.org/entity/Q13395701 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:NavFrame http://www.wikidata.org/entity/Q13460542 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/1 http://www.wikidata.org/entity/Q13501220 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Skr%C3%AEpt%C3%AAn_bikarh%C3%AAneran http://www.wikidata.org/entity/Q15075682 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bekpar http://www.wikidata.org/entity/Q15075832 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elfub%C3%AAy_Ereb%C3%AEy_Ziman%C3%AE_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q15076091 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Hoz http://www.wikidata.org/entity/Q15076143 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kelhurr http://www.wikidata.org/entity/Q15076235 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Malm%C3%AEsanij http://www.wikidata.org/entity/Q15869559 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Stat%C3%AEst%C3%AEk%C3%AAn_W%C3%AEk%C3%AEprojey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q18327972 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_ba%C5%9F_namzet/Tab_header http://www.wikidata.org/entity/Q20080748 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Koord%C3%AEnator http://www.wikidata.org/entity/Q20087429 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Zanyar%C3%AEdank/Daxwaz http://www.wikidata.org/entity/Q20605068 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bedriye_Topa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/Q20606227 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Gavgas http://www.wikidata.org/entity/Q20606823 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Kurd%C3%AEyi_Xwar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20607085 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Melet%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20607179 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Mete%C5%82_%C5%9E%C3%AErin_e%C5%99a_Mina%C5%82eyl_X%C3%BCn%C5%9F%C3%AErin http://www.wikidata.org/entity/Q20607508 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Nemeremu http://www.wikidata.org/entity/Q20607874 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/P%C3%AElemor http://www.wikidata.org/entity/Q20607884 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/P%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/Q20609018 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Tar%C3%AEx http://www.wikidata.org/entity/Q20610275 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Xolxol http://www.wikidata.org/entity/Q20610335 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Xo%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/Q20610386 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/X%C3%AAxe_gimgim http://www.wikidata.org/entity/Q20610540 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zanistel http://www.wikidata.org/entity/Q20610544 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Zankoy_Sellahed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q20610621 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zengeney%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20610653 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zeren%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/Q20610778 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ziwan http://www.wikidata.org/entity/Q20610864 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Z%C4%B1wan http://www.wikidata.org/entity/Q20610870 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zuwan%C3%AA_zazak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611148 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87inar http://www.wikidata.org/entity/Q20611152 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87ing%C3%BB%C5%9F_(kirmanck%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/Q20611385 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C3%8Enflonza http://www.wikidata.org/entity/Q20611433 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%8Esmet_Siwerekl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20611527 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9Eanku%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q20611849 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/%C5%9E%C3%AEri_K%C3%BCey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q20668431 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Zanyar%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/Q20970511 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Rename_template_parameters http://www.wikidata.org/entity/Q21095748 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEpediya_Meha_Asyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q21782650 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA_ji_bo_port%C3%BBgal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24313291 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA/Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q24477368 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEportal/girtina-box http://www.wikidata.org/entity/Q25075159 https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Intro http://www.wikidata.org/entity/Q25480974 https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:FAQ/framework http://www.wikidata.org/entity/Q25624933 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/We%C5%9Fanxaney%C3%AA_Vate http://www.wikidata.org/entity/Q25625297 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Programnayi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q25625300 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Modelnayi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/Q26706764 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elf%C3%BBb%C3%AAy_turk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q26706798 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kayker http://www.wikidata.org/entity/Q43375360 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/Q58494712 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gir%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/Q60809348 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/naverok http://www.wikidata.org/entity/Q61068911 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Ziman%C3%AE_pallew%C3%AEy_e%C5%9Fkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q61068909 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Ziman%C3%AE_pallew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q65401057 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Sil%C3%AAman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q79289234 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON http://www.wikidata.org/entity/Q85952965 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Helle%C5%9Fey_p%C3%AAst http://www.wikidata.org/entity/Q85965796 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Netflix http://www.wikidata.org/entity/Q100797281 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEpediya_Meha_Asyay%C3%AA/2020/Be%C5%9Fdar http://www.wikidata.org/entity/Q111354091 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Behcet_El%C3%AE_%C3%8Ebrah%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/Q106291739 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Script http://www.wikidata.org/entity/Q108707774 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/ser http://www.wikidata.org/entity/Q124330997 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Fransa/Nirxandin http://www.wikidata.org/entity/Q124331012 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Kurdistan/Nirxandin http://www.wikidata.org/entity/Q133698257 https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(peyam%C3%AAn_MediaWiki) 6ffkpo5znhp3kdurab58naoidyg3np8 2034219 2034218 2026-05-30T20:34:13Z Wikihez 39702 2034219 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3916099|Q3916099]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AArek_be http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3917058|Q3917058]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsteya_bijart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4026300|Q4026300]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Pirsyar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4026973|Q4026973]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Nav_guherandin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4039395|Q4039395]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4048515|Q4048515]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Burokrat http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4657322|Q4657322]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Xwej%C3%AEnname http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4657367|Q4657367]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ji_kerema_xwe_bikarh%C3%AAner%C3%AAn_n%C3%BB_gez_nekin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4663253|Q4663253]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C3%8Emze http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4663261|Q4663261]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C5%9Eitil http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5818373|Q5818373]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsansa_Gelempera_Gi%C5%9Ft%C3%AE_ya_GNU http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5829664|Q5829664]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsansa_belgekirina_azad_a_GNU http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5851462|Q5851462]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:T%C3%AAketin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5854231|Q5854231]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(p%C3%AA%C5%9Fniyaz) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5883902|Q5883902]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Nospam http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5897157|Q5897157]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ven%C3%AAr%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6045135|Q6045135]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Tablo http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6138514|Q6138514]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/Nav_bar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6173448|Q6173448]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/4 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6811431|Q6811431]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Lua http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6907226|Q6907226]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Aldu%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6908191|Q6908191]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Al%C3%BBkewtin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6912907|Q6912907]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Azaxp%C3%AArt http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6916367|Q6916367]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Bawe_Tahir http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6918124|Q6918124]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Behramsiltan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6922960|Q6922960]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bin%C3%AA_Dara_Val%C3%AAre_de_(kitab) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6924066|Q6924066]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bismil http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6924177|Q6924177]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Biyolociye http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6924829|Q6924829]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bongilan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6933843|Q6933843]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Dara_H%C3%AAni http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6936266|Q6936266]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ders%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6936524|Q6936524]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Destan%C3%AA_Gilgami%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6940875|Q6940875]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/D%C3%AArs%C3%AEm_(helbest) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6941077|Q6941077]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/D%C3%AAsan_de_s%C3%BBret%C3%AA_ma_nimite_(kitab) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6943431|Q6943431]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Egil http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6946299|Q6946299]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Erdelank%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6946920|Q6946920]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Erxen%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6948348|Q6948348]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/E%C5%9Fkewt%C3%AE_%C5%9Eaneder http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6948622|Q6948622]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Farq%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6949640|Q6949640]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ferheng%C3%AA_Gr%C3%BBba_Xebate_ya_Vatey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6949657|Q6949657]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ferheng%C3%AA_%C3%8Edyoman%C3%AA_Kurdk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6955916|Q6955916]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Gowar%C3%AE_%C3%87ilawaz http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6964251|Q6964251]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hezan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6964338|Q6964338]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Hezro http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6966085|Q6966085]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AAgmatane http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6966239|Q6966239]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AAn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6966545|Q6966545]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AEkayey%C3%AA_Koy%C3%AA_B%C3%AEngol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6966777|Q6966777]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/H%C3%BBz http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6967646|Q6967646]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/J%C3%AErzarawa http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6969311|Q6969311]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Karaz%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6971791|Q6971791]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kelhurr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6973714|Q6973714]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Keyseriya_M%C3%BB%C5%9Fk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6973728|Q6973728]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Keyser%C3%AEya_Anzan_Gut%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6975641|Q6975641]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kolyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6981806|Q6981806]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/K%C4%B1rmancca/Zazaca_Dil_Dersleri http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6982570|Q6982570]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Lic%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6989799|Q6989799]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Melki%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6989986|Q6989986]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Mela_Mehemed%C3%AA_Hezan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7039888|Q7039888]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Rojnameger%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7041377|Q7041377]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ro%C5%9Fan_Lezg%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7045191|Q7045191]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Sanikan_%C3%BB_Dey%C3%AEran%C3%AA_Lic%C3%AA_ra http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7053222|Q7053222]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Sey%C3%AEd_Riza http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7054112|Q7054112]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Sik%C3%A7%C3%BBn%C3%AE_k%C3%BBt%C3%BBpir_be_%C3%AA%C5%9F%C3%AEriya_kol%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7056301|Q7056301]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Siw%C3%AAreg http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7056618|Q7056618]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Siye_so_be http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3938|Q3938]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ceribandin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3945|Q3945]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gav%C3%AAn_p%C3%AA%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5296|Q5296]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q16465|Q16465]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bijart%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q79951|Q79951]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Dir%C3%BBvbar%C3%AEt%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131283|Q131283]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:BookSources http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q188465|Q188465]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Reng http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q642335|Q642335]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Destn%C3%AE%C5%9Fana_%C3%A7avkaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q859417|Q859417]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ziman http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q914807|Q914807]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Naverok http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q1197883|Q1197883]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Balyozxane http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q2478125|Q2478125]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA/r%C3%BBs%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3173527|Q3173527]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Di_d%C3%AErok%C3%AA_de_%C3%AEro http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3186256|Q3186256]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Qa%C3%AEdey%C3%AAn_binavkirin%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3621820|Q3621820]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Qa%C3%AEdey%C3%AAn_edeb%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3646248|Q3646248]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA_ji_bo_span%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q3906916|Q3906916]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(tevl%C3%AEhev) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4048254|Q4048254]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Berendam http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4048867|Q4048867]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bot http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4063107|Q4063107]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/2 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4063270|Q4063270]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4234303|Q4234303]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4345841|Q4345841]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEpediya_%C3%A7i_n%C3%AEne http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4375196|Q4375196]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Maf%C3%AAn_tel%C3%AEf%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4387616|Q4387616]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Derbar%C3%AA_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA_de http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4582194|Q4582194]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(tekn%C3%AEk%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4616064|Q4616064]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Bikarh%C3%AAner http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4616470|Q4616470]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Siyaseta_parastin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4654667|Q4654667]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Serastkirina_ixtilafa http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4654925|Q4654925]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Portala_kom%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4832177|Q4832177]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Beral%C3%AEkirin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4966605|Q4966605]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4980478|Q4980478]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ferexetname http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4989363|Q4989363]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C3%8Endeksa_%C5%9Fablonan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4994060|Q4994060]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Stat%C3%AEst%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4994848|Q4994848]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:%C5%9E%C3%AAwaz http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4995819|Q4995819]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Xelat http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q5460604|Q5460604]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_ku_ji_bo_hem%C3%BB_W%C3%AEk%C3%AEpediyayan_p%C3%AAw%C3%AEst_in http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6443740|Q6443740]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotara_heftey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6476774|Q6476774]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bab%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6585066|Q6585066]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Typos http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q6618850|Q6618850]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bikaran%C3%AEna_W%C3%AAneyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7001036|Q7001036]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Nazmiye http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7002957|Q7002957]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Nika_Wext%C3%AA_Huyay%C3%AE%C5%9F%C3%AE_yo http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7009729|Q7009729]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Pas%C3%BBr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7011740|Q7011740]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Pertek http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q7716804|Q7716804]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Stat%C3%AEst%C3%AEk/%C5%9Eablon%C3%AAn_ku_her%C3%AE_z%C3%AAde_t%C3%AAn_bikaran%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8090154|Q8090154]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Bug http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8196818|Q8196818]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_taybet http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8614281|Q8614281]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Kontrola_otor%C3%AEtey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8614691|Q8614691]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:Bil%C3%AEb%C3%BBn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8614712|Q8614712]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:W%C3%AAne_%C3%BB_deng http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8615142|Q8615142]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA_ji_bo_alman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8615300|Q8615300]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA/ukrayn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q19765|Q19765]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_ba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q43120|Q43120]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:FAQ http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4656150|Q4656150]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Pol%C3%AEt%C3%AEka_%C3%BB_d%C3%AErekt%C3%AEv http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4656249|Q4656249]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:P%C3%AAnc_h%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q4656487|Q4656487]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:N%C3%AAr%C3%AEna_b%C3%AAal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q8978473|Q8978473]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kr%C3%AEter%C3%AAn_gotara_ba%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10648853|Q10648853]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Di_d%C3%AErok%C3%AA_de_%C3%AEro/Kan%C3%BBna_pa%C5%9F%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10760933|Q10760933]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:K%C3%AE_di_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA_de_diniv%C3%AEse%3F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10817957|Q10817957]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Vandal%C3%AEzm/Destp%C3%AAk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10818031|Q10818031]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:J%C3%AAstandina_maf%C3%AAn_r%C3%AAveberiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10980800|Q10980800]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Nirxandina_naverok%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q10987695|Q10987695]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Wateya_%22Hem%C3%BB_r%C3%AAzikan_berde%22_%C3%A7i_ye_%3F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q11107145|Q11107145]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsteya_botan_li_gor%C3%AE_hejmara_guhartinan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q11168140|Q11168140]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Agah%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q11336546|Q11336546]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Daxwaza_%C3%A7avkaniy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q12201042|Q12201042]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Sel%C3%AEm_Temo http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q12201154|Q12201154]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEstey%C3%AAn_pol%C3%AEt%C3%AEka http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q12867655|Q12867655]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/H%C3%AElkec%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175651|Q13175651]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ewista http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175659|Q13175659]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Fat%C3%AEha http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175681|Q13175681]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Gestemerde http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175706|Q13175706]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/G%C3%BBran%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175761|Q13175761]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Kelhurr%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175766|Q13175766]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kesay%C3%AE_Z%C3%AE_E%C5%9Fken%C3%AA_Biperr%C3%AA_(f%C3%AElm) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175770|Q13175770]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/K%C4%B1rma%C5%9Fan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13175884|Q13175884]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Newepel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176005|Q13176005]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Roja_New%C3%A9 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176144|Q13176144]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/W%C3%AEk%C3%AEp%C3%AAdiya http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176289|Q13176289]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Xozat http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176342|Q13176342]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ye%C5%9Fim_Salk%C4%B1m http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176441|Q13176441]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ziwan-Kom http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176548|Q13176548]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87erme http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176558|Q13176558]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87ewl%C3%AEg http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176623|Q13176623]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/%C3%8Elam%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176760|Q13176760]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9Eew%C3%A7ila http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13176825|Q13176825]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C5%9E%C3%AAwaz%C3%AE_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13380729|Q13380729]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Template_redirects http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13380735|Q13380735]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Userbox http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13388884|Q13388884]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:L%C3%AEsteya_bikarh%C3%AAneran_li_gor%C3%AE_hejmara_guhartinan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13395701|Q13395701]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:NavFrame http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13460542|Q13460542]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn/Level/1 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q13501220|Q13501220]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Skr%C3%AEpt%C3%AAn_bikarh%C3%AAneran http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15075682|Q15075682]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bekpar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15075832|Q15075832]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elfub%C3%AAy_Ereb%C3%AEy_Ziman%C3%AE_Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15076091|Q15076091]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Hoz http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15076143|Q15076143]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Kelhurr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15076235|Q15076235]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Malm%C3%AEsanij http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q15869559|Q15869559]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Stat%C3%AEst%C3%AEk%C3%AAn_W%C3%AEk%C3%AEprojey%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q18327972|Q18327972]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_ba%C5%9F_namzet/Tab_header http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20080748|Q20080748]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Koord%C3%AEnator http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20087429|Q20087429]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Zanyar%C3%AEdank/Daxwaz http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20605068|Q20605068]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Bedriye_Topa%C3%A7 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20606227|Q20606227]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Gavgas http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20606823|Q20606823]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Kurd%C3%AEyi_Xwar%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20607085|Q20607085]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Melet%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20607179|Q20607179]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/Mete%C5%82_%C5%9E%C3%AErin_e%C5%99a_Mina%C5%82eyl_X%C3%BCn%C5%9F%C3%AErin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20607508|Q20607508]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Nemeremu http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20607874|Q20607874]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/P%C3%AElemor http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20607884|Q20607884]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/P%C3%AEran http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20609018|Q20609018]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Tar%C3%AEx http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610275|Q20610275]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Xolxol http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610335|Q20610335]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Xo%C5%9Fo http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610386|Q20610386]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/X%C3%AAxe_gimgim http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610540|Q20610540]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zanistel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610544|Q20610544]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Zankoy_Sellahed%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610621|Q20610621]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Zengeney%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610653|Q20610653]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zeren%C3%AEk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610778|Q20610778]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Ziwan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610864|Q20610864]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kurdiya_ba%C5%9F%C3%BBr%C3%AE/Z%C4%B1wan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20610870|Q20610870]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Zuwan%C3%AA_zazak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20611148|Q20611148]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87inar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20611152|Q20611152]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%87ing%C3%BB%C5%9F_(kirmanck%C3%AE) http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20611385|Q20611385]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/%C3%8Enflonza http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20611433|Q20611433]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C3%8Esmet_Siwerekl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20611527|Q20611527]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/%C5%9Eanku%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20611849|Q20611849]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kirma%C5%9Fan%C3%AE/%C5%9E%C3%AEri_K%C3%BCey%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20668431|Q20668431]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Kit%C3%AAbxaneya_W%C3%AEk%C3%AEpediyay%C3%AA/Zanyar%C3%AEdank http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q20970511|Q20970511]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Rename_template_parameters http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21095748|Q21095748]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEpediya_Meha_Asyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q21782650|Q21782650]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA_ji_bo_port%C3%BBgal%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24313291|Q24313291]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:IPA/Kurd%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q24477368|Q24477368]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEportal/girtina-box http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25075159|Q25075159]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Portal:Endeks/Intro http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25480974|Q25480974]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Al%C3%AEkar%C3%AE:FAQ/framework http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25624933|Q25624933]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/We%C5%9Fanxaney%C3%AA_Vate http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25625297|Q25625297]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Programnayi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q25625300|Q25625300]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Modelnayi%C5%9F http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26706764|Q26706764]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Elf%C3%BBb%C3%AAy_turk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q26706798|Q26706798]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Zazak%C3%AE/Kayker http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q43375360|Q43375360]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_bingeh%C3%AEn http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q58494712|Q58494712]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gir%C3%AAdan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q60809348|Q60809348]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/naverok http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q61068911|Q61068911]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Ziman%C3%AE_pallew%C3%AEy_e%C5%9Fkan%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q61068909|Q61068909]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Ziman%C3%AE_pallew%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q65401057|Q65401057]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Sil%C3%AAman%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q79289234|Q79289234]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q85952965|Q85952965]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Helle%C5%9Fey_p%C3%AAst http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q85965796|Q85965796]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Netflix http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q100797281|Q100797281]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEpediya_Meha_Asyay%C3%AA/2020/Be%C5%9Fdar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q111354091|Q111354091]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Soran%C3%AE/Behcet_El%C3%AE_%C3%8Ebrah%C3%AEm http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q106291739|Q106291739]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:AutoWikiBrowser/Script http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q108707774|Q108707774]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:Gotar%C3%AAn_cad%C3%BBkar/ser http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124330997|Q124330997]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Fransa/Nirxandin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124331012|Q124331012]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:W%C3%AEk%C3%AEproje_Kurdistan/Nirxandin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q133698257|Q133698257]] https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEwan_(peyam%C3%AAn_MediaWiki) gddchsrmfqong0rm4ocouw98t4i78lp 2034220 2034219 2026-05-30T20:34:26Z Wikihez 39702 Lîsteya "rûpela projeyê ya Wikimediayê" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]]) 2034220 wikitext text/x-wiki Q3938|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3945|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5296|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q16465|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q19765|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q43120|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q79951|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q131283|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q188465|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q642335|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q859417|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q914807|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q1197883|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q2478125|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3173527|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3186256|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3621820|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3646248|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3906916|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3916099|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q3917058|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4026300|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4026973|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4039395|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4048254|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4048515|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4048867|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4063107|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4063270|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4234303|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4345841|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4375196|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4387616|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4582194|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4616064|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4616470|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4654667|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4654925|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4656150|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4656249|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4656487|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4657322|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4657367|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4663253|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4663261|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4832177|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4966605|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4980478|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4989363|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4994060|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4994848|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q4995819|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5460604|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5818373|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5829664|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5851462|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5854231|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5883902|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q5897157|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6045135|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6138514|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6173448|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6443740|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6476774|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6585066|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6618850|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6811431|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6907226|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6908191|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6912907|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6916367|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6918124|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6922960|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6924066|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6924177|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6924829|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6933843|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6936266|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6936524|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6940875|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6941077|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6943431|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6946299|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6946920|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6948348|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6948622|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6949640|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6949657|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6955916|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6964251|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6964338|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6966085|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6966239|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6966545|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6966777|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6967646|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6969311|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6971791|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6973714|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6973728|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6975641|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6981806|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6982570|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6989799|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q6989986|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7001036|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7002957|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7009729|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7011740|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7039888|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7041377|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7045191|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7053222|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7054112|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7056301|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7056618|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q7716804|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8090154|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8196818|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8614281|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8614691|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8614712|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8615142|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8615300|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q8978473|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q10648853|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q10760933|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q10817957|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q10818031|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q10980800|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q10987695|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q11107145|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q11168140|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q11336546|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q12201042|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q12201154|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q12867655|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175651|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175659|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175681|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175706|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175761|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175766|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175770|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13175884|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176005|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176144|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176289|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176342|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176441|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176548|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176558|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176623|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176760|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13176825|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13380729|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13380735|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13388884|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13395701|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13460542|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q13501220|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q15075682|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q15075832|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q15076091|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q15076143|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q15076235|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q15869559|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q18327972|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20080748|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20087429|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20605068|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20606227|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20606823|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20607085|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20607179|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20607508|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20607874|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20607884|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20609018|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610275|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610335|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610386|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610540|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610544|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610621|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610653|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610778|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610864|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20610870|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20611148|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20611152|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20611385|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20611433|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20611527|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20611849|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20668431|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q20970511|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q21095748|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q21782650|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q24313291|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q24477368|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q25075159|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q25480974|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q25624933|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q25625297|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q25625300|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q26706764|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q26706798|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q43375360|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q58494712|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q60809348|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q61068909|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q61068911|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q65401057|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q79289234|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q85952965|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q85965796|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q100797281|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q106291739|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q108707774|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q111354091|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q124330997|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q124331012|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê"||Q133698257|Dku|"rûpela projeyê ya Wikimediayê" ajv942yjip9dg7o4nk81mglm3pmwos3 2034223 2034220 2026-05-30T20:39:00Z Wikihez 39702 "gund li Mêrgesor, Hewlêrê" — Gundên Mêrgesorê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034223 wikitext text/x-wiki Q809686|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q5988644|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q12247139|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401362|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401370|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401400|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401444|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401450|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401452|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401455|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401458|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401459|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401488|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401489|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401497|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401543|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401550|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401621|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401655|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401685|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401778|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401798|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401802|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401854|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401862|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401891|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401924|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401977|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401984|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401994|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65401997|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402001|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402005|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402019|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402022|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402032|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402058|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402065|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402072|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402080|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402114|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402194|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402208|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402214|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402353|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402401|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402411|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402439|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402511|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402520|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402563|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402582|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402685|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402690|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402720|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402735|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402755|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402770|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402809|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402812|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402833|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402881|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402912|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402916|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402920|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402964|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65402989|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65403018|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405313|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405315|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405319|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405334|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405336|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405347|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405361|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405362|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405364|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405377|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405379|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405383|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405395|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405399|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405405|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405407|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405409|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405411|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405431|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405443|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405444|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405464|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405465|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405471|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405473|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405478|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405481|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405482|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405485|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405492|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405504|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405521|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405523|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405529|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405532|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405535|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405548|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405550|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405558|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405562|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405568|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405576|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405581|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405583|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405590|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405594|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405597|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405620|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405623|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405626|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405646|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405648|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405659|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405664|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405683|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405706|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405710|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405723|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405729|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405735|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405744|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405745|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405747|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405760|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405761|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405773|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405794|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405797|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405806|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405819|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405821|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405830|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405872|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405874|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405890|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405907|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405925|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405927|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405939|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405972|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65405980|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406031|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406062|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406073|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406129|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406145|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406155|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406164|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406246|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406270|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406272|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406276|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406279|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406282|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406303|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406307|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406323|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406377|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406449|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406455|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65406461|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q65407124|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê"||Q106504767|Dku|"gund li Mêrgesor, Hewlêrê" kywgaioz2ou6rylyduqvfz9e1ty3bwf 2034229 2034223 2026-05-30T20:49:51Z Wikihez 39702 "gundê Hewlêrê" — Gundên Hewlêrê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034229 wikitext text/x-wiki Q4122022|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5691010|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5987929|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5987978|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5987985|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5987988|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5987990|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988140|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988144|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988148|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988149|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988155|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988182|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988187|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988208|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988210|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988226|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988230|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988233|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988240|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988242|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988245|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988256|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988262|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988264|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988277|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988281|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988284|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988307|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988314|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988344|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988351|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988371|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988376|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988400|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988406|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988446|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5988547|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5989037|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5989331|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q5989833|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q7181233|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q13198462|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q13198479|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q13198493|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q13198494|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q13198502|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q13198568|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q25630489|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q31794153|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q61388930|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399884|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399954|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399959|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399963|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399968|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399973|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399998|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65399999|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400012|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400022|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400037|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400043|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400143|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400153|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400170|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400186|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400258|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400289|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400294|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400327|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400332|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400368|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400385|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400439|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400466|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400628|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400645|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400657|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400699|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400717|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400765|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400768|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400779|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400787|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400797|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400817|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400853|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400951|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65400956|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401020|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401026|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401043|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401101|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401151|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401153|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401155|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401163|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401166|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401176|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401255|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401258|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401291|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401297|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401348|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401351|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401354|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401359|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401365|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401367|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401373|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401376|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401380|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401383|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401388|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401391|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401397|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401403|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401406|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401408|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401411|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401414|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401425|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401428|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401436|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401440|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401448|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401453|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401461|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401463|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401464|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401466|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401471|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401473|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401476|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401477|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401479|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401481|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401484|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401486|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401491|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401493|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401496|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401499|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401501|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401503|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401505|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401507|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401510|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401512|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401513|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401515|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401517|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401519|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401524|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401536|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401540|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401547|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401553|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401561|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401563|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401565|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401566|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401572|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401574|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401577|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401582|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401585|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401592|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401600|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401603|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401606|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401610|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401612|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401616|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401625|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401629|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401632|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401636|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401639|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401642|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401649|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401659|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401662|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401666|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401670|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401674|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401676|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401679|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401688|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401693|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401700|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401703|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401706|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401709|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401713|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401716|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401720|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401722|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401725|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401728|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401734|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401738|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401745|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401750|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401755|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401767|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401774|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401781|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401785|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401788|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401805|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401808|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401811|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401817|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401824|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401833|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401840|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401848|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401857|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401866|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401869|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401873|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401876|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401879|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401884|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401888|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401899|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401903|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401907|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401913|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401920|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401926|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401930|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401935|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401938|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401941|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401956|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401959|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401963|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401970|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401973|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401980|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65401990|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402007|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402011|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402015|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402027|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402039|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402043|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402047|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402054|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402061|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402068|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402076|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402083|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402091|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402094|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402098|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402102|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402106|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402111|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402118|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402123|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402128|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402137|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402142|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402147|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402155|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402160|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402170|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402175|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402179|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402185|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402190|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402200|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402204|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402218|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402222|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402237|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402242|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402247|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402251|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402256|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402269|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402274|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402279|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402282|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402286|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402291|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402295|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402301|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402306|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402310|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402315|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402319|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402324|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402328|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402333|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402339|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402343|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402348|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402357|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402362|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402367|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402371|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402381|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402397|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402415|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402419|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402424|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402429|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402433|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402445|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402450|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402454|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402459|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402473|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402477|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402482|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402491|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402496|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402501|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402506|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402515|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402524|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402529|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402534|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402538|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402543|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402548|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402552|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402557|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402572|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402577|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402587|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402592|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402597|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402602|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402611|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402621|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402625|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402631|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402636|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402641|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402655|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402660|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402665|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402670|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402675|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402679|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402695|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402699|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402705|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402740|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402746|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402750|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402766|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402779|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402784|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402799|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402823|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402838|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402843|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402847|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402852|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402857|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402862|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402866|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402871|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402876|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402896|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402901|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402906|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402926|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402931|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402935|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402945|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402950|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402960|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402970|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402975|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402979|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402984|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402992|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65402997|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65403003|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65403013|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405258|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405259|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405261|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405263|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405264|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405265|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405266|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405267|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405268|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405269|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405270|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405271|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405272|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405273|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405274|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405276|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405277|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405279|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405280|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405281|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405282|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405283|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405284|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405285|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405286|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405287|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405288|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405289|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405290|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405291|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405292|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405294|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405295|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405296|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405301|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405303|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405304|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405305|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405306|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405307|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405308|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405309|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405310|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405311|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405312|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405314|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405316|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405317|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405318|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405320|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405321|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405322|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405323|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405324|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405325|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405326|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405328|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405330|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405331|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405332|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405333|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405337|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405338|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405339|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405340|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405341|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405342|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405343|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405344|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405345|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405346|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405348|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405349|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405351|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405352|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405354|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405355|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405357|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405358|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405359|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405363|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405365|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405366|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405368|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405369|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405373|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405375|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405382|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405384|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405387|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405389|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405391|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405393|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405396|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405397|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405401|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405403|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405408|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405410|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405412|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405413|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405415|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405416|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405417|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405418|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405420|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405421|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405422|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405423|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405424|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405425|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405426|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405428|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405429|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405430|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405432|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405433|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405435|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405436|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405438|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405440|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405441|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405442|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405445|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405446|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405447|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405448|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405450|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405451|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405452|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405453|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405454|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405455|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405456|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405457|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405458|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405459|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405461|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405462|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405466|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405467|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405468|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405470|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405472|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405474|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405475|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405476|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405477|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405479|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405480|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405483|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405484|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405486|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405487|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405488|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405489|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405490|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405491|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405493|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405496|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405498|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405500|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405506|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405509|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405513|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405515|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405517|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405525|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405527|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405537|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405539|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405541|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405544|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405546|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405552|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405555|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405557|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405560|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405564|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405566|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405570|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405572|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405574|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405577|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405579|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405585|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405588|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405592|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405595|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405599|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405601|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405687|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405733|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405852|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405909|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405917|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65405941|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406073|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406101|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406129|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406145|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406155|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406164|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406230|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406232|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406237|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406246|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406250|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406270|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406272|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406276|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406279|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406282|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406303|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406307|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406323|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406377|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406383|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406449|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406455|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406461|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65406464|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q65407124|Dku|"gundê Hewlêrê"||Q106504767|Dku|"gundê Hewlêrê" pstnrbjlkcgvw6ooqrdt2b7aozh4qbf 2034230 2034229 2026-05-30T20:51:14Z Wikihez 39702 "gundê Dihokê" — Gundên Dihokê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034230 wikitext text/x-wiki Q1150394|Dku|"gundê Dihokê"||Q4058903|Dku|"gundê Dihokê"||Q4118998|Dku|"gundê Dihokê"||Q4119311|Dku|"gundê Dihokê"||Q4165242|Dku|"gundê Dihokê"||Q4829588|Dku|"gundê Dihokê"||Q4837020|Dku|"gundê Dihokê"||Q4878295|Dku|"gundê Dihokê"||Q4897358|Dku|"gundê Dihokê"||Q5242592|Dku|"gundê Dihokê"||Q5243304|Dku|"gundê Dihokê"||Q5439109|Dku|"gundê Dihokê"||Q5994094|Dku|"gundê Dihokê"||Q6746370|Dku|"gundê Dihokê"||Q6907972|Dku|"gundê Dihokê"||Q6913906|Dku|"gundê Dihokê"||Q6916287|Dku|"gundê Dihokê"||Q6919592|Dku|"gundê Dihokê"||Q6922614|Dku|"gundê Dihokê"||Q6925965|Dku|"gundê Dihokê"||Q6927580|Dku|"gundê Dihokê"||Q6927609|Dku|"gundê Dihokê"||Q6928048|Dku|"gundê Dihokê"||Q6934204|Dku|"gundê Dihokê"||Q6935990|Dku|"gundê Dihokê"||Q6936056|Dku|"gundê Dihokê"||Q6940525|Dku|"gundê Dihokê"||Q6940663|Dku|"gundê Dihokê"||Q6946214|Dku|"gundê Dihokê"||Q6953370|Dku|"gundê Dihokê"||Q6960306|Dku|"gundê Dihokê"||Q6964900|Dku|"gundê Dihokê"||Q6974815|Dku|"gundê Dihokê"||Q6978778|Dku|"gundê Dihokê"||Q6980994|Dku|"gundê Dihokê"||Q6987292|Dku|"gundê Dihokê"||Q6993201|Dku|"gundê Dihokê"||Q7035755|Dku|"gundê Dihokê"||Q7037777|Dku|"gundê Dihokê"||Q7038382|Dku|"gundê Dihokê"||Q7050643|Dku|"gundê Dihokê"||Q7065113|Dku|"gundê Dihokê"||Q7267048|Dku|"gundê Dihokê"||Q7489412|Dku|"gundê Dihokê"||Q12234397|Dku|"gundê Dihokê"||Q12236488|Dku|"gundê Dihokê"||Q13175504|Dku|"gundê Dihokê"||Q13175985|Dku|"gundê Dihokê"||Q13175988|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176057|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176271|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176274|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176454|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176480|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176481|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176532|Dku|"gundê Dihokê"||Q13176535|Dku|"gundê Dihokê"||Q15075699|Dku|"gundê Dihokê"||Q15075705|Dku|"gundê Dihokê"||Q15075800|Dku|"gundê Dihokê"||Q15076197|Dku|"gundê Dihokê"||Q20605095|Dku|"gundê Dihokê"||Q20606390|Dku|"gundê Dihokê"||Q20608932|Dku|"gundê Dihokê"||Q20609927|Dku|"gundê Dihokê"||Q20610898|Dku|"gundê Dihokê"||Q20610905|Dku|"gundê Dihokê"||Q20611073|Dku|"gundê Dihokê"||Q20611159|Dku|"gundê Dihokê"||Q20611541|Dku|"gundê Dihokê"||Q24883512|Dku|"gundê Dihokê"||Q24885007|Dku|"gundê Dihokê"||Q28219872|Dku|"gundê Dihokê"||Q28221756|Dku|"gundê Dihokê"||Q29513835|Dku|"gundê Dihokê"||Q31790933|Dku|"gundê Dihokê"||Q59343218|Dku|"gundê Dihokê"||Q59347220|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401394|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401422|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401433|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401439|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401508|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401525|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401527|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401529|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401532|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401534|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401542|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401545|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401549|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401552|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401569|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401580|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401587|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401590|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401594|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401596|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401597|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401618|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401652|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401682|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401696|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401731|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401741|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401748|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401758|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401792|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401794|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401820|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401843|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401846|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401851|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401895|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401916|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401944|Dku|"gundê Dihokê"||Q65401967|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402050|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402087|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402132|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402165|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402181|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402229|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402234|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402263|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402392|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402464|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402468|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402568|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402645|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402650|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402715|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402726|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402730|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402774|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402794|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402804|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402817|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402827|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402886|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402891|Dku|"gundê Dihokê"||Q65402940|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403008|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403024|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403030|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403045|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403066|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403072|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403076|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403085|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403091|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403096|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403101|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403106|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403110|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403116|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403121|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403125|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403128|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403134|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403140|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403144|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403151|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403156|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403161|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403166|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403175|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403182|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403187|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403191|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403196|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403203|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403207|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403216|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403223|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403227|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403236|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403242|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403247|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403252|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403256|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403260|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403264|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403268|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403272|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403276|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403279|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403283|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403288|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403291|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403295|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403302|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403306|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403310|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403314|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403322|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403325|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403331|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403334|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403338|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403346|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403349|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403354|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403358|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403361|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403365|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403369|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403373|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403376|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403381|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403386|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403390|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403394|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403397|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403400|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403405|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403407|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403411|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403420|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403423|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403429|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403432|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403436|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403440|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403444|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403447|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403452|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403459|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403463|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403468|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403471|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403479|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403483|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403487|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403494|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403499|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403503|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403506|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403510|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403515|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403519|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403523|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403531|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403535|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403539|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403542|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403547|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403554|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403558|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403563|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403567|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403569|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403580|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403586|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403590|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403595|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403599|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403603|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403607|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403612|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403615|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403619|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403630|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403633|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403637|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403641|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403647|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403650|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403653|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403657|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403661|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403664|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403668|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403671|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403675|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403679|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403686|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403690|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403694|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403700|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403704|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403708|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403712|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403716|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403720|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403724|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403727|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403732|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403743|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403747|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403750|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403756|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403762|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403766|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403771|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403774|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403779|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403782|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403785|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403789|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403801|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403805|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403810|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403813|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403817|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403821|Dku|"gundê Dihokê"||Q65403825|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404043|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404047|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404051|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404054|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404058|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404069|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404072|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404075|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404077|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404089|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404092|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404101|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404113|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404116|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404119|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404121|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404123|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404132|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404135|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404138|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404141|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404145|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404150|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404154|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404156|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404160|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404163|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404166|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404169|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404172|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404175|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404330|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404333|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404339|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404342|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404354|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404358|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404362|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404366|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404371|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404375|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404379|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404387|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404391|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404398|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404402|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404405|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404409|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404413|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404416|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404428|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404435|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404439|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404444|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404450|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404454|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404462|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404466|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404470|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404473|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404481|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404493|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404496|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404500|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404503|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404506|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404509|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404512|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404515|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404517|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404519|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404521|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404524|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404530|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404532|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404534|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404536|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404538|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404540|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404542|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404544|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404550|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404552|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404554|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404556|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404558|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404560|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404562|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404564|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404566|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404567|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404572|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404574|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404576|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404578|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404580|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404582|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404584|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404586|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404588|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404589|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404591|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404593|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404596|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404600|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404604|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404606|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404608|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404614|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404616|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404618|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404620|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404621|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404623|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404625|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404628|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404631|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404634|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404640|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404643|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404646|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404649|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404652|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404655|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404658|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404661|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404664|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404667|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404670|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404675|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404678|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404681|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404684|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404687|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404690|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404693|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404696|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404699|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404702|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404705|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404708|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404711|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404714|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404717|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404720|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404723|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404726|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404729|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404732|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404735|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404738|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404742|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404744|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404750|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404754|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404973|Dku|"gundê Dihokê"||Q65404996|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405297|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405298|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405299|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405300|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405356|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405511|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405519|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405609|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405617|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405629|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405633|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405636|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405640|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405649|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405651|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405653|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405657|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405662|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405667|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405669|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405670|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405672|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405674|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405676|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405680|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405685|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405694|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405699|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405700|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405712|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405720|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405725|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405727|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405743|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405748|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405750|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405752|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405753|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405754|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405755|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405757|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405758|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405759|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405762|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405763|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405768|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405769|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405770|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405771|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405772|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405777|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405778|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405779|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405784|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405786|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405788|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405789|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405790|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405792|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405795|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405796|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405798|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405800|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405801|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405802|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405805|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405810|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405812|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405813|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405828|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405832|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405835|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405845|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405856|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405858|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405861|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405863|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405865|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405868|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405876|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405880|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405884|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405886|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405904|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405911|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405912|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405921|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405936|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405944|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405946|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405949|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405954|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405958|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405961|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405965|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405968|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405977|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405984|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405988|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405994|Dku|"gundê Dihokê"||Q65405998|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406002|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406024|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406027|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406044|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406047|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406051|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406066|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406070|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406077|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406085|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406088|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406092|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406097|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406121|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406126|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406134|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406142|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406148|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406151|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406162|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406167|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406173|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406179|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406184|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406195|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406198|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406204|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406207|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406220|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406235|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406243|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406245|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406248|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406254|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406261|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406265|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406267|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406269|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406274|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406284|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406291|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406293|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406297|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406299|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406302|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406309|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406311|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406313|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406315|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406333|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406335|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406337|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406341|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406343|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406347|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406349|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406351|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406353|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406355|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406357|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406359|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406361|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406363|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406369|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406389|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406391|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406393|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406395|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406397|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406399|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406401|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406411|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406417|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406420|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406423|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406437|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406452|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406458|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406467|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406923|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406925|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406929|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406936|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406939|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406942|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406945|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406948|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406951|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406954|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406957|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406963|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406966|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406969|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406972|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406975|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406978|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406981|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406984|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406993|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406995|Dku|"gundê Dihokê"||Q65406998|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407000|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407003|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407006|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407009|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407012|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407015|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407018|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407021|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407024|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407027|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407030|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407033|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407039|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407042|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407045|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407046|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407049|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407052|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407055|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407058|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407067|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407071|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407076|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407081|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407088|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407091|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407093|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407097|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407100|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407103|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407106|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407109|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407112|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407118|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407131|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407134|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407137|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407140|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407143|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407146|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407149|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407157|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407161|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407164|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407170|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407172|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407178|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407182|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407187|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407190|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407192|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407196|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407207|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407211|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407217|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407222|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407225|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407228|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407231|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407235|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407238|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407241|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407244|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407248|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407254|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407257|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407261|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407264|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407266|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407269|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407273|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407275|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407278|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407281|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407286|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407290|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407294|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407298|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407301|Dku|"gundê Dihokê"||Q65407304|Dku|"gundê Dihokê"||Q97258934|Dku|"gundê Dihokê"||Q97259608|Dku|"gundê Dihokê"||Q108938310|Dku|"gundê Dihokê"||Q124290768|Dku|"gundê Dihokê" jtc9q1ir1o0st9qe0cpzmwl5nshnkd3 2034234 2034230 2026-05-30T21:02:04Z Wikihez 39702 2034234 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/Q111957551 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:K%C3%AErk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q112040875 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBkxaney%C3%AAn_l%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_li_Keyaniya_Yekb%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q112040956 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBkxaney%C3%AAn_l%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/Q112073707 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Erot http://www.wikidata.org/entity/Q112119554 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer%C3%AAn_siv%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/Q112621350 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_ji_Rennes%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q114420689 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xwep%C3%AA%C5%9Fandan%C3%AAn_li_dij%C3%AE_ku%C5%9Ftina_J%C3%AEna_Em%C3%AEn%C3%AE_2022 http://www.wikidata.org/entity/Q114453165 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_alban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q114496835 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pira_Ker%C3%A7%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115866134 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Abor%C3%AE_li_gor%C3%AE_qad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q115910166 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn%C3%AAn_2023an_li_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q116133101 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Stranniv%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/Q119047377 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEknas%C3%AAn_benglade%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q119066866 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pornost%C3%AArk%C3%AAn_azer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q119092240 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEknas%C3%AAn_efxan http://www.wikidata.org/entity/Q119247203 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_zarokan_%C3%AAn_li_ser_efs%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q119283903 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbest%C3%AAn_li_ser_ajalan http://www.wikidata.org/entity/Q119404402 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAveberiya_dadmendiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q119416076 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Awistralyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q119439629 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Le%C5%9Fciwan%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/Q119440257 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hem%C3%BB_r%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab http://www.wikidata.org/entity/Q119489923 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Serokwez%C3%AEr%C3%AAn_jin_li_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q119505786 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Futbolvan%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q119800768 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_ji_Brooklyn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121252457 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_Havanay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121283738 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Mak%C3%BBy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121295496 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Aachen%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q121336673 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tundiya_siyas%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/Q121338267 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Teror%C3%AEzm_li_gor%C3%AE_%C3%AEdeolojiya_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q121360090 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs_li_gor%C3%AE_sedsal_%C3%BB_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q121397700 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q117427271 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q117456894 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q117457002 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q117485345 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Detekt%C3%AEv%C3%AAn_superleheng http://www.wikidata.org/entity/Q118279344 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tet%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/Q118287957 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Deutsche_Synchronkartei http://www.wikidata.org/entity/Q118287960 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_M%C3%A9rim%C3%A9e http://www.wikidata.org/entity/Q118396859 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_lezbiyen_%C3%AAn_mecar http://www.wikidata.org/entity/Q118500548 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEknas%C3%AAn_alman_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q118515970 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aboriya_xizmet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q118593561 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endam%C3%AAn_Parlamena_Tirkiyey%C3%AA_ya_28an http://www.wikidata.org/entity/Q119985428 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_%C3%8Erlendaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/Q120146017 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_zarokan_%C3%AAn_li_ser_keyan http://www.wikidata.org/entity/Q120146036 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_zarokan_%C3%AAn_li_ser_keyban%C3%BByan http://www.wikidata.org/entity/Q120761172 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:N%C3%BBsaz%C3%AEpar%C3%AAz%C3%AAn_tirk http://www.wikidata.org/entity/Q120799202 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bidaw%C3%AEb%C3%BBn%C3%AAn_2024an http://www.wikidata.org/entity/Q120825609 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Malbata_Saint-Exup%C3%A9ry http://www.wikidata.org/entity/Q120860526 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_xir%C3%AEstiyan http://www.wikidata.org/entity/Q120964519 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q121077331 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_DB http://www.wikidata.org/entity/Q121077328 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ADK http://www.wikidata.org/entity/Q121077333 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Leopoldina http://www.wikidata.org/entity/Q121077336 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_LexM http://www.wikidata.org/entity/Q121225308 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Amsterdam%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/Q121761135 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/Q121761571 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q121766653 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_felsefeya_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q121768727 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Adan_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/Q121879726 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_PhilPeople http://www.wikidata.org/entity/Q122285283 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_Torontoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q122322984 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_ji_Romay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124767646 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Destp%C3%AAkirin%C3%AAn_567an http://www.wikidata.org/entity/Q124814893 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_Aksum%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q124854213 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Zikir http://www.wikidata.org/entity/Q124920684 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q124993625 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125023457 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q125062322 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125062397 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_wek%C3%AE_reklam%C3%AA_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q125062560 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125062561 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125064146 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_Ottaway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125065493 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q125067103 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAjeya_zarokan_a_%C3%AEsra%C3%AAl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125067509 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q125068878 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pandora http://www.wikidata.org/entity/Q125069288 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_polonyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125070140 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sosyal%C3%AEzm_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125074284 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125074654 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q125074912 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q125075114 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_bulgar_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q125076818 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q125078048 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_meks%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/Q125078104 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_ji_Hamburg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125085039 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/Q125087426 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q125087435 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_lezbiyen_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/Q125087963 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xwedaban%C3%BBy%C3%AAn_yewnan%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%AAv%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q125097800 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kasandra http://www.wikidata.org/entity/Q130468950 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130468951 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130647251 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q130647252 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131367607 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAne:Berga_pirt%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131403932 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Detekt%C3%AEv%C3%AAn_br%C3%AEtan%C3%AE_y%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/Q131445493 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Paraguay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/Q131446862 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_kan%C3%BBna_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/Q131446861 https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 4voocclrpozsc868phwbibjvvsjbp4z 2034235 2034234 2026-05-30T21:02:15Z Wikihez 39702 2034235 wikitext text/x-wiki item sitelink http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q111957551|Q111957551]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:K%C3%AErk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112040875|Q112040875]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBkxaney%C3%AAn_l%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_li_Keyaniya_Yekb%C3%BBy%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112040956|Q112040956]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBkxaney%C3%AAn_l%C3%AAkol%C3%AEn%C3%AA_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112073707|Q112073707]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Erot http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112119554|Q112119554]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:B%C3%BByer%C3%AAn_siv%C3%AEl http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q112621350|Q112621350]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_ji_Rennes%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114420689|Q114420689]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xwep%C3%AA%C5%9Fandan%C3%AAn_li_dij%C3%AE_ku%C5%9Ftina_J%C3%AEna_Em%C3%AEn%C3%AE_2022 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114453165|Q114453165]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_alban%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q114496835|Q114496835]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pira_Ker%C3%A7%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115866134|Q115866134]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Abor%C3%AE_li_gor%C3%AE_qad%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q115910166|Q115910166]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Avab%C3%BBn%C3%AAn_2023an_li_Fransay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q116133101|Q116133101]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Stranniv%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119047377|Q119047377]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEknas%C3%AAn_benglade%C5%9F%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119066866|Q119066866]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pornost%C3%AArk%C3%AAn_azer%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119092240|Q119092240]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEknas%C3%AAn_efxan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119247203|Q119247203]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_zarokan_%C3%AAn_li_ser_efs%C3%BBn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119283903|Q119283903]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Helbest%C3%AAn_li_ser_ajalan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119404402|Q119404402]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%AAveberiya_dadmendiy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119416076|Q119416076]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kurd%C3%AAn_Awistralyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119439629|Q119439629]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Le%C5%9Fciwan%C3%AAn_kurd http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119440257|Q119440257]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hem%C3%BB_r%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119489923|Q119489923]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Serokwez%C3%AEr%C3%AAn_jin_li_Ewropay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119505786|Q119505786]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Futbolvan%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119800768|Q119800768]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_ji_Brooklyn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121252457|Q121252457]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_Havanay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121283738|Q121283738]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Mak%C3%BBy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121295496|Q121295496]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Aachen%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121336673|Q121336673]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tundiya_siyas%C3%AE_li_gor%C3%AE_parzem%C3%AEnan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121338267|Q121338267]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Teror%C3%AEzm_li_gor%C3%AE_%C3%AEdeolojiya_siyas%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121360090|Q121360090]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Romanniv%C3%AEs_li_gor%C3%AE_sedsal_%C3%BB_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121397700|Q121397700]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEkvan%C3%AAn_ji_N%C3%AEkosyay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117427271|Q117427271]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117456894|Q117456894]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117457002|Q117457002]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Hunermend%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q117485345|Q117485345]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Detekt%C3%AEv%C3%AAn_superleheng http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118279344|Q118279344]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Tet%C3%AEs http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118287957|Q118287957]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Deutsche_Synchronkartei http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118287960|Q118287960]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_M%C3%A9rim%C3%A9e http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118396859|Q118396859]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_lezbiyen_%C3%AAn_mecar http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118500548|Q118500548]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Muz%C3%AEknas%C3%AAn_alman_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118515970|Q118515970]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aboriya_xizmet%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q118593561|Q118593561]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Endam%C3%AAn_Parlamena_Tirkiyey%C3%AA_ya_28an http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q119985428|Q119985428]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_%C3%8Erlendaya_Bakur http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120146017|Q120146017]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_zarokan_%C3%AAn_li_ser_keyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120146036|Q120146036]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pirt%C3%BBk%C3%AAn_zarokan_%C3%AAn_li_ser_keyban%C3%BByan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120761172|Q120761172]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:N%C3%BBsaz%C3%AEpar%C3%AAz%C3%AAn_tirk http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120799202|Q120799202]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bidaw%C3%AEb%C3%BBn%C3%AAn_2024an http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120825609|Q120825609]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Malbata_Saint-Exup%C3%A9ry http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120860526|Q120860526]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_xir%C3%AEstiyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q120964519|Q120964519]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_%C3%87%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121077331|Q121077331]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_DB http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121077328|Q121077328]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_ADK http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121077333|Q121077333]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_Leopoldina http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121077336|Q121077336]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_LexM http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121225308|Q121225308]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kes%C3%AAn_ji_Amsterdam%C3%AA_li_gor%C3%AE_p%C3%AE%C5%9Feyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121761135|Q121761135]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_m%C3%AAr http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121761571|Q121761571]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121766653|Q121766653]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:%C5%9Eitil%C3%AAn_felsefeya_civak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121768727|Q121768727]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Adan_li_gor%C3%AE_welatan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q121879726|Q121879726]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_r%C3%AAbera_PhilPeople http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q122285283|Q122285283]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_Torontoy%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q122322984|Q122322984]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Bestekar%C3%AAn_ji_Romay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124767646|Q124767646]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Destp%C3%AAkirin%C3%AAn_567an http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124814893|Q124814893]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:D%C3%AEroka_Aksum%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124854213|Q124854213]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Zikir http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124920684|Q124920684]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q124993625|Q124993625]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125023457|Q125023457]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Esmanger%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125062322|Q125062322]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_arjent%C3%AEn%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125062397|Q125062397]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_wek%C3%AE_reklam%C3%AA_ji_adar_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125062560|Q125062560]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:M%C3%AAr%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125062561|Q125062561]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125064146|Q125064146]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Danser%C3%AAn_ji_Ottaway%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125065493|Q125065493]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Jin%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125067103|Q125067103]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAjeya_zarokan_a_%C3%AEsra%C3%AAl%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125067509|Q125067509]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_lezbiyen_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125068878|Q125068878]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Pandora http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125069288|Q125069288]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Superleheng%C3%AAn_polonyay%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125070140|Q125070140]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Sosyal%C3%AEzm_li_Kurdistan%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125074284|Q125074284]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_amer%C3%AEk%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125074654|Q125074654]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_awistral%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125074912|Q125074912]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktr%C3%AEs%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125075114|Q125075114]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_bulgar_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125076818|Q125076818]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Aktor%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125078048|Q125078048]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:G%C3%AEtarvan%C3%AAn_meks%C3%AEk%C3%AE_y%C3%AAn_jin http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125078104|Q125078104]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Model%C3%AAn_ji_Hamburg%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125085039|Q125085039]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_li_gor%C3%AE_neteweyan http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125087426|Q125087426]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_b%C3%AEseksuel_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125087435|Q125087435]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Siyasetmedar%C3%AAn_lezbiyen_%C3%AAn_alman http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125087963|Q125087963]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Xwedaban%C3%BBy%C3%AAn_yewnan%C3%AE_y%C3%AAn_%C3%AAv%C3%AEn%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q125097800|Q125097800]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Kasandra http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130468950|Q130468950]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130468951|Q130468951]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_ku_div%C3%AA_werin_paqijkirin_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130647251|Q130647251]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_bi_wergerandina_xirab_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q130647252|Q130647252]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_problem%C3%AAn_st%C3%AEl%C3%AA_ji_%C3%A7iriya_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131367607|Q131367607]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:W%C3%AAne:Berga_pirt%C3%BBk%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131403932|Q131403932]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Detekt%C3%AEv%C3%AAn_br%C3%AEtan%C3%AE_y%C3%AAn_honak%C3%AE http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131445493|Q131445493]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Dadgeh%C3%AAn_li_Paraguay%C3%AA http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131446862|Q131446862]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:Gotar%C3%AAn_bi_be%C5%9Fa_vala_ji_kan%C3%BBna_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 http://www.wikidata.org/entity/ [[:d:Q131446861|Q131446861]] https://ku.wikipedia.org/wiki/Kategor%C3%AE:R%C3%BBpel%C3%AAn_b%C3%AAkategor%C3%AE_ji_kan%C3%BBna_p%C3%AA%C5%9F%C3%AEn_2024 ea3a4u2wbk97lym8m8pawk0fkjlg5jp 2034236 2034235 2026-05-30T21:03:07Z Wikihez 39702 Lîsteya "kategoriya Wikimediayê" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]]) 2034236 wikitext text/x-wiki Q111957551|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112040875|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112040956|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112073707|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112119554|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q112621350|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114420689|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114453165|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q114496835|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115866134|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q115910166|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q116133101|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117427271|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117456894|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117457002|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q117485345|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118279344|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118287957|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118287960|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118396859|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118500548|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118515970|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q118593561|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119047377|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119066866|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119092240|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119247203|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119283903|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119404402|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119416076|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119439629|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119440257|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119489923|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119505786|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119800768|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q119985428|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120146017|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120146036|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120761172|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120799202|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120825609|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120860526|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q120964519|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121077328|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121077331|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121077333|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121077336|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121225308|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121252457|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121283738|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121295496|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121336673|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121338267|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121360090|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121397700|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121761135|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121761571|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121766653|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121768727|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q121879726|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q122285283|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q122322984|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q124767646|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q124814893|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q124854213|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q124920684|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q124993625|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125023457|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125062322|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125062397|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125062560|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125062561|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125064146|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125065493|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125067103|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125067509|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125068878|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125069288|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125070140|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125074284|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125074654|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125074912|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125075114|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125076818|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125078048|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125078104|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125085039|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125087426|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125087435|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125087963|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q125097800|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q130468950|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q130468951|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q130647251|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q130647252|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q131367607|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q131403932|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q131445493|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q131446861|Dku|"kategoriya Wikimediayê"||Q131446862|Dku|"kategoriya Wikimediayê" bfipxr46o81dkls7kbtgbgqc6lka7dx 2034241 2034236 2026-05-30T21:15:23Z Wikihez 39702 "koma etnîk" — Diyasporaya kurdan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034241 wikitext text/x-wiki Q45843|Dku|"koma etnîk"||Q81551|Dku|"koma etnîk"||Q601532|Dku|"koma etnîk"||Q1143814|Dku|"koma etnîk"||Q1888595|Dku|"koma etnîk"||Q2619729|Dku|"koma etnîk"||Q3095254|Dku|"koma etnîk"||Q3384798|Dku|"koma etnîk"||Q3671582|Dku|"koma etnîk"||Q3675193|Dku|"koma etnîk"||Q3675469|Dku|"koma etnîk"||Q3675470|Dku|"koma etnîk"||Q3675496|Dku|"koma etnîk"||Q3676128|Dku|"koma etnîk"||Q3677639|Dku|"koma etnîk"||Q3677975|Dku|"koma etnîk"||Q3677989|Dku|"koma etnîk"||Q4663787|Dku|"koma etnîk"||Q4720378|Dku|"koma etnîk"||Q4896225|Dku|"koma etnîk"||Q4896241|Dku|"koma etnîk"||Q5038558|Dku|"koma etnîk"||Q5208558|Dku|"koma etnîk"||Q5222172|Dku|"koma etnîk"||Q5222174|Dku|"koma etnîk"||Q5252241|Dku|"koma etnîk"||Q5315680|Dku|"koma etnîk"||Q5520571|Dku|"koma etnîk"||Q5678406|Dku|"koma etnîk"||Q5679444|Dku|"koma etnîk"||Q5786147|Dku|"koma etnîk"||Q5786149|Dku|"koma etnîk"||Q5786151|Dku|"koma etnîk"||Q5790836|Dku|"koma etnîk"||Q5792185|Dku|"koma etnîk"||Q5800163|Dku|"koma etnîk"||Q5800166|Dku|"koma etnîk"||Q5801093|Dku|"koma etnîk"||Q5802933|Dku|"koma etnîk"||Q5805494|Dku|"koma etnîk"||Q5860534|Dku|"koma etnîk"||Q5913781|Dku|"koma etnîk"||Q5997142|Dku|"koma etnîk"||Q6393505|Dku|"koma etnîk"||Q6398864|Dku|"koma etnîk"||Q6468406|Dku|"koma etnîk"||Q6555202|Dku|"koma etnîk"||Q6827678|Dku|"koma etnîk"||Q6929957|Dku|"koma etnîk"||Q6944698|Dku|"koma etnîk"||Q6979483|Dku|"koma etnîk"||Q6979861|Dku|"koma etnîk"||Q6979873|Dku|"koma etnîk"||Q6979896|Dku|"koma etnîk"||Q6979940|Dku|"koma etnîk"||Q6979987|Dku|"koma etnîk"||Q6980051|Dku|"koma etnîk"||Q6998539|Dku|"koma etnîk"||Q6998570|Dku|"koma etnîk"||Q7061327|Dku|"koma etnîk"||Q7138191|Dku|"koma etnîk"||Q7487587|Dku|"koma etnîk"||Q10844024|Dku|"koma etnîk"||Q10859035|Dku|"koma etnîk"||Q13403569|Dku|"koma etnîk"||Q15076195|Dku|"koma etnîk"||Q16074992|Dku|"koma etnîk"||Q18210797|Dku|"koma etnîk"||Q18619368|Dku|"koma etnîk"||Q19594867|Dku|"koma etnîk"||Q20110298|Dku|"koma etnîk"||Q20604803|Dku|"koma etnîk"||Q20608950|Dku|"koma etnîk"||Q20611306|Dku|"koma etnîk"||Q20611452|Dku|"koma etnîk"||Q22338331|Dku|"koma etnîk"||Q23902102|Dku|"koma etnîk"||Q25625280|Dku|"koma etnîk"||Q25625289|Dku|"koma etnîk"||Q25625291|Dku|"koma etnîk"||Q25625292|Dku|"koma etnîk"||Q31790741|Dku|"koma etnîk"||Q31791439|Dku|"koma etnîk"||Q65043118|Dku|"koma etnîk"||Q65400336|Dku|"koma etnîk"||Q65400433|Dku|"koma etnîk"||Q65402376|Dku|"koma etnîk"||Q97258700|Dku|"koma etnîk"||Q97258716|Dku|"koma etnîk"||Q98107643|Dku|"koma etnîk"||Q104841629|Dku|"koma etnîk"||Q137684723|Dku|"koma etnîk" m8bj9pf4yt3zef74nqo7if0l4w06zub 2034242 2034241 2026-05-30T21:16:19Z Wikihez 39702 "koma etnîk" — Diyasporaya kurdan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034242 wikitext text/x-wiki Q45843|Dku|"koma etnîk"||Q3675496|Dku|"koma etnîk"||Q3676128|Dku|"koma etnîk"||Q5038558|Dku|"koma etnîk"||Q6393505|Dku|"koma etnîk"||Q6979861|Dku|"koma etnîk"||Q6979873|Dku|"koma etnîk"||Q6979896|Dku|"koma etnîk"||Q6979940|Dku|"koma etnîk"||Q6979987|Dku|"koma etnîk"||Q6980051|Dku|"koma etnîk"||Q13403569|Dku|"koma etnîk"||Q15076195|Dku|"koma etnîk"||Q18210797|Dku|"koma etnîk"||Q18619368|Dku|"koma etnîk"||Q25625280|Dku|"koma etnîk"||Q65043118|Dku|"koma etnîk"||Q97258700|Dku|"koma etnîk"||Q97258716|Dku|"koma etnîk"||Q98107643|Dku|"koma etnîk"||Q104841629|Dku|"koma etnîk" 7jffxt2uwc4mjn4wd1zasym8u5sk0n5 2034243 2034242 2026-05-30T21:17:42Z Wikihez 39702 "kitêba pîroz" — Pirtûkên pîroz ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034243 wikitext text/x-wiki Q134425|Dku|"kitêba pîroz"||Q459842|Dku|"kitêba pîroz" 7whrojvlb3xw9t82a52tc1nqcpabxuz 2034244 2034243 2026-05-30T21:18:42Z Wikihez 39702 "taxima futbolê" — Yaneyên futbolê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034244 wikitext text/x-wiki Q631|Dku|"taxima futbolê"||Q704|Dku|"taxima futbolê"||Q1422|Dku|"taxima futbolê"||Q1543|Dku|"taxima futbolê"||Q2052|Dku|"taxima futbolê"||Q2609|Dku|"taxima futbolê"||Q2641|Dku|"taxima futbolê"||Q2674|Dku|"taxima futbolê"||Q8701|Dku|"taxima futbolê"||Q9617|Dku|"taxima futbolê"||Q10329|Dku|"taxima futbolê"||Q11938|Dku|"taxima futbolê"||Q17479|Dku|"taxima futbolê"||Q18656|Dku|"taxima futbolê"||Q19597|Dku|"taxima futbolê"||Q19628|Dku|"taxima futbolê"||Q29103|Dku|"taxima futbolê"||Q35933|Dku|"taxima futbolê"||Q43710|Dku|"taxima futbolê"||Q81888|Dku|"taxima futbolê"||Q118919|Dku|"taxima futbolê"||Q128446|Dku|"taxima futbolê"||Q131378|Dku|"taxima futbolê"||Q132885|Dku|"taxima futbolê"||Q134241|Dku|"taxima futbolê"||Q138230|Dku|"taxima futbolê"||Q170040|Dku|"taxima futbolê"||Q172476|Dku|"taxima futbolê"||Q176371|Dku|"taxima futbolê"||Q179075|Dku|"taxima futbolê"||Q190561|Dku|"taxima futbolê"||Q191264|Dku|"taxima futbolê"||Q192641|Dku|"taxima futbolê"||Q203573|Dku|"taxima futbolê"||Q205732|Dku|"taxima futbolê"||Q206692|Dku|"taxima futbolê"||Q272712|Dku|"taxima futbolê"||Q324596|Dku|"taxima futbolê"||Q344328|Dku|"taxima futbolê"||Q352251|Dku|"taxima futbolê"||Q372599|Dku|"taxima futbolê"||Q430107|Dku|"taxima futbolê"||Q478317|Dku|"taxima futbolê"||Q513237|Dku|"taxima futbolê"||Q513840|Dku|"taxima futbolê"||Q520207|Dku|"taxima futbolê"||Q608122|Dku|"taxima futbolê"||Q630348|Dku|"taxima futbolê"||Q815349|Dku|"taxima futbolê"||Q824850|Dku|"taxima futbolê"||Q891679|Dku|"taxima futbolê"||Q1110567|Dku|"taxima futbolê"||Q1130849|Dku|"taxima futbolê"||Q1156579|Dku|"taxima futbolê"||Q1346314|Dku|"taxima futbolê"||Q1369461|Dku|"taxima futbolê"||Q1398111|Dku|"taxima futbolê"||Q1423118|Dku|"taxima futbolê"||Q1636019|Dku|"taxima futbolê"||Q2129100|Dku|"taxima futbolê"||Q2829384|Dku|"taxima futbolê"||Q4702349|Dku|"taxima futbolê"||Q4869413|Dku|"taxima futbolê"||Q6060188|Dku|"taxima futbolê"||Q6062228|Dku|"taxima futbolê"||Q16824594|Dku|"taxima futbolê"||Q20145622|Dku|"taxima futbolê"||Q25476938|Dku|"taxima futbolê"||Q31192116|Dku|"taxima futbolê"||Q61073910|Dku|"taxima futbolê"||Q108368442|Dku|"taxima futbolê" 0ig8wet7dj2l3fug1zourb84of5adse 2034245 2034244 2026-05-30T21:21:13Z Wikihez 39702 "gund li Osmaniyeyê" — Osmaniye (parêzgeh) ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034245 wikitext text/x-wiki Q6082443|Dku|"gund li Osmaniyeyê"||Q10731263|Dku|"gund li Osmaniyeyê"||Q10783183|Dku|"gund li Osmaniyeyê"||Q10783616|Dku|"gund li Osmaniyeyê"||Q10811415|Dku|"gund li Osmaniyeyê" mzxqomqxmbrs752zo0m7ch3u0ym9569 2034246 2034245 2026-05-30T21:22:49Z Wikihez 39702 "aktorê amerîkî" — Aktorên amerîkî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034246 wikitext text/x-wiki Q2685|Dku|"aktorê amerîkî"||Q3772|Dku|"aktorê amerîkî"||Q10738|Dku|"aktorê amerîkî"||Q19155|Dku|"aktorê amerîkî"||Q19794|Dku|"aktorê amerîkî"||Q23365|Dku|"aktorê amerîkî"||Q23466|Dku|"aktorê amerîkî"||Q23891|Dku|"aktorê amerîkî"||Q36949|Dku|"aktorê amerîkî"||Q37175|Dku|"aktorê amerîkî"||Q38111|Dku|"aktorê amerîkî"||Q40096|Dku|"aktorê amerîkî"||Q42229|Dku|"aktorê amerîkî"||Q82110|Dku|"aktorê amerîkî"||Q130447|Dku|"aktorê amerîkî"||Q139385|Dku|"aktorê amerîkî"||Q193513|Dku|"aktorê amerîkî"||Q267097|Dku|"aktorê amerîkî"||Q270149|Dku|"aktorê amerîkî"||Q284636|Dku|"aktorê amerîkî"||Q311615|Dku|"aktorê amerîkî"||Q312570|Dku|"aktorê amerîkî"||Q313656|Dku|"aktorê amerîkî"||Q316446|Dku|"aktorê amerîkî"||Q317026|Dku|"aktorê amerîkî"||Q362616|Dku|"aktorê amerîkî"||Q445017|Dku|"aktorê amerîkî"||Q484662|Dku|"aktorê amerîkî"||Q765278|Dku|"aktorê amerîkî"||Q861201|Dku|"aktorê amerîkî"||Q1075796|Dku|"aktorê amerîkî"||Q1803683|Dku|"aktorê amerîkî"||Q2166986|Dku|"aktorê amerîkî"||Q2633389|Dku|"aktorê amerîkî"||Q2846643|Dku|"aktorê amerîkî"||Q2848685|Dku|"aktorê amerîkî"||Q3237664|Dku|"aktorê amerîkî"||Q3694918|Dku|"aktorê amerîkî"||Q4707770|Dku|"aktorê amerîkî"||Q5112157|Dku|"aktorê amerîkî"||Q5228265|Dku|"aktorê amerîkî"||Q6289166|Dku|"aktorê amerîkî"||Q6698055|Dku|"aktorê amerîkî"||Q6788873|Dku|"aktorê amerîkî"||Q60735343|Dku|"aktorê amerîkî" k0aimqcxxn046tgjdqrdo21o2rb32r8 2034247 2034246 2026-05-30T21:25:56Z Wikihez 39702 "parêzgeha Yewnanistanê" — Parêzgehên Yewnanistanê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034247 wikitext text/x-wiki Q17152|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q34374|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q165408|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q170291|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q171132|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q171314|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q173616|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q173620|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q190600|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q202484|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q758056|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q1147674|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê"||Q22807284|Dku|"parêzgeha Yewnanistanê" ffxdrpzntw3uagbx8b1tte0sctj6me7 2034248 2034247 2026-05-30T21:29:53Z Wikihez 39702 "desthilatdarê kurd" — Desthilatdarên kurd ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034248 wikitext text/x-wiki Q16225434|Dku|"desthilatdarê kurd"||Q108939146|Dku|"desthilatdarê kurd" 019q6auafi5n6z7lq88t8fv6odmhp56 2034249 2034248 2026-05-30T21:30:45Z Wikihez 39702 "reng" — Reng ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034249 wikitext text/x-wiki Q943|Dku|"reng"||Q1075|Dku|"reng"||Q1088|Dku|"reng"||Q3133|Dku|"reng"||Q3142|Dku|"reng"||Q23444|Dku|"reng"||Q23445|Dku|"reng"||Q39338|Dku|"reng"||Q42519|Dku|"reng"||Q166194|Dku|"reng"||Q166432|Dku|"reng"||Q216798|Dku|"reng"||Q429220|Dku|"reng" ef6e1ygim3uk52y7dxoibzy92eme64v 2034251 2034249 2026-05-30T21:32:12Z Wikihez 39702 "herêma Spanyayê ya otonom" — Herêmên xweser ên Spanyayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034251 wikitext text/x-wiki Q3908|Dku|"herêma Spanyayê ya otonom"||Q3995|Dku|"herêma Spanyayê ya otonom"||Q5765|Dku|"herêma Spanyayê ya otonom"||Q5783|Dku|"herêma Spanyayê ya otonom"||Q5813|Dku|"herêma Spanyayê ya otonom" 9t7kho3pdum3c80lae8bq0xnxaa09cm 2034252 2034251 2026-05-30T21:34:02Z Wikihez 39702 "kanala televîzyonê ji bo zarokan" — Kanalên televîzyonê ji bo zarokan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034252 wikitext text/x-wiki Q154958|Dku|"kanala televîzyonê ji bo zarokan"||Q178837|Dku|"kanala televîzyonê ji bo zarokan"||Q488795|Dku|"kanala televîzyonê ji bo zarokan"||Q611002|Dku|"kanala televîzyonê ji bo zarokan"||Q708290|Dku|"kanala televîzyonê ji bo zarokan"||Q1058962|Dku|"kanala televîzyonê ji bo zarokan" ocgrx8bg1tudz9y4pni819e0wntk0ta 2034254 2034252 2026-05-30T21:37:21Z Wikihez 39702 "modela jin" — Modelên jin li gorî neteweyan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034254 wikitext text/x-wiki Q127454|Dku|"modela jin"||Q129319|Dku|"modela jin"||Q151859|Dku|"modela jin"||Q153422|Dku|"modela jin"||Q1083928|Dku|"modela jin"||Q1611054|Dku|"modela jin"||Q3274190|Dku|"modela jin"||Q6558037|Dku|"modela jin"||Q6577813|Dku|"modela jin" ghdrw36b1mkcfahecbt038dv8ssg3hx 2034255 2034254 2026-05-30T21:39:39Z Wikihez 39702 "tax li Bîracik, Rihayê" — Birecik'in mahalleleri ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034255 wikitext text/x-wiki Q793236|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10730408|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10731225|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10731355|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10732174|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10732288|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10735378|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10736704|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10736741|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10737288|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10738491|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10739267|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10740996|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10741028|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10742745|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10748861|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10752982|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10753140|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10754207|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10755496|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10755927|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10756715|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10757168|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10757470|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10757495|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10758074|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10761282|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10763587|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10764104|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10764175|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10764239|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10766120|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10772774|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10776767|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10779087|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10780404|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10782459|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10783107|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10792725|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10793085|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10793139|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10793168|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10819294|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10822139|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10822194|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10831342|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10832265|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10837062|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10837272|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10837798|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10837804|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10837861|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10837942|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10838299|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10838536|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10839445|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10839527|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10839867|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10839903|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10842571|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10842595|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10842602|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10842627|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q10842759|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979961|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979962|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979966|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979975|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979977|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979978|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979985|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q15979993|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109386556|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392786|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392787|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392788|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392789|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392790|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392791|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392792|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392793|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109392794|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê"||Q109963282|Dku|"tax li Bîracik, Rihayê" heavjjeu7t9j9oh43gn6z0knra3mm9b 2034256 2034255 2026-05-30T21:48:38Z Wikihez 39702 "telefona jîr" — Smartphones by brand ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034256 wikitext text/x-wiki Q3849|Dku|"telefona jîr"||Q14583|Dku|"telefona jîr"||Q25498|Dku|"telefona jîr"||Q26211|Dku|"telefona jîr"||Q26228|Dku|"telefona jîr"||Q26230|Dku|"telefona jîr"||Q26984|Dku|"telefona jîr"||Q27148|Dku|"telefona jîr"||Q27209|Dku|"telefona jîr"||Q27446|Dku|"telefona jîr"||Q31384|Dku|"telefona jîr"||Q49046|Dku|"telefona jîr"||Q49047|Dku|"telefona jîr"||Q49049|Dku|"telefona jîr"||Q49050|Dku|"telefona jîr"||Q49051|Dku|"telefona jîr"||Q49052|Dku|"telefona jîr"||Q49054|Dku|"telefona jîr"||Q73389|Dku|"telefona jîr"||Q76905|Dku|"telefona jîr"||Q118523|Dku|"telefona jîr"||Q140944|Dku|"telefona jîr"||Q154851|Dku|"telefona jîr"||Q171819|Dku|"telefona jîr"||Q216994|Dku|"telefona jîr"||Q235642|Dku|"telefona jîr"||Q250328|Dku|"telefona jîr"||Q264059|Dku|"telefona jîr"||Q280681|Dku|"telefona jîr"||Q280885|Dku|"telefona jîr"||Q283469|Dku|"telefona jîr"||Q305918|Dku|"telefona jîr"||Q307366|Dku|"telefona jîr"||Q307677|Dku|"telefona jîr"||Q311758|Dku|"telefona jîr"||Q339089|Dku|"telefona jîr"||Q348819|Dku|"telefona jîr"||Q391918|Dku|"telefona jîr"||Q406655|Dku|"telefona jîr"||Q420386|Dku|"telefona jîr"||Q428505|Dku|"telefona jîr"||Q440947|Dku|"telefona jîr"||Q482844|Dku|"telefona jîr"||Q483084|Dku|"telefona jîr"||Q483475|Dku|"telefona jîr"||Q483479|Dku|"telefona jîr"||Q483845|Dku|"telefona jîr"||Q483987|Dku|"telefona jîr"||Q484687|Dku|"telefona jîr"||Q484691|Dku|"telefona jîr"||Q485216|Dku|"telefona jîr"||Q487143|Dku|"telefona jîr"||Q487454|Dku|"telefona jîr"||Q487615|Dku|"telefona jîr"||Q487634|Dku|"telefona jîr"||Q487639|Dku|"telefona jîr"||Q488035|Dku|"telefona jîr"||Q488412|Dku|"telefona jîr"||Q488583|Dku|"telefona jîr"||Q489846|Dku|"telefona jîr"||Q490110|Dku|"telefona jîr"||Q490473|Dku|"telefona jîr"||Q492367|Dku|"telefona jîr"||Q492647|Dku|"telefona jîr"||Q492799|Dku|"telefona jîr"||Q493006|Dku|"telefona jîr"||Q493064|Dku|"telefona jîr"||Q494226|Dku|"telefona jîr"||Q494879|Dku|"telefona jîr"||Q495926|Dku|"telefona jîr"||Q495946|Dku|"telefona jîr"||Q496923|Dku|"telefona jîr"||Q497247|Dku|"telefona jîr"||Q497751|Dku|"telefona jîr"||Q498283|Dku|"telefona jîr"||Q498360|Dku|"telefona jîr"||Q498445|Dku|"telefona jîr"||Q524628|Dku|"telefona jîr"||Q548987|Dku|"telefona jîr"||Q549095|Dku|"telefona jîr"||Q553814|Dku|"telefona jîr"||Q564264|Dku|"telefona jîr"||Q574890|Dku|"telefona jîr"||Q578663|Dku|"telefona jîr"||Q579988|Dku|"telefona jîr"||Q580154|Dku|"telefona jîr"||Q582165|Dku|"telefona jîr"||Q617418|Dku|"telefona jîr"||Q626250|Dku|"telefona jîr"||Q665229|Dku|"telefona jîr"||Q679776|Dku|"telefona jîr"||Q696618|Dku|"telefona jîr"||Q696923|Dku|"telefona jîr"||Q697425|Dku|"telefona jîr"||Q698479|Dku|"telefona jîr"||Q698826|Dku|"telefona jîr"||Q698832|Dku|"telefona jîr"||Q699268|Dku|"telefona jîr"||Q700745|Dku|"telefona jîr"||Q701391|Dku|"telefona jîr"||Q703343|Dku|"telefona jîr"||Q708147|Dku|"telefona jîr"||Q708288|Dku|"telefona jîr"||Q708297|Dku|"telefona jîr"||Q711881|Dku|"telefona jîr"||Q712188|Dku|"telefona jîr"||Q712394|Dku|"telefona jîr"||Q712438|Dku|"telefona jîr"||Q715880|Dku|"telefona jîr"||Q727665|Dku|"telefona jîr"||Q732979|Dku|"telefona jîr"||Q736919|Dku|"telefona jîr"||Q762020|Dku|"telefona jîr"||Q765944|Dku|"telefona jîr"||Q782180|Dku|"telefona jîr"||Q782736|Dku|"telefona jîr"||Q828018|Dku|"telefona jîr"||Q830534|Dku|"telefona jîr"||Q842330|Dku|"telefona jîr"||Q844842|Dku|"telefona jîr"||Q869349|Dku|"telefona jîr"||Q920313|Dku|"telefona jîr"||Q923699|Dku|"telefona jîr"||Q976893|Dku|"telefona jîr"||Q1100490|Dku|"telefona jîr"||Q1135934|Dku|"telefona jîr"||Q1137033|Dku|"telefona jîr"||Q1139503|Dku|"telefona jîr"||Q1141217|Dku|"telefona jîr"||Q1185953|Dku|"telefona jîr"||Q1189421|Dku|"telefona jîr"||Q1190287|Dku|"telefona jîr"||Q1191377|Dku|"telefona jîr"||Q1218455|Dku|"telefona jîr"||Q1251280|Dku|"telefona jîr"||Q1280935|Dku|"telefona jîr"||Q1290269|Dku|"telefona jîr"||Q1314446|Dku|"telefona jîr"||Q1319535|Dku|"telefona jîr"||Q1341483|Dku|"telefona jîr"||Q1356126|Dku|"telefona jîr"||Q1416174|Dku|"telefona jîr"||Q1429789|Dku|"telefona jîr"||Q1535920|Dku|"telefona jîr"||Q1549091|Dku|"telefona jîr"||Q1566040|Dku|"telefona jîr"||Q1566050|Dku|"telefona jîr"||Q1580054|Dku|"telefona jîr"||Q1612117|Dku|"telefona jîr"||Q1643391|Dku|"telefona jîr"||Q1647342|Dku|"telefona jîr"||Q1651067|Dku|"telefona jîr"||Q1761248|Dku|"telefona jîr"||Q1761258|Dku|"telefona jîr"||Q1761879|Dku|"telefona jîr"||Q1815935|Dku|"telefona jîr"||Q1907088|Dku|"telefona jîr"||Q1949874|Dku|"telefona jîr"||Q1976578|Dku|"telefona jîr"||Q1990338|Dku|"telefona jîr"||Q1994354|Dku|"telefona jîr"||Q1995636|Dku|"telefona jîr"||Q1998585|Dku|"telefona jîr"||Q2011105|Dku|"telefona jîr"||Q2016130|Dku|"telefona jîr"||Q2020127|Dku|"telefona jîr"||Q2031897|Dku|"telefona jîr"||Q2068068|Dku|"telefona jîr"||Q2069335|Dku|"telefona jîr"||Q2079443|Dku|"telefona jîr"||Q2090422|Dku|"telefona jîr"||Q2099827|Dku|"telefona jîr"||Q2109633|Dku|"telefona jîr"||Q2186335|Dku|"telefona jîr"||Q2217843|Dku|"telefona jîr"||Q2272157|Dku|"telefona jîr"||Q2279454|Dku|"telefona jîr"||Q2279955|Dku|"telefona jîr"||Q2296737|Dku|"telefona jîr"||Q2302486|Dku|"telefona jîr"||Q2310335|Dku|"telefona jîr"||Q2314481|Dku|"telefona jîr"||Q2332863|Dku|"telefona jîr"||Q2336472|Dku|"telefona jîr"||Q2355401|Dku|"telefona jîr"||Q2360721|Dku|"telefona jîr"||Q2397916|Dku|"telefona jîr"||Q2398135|Dku|"telefona jîr"||Q2408671|Dku|"telefona jîr"||Q2413577|Dku|"telefona jîr"||Q2426429|Dku|"telefona jîr"||Q2451295|Dku|"telefona jîr"||Q2455402|Dku|"telefona jîr"||Q2474125|Dku|"telefona jîr"||Q2482170|Dku|"telefona jîr"||Q2590038|Dku|"telefona jîr"||Q2594532|Dku|"telefona jîr"||Q2612670|Dku|"telefona jîr"||Q2617924|Dku|"telefona jîr"||Q2652620|Dku|"telefona jîr"||Q2699065|Dku|"telefona jîr"||Q2699072|Dku|"telefona jîr"||Q2699495|Dku|"telefona jîr"||Q2758576|Dku|"telefona jîr"||Q2811581|Dku|"telefona jîr"||Q2822953|Dku|"telefona jîr"||Q2822954|Dku|"telefona jîr"||Q2842390|Dku|"telefona jîr"||Q2844656|Dku|"telefona jîr"||Q2905278|Dku|"telefona jîr"||Q2905283|Dku|"telefona jîr"||Q2905290|Dku|"telefona jîr"||Q2975877|Dku|"telefona jîr"||Q2977807|Dku|"telefona jîr"||Q2984643|Dku|"telefona jîr"||Q3075129|Dku|"telefona jîr"||Q3125418|Dku|"telefona jîr"||Q3133617|Dku|"telefona jîr"||Q3141519|Dku|"telefona jîr"||Q3160556|Dku|"telefona jîr"||Q3304783|Dku|"telefona jîr"||Q3342862|Dku|"telefona jîr"||Q3465744|Dku|"telefona jîr"||Q3470989|Dku|"telefona jîr"||Q3470998|Dku|"telefona jîr"||Q3492151|Dku|"telefona jîr"||Q3540222|Dku|"telefona jîr"||Q3640661|Dku|"telefona jîr"||Q3640663|Dku|"telefona jîr"||Q3640666|Dku|"telefona jîr"||Q3820319|Dku|"telefona jîr"||Q3833793|Dku|"telefona jîr"||Q3875739|Dku|"telefona jîr"||Q3877855|Dku|"telefona jîr"||Q3877862|Dku|"telefona jîr"||Q3877864|Dku|"telefona jîr"||Q3877873|Dku|"telefona jîr"||Q3907172|Dku|"telefona jîr"||Q3919641|Dku|"telefona jîr"||Q3922240|Dku|"telefona jîr"||Q3925176|Dku|"telefona jîr"||Q4033245|Dku|"telefona jîr"||Q4033247|Dku|"telefona jîr"||Q4033251|Dku|"telefona jîr"||Q4040312|Dku|"telefona jîr"||Q4040805|Dku|"telefona jîr"||Q4040806|Dku|"telefona jîr"||Q4040814|Dku|"telefona jîr"||Q4044580|Dku|"telefona jîr"||Q4049008|Dku|"telefona jîr"||Q4049011|Dku|"telefona jîr"||Q4049766|Dku|"telefona jîr"||Q4049768|Dku|"telefona jîr"||Q4053530|Dku|"telefona jîr"||Q4143058|Dku|"telefona jîr"||Q4216530|Dku|"telefona jîr"||Q4391313|Dku|"telefona jîr"||Q4673111|Dku|"telefona jîr"||Q4673113|Dku|"telefona jîr"||Q4673124|Dku|"telefona jîr"||Q4673128|Dku|"telefona jîr"||Q4673135|Dku|"telefona jîr"||Q4673136|Dku|"telefona jîr"||Q4673137|Dku|"telefona jîr"||Q4673138|Dku|"telefona jîr"||Q4673161|Dku|"telefona jîr"||Q4920156|Dku|"telefona jîr"||Q4920157|Dku|"telefona jîr"||Q4920161|Dku|"telefona jîr"||Q4977466|Dku|"telefona jîr"||Q5105191|Dku|"telefona jîr"||Q5308226|Dku|"telefona jîr"||Q5308227|Dku|"telefona jîr"||Q5308230|Dku|"telefona jîr"||Q5308231|Dku|"telefona jîr"||Q5308233|Dku|"telefona jîr"||Q5308234|Dku|"telefona jîr"||Q5367029|Dku|"telefona jîr"||Q5389828|Dku|"telefona jîr"||Q5419345|Dku|"telefona jîr"||Q5419748|Dku|"telefona jîr"||Q5491557|Dku|"telefona jîr"||Q5503401|Dku|"telefona jîr"||Q5635727|Dku|"telefona jîr"||Q5635747|Dku|"telefona jîr"||Q5636070|Dku|"telefona jîr"||Q5636072|Dku|"telefona jîr"||Q5870843|Dku|"telefona jîr"||Q5926342|Dku|"telefona jîr"||Q5926353|Dku|"telefona jîr"||Q5926359|Dku|"telefona jîr"||Q5926374|Dku|"telefona jîr"||Q5970939|Dku|"telefona jîr"||Q6118092|Dku|"telefona jîr"||Q6458433|Dku|"telefona jîr"||Q6458447|Dku|"telefona jîr"||Q6458490|Dku|"telefona jîr"||Q6458524|Dku|"telefona jîr"||Q6564066|Dku|"telefona jîr"||Q6917993|Dku|"telefona jîr"||Q6918357|Dku|"telefona jîr"||Q6918364|Dku|"telefona jîr"||Q6918373|Dku|"telefona jîr"||Q6918379|Dku|"telefona jîr"||Q6918393|Dku|"telefona jîr"||Q6918406|Dku|"telefona jîr"||Q6918407|Dku|"telefona jîr"||Q6918409|Dku|"telefona jîr"||Q6918449|Dku|"telefona jîr"||Q7047930|Dku|"telefona jîr"||Q7047932|Dku|"telefona jîr"||Q7047993|Dku|"telefona jîr"||Q7048001|Dku|"telefona jîr"||Q7096510|Dku|"telefona jîr"||Q7112663|Dku|"telefona jîr"||Q7261040|Dku|"telefona jîr"||Q7410442|Dku|"telefona jîr"||Q7410445|Dku|"telefona jîr"||Q7410448|Dku|"telefona jîr"||Q7410469|Dku|"telefona jîr"||Q7410477|Dku|"telefona jîr"||Q7410480|Dku|"telefona jîr"||Q7410481|Dku|"telefona jîr"||Q7410482|Dku|"telefona jîr"||Q7410487|Dku|"telefona jîr"||Q7410501|Dku|"telefona jîr"||Q7410520|Dku|"telefona jîr"||Q7410521|Dku|"telefona jîr"||Q7410522|Dku|"telefona jîr"||Q7410556|Dku|"telefona jîr"||Q7410583|Dku|"telefona jîr"||Q7410591|Dku|"telefona jîr"||Q7410605|Dku|"telefona jîr"||Q7410607|Dku|"telefona jîr"||Q7562480|Dku|"telefona jîr"||Q7562481|Dku|"telefona jîr"||Q7667817|Dku|"telefona jîr"||Q8215420|Dku|"telefona jîr"||Q8217319|Dku|"telefona jîr"||Q8431790|Dku|"telefona jîr"||Q9294564|Dku|"telefona jîr"||Q9333329|Dku|"telefona jîr"||Q10269886|Dku|"telefona jîr"||Q10852502|Dku|"telefona jîr"||Q10854622|Dku|"telefona jîr"||Q11240895|Dku|"telefona jîr"||Q11242689|Dku|"telefona jîr"||Q11249320|Dku|"telefona jîr"||Q11884648|Dku|"telefona jîr"||Q11892276|Dku|"telefona jîr"||Q11896859|Dku|"telefona jîr"||Q12024320|Dku|"telefona jîr"||Q12072545|Dku|"telefona jîr"||Q12329104|Dku|"telefona jîr"||Q12476482|Dku|"telefona jîr"||Q12595323|Dku|"telefona jîr"||Q12600226|Dku|"telefona jîr"||Q13218595|Dku|"telefona jîr"||Q13219095|Dku|"telefona jîr"||Q13220193|Dku|"telefona jîr"||Q13362780|Dku|"telefona jîr"||Q13416758|Dku|"telefona jîr"||Q13426339|Dku|"telefona jîr"||Q13471026|Dku|"telefona jîr"||Q13610163|Dku|"telefona jîr"||Q13613223|Dku|"telefona jîr"||Q13775482|Dku|"telefona jîr"||Q14173241|Dku|"telefona jîr"||Q14191203|Dku|"telefona jîr"||Q14195339|Dku|"telefona jîr"||Q14201462|Dku|"telefona jîr"||Q14253050|Dku|"telefona jîr"||Q14344485|Dku|"telefona jîr"||Q14444409|Dku|"telefona jîr"||Q14516389|Dku|"telefona jîr"||Q14554951|Dku|"telefona jîr"||Q14623435|Dku|"telefona jîr"||Q14642896|Dku|"telefona jîr"||Q14830132|Dku|"telefona jîr"||Q14850354|Dku|"telefona jîr"||Q14918148|Dku|"telefona jîr"||Q15043563|Dku|"telefona jîr"||Q15060048|Dku|"telefona jîr"||Q15068099|Dku|"telefona jîr"||Q15072735|Dku|"telefona jîr"||Q15091626|Dku|"telefona jîr"||Q15091627|Dku|"telefona jîr"||Q15094255|Dku|"telefona jîr"||Q15094454|Dku|"telefona jîr"||Q15104802|Dku|"telefona jîr"||Q15120050|Dku|"telefona jîr"||Q15133060|Dku|"telefona jîr"||Q15196735|Dku|"telefona jîr"||Q15223618|Dku|"telefona jîr"||Q15263467|Dku|"telefona jîr"||Q15296819|Dku|"telefona jîr"||Q15299648|Dku|"telefona jîr"||Q15299702|Dku|"telefona jîr"||Q15359249|Dku|"telefona jîr"||Q15604405|Dku|"telefona jîr"||Q15618594|Dku|"telefona jîr"||Q15633841|Dku|"telefona jîr"||Q15637095|Dku|"telefona jîr"||Q15713280|Dku|"telefona jîr"||Q15728199|Dku|"telefona jîr"||Q15814121|Dku|"telefona jîr"||Q15830980|Dku|"telefona jîr"||Q15885511|Dku|"telefona jîr"||Q15890163|Dku|"telefona jîr"||Q15910348|Dku|"telefona jîr"||Q15915384|Dku|"telefona jîr"||Q15915395|Dku|"telefona jîr"||Q15915756|Dku|"telefona jîr"||Q15917218|Dku|"telefona jîr"||Q15919647|Dku|"telefona jîr"||Q15924350|Dku|"telefona jîr"||Q15939164|Dku|"telefona jîr"||Q15945798|Dku|"telefona jîr"||Q15956482|Dku|"telefona jîr"||Q15975532|Dku|"telefona jîr"||Q15978785|Dku|"telefona jîr"||Q15983634|Dku|"telefona jîr"||Q16001600|Dku|"telefona jîr"||Q16022261|Dku|"telefona jîr"||Q16029848|Dku|"telefona jîr"||Q16056341|Dku|"telefona jîr"||Q16240914|Dku|"telefona jîr"||Q16335961|Dku|"telefona jîr"||Q16570056|Dku|"telefona jîr"||Q16570062|Dku|"telefona jîr"||Q16687476|Dku|"telefona jîr"||Q16842889|Dku|"telefona jîr"||Q16868458|Dku|"telefona jîr"||Q16877475|Dku|"telefona jîr"||Q16927624|Dku|"telefona jîr"||Q16927625|Dku|"telefona jîr"||Q16927640|Dku|"telefona jîr"||Q16927677|Dku|"telefona jîr"||Q16927678|Dku|"telefona jîr"||Q16927701|Dku|"telefona jîr"||Q16927703|Dku|"telefona jîr"||Q16927733|Dku|"telefona jîr"||Q16927749|Dku|"telefona jîr"||Q16927777|Dku|"telefona jîr"||Q16927778|Dku|"telefona jîr"||Q16927781|Dku|"telefona jîr"||Q16927782|Dku|"telefona jîr"||Q16927785|Dku|"telefona jîr"||Q16927786|Dku|"telefona jîr"||Q16927789|Dku|"telefona jîr"||Q16927794|Dku|"telefona jîr"||Q16927795|Dku|"telefona jîr"||Q16927815|Dku|"telefona jîr"||Q16927834|Dku|"telefona jîr"||Q16952116|Dku|"telefona jîr"||Q16952121|Dku|"telefona jîr"||Q16964482|Dku|"telefona jîr"||Q16969690|Dku|"telefona jîr"||Q16973176|Dku|"telefona jîr"||Q16977032|Dku|"telefona jîr"||Q16986423|Dku|"telefona jîr"||Q16986473|Dku|"telefona jîr"||Q17031405|Dku|"telefona jîr"||Q17042350|Dku|"telefona jîr"||Q17051310|Dku|"telefona jîr"||Q17055531|Dku|"telefona jîr"||Q17058718|Dku|"telefona jîr"||Q17063320|Dku|"telefona jîr"||Q17069903|Dku|"telefona jîr"||Q17157452|Dku|"telefona jîr"||Q17303634|Dku|"telefona jîr"||Q17317576|Dku|"telefona jîr"||Q17366788|Dku|"telefona jîr"||Q17377026|Dku|"telefona jîr"||Q17413058|Dku|"telefona jîr"||Q17427638|Dku|"telefona jîr"||Q17502457|Dku|"telefona jîr"||Q17505016|Dku|"telefona jîr"||Q17510273|Dku|"telefona jîr"||Q17517593|Dku|"telefona jîr"||Q17523623|Dku|"telefona jîr"||Q17530766|Dku|"telefona jîr"||Q17905075|Dku|"telefona jîr"||Q17914035|Dku|"telefona jîr"||Q17988002|Dku|"telefona jîr"||Q18011358|Dku|"telefona jîr"||Q18012472|Dku|"telefona jîr"||Q18127967|Dku|"telefona jîr"||Q18146823|Dku|"telefona jîr"||Q18152790|Dku|"telefona jîr"||Q18154350|Dku|"telefona jîr"||Q18177225|Dku|"telefona jîr"||Q18192360|Dku|"telefona jîr"||Q18206818|Dku|"telefona jîr"||Q18232539|Dku|"telefona jîr"||Q18284015|Dku|"telefona jîr"||Q18285108|Dku|"telefona jîr"||Q18290165|Dku|"telefona jîr"||Q18354098|Dku|"telefona jîr"||Q18382857|Dku|"telefona jîr"||Q18384339|Dku|"telefona jîr"||Q18388762|Dku|"telefona jîr"||Q18388785|Dku|"telefona jîr"||Q18399273|Dku|"telefona jîr"||Q18434889|Dku|"telefona jîr"||Q18535197|Dku|"telefona jîr"||Q18549782|Dku|"telefona jîr"||Q18642203|Dku|"telefona jîr"||Q18643735|Dku|"telefona jîr"||Q18667330|Dku|"telefona jîr"||Q18705949|Dku|"telefona jîr"||Q18822831|Dku|"telefona jîr"||Q18921035|Dku|"telefona jîr"||Q18923001|Dku|"telefona jîr"||Q18941713|Dku|"telefona jîr"||Q19405892|Dku|"telefona jîr"||Q19406379|Dku|"telefona jîr"||Q19483865|Dku|"telefona jîr"||Q19515299|Dku|"telefona jîr"||Q19599653|Dku|"telefona jîr"||Q19599655|Dku|"telefona jîr"||Q19767678|Dku|"telefona jîr"||Q19839498|Dku|"telefona jîr"||Q19840418|Dku|"telefona jîr"||Q19862337|Dku|"telefona jîr"||Q19865214|Dku|"telefona jîr"||Q19865879|Dku|"telefona jîr"||Q19867210|Dku|"telefona jîr"||Q19868816|Dku|"telefona jîr"||Q19873535|Dku|"telefona jîr"||Q19876443|Dku|"telefona jîr"||Q19881988|Dku|"telefona jîr"||Q19896653|Dku|"telefona jîr"||Q19945973|Dku|"telefona jîr"||Q19953693|Dku|"telefona jîr"||Q20033286|Dku|"telefona jîr"||Q20085875|Dku|"telefona jîr"||Q20638636|Dku|"telefona jîr"||Q20647767|Dku|"telefona jîr"||Q20648970|Dku|"telefona jîr"||Q20680192|Dku|"telefona jîr"||Q20680193|Dku|"telefona jîr"||Q20683660|Dku|"telefona jîr"||Q20866617|Dku|"telefona jîr"||Q20869970|Dku|"telefona jîr"||Q20873389|Dku|"telefona jîr"||Q20886205|Dku|"telefona jîr"||Q20899095|Dku|"telefona jîr"||Q20899749|Dku|"telefona jîr"||Q20914954|Dku|"telefona jîr"||Q20965967|Dku|"telefona jîr"||Q21000819|Dku|"telefona jîr"||Q21004584|Dku|"telefona jîr"||Q21012827|Dku|"telefona jîr"||Q21013354|Dku|"telefona jîr"||Q21017083|Dku|"telefona jîr"||Q21030006|Dku|"telefona jîr"||Q21031158|Dku|"telefona jîr"||Q21034496|Dku|"telefona jîr"||Q21041244|Dku|"telefona jîr"||Q21041275|Dku|"telefona jîr"||Q21041304|Dku|"telefona jîr"||Q21041306|Dku|"telefona jîr"||Q21041327|Dku|"telefona jîr"||Q21041340|Dku|"telefona jîr"||Q21041351|Dku|"telefona jîr"||Q21041359|Dku|"telefona jîr"||Q21041360|Dku|"telefona jîr"||Q21041375|Dku|"telefona jîr"||Q21070532|Dku|"telefona jîr"||Q21080527|Dku|"telefona jîr"||Q21080794|Dku|"telefona jîr"||Q21127687|Dku|"telefona jîr"||Q21233113|Dku|"telefona jîr"||Q21233136|Dku|"telefona jîr"||Q21233213|Dku|"telefona jîr"||Q21233218|Dku|"telefona jîr"||Q21233220|Dku|"telefona jîr"||Q21279769|Dku|"telefona jîr"||Q21426153|Dku|"telefona jîr"||Q21709802|Dku|"telefona jîr"||Q22075480|Dku|"telefona jîr"||Q22097167|Dku|"telefona jîr"||Q22097440|Dku|"telefona jîr"||Q22100377|Dku|"telefona jîr"||Q22341441|Dku|"telefona jîr"||Q22893875|Dku|"telefona jîr"||Q22906345|Dku|"telefona jîr"||Q22906902|Dku|"telefona jîr"||Q22907951|Dku|"telefona jîr"||Q22907992|Dku|"telefona jîr"||Q22908471|Dku|"telefona jîr"||Q22908473|Dku|"telefona jîr"||Q22908478|Dku|"telefona jîr"||Q22909020|Dku|"telefona jîr"||Q22909025|Dku|"telefona jîr"||Q22909843|Dku|"telefona jîr"||Q22941810|Dku|"telefona jîr"||Q22964473|Dku|"telefona jîr"||Q22971944|Dku|"telefona jîr"||Q22974063|Dku|"telefona jîr"||Q22974065|Dku|"telefona jîr"||Q22978009|Dku|"telefona jîr"||Q22985287|Dku|"telefona jîr"||Q23016835|Dku|"telefona jîr"||Q23017216|Dku|"telefona jîr"||Q23038830|Dku|"telefona jîr"||Q23309966|Dku|"telefona jîr"||Q23808384|Dku|"telefona jîr"||Q24261461|Dku|"telefona jîr"||Q24265331|Dku|"telefona jîr"||Q24575997|Dku|"telefona jîr"||Q24576869|Dku|"telefona jîr"||Q24577174|Dku|"telefona jîr"||Q24635933|Dku|"telefona jîr"||Q24833797|Dku|"telefona jîr"||Q24834145|Dku|"telefona jîr"||Q24834154|Dku|"telefona jîr"||Q24882928|Dku|"telefona jîr"||Q24886353|Dku|"telefona jîr"||Q24896113|Dku|"telefona jîr"||Q24908197|Dku|"telefona jîr"||Q24908201|Dku|"telefona jîr"||Q24911258|Dku|"telefona jîr"||Q25021298|Dku|"telefona jîr"||Q25245528|Dku|"telefona jîr"||Q25340010|Dku|"telefona jîr"||Q25345820|Dku|"telefona jîr"||Q25384984|Dku|"telefona jîr"||Q25407655|Dku|"telefona jîr"||Q26213135|Dku|"telefona jîr"||Q26666410|Dku|"telefona jîr"||Q26740131|Dku|"telefona jîr"||Q26746259|Dku|"telefona jîr"||Q26868391|Dku|"telefona jîr"||Q26936286|Dku|"telefona jîr"||Q27059659|Dku|"telefona jîr"||Q27074908|Dku|"telefona jîr"||Q27096258|Dku|"telefona jîr"||Q27504611|Dku|"telefona jîr"||Q27504636|Dku|"telefona jîr"||Q27824545|Dku|"telefona jîr"||Q27963482|Dku|"telefona jîr"||Q27979694|Dku|"telefona jîr"||Q27988177|Dku|"telefona jîr"||Q28049363|Dku|"telefona jîr"||Q28054810|Dku|"telefona jîr"||Q28094469|Dku|"telefona jîr"||Q28127083|Dku|"telefona jîr"||Q28127144|Dku|"telefona jîr"||Q28127145|Dku|"telefona jîr"||Q28127147|Dku|"telefona jîr"||Q28127149|Dku|"telefona jîr"||Q28127150|Dku|"telefona jîr"||Q28127177|Dku|"telefona jîr"||Q28127246|Dku|"telefona jîr"||Q28127275|Dku|"telefona jîr"||Q28127307|Dku|"telefona jîr"||Q28127346|Dku|"telefona jîr"||Q28150977|Dku|"telefona jîr"||Q28187447|Dku|"telefona jîr"||Q28224257|Dku|"telefona jîr"||Q28224350|Dku|"telefona jîr"||Q28407151|Dku|"telefona jîr"||Q28537494|Dku|"telefona jîr"||Q28650885|Dku|"telefona jîr"||Q28700905|Dku|"telefona jîr"||Q28843160|Dku|"telefona jîr"||Q28843594|Dku|"telefona jîr"||Q28845516|Dku|"telefona jîr"||Q28854987|Dku|"telefona jîr"||Q28864618|Dku|"telefona jîr"||Q28971906|Dku|"telefona jîr"||Q29002235|Dku|"telefona jîr"||Q29109748|Dku|"telefona jîr"||Q29169141|Dku|"telefona jîr"||Q29169605|Dku|"telefona jîr"||Q29179776|Dku|"telefona jîr"||Q29578330|Dku|"telefona jîr"||Q29578337|Dku|"telefona jîr"||Q30136207|Dku|"telefona jîr"||Q30325389|Dku|"telefona jîr"||Q30348040|Dku|"telefona jîr"||Q30589277|Dku|"telefona jîr"||Q30594096|Dku|"telefona jîr"||Q30594139|Dku|"telefona jîr"||Q30606350|Dku|"telefona jîr"||Q30634524|Dku|"telefona jîr"||Q30634800|Dku|"telefona jîr"||Q30637968|Dku|"telefona jîr"||Q30646507|Dku|"telefona jîr"||Q30671789|Dku|"telefona jîr"||Q30675637|Dku|"telefona jîr"||Q30898021|Dku|"telefona jîr"||Q30912796|Dku|"telefona jîr"||Q30943511|Dku|"telefona jîr"||Q30943624|Dku|"telefona jîr"||Q31174212|Dku|"telefona jîr"||Q31178369|Dku|"telefona jîr"||Q31840700|Dku|"telefona jîr"||Q38335609|Dku|"telefona jîr"||Q39057475|Dku|"telefona jîr"||Q39060647|Dku|"telefona jîr"||Q39060666|Dku|"telefona jîr"||Q39074261|Dku|"telefona jîr"||Q39601771|Dku|"telefona jîr"||Q40416554|Dku|"telefona jîr"||Q41327031|Dku|"telefona jîr"||Q41600671|Dku|"telefona jîr"||Q41605741|Dku|"telefona jîr"||Q42253819|Dku|"telefona jîr"||Q42266813|Dku|"telefona jîr"||Q42266818|Dku|"telefona jîr"||Q42266831|Dku|"telefona jîr"||Q42530222|Dku|"telefona jîr"||Q42628168|Dku|"telefona jîr"||Q42841524|Dku|"telefona jîr"||Q42956332|Dku|"telefona jîr"||Q43230363|Dku|"telefona jîr"||Q43401873|Dku|"telefona jîr"||Q43881401|Dku|"telefona jîr"||Q45319394|Dku|"telefona jîr"||Q45319400|Dku|"telefona jîr"||Q45319445|Dku|"telefona jîr"||Q47007022|Dku|"telefona jîr"||Q47086784|Dku|"telefona jîr"||Q47500353|Dku|"telefona jîr"||Q48782667|Dku|"telefona jîr"||Q48804800|Dku|"telefona jîr"||Q48836920|Dku|"telefona jîr"||Q48838484|Dku|"telefona jîr"||Q48838562|Dku|"telefona jîr"||Q48911273|Dku|"telefona jîr"||Q48913646|Dku|"telefona jîr"||Q48916714|Dku|"telefona jîr"||Q48936585|Dku|"telefona jîr"||Q48977309|Dku|"telefona jîr"||Q49621779|Dku|"telefona jîr"||Q50102300|Dku|"telefona jîr"||Q50183616|Dku|"telefona jîr"||Q50183659|Dku|"telefona jîr"||Q50215807|Dku|"telefona jîr"||Q50807388|Dku|"telefona jîr"||Q51046824|Dku|"telefona jîr"||Q51845248|Dku|"telefona jîr"||Q51885191|Dku|"telefona jîr"||Q52589226|Dku|"telefona jîr"||Q52852708|Dku|"telefona jîr"||Q53233711|Dku|"telefona jîr"||Q53645452|Dku|"telefona jîr"||Q54167198|Dku|"telefona jîr"||Q54621446|Dku|"telefona jîr"||Q54809618|Dku|"telefona jîr"||Q54864577|Dku|"telefona jîr"||Q54958899|Dku|"telefona jîr"||Q54959062|Dku|"telefona jîr"||Q54959067|Dku|"telefona jîr"||Q54959069|Dku|"telefona jîr"||Q54959073|Dku|"telefona jîr"||Q54959089|Dku|"telefona jîr"||Q54959101|Dku|"telefona jîr"||Q55099242|Dku|"telefona jîr"||Q55099579|Dku|"telefona jîr"||Q55099623|Dku|"telefona jîr"||Q55196466|Dku|"telefona jîr"||Q55230221|Dku|"telefona jîr"||Q55393594|Dku|"telefona jîr"||Q55605544|Dku|"telefona jîr"||Q55614179|Dku|"telefona jîr"||Q55625356|Dku|"telefona jîr"||Q55625357|Dku|"telefona jîr"||Q55627799|Dku|"telefona jîr"||Q55632436|Dku|"telefona jîr"||Q55632437|Dku|"telefona jîr"||Q55632439|Dku|"telefona jîr"||Q55632440|Dku|"telefona jîr"||Q55632441|Dku|"telefona jîr"||Q55632443|Dku|"telefona jîr"||Q55632444|Dku|"telefona jîr"||Q55640040|Dku|"telefona jîr"||Q55693943|Dku|"telefona jîr"||Q55693945|Dku|"telefona jîr"||Q55693949|Dku|"telefona jîr"||Q55694209|Dku|"telefona jîr"||Q55696293|Dku|"telefona jîr"||Q55707711|Dku|"telefona jîr"||Q56084807|Dku|"telefona jîr"||Q56272051|Dku|"telefona jîr"||Q56272052|Dku|"telefona jîr"||Q56322222|Dku|"telefona jîr"||Q56322805|Dku|"telefona jîr"||Q56345476|Dku|"telefona jîr"||Q56368495|Dku|"telefona jîr"||Q56377709|Dku|"telefona jîr"||Q56401617|Dku|"telefona jîr"||Q56401623|Dku|"telefona jîr"||Q56415888|Dku|"telefona jîr"||Q56731673|Dku|"telefona jîr"||Q56755071|Dku|"telefona jîr"||Q57179556|Dku|"telefona jîr"||Q57780158|Dku|"telefona jîr"||Q57972349|Dku|"telefona jîr"||Q58327975|Dku|"telefona jîr"||Q59137975|Dku|"telefona jîr"||Q59154195|Dku|"telefona jîr"||Q59154288|Dku|"telefona jîr"||Q59154308|Dku|"telefona jîr"||Q59303065|Dku|"telefona jîr"||Q59357246|Dku|"telefona jîr"||Q59418045|Dku|"telefona jîr"||Q60021939|Dku|"telefona jîr"||Q60199034|Dku|"telefona jîr"||Q60740656|Dku|"telefona jîr"||Q60748815|Dku|"telefona jîr"||Q60750301|Dku|"telefona jîr"||Q60753363|Dku|"telefona jîr"||Q60754786|Dku|"telefona jîr"||Q60761799|Dku|"telefona jîr"||Q60762065|Dku|"telefona jîr"||Q60771987|Dku|"telefona jîr"||Q60774298|Dku|"telefona jîr"||Q60840213|Dku|"telefona jîr"||Q60872929|Dku|"telefona jîr"||Q60989848|Dku|"telefona jîr"||Q61366229|Dku|"telefona jîr"||Q61366768|Dku|"telefona jîr"||Q61367522|Dku|"telefona jîr"||Q61369262|Dku|"telefona jîr"||Q61369883|Dku|"telefona jîr"||Q61373384|Dku|"telefona jîr"||Q61373529|Dku|"telefona jîr"||Q61374281|Dku|"telefona jîr"||Q61497975|Dku|"telefona jîr"||Q61721774|Dku|"telefona jîr"||Q61783122|Dku|"telefona jîr"||Q61786396|Dku|"telefona jîr"||Q61858071|Dku|"telefona jîr"||Q61913556|Dku|"telefona jîr"||Q61948940|Dku|"telefona jîr"||Q61964953|Dku|"telefona jîr"||Q61996965|Dku|"telefona jîr"||Q62063540|Dku|"telefona jîr"||Q63078480|Dku|"telefona jîr"||Q63111068|Dku|"telefona jîr"||Q63118842|Dku|"telefona jîr"||Q63858911|Dku|"telefona jîr"||Q64015157|Dku|"telefona jîr"||Q64350339|Dku|"telefona jîr"||Q64361981|Dku|"telefona jîr"||Q64549901|Dku|"telefona jîr"||Q64549957|Dku|"telefona jîr"||Q64550838|Dku|"telefona jîr"||Q64550917|Dku|"telefona jîr"||Q64819686|Dku|"telefona jîr"||Q64828693|Dku|"telefona jîr"||Q64889429|Dku|"telefona jîr"||Q65029044|Dku|"telefona jîr"||Q65033630|Dku|"telefona jîr"||Q65042230|Dku|"telefona jîr"||Q65045761|Dku|"telefona jîr"||Q65059301|Dku|"telefona jîr"||Q65062493|Dku|"telefona jîr"||Q65062509|Dku|"telefona jîr"||Q65062799|Dku|"telefona jîr"||Q65063329|Dku|"telefona jîr"||Q65063539|Dku|"telefona jîr"||Q65067613|Dku|"telefona jîr"||Q65078408|Dku|"telefona jîr"||Q65078778|Dku|"telefona jîr"||Q65084515|Dku|"telefona jîr"||Q65087814|Dku|"telefona jîr"||Q65091294|Dku|"telefona jîr"||Q65128560|Dku|"telefona jîr"||Q65211566|Dku|"telefona jîr"||Q65241338|Dku|"telefona jîr"||Q65241342|Dku|"telefona jîr"||Q65244217|Dku|"telefona jîr"||Q65246683|Dku|"telefona jîr"||Q65246688|Dku|"telefona jîr"||Q65325135|Dku|"telefona jîr"||Q65325140|Dku|"telefona jîr"||Q65325147|Dku|"telefona jîr"||Q65325151|Dku|"telefona jîr"||Q65325159|Dku|"telefona jîr"||Q65667471|Dku|"telefona jîr"||Q66314506|Dku|"telefona jîr"||Q67144468|Dku|"telefona jîr"||Q67173008|Dku|"telefona jîr"||Q67173149|Dku|"telefona jîr"||Q67174340|Dku|"telefona jîr"||Q67876968|Dku|"telefona jîr"||Q67887123|Dku|"telefona jîr"||Q67936452|Dku|"telefona jîr"||Q68025803|Dku|"telefona jîr"||Q68281732|Dku|"telefona jîr"||Q68952207|Dku|"telefona jîr"||Q70090477|Dku|"telefona jîr"||Q70206557|Dku|"telefona jîr"||Q70678357|Dku|"telefona jîr"||Q70687637|Dku|"telefona jîr"||Q70956086|Dku|"telefona jîr"||Q72444991|Dku|"telefona jîr"||Q72725578|Dku|"telefona jîr"||Q72816899|Dku|"telefona jîr"||Q73173012|Dku|"telefona jîr"||Q73273092|Dku|"telefona jîr"||Q73766600|Dku|"telefona jîr"||Q74048570|Dku|"telefona jîr"||Q74199897|Dku|"telefona jîr"||Q74494490|Dku|"telefona jîr"||Q75190889|Dku|"telefona jîr"||Q78585853|Dku|"telefona jîr"||Q79052384|Dku|"telefona jîr"||Q81198403|Dku|"telefona jîr"||Q84342459|Dku|"telefona jîr"||Q84849860|Dku|"telefona jîr"||Q84882182|Dku|"telefona jîr"||Q84939768|Dku|"telefona jîr"||Q85004354|Dku|"telefona jîr"||Q85016612|Dku|"telefona jîr"||Q85287688|Dku|"telefona jîr"||Q85433784|Dku|"telefona jîr"||Q85786458|Dku|"telefona jîr"||Q85786462|Dku|"telefona jîr"||Q85791070|Dku|"telefona jîr"||Q85796390|Dku|"telefona jîr"||Q85799379|Dku|"telefona jîr"||Q85799382|Dku|"telefona jîr"||Q85802118|Dku|"telefona jîr"||Q85802120|Dku|"telefona jîr"||Q85805417|Dku|"telefona jîr"||Q85805419|Dku|"telefona jîr"||Q85816457|Dku|"telefona jîr"||Q85873355|Dku|"telefona jîr"||Q85873628|Dku|"telefona jîr"||Q86265338|Dku|"telefona jîr"||Q86265722|Dku|"telefona jîr"||Q86743915|Dku|"telefona jîr"||Q86755081|Dku|"telefona jîr"||Q88713506|Dku|"telefona jîr"||Q88739945|Dku|"telefona jîr"||Q89441763|Dku|"telefona jîr"||Q89522050|Dku|"telefona jîr"||Q90269287|Dku|"telefona jîr"||Q90413128|Dku|"telefona jîr"||Q90563429|Dku|"telefona jîr"||Q90565224|Dku|"telefona jîr"||Q90761601|Dku|"telefona jîr"||Q90808113|Dku|"telefona jîr"||Q90829722|Dku|"telefona jîr"||Q94988341|Dku|"telefona jîr"||Q95980212|Dku|"telefona jîr"||Q96052304|Dku|"telefona jîr"||Q96096406|Dku|"telefona jîr"||Q96216527|Dku|"telefona jîr"||Q96231126|Dku|"telefona jîr"||Q96240939|Dku|"telefona jîr"||Q96274284|Dku|"telefona jîr"||Q96371582|Dku|"telefona jîr"||Q96386547|Dku|"telefona jîr"||Q96393988|Dku|"telefona jîr"||Q96393998|Dku|"telefona jîr"||Q96407894|Dku|"telefona jîr"||Q96414069|Dku|"telefona jîr"||Q96418583|Dku|"telefona jîr"||Q96419299|Dku|"telefona jîr"||Q96419303|Dku|"telefona jîr"||Q96419304|Dku|"telefona jîr"||Q96419305|Dku|"telefona jîr"||Q97162141|Dku|"telefona jîr"||Q97162239|Dku|"telefona jîr"||Q97162249|Dku|"telefona jîr"||Q97164961|Dku|"telefona jîr"||Q97174851|Dku|"telefona jîr"||Q97189547|Dku|"telefona jîr"||Q97197703|Dku|"telefona jîr"||Q97199383|Dku|"telefona jîr"||Q97223461|Dku|"telefona jîr"||Q97223473|Dku|"telefona jîr"||Q97277079|Dku|"telefona jîr"||Q97277129|Dku|"telefona jîr"||Q97278560|Dku|"telefona jîr"||Q97279481|Dku|"telefona jîr"||Q97305458|Dku|"telefona jîr"||Q97305464|Dku|"telefona jîr"||Q97349752|Dku|"telefona jîr"||Q97452946|Dku|"telefona jîr"||Q97455771|Dku|"telefona jîr"||Q97477705|Dku|"telefona jîr"||Q97656997|Dku|"telefona jîr"||Q97657019|Dku|"telefona jîr"||Q97746497|Dku|"telefona jîr"||Q98062104|Dku|"telefona jîr"||Q98077882|Dku|"telefona jîr"||Q98078754|Dku|"telefona jîr"||Q98079121|Dku|"telefona jîr"||Q98148416|Dku|"telefona jîr"||Q98148432|Dku|"telefona jîr"||Q98279800|Dku|"telefona jîr"||Q98762009|Dku|"telefona jîr"||Q98959915|Dku|"telefona jîr"||Q99179540|Dku|"telefona jîr"||Q99440161|Dku|"telefona jîr"||Q99492029|Dku|"telefona jîr"||Q99762018|Dku|"telefona jîr"||Q99762860|Dku|"telefona jîr"||Q99887992|Dku|"telefona jîr"||Q100261067|Dku|"telefona jîr"||Q100273124|Dku|"telefona jîr"||Q100286751|Dku|"telefona jîr"||Q100348826|Dku|"telefona jîr"||Q101071334|Dku|"telefona jîr"||Q102046793|Dku|"telefona jîr"||Q104030801|Dku|"telefona jîr"||Q104442189|Dku|"telefona jîr"||Q104531763|Dku|"telefona jîr"||Q104537157|Dku|"telefona jîr"||Q104772244|Dku|"telefona jîr"||Q104776914|Dku|"telefona jîr"||Q104803350|Dku|"telefona jîr"||Q104835197|Dku|"telefona jîr"||Q104835362|Dku|"telefona jîr"||Q104844853|Dku|"telefona jîr"||Q104848083|Dku|"telefona jîr"||Q104856680|Dku|"telefona jîr"||Q104859286|Dku|"telefona jîr"||Q104861967|Dku|"telefona jîr"||Q104864961|Dku|"telefona jîr"||Q104866454|Dku|"telefona jîr"||Q104866459|Dku|"telefona jîr"||Q104868369|Dku|"telefona jîr"||Q104869791|Dku|"telefona jîr"||Q104870417|Dku|"telefona jîr"||Q104872369|Dku|"telefona jîr"||Q104872546|Dku|"telefona jîr"||Q104872640|Dku|"telefona jîr"||Q104872667|Dku|"telefona jîr"||Q104872749|Dku|"telefona jîr"||Q104872756|Dku|"telefona jîr"||Q104872920|Dku|"telefona jîr"||Q105008153|Dku|"telefona jîr"||Q105008242|Dku|"telefona jîr"||Q105037646|Dku|"telefona jîr"||Q105393803|Dku|"telefona jîr"||Q105636334|Dku|"telefona jîr"||Q105763874|Dku|"telefona jîr"||Q105881902|Dku|"telefona jîr"||Q106012634|Dku|"telefona jîr"||Q106044016|Dku|"telefona jîr"||Q106080852|Dku|"telefona jîr"||Q106129681|Dku|"telefona jîr"||Q106311190|Dku|"telefona jîr"||Q106348638|Dku|"telefona jîr"||Q106504943|Dku|"telefona jîr"||Q106513443|Dku|"telefona jîr"||Q106517957|Dku|"telefona jîr"||Q106581484|Dku|"telefona jîr"||Q106595011|Dku|"telefona jîr"||Q106661429|Dku|"telefona jîr"||Q106689300|Dku|"telefona jîr"||Q106872250|Dku|"telefona jîr"||Q106936054|Dku|"telefona jîr"||Q106936175|Dku|"telefona jîr"||Q106937039|Dku|"telefona jîr"||Q107001621|Dku|"telefona jîr"||Q107104161|Dku|"telefona jîr"||Q107137052|Dku|"telefona jîr"||Q107139673|Dku|"telefona jîr"||Q107304737|Dku|"telefona jîr"||Q107323690|Dku|"telefona jîr"||Q107407127|Dku|"telefona jîr"||Q107482062|Dku|"telefona jîr"||Q107657783|Dku|"telefona jîr"||Q107669425|Dku|"telefona jîr"||Q107751489|Dku|"telefona jîr"||Q107802768|Dku|"telefona jîr"||Q107980862|Dku|"telefona jîr"||Q108051842|Dku|"telefona jîr"||Q108057818|Dku|"telefona jîr"||Q108070138|Dku|"telefona jîr"||Q108118280|Dku|"telefona jîr"||Q108131440|Dku|"telefona jîr"||Q108256238|Dku|"telefona jîr"||Q108266001|Dku|"telefona jîr"||Q108304171|Dku|"telefona jîr"||Q108337253|Dku|"telefona jîr"||Q108353188|Dku|"telefona jîr"||Q108541719|Dku|"telefona jîr"||Q108559692|Dku|"telefona jîr"||Q108597664|Dku|"telefona jîr"||Q108713548|Dku|"telefona jîr"||Q108939091|Dku|"telefona jîr"||Q108999682|Dku|"telefona jîr"||Q109264535|Dku|"telefona jîr"||Q109264581|Dku|"telefona jîr"||Q109264698|Dku|"telefona jîr"||Q109264718|Dku|"telefona jîr"||Q109264735|Dku|"telefona jîr"||Q109264762|Dku|"telefona jîr"||Q109374193|Dku|"telefona jîr"||Q109409691|Dku|"telefona jîr"||Q109464553|Dku|"telefona jîr"||Q109537106|Dku|"telefona jîr"||Q109568361|Dku|"telefona jîr"||Q109711508|Dku|"telefona jîr"||Q109851604|Dku|"telefona jîr"||Q109908096|Dku|"telefona jîr"||Q109908100|Dku|"telefona jîr"||Q109973382|Dku|"telefona jîr"||Q110393186|Dku|"telefona jîr"||Q110397828|Dku|"telefona jîr"||Q110461774|Dku|"telefona jîr"||Q110791898|Dku|"telefona jîr"||Q110800408|Dku|"telefona jîr"||Q110800451|Dku|"telefona jîr"||Q110879371|Dku|"telefona jîr"||Q110903896|Dku|"telefona jîr"||Q110941487|Dku|"telefona jîr"||Q110969178|Dku|"telefona jîr"||Q111016720|Dku|"telefona jîr"||Q111088113|Dku|"telefona jîr"||Q111094451|Dku|"telefona jîr"||Q111130655|Dku|"telefona jîr"||Q111153193|Dku|"telefona jîr"||Q111280037|Dku|"telefona jîr"||Q111281190|Dku|"telefona jîr"||Q111281459|Dku|"telefona jîr"||Q111369338|Dku|"telefona jîr"||Q111420612|Dku|"telefona jîr"||Q111472417|Dku|"telefona jîr"||Q111477320|Dku|"telefona jîr"||Q111521463|Dku|"telefona jîr"||Q111550463|Dku|"telefona jîr"||Q111655783|Dku|"telefona jîr"||Q111700945|Dku|"telefona jîr"||Q111703082|Dku|"telefona jîr"||Q111731240|Dku|"telefona jîr"||Q111736390|Dku|"telefona jîr"||Q111750444|Dku|"telefona jîr"||Q111817586|Dku|"telefona jîr"||Q111939148|Dku|"telefona jîr"||Q111943141|Dku|"telefona jîr"||Q111951135|Dku|"telefona jîr"||Q111968076|Dku|"telefona jîr"||Q111973243|Dku|"telefona jîr"||Q112033388|Dku|"telefona jîr"||Q112159052|Dku|"telefona jîr"||Q112252770|Dku|"telefona jîr"||Q112702109|Dku|"telefona jîr"||Q112751466|Dku|"telefona jîr"||Q112980349|Dku|"telefona jîr"||Q113043450|Dku|"telefona jîr"||Q113114808|Dku|"telefona jîr"||Q113127428|Dku|"telefona jîr"||Q113130752|Dku|"telefona jîr"||Q113213747|Dku|"telefona jîr"||Q113327891|Dku|"telefona jîr"||Q113330917|Dku|"telefona jîr"||Q113486831|Dku|"telefona jîr"||Q113486834|Dku|"telefona jîr"||Q113572636|Dku|"telefona jîr"||Q113627550|Dku|"telefona jîr"||Q113627571|Dku|"telefona jîr"||Q113632521|Dku|"telefona jîr"||Q113800722|Dku|"telefona jîr"||Q113882716|Dku|"telefona jîr"||Q113951013|Dku|"telefona jîr"||Q114230854|Dku|"telefona jîr"||Q114438993|Dku|"telefona jîr"||Q114439149|Dku|"telefona jîr"||Q114554643|Dku|"telefona jîr"||Q114582424|Dku|"telefona jîr"||Q115071578|Dku|"telefona jîr"||Q115118494|Dku|"telefona jîr"||Q115127699|Dku|"telefona jîr"||Q115151802|Dku|"telefona jîr"||Q115169474|Dku|"telefona jîr"||Q115283326|Dku|"telefona jîr"||Q115351600|Dku|"telefona jîr"||Q115518310|Dku|"telefona jîr"||Q115519244|Dku|"telefona jîr"||Q115670608|Dku|"telefona jîr"||Q115693793|Dku|"telefona jîr"||Q115916201|Dku|"telefona jîr"||Q116006769|Dku|"telefona jîr"||Q116026497|Dku|"telefona jîr"||Q116047712|Dku|"telefona jîr"||Q116159019|Dku|"telefona jîr"||Q116193095|Dku|"telefona jîr"||Q116730600|Dku|"telefona jîr"||Q116875158|Dku|"telefona jîr"||Q116875161|Dku|"telefona jîr"||Q116875162|Dku|"telefona jîr"||Q116875163|Dku|"telefona jîr"||Q116875165|Dku|"telefona jîr"||Q116875166|Dku|"telefona jîr"||Q116875168|Dku|"telefona jîr"||Q116875169|Dku|"telefona jîr"||Q116875177|Dku|"telefona jîr"||Q116875180|Dku|"telefona jîr"||Q116875181|Dku|"telefona jîr"||Q116875182|Dku|"telefona jîr"||Q116875184|Dku|"telefona jîr"||Q116875185|Dku|"telefona jîr"||Q116875186|Dku|"telefona jîr"||Q116875189|Dku|"telefona jîr"||Q116875190|Dku|"telefona jîr"||Q116875191|Dku|"telefona jîr"||Q116875193|Dku|"telefona jîr"||Q116941443|Dku|"telefona jîr"||Q117154490|Dku|"telefona jîr"||Q117154514|Dku|"telefona jîr"||Q117196651|Dku|"telefona jîr"||Q117277169|Dku|"telefona jîr"||Q117480832|Dku|"telefona jîr"||Q117531544|Dku|"telefona jîr"||Q117663458|Dku|"telefona jîr"||Q117774767|Dku|"telefona jîr"||Q117774787|Dku|"telefona jîr"||Q117801782|Dku|"telefona jîr"||Q118174932|Dku|"telefona jîr"||Q118278818|Dku|"telefona jîr"||Q118279236|Dku|"telefona jîr"||Q118288605|Dku|"telefona jîr"||Q118905425|Dku|"telefona jîr"||Q119574824|Dku|"telefona jîr"||Q120298587|Dku|"telefona jîr"||Q120730784|Dku|"telefona jîr"||Q120918412|Dku|"telefona jîr"||Q121200770|Dku|"telefona jîr"||Q121992935|Dku|"telefona jîr"||Q122046850|Dku|"telefona jîr"||Q122070914|Dku|"telefona jîr"||Q122317241|Dku|"telefona jîr"||Q122356216|Dku|"telefona jîr"||Q122442399|Dku|"telefona jîr"||Q122955632|Dku|"telefona jîr"||Q122955650|Dku|"telefona jîr"||Q123038512|Dku|"telefona jîr"||Q123200497|Dku|"telefona jîr"||Q123232418|Dku|"telefona jîr"||Q123427468|Dku|"telefona jîr"||Q123736832|Dku|"telefona jîr"||Q123739184|Dku|"telefona jîr"||Q123772900|Dku|"telefona jîr"||Q123858018|Dku|"telefona jîr"||Q124306770|Dku|"telefona jîr"||Q124339427|Dku|"telefona jîr"||Q124344249|Dku|"telefona jîr"||Q124358113|Dku|"telefona jîr"||Q124428144|Dku|"telefona jîr"||Q124435073|Dku|"telefona jîr"||Q124485887|Dku|"telefona jîr"||Q124607960|Dku|"telefona jîr"||Q124813406|Dku|"telefona jîr"||Q124813453|Dku|"telefona jîr"||Q124974572|Dku|"telefona jîr"||Q125030434|Dku|"telefona jîr"||Q125510258|Dku|"telefona jîr"||Q125621098|Dku|"telefona jîr"||Q125942336|Dku|"telefona jîr"||Q125946065|Dku|"telefona jîr"||Q126068027|Dku|"telefona jîr"||Q126284922|Dku|"telefona jîr"||Q126392721|Dku|"telefona jîr"||Q126486452|Dku|"telefona jîr"||Q127602072|Dku|"telefona jîr"||Q127872524|Dku|"telefona jîr"||Q128304272|Dku|"telefona jîr"||Q129065924|Dku|"telefona jîr"||Q129176356|Dku|"telefona jîr"||Q129251954|Dku|"telefona jîr"||Q129679788|Dku|"telefona jîr"||Q129730754|Dku|"telefona jîr"||Q129906288|Dku|"telefona jîr"||Q130235863|Dku|"telefona jîr"||Q130267745|Dku|"telefona jîr"||Q130267746|Dku|"telefona jîr"||Q130272078|Dku|"telefona jîr"||Q130289134|Dku|"telefona jîr"||Q130306896|Dku|"telefona jîr"||Q130617376|Dku|"telefona jîr"||Q131291786|Dku|"telefona jîr"||Q131298976|Dku|"telefona jîr"||Q131345481|Dku|"telefona jîr"||Q131349208|Dku|"telefona jîr"||Q131360127|Dku|"telefona jîr"||Q131369746|Dku|"telefona jîr"||Q131400014|Dku|"telefona jîr"||Q131418059|Dku|"telefona jîr"||Q131437648|Dku|"telefona jîr"||Q131573247|Dku|"telefona jîr"||Q131573456|Dku|"telefona jîr"||Q131578570|Dku|"telefona jîr"||Q131583670|Dku|"telefona jîr"||Q131583809|Dku|"telefona jîr"||Q131632420|Dku|"telefona jîr"||Q131632476|Dku|"telefona jîr"||Q131686329|Dku|"telefona jîr"||Q131717328|Dku|"telefona jîr"||Q131824528|Dku|"telefona jîr"||Q131852338|Dku|"telefona jîr"||Q131995749|Dku|"telefona jîr"||Q132168277|Dku|"telefona jîr"||Q132200355|Dku|"telefona jîr"||Q132528716|Dku|"telefona jîr"||Q132559447|Dku|"telefona jîr"||Q132746274|Dku|"telefona jîr"||Q132746307|Dku|"telefona jîr"||Q133249205|Dku|"telefona jîr"||Q133270095|Dku|"telefona jîr"||Q133455927|Dku|"telefona jîr"||Q133568407|Dku|"telefona jîr"||Q133773674|Dku|"telefona jîr"||Q134086896|Dku|"telefona jîr"||Q134238764|Dku|"telefona jîr"||Q134389606|Dku|"telefona jîr"||Q134464097|Dku|"telefona jîr"||Q134489524|Dku|"telefona jîr"||Q134506170|Dku|"telefona jîr"||Q134603419|Dku|"telefona jîr"||Q134740144|Dku|"telefona jîr"||Q134778552|Dku|"telefona jîr"||Q134784675|Dku|"telefona jîr"||Q134963279|Dku|"telefona jîr"||Q135081360|Dku|"telefona jîr"||Q135093975|Dku|"telefona jîr"||Q135185376|Dku|"telefona jîr"||Q135189436|Dku|"telefona jîr"||Q135189882|Dku|"telefona jîr"||Q135192895|Dku|"telefona jîr"||Q135206225|Dku|"telefona jîr"||Q135404160|Dku|"telefona jîr"||Q135412420|Dku|"telefona jîr"||Q135485209|Dku|"telefona jîr"||Q135541275|Dku|"telefona jîr"||Q135543826|Dku|"telefona jîr"||Q135671455|Dku|"telefona jîr"||Q135696323|Dku|"telefona jîr"||Q135747965|Dku|"telefona jîr"||Q135838518|Dku|"telefona jîr"||Q135915215|Dku|"telefona jîr"||Q135918352|Dku|"telefona jîr"||Q136090340|Dku|"telefona jîr"||Q136193312|Dku|"telefona jîr"||Q136193414|Dku|"telefona jîr"||Q136193477|Dku|"telefona jîr"||Q136398996|Dku|"telefona jîr"||Q136412844|Dku|"telefona jîr"||Q136664088|Dku|"telefona jîr"||Q136718376|Dku|"telefona jîr"||Q136756209|Dku|"telefona jîr"||Q136840593|Dku|"telefona jîr"||Q137112610|Dku|"telefona jîr"||Q137208843|Dku|"telefona jîr"||Q137399009|Dku|"telefona jîr"||Q137584038|Dku|"telefona jîr"||Q137800735|Dku|"telefona jîr"||Q137800736|Dku|"telefona jîr"||Q137996853|Dku|"telefona jîr"||Q138026161|Dku|"telefona jîr"||Q138095153|Dku|"telefona jîr"||Q138297473|Dku|"telefona jîr"||Q138307097|Dku|"telefona jîr"||Q138307817|Dku|"telefona jîr"||Q138314751|Dku|"telefona jîr"||Q138410634|Dku|"telefona jîr"||Q138454348|Dku|"telefona jîr"||Q138470906|Dku|"telefona jîr"||Q138504399|Dku|"telefona jîr"||Q138511168|Dku|"telefona jîr"||Q138529589|Dku|"telefona jîr"||Q138544337|Dku|"telefona jîr"||Q138544570|Dku|"telefona jîr"||Q138544574|Dku|"telefona jîr"||Q138545935|Dku|"telefona jîr"||Q138641718|Dku|"telefona jîr"||Q138716970|Dku|"telefona jîr"||Q138717162|Dku|"telefona jîr"||Q138754834|Dku|"telefona jîr"||Q138786434|Dku|"telefona jîr"||Q138818028|Dku|"telefona jîr"||Q138824500|Dku|"telefona jîr"||Q138835310|Dku|"telefona jîr"||Q138848933|Dku|"telefona jîr"||Q138863481|Dku|"telefona jîr"||Q139098281|Dku|"telefona jîr"||Q139760834|Dku|"telefona jîr"||Q139760840|Dku|"telefona jîr"||Q139760862|Dku|"telefona jîr"||Q139761392|Dku|"telefona jîr"||Q139761396|Dku|"telefona jîr"||Q139761434|Dku|"telefona jîr"||Q139761514|Dku|"telefona jîr"||Q139761885|Dku|"telefona jîr"||Q139761912|Dku|"telefona jîr"||Q139854315|Dku|"telefona jîr"||Q139960803|Dku|"telefona jîr"||Q139962554|Dku|"telefona jîr"||Q139964506|Dku|"telefona jîr"||Q139964507|Dku|"telefona jîr" 06vdjentp76agu3vizgxs38tivdp8pa 2034258 2034256 2026-05-30T21:52:28Z Wikihez 39702 "tax li Hewag, Rihayê" — Bozova'nın mahalleleri ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034258 wikitext text/x-wiki Q6005713|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6451031|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6537305|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6552487|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6769631|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6794680|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6822476|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q6833755|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10731341|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10732280|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10735081|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10735329|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10736426|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10736540|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10737671|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10738496|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10740123|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10741476|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10741632|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10741835|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10757145|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10759123|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10761205|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10763655|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10763790|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10764492|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10767551|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10773142|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10774547|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10776830|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10777133|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10777298|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10777549|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10778899|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10779100|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10779859|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10781740|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10783240|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10783394|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10783422|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10792042|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10796304|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10803184|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10803200|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10807363|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10818802|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10819597|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10820327|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10824066|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10824153|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10824207|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10827738|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10836888|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10839802|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10839913|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10839952|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q10842500|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q15979888|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q15979913|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q15979919|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q18708200|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392796|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392798|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392799|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392800|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392801|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392803|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392805|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392808|Dku|"tax li Hewag, Rihayê"||Q109392809|Dku|"tax li Hewag, Rihayê" erqn0k5hq753ks5uk3cyiqhzxg2m9ce 2034264 2034258 2026-05-30T22:16:37Z Wikihez 39702 "nîmfê" — Nîmfê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034264 wikitext text/x-wiki Q182037|Dku|"nîmfê"||Q194015|Dku|"nîmfê"||Q205233|Dku|"nîmfê"||Q619300|Dku|"nîmfê"||Q752184|Dku|"nîmfê"||Q2006573|Dku|"nîmfê"||Q2615371|Dku|"nîmfê"||Q4843985|Dku|"nîmfê" pulb0068dt861fvlvzk7czr87b5vt7l 2034271 2034264 2026-05-30T22:27:00Z Wikihez 39702 "zimanê romanî" — Zimanên romanî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034271 wikitext text/x-wiki Q7026|Dku|"zimanê romanî"||Q8765|Dku|"zimanê romanî"||Q15085|Dku|"zimanê romanî"||Q30007|Dku|"zimanê romanî"||Q72926|Dku|"zimanê romanî"||Q695526|Dku|"zimanê romanî"||Q1083736|Dku|"zimanê romanî"||Q1131836|Dku|"zimanê romanî"||Q2739548|Dku|"zimanê romanî"||Q3706563|Dku|"zimanê romanî"||Q3706600|Dku|"zimanê romanî"||Q3706616|Dku|"zimanê romanî"||Q6694949|Dku|"zimanê romanî"||Q16972232|Dku|"zimanê romanî"||Q48804469|Dku|"zimanê romanî"||Q107790342|Dku|"zimanê romanî" noohld4wnw367x5ipt72k2mp3gvf2xx 2034273 2034271 2026-05-30T22:32:09Z Wikihez 39702 "navçeya Îranê" — Navçeyên Îranê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034273 wikitext text/x-wiki Q378802|Dku|"navçeya Îranê"||Q719085|Dku|"navçeya Îranê"||Q888951|Dku|"navçeya Îranê"||Q1264575|Dku|"navçeya Îranê"||Q1279518|Dku|"navçeya Îranê"||Q1279539|Dku|"navçeya Îranê"||Q1285930|Dku|"navçeya Îranê"||Q1285937|Dku|"navçeya Îranê"||Q1286037|Dku|"navçeya Îranê"||Q1286057|Dku|"navçeya Îranê"||Q1286111|Dku|"navçeya Îranê"||Q1286181|Dku|"navçeya Îranê"||Q2415354|Dku|"navçeya Îranê"||Q4365059|Dku|"navçeya Îranê"||Q97611423|Dku|"navçeya Îranê"||Q97611427|Dku|"navçeya Îranê"||Q109550536|Dku|"navçeya Îranê"||Q109554931|Dku|"navçeya Îranê" 549byf3nuxglrrkkvtaclgzbtlsy2m9 2034275 2034273 2026-05-30T22:39:46Z Wikihez 39702 "Mêş û mûr" — Mêş û mûr ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034275 wikitext text/x-wiki Q1390|Dku|"Mêş û mûr"||Q7386|Dku|"Mêş û mûr"||Q7391|Dku|"Mêş û mûr"||Q22671|Dku|"Mêş û mûr"||Q25309|Dku|"Mêş û mûr"||Q25312|Dku|"Mêş û mûr"||Q25407|Dku|"Mêş û mûr"||Q28319|Dku|"Mêş û mûr"||Q81825|Dku|"Mêş û mûr"||Q83902|Dku|"Mêş û mûr"||Q131250|Dku|"Mêş û mûr"||Q156454|Dku|"Mêş û mûr"||Q158603|Dku|"Mêş û mûr"||Q159543|Dku|"Mêş û mûr"||Q167810|Dku|"Mêş û mûr"||Q199765|Dku|"Mêş û mûr"||Q213383|Dku|"Mêş û mûr"||Q231439|Dku|"Mêş û mûr"||Q369034|Dku|"Mêş û mûr"||Q388162|Dku|"Mêş û mûr"||Q645602|Dku|"Mêş û mûr"||Q1034737|Dku|"Mêş û mûr"||Q1343544|Dku|"Mêş û mûr"||Q1955436|Dku|"Mêş û mûr"||Q3270185|Dku|"Mêş û mûr"||Q4803772|Dku|"Mêş û mûr"||Q6481228|Dku|"Mêş û mûr"||Q6922638|Dku|"Mêş û mûr"||Q6980302|Dku|"Mêş û mûr"||Q6981073|Dku|"Mêş û mûr"||Q7188834|Dku|"Mêş û mûr"||Q13176081|Dku|"Mêş û mûr"||Q15076308|Dku|"Mêş û mûr" 3210be48xmliv45dwza0ao5ak10qnbo 2034276 2034275 2026-05-30T22:41:01Z Wikihez 39702 "kanala televîzyonê" — Kanalên televîzyonê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034276 wikitext text/x-wiki Q3587|Dku|"kanala televîzyonê"||Q8478|Dku|"kanala televîzyonê"||Q13473|Dku|"kanala televîzyonê"||Q13974|Dku|"kanala televîzyonê"||Q22868|Dku|"kanala televîzyonê"||Q23589|Dku|"kanala televîzyonê"||Q23633|Dku|"kanala televîzyonê"||Q43359|Dku|"kanala televîzyonê"||Q43380|Dku|"kanala televîzyonê"||Q43404|Dku|"kanala televîzyonê"||Q43429|Dku|"kanala televîzyonê"||Q45871|Dku|"kanala televîzyonê"||Q48340|Dku|"kanala televîzyonê"||Q48989|Dku|"kanala televîzyonê"||Q49727|Dku|"kanala televîzyonê"||Q80263|Dku|"kanala televîzyonê"||Q128811|Dku|"kanala televîzyonê"||Q131439|Dku|"kanala televîzyonê"||Q136538|Dku|"kanala televîzyonê"||Q166419|Dku|"kanala televîzyonê"||Q169889|Dku|"kanala televîzyonê"||Q212252|Dku|"kanala televîzyonê"||Q213097|Dku|"kanala televîzyonê"||Q294660|Dku|"kanala televîzyonê"||Q333424|Dku|"kanala televîzyonê"||Q423651|Dku|"kanala televîzyonê"||Q484941|Dku|"kanala televîzyonê"||Q688333|Dku|"kanala televîzyonê"||Q745484|Dku|"kanala televîzyonê"||Q1035332|Dku|"kanala televîzyonê"||Q1143518|Dku|"kanala televîzyonê"||Q6065965|Dku|"kanala televîzyonê"||Q6635252|Dku|"kanala televîzyonê"||Q85987403|Dku|"kanala televîzyonê" 3jflb7gfz3pj7orghi3t1wdggx3k5x7 2034277 2034276 2026-05-30T22:43:36Z Wikihez 39702 "gund li Ceyhan, Edeneyê" — Gundên Ceyhanê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034277 wikitext text/x-wiki Q794693|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q987332|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q4700526|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q4737069|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q4821312|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q4821642|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q4832760|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q4998773|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5243730|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5251791|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5268628|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5313903|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5350437|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5385622|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5626982|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5627107|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q5645420|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q6072125|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q6449285|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q6453954|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q6454249|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q6818506|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q7813695|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8001267|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8001319|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8001531|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8001704|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8001906|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8002020|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8002111|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8002189|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8002280|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8077428|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q8080129|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q10740181|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q10758317|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q65403683|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q65404080|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q65404395|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê"||Q65404548|Dku|"gund li Ceyhan, Edeneyê" cqn61r7qrvkgnib4ntgtmys8vsh3oz8 2034316 2034277 2026-05-31T06:28:13Z Wikihez 39702 "stran" — Stran ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034316 wikitext text/x-wiki Q890|Dku|"stran"||Q49617|Dku|"stran"||Q159633|Dku|"stran"||Q257915|Dku|"stran"||Q484692|Dku|"stran"||Q6048816|Dku|"stran"||Q6927456|Dku|"stran"||Q6942411|Dku|"stran"||Q6947216|Dku|"stran"||Q6963315|Dku|"stran"||Q6974072|Dku|"stran"||Q6981255|Dku|"stran"||Q7039965|Dku|"stran"||Q7058977|Dku|"stran"||Q7067662|Dku|"stran"||Q13176559|Dku|"stran"||Q20609300|Dku|"stran"||Q25625502|Dku|"stran"||Q25625503|Dku|"stran"||Q31791455|Dku|"stran"||Q106673567|Dku|"stran"||Q114854687|Dku|"stran" 0e7pqx71vfn25frmmgd9u5n5vguqc7z 2034320 2034316 2026-05-31T06:39:08Z Wikihez 39702 "çemê navdewletî" — çemên navneteweyî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034320 wikitext text/x-wiki Q584|Dku|"çemê navdewletî"||Q1653|Dku|"çemê navdewletî"||Q3392|Dku|"çemê navdewletî"||Q3503|Dku|"çemê navdewletî"||Q5089|Dku|"çemê navdewletî"||Q5622|Dku|"çemê navdewletî"||Q7348|Dku|"çemê navdewletî"||Q35591|Dku|"çemê navdewletî"||Q41179|Dku|"çemê navdewletî"||Q55500|Dku|"çemê navdewletî"||Q78707|Dku|"çemê navdewletî"||Q207903|Dku|"çemê navdewletî"||Q607977|Dku|"çemê navdewletî"||Q756018|Dku|"çemê navdewletî"||Q954645|Dku|"çemê navdewletî"||Q1342847|Dku|"çemê navdewletî"||Q20988000|Dku|"çemê navdewletî" myex3rhe8gv58x2xft9vfwxv4oq54ob 2034326 2034320 2026-05-31T06:42:23Z Wikihez 39702 "komkujî" — Komkujî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034326 wikitext text/x-wiki Q2763|Dku|"komkujî"||Q36756|Dku|"komkujî"||Q80034|Dku|"komkujî"||Q170334|Dku|"komkujî"||Q750215|Dku|"komkujî"||Q906933|Dku|"komkujî"||Q934470|Dku|"komkujî"||Q1142820|Dku|"komkujî"||Q1327772|Dku|"komkujî"||Q1551753|Dku|"komkujî"||Q4068978|Dku|"komkujî"||Q6951556|Dku|"komkujî"||Q6976491|Dku|"komkujî"||Q11015680|Dku|"komkujî"||Q21083277|Dku|"komkujî"||Q23045905|Dku|"komkujî"||Q25625222|Dku|"komkujî"||Q26132879|Dku|"komkujî"||Q26436398|Dku|"komkujî"||Q28094271|Dku|"komkujî"||Q30325275|Dku|"komkujî"||Q107783539|Dku|"komkujî"||Q112123052|Dku|"komkujî"||Q113165333|Dku|"komkujî"||Q115819309|Dku|"komkujî"||Q137918333|Dku|"komkujî" szg18slx7s5m84fxsf3h9hfi6n9pdbl 2034328 2034326 2026-05-31T06:43:51Z Wikihez 39702 "gundê Semsûrê" — Gundên Semsûrê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034328 wikitext text/x-wiki Q1888543|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888629|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888635|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888678|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888697|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888755|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888854|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888924|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888934|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888956|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888967|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888976|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1888988|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1889049|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1889116|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1889127|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1889340|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1889367|Dku|"gundê Semsûrê"||Q1889462|Dku|"gundê Semsûrê"||Q2214529|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4702041|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4788351|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4818724|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4821246|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4821282|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4821341|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4821430|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4821616|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4821919|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4822358|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4822365|Dku|"gundê Semsûrê"||Q4875371|Dku|"gundê Semsûrê"||Q5678615|Dku|"gundê Semsûrê"||Q6380485|Dku|"gundê Semsûrê"||Q6600437|Dku|"gundê Semsûrê"||Q10782909|Dku|"gundê Semsûrê"||Q25625352|Dku|"gundê Semsûrê"||Q25625353|Dku|"gundê Semsûrê"||Q25625356|Dku|"gundê Semsûrê"||Q61068972|Dku|"gundê Semsûrê" 0f84smi47qjmtj5m3z3b3mscavw2524 2034330 2034328 2026-05-31T06:50:41Z Wikihez 39702 "komun li Aube, Fransayê" — Komunên Aube ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034330 wikitext text/x-wiki Q1376179|Dku|"komun li Aube, Fransayê" rgup1e36t6qfcb7yuzgfmkzid2jz3us 2034331 2034330 2026-05-31T06:51:09Z Wikihez 39702 "komun li Aube, Fransayê" — Komunên Aube ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034331 wikitext text/x-wiki Q5489|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q43479|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q55628|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q55631|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q174877|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q209093|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q269401|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q281379|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q284970|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q286800|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q291021|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q328309|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q376639|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q383396|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q384489|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q388240|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q426497|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q426533|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q426563|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q428149|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q430747|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q431199|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q432250|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q470708|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q474487|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q476895|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q498869|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q508693|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q512171|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q514489|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q515344|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q515581|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q521404|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q525948|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q530165|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q530593|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q543735|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q544466|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q548217|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q548308|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q550269|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q577824|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q581797|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q582806|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q584696|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q587714|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q590439|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q590567|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q592356|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q592580|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q595136|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q595498|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q597752|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q599097|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q600484|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q609526|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q610634|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q610712|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q610940|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q628935|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q630540|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q633616|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q637332|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q637467|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q639903|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q642840|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q654029|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q655248|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q656267|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q661054|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q661221|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q663057|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q668975|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q669380|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q669387|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q670273|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q673225|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q674332|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q676603|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q677436|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q678344|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q679946|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q680250|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q682292|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q682580|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q683896|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q683930|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q688404|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q688786|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q691569|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q727297|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q728446|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q732198|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q732495|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q740014|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q740144|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q742152|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q749912|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q750218|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q750221|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q750510|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q751069|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q751954|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q753569|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q762405|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q762932|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q764742|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q764743|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q779956|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q780523|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q816281|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q816290|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q816316|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q818042|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q819946|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q828682|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q829822|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q829958|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q831375|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q835668|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q844512|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q920155|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q924048|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q925308|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q926405|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q928475|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q934113|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q934133|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q934560|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q937133|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q937414|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q945737|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q949788|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q949925|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q952810|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q954037|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q954373|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q958037|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q963807|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q965662|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q966415|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q970202|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q972036|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q974093|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q974926|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q975095|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q976011|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q977780|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q979268|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q979527|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981550|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981556|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981563|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981570|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981580|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981588|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981595|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981607|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981831|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981892|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q981895|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q996141|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1020869|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033529|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033537|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033544|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033550|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033557|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033597|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033601|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033611|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033628|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033630|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033633|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033636|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033642|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033644|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033652|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033659|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033664|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033667|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033671|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1033684|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085330|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085337|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085347|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085358|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085368|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085378|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085388|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085398|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085407|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085418|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085429|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085440|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085451|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085461|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085472|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085483|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085489|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085519|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085528|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085552|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1085756|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1087141|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1087148|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1087309|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1087326|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1087902|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1087917|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1088347|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1088537|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104370|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104391|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104411|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104424|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104442|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104456|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104476|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104495|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104512|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104529|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104538|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104552|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104560|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104578|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104614|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104626|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104631|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104646|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104651|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104656|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104662|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104666|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104669|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104705|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104716|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104730|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104745|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104752|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104763|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104784|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104832|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104844|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104849|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104858|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104864|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104869|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104874|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104883|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104900|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104909|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1104967|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105005|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105013|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105018|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105094|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105117|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105127|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105133|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105153|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105165|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105268|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105274|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105293|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105310|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105378|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105385|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105388|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105398|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105426|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105440|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105448|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1105470|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146050|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146070|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146077|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146084|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146113|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146128|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146158|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146177|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146215|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146224|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146232|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146249|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146255|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146266|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146274|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146284|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146536|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146641|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146648|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146654|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146666|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146672|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146684|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146691|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1146702|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148593|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148605|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148621|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148646|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148707|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148714|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148723|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148734|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148744|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148751|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148762|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148772|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1148777|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1151187|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1151204|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1152885|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153618|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153625|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153638|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153648|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153657|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153675|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153680|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153704|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1153712|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1361889|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1361928|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1361967|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1361976|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1361995|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362063|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362089|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362314|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362327|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362376|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362400|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362434|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362452|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362496|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362520|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362546|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362591|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362624|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362647|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362706|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1362764|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1363396|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1363590|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1363636|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1363758|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1363812|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1363856|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364429|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364784|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364797|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364806|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364816|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364835|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1364845|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1365008|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1365987|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366000|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366076|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366117|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366129|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366254|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366381|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366409|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366500|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1366525|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1370438|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1371207|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1373698|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374622|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374636|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374648|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374657|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374670|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374685|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374694|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374704|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374709|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374719|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374727|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374747|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374753|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374766|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374787|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374799|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374810|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374822|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374833|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1374844|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1375962|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376061|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376081|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376139|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376179|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376191|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376311|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1376426|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1379967|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1408486|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1409229|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1410024|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1418888|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1436261|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1436289|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1436584|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1436695|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1436790|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1436981|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1437000|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1437836|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1437872|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1437920|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1437977|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1438030|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1438549|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1438807|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1440481|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1440517|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1440532|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1440547|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1441079|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1441155|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1446594|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1446635|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1446651|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1454357|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1616722|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q1616743|Dku|"komun li Aube, Fransayê"||Q21979605|Dku|"komun li Aube, Fransayê" rxq8qaf08loskvtdoeflrtg3mw7ydz6 2034334 2034331 2026-05-31T06:55:39Z Wikihez 39702 "marşa mîllî" — Sirûdên neteweyî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034334 wikitext text/x-wiki Q44042|Dku|"marşa mîllî"||Q110193|Dku|"marşa mîllî"||Q161744|Dku|"marşa mîllî"||Q179968|Dku|"marşa mîllî"||Q200742|Dku|"marşa mîllî"||Q238826|Dku|"marşa mîllî"||Q242718|Dku|"marşa mîllî"||Q242723|Dku|"marşa mîllî"||Q273244|Dku|"marşa mîllî"||Q344452|Dku|"marşa mîllî"||Q459013|Dku|"marşa mîllî"||Q464551|Dku|"marşa mîllî"||Q483968|Dku|"marşa mîllî"||Q484161|Dku|"marşa mîllî"||Q1133287|Dku|"marşa mîllî" 1r98wpq4cjm28lq43aqxgidtxlzz5lk 2034336 2034334 2026-05-31T06:57:45Z Wikihez 39702 "taxê Dîlokê" — Taxên Dîlokê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034336 wikitext text/x-wiki Q25625235|Dku|"taxê Dîlokê"||Q109387183|Dku|"taxê Dîlokê"||Q109390564|Dku|"taxê Dîlokê"||Q109390568|Dku|"taxê Dîlokê"||Q109390572|Dku|"taxê Dîlokê"||Q109392479|Dku|"taxê Dîlokê" 8qotolmeq88t2dreu35nddrpn123qad 2034347 2034336 2026-05-31T07:32:16Z Wikihez 39702 "meha teqwîma hîcrî" — Mehên salnameya koçî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034347 wikitext text/x-wiki Q150853|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q186022|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q194210|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q220914|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q273815|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q474167|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q489557|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q685440|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q822218|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q852002|Dku|"meha teqwîma hîcrî"||Q1952053|Dku|"meha teqwîma hîcrî" pqyfhegj9q2gcv3e9t7j43n17bx74zv 2034386 2034347 2026-05-31T09:26:43Z Wikihez 39702 "meh" — Meh ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034386 wikitext text/x-wiki Q108|Dku|"meh"||Q109|Dku|"meh"||Q110|Dku|"meh"||Q118|Dku|"meh"||Q119|Dku|"meh"||Q120|Dku|"meh"||Q121|Dku|"meh"||Q122|Dku|"meh"||Q123|Dku|"meh"||Q124|Dku|"meh"||Q125|Dku|"meh"||Q126|Dku|"meh"||Q5151|Dku|"meh"||Q41662|Dku|"meh" 97j9g8i4e8pse55k4xrqu9jgkvnm67p 2034408 2034386 2026-05-31T09:53:51Z Wikihez 39702 "albûm" — Albûm ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034408 wikitext text/x-wiki Q13171|Dku|"albûm"||Q13172|Dku|"albûm"||Q19855|Dku|"albûm"||Q19858|Dku|"albûm"||Q19862|Dku|"albûm"||Q44320|Dku|"albûm"||Q57184|Dku|"albûm"||Q131392|Dku|"albûm"||Q201940|Dku|"albûm"||Q207438|Dku|"albûm"||Q208902|Dku|"albûm"||Q209539|Dku|"albûm"||Q210809|Dku|"albûm"||Q212822|Dku|"albûm"||Q215408|Dku|"albûm"||Q240828|Dku|"albûm"||Q274911|Dku|"albûm"||Q432609|Dku|"albûm"||Q473274|Dku|"albûm"||Q476472|Dku|"albûm"||Q486113|Dku|"albûm"||Q487626|Dku|"albûm"||Q549211|Dku|"albûm"||Q615323|Dku|"albûm"||Q633074|Dku|"albûm"||Q678221|Dku|"albûm"||Q725638|Dku|"albûm"||Q756782|Dku|"albûm"||Q784869|Dku|"albûm"||Q792722|Dku|"albûm"||Q832294|Dku|"albûm"||Q1410765|Dku|"albûm"||Q1768536|Dku|"albûm"||Q2864636|Dku|"albûm"||Q3207427|Dku|"albûm"||Q6915525|Dku|"albûm"||Q6921558|Dku|"albûm"||Q6943172|Dku|"albûm"||Q6945128|Dku|"albûm"||Q6948189|Dku|"albûm"||Q6951819|Dku|"albûm"||Q6952383|Dku|"albûm"||Q6963957|Dku|"albûm"||Q6967524|Dku|"albûm"||Q6982504|Dku|"albûm"||Q6999842|Dku|"albûm"||Q7004567|Dku|"albûm"||Q7016366|Dku|"albûm"||Q7078915|Dku|"albûm"||Q7183743|Dku|"albûm"||Q7183777|Dku|"albûm"||Q10947552|Dku|"albûm"||Q10949654|Dku|"albûm"||Q11031938|Dku|"albûm"||Q13175512|Dku|"albûm"||Q18668276|Dku|"albûm"||Q25625275|Dku|"albûm"||Q25625417|Dku|"albûm"||Q25625418|Dku|"albûm"||Q31791466|Dku|"albûm"||Q65404843|Dku|"albûm"||Q65404849|Dku|"albûm"||Q65404867|Dku|"albûm"||Q65404879|Dku|"albûm"||Q65404882|Dku|"albûm"||Q65404888|Dku|"albûm"||Q65404910|Dku|"albûm"||Q97246762|Dku|"albûm"||Q97247738|Dku|"albûm"||Q97249051|Dku|"albûm"||Q97249240|Dku|"albûm"||Q97250227|Dku|"albûm"||Q97430139|Dku|"albûm"||Q97430178|Dku|"albûm"||Q97430361|Dku|"albûm"||Q97430830|Dku|"albûm" cza0f41def3evfctvop71spp9679ghz 2034413 2034408 2026-05-31T09:58:45Z Wikihez 39702 "albûma kurdî" — Albûmên kurdî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034413 wikitext text/x-wiki Q6910757|Dku|"albûma kurdî"||Q6922370|Dku|"albûma kurdî"||Q6929660|Dku|"albûma kurdî"||Q6936506|Dku|"albûma kurdî"||Q6938572|Dku|"albûma kurdî"||Q6939333|Dku|"albûma kurdî"||Q6942454|Dku|"albûma kurdî"||Q6947758|Dku|"albûma kurdî"||Q6960609|Dku|"albûma kurdî"||Q6961751|Dku|"albûma kurdî"||Q6962687|Dku|"albûma kurdî"||Q6963736|Dku|"albûma kurdî"||Q6971751|Dku|"albûma kurdî"||Q6981241|Dku|"albûma kurdî"||Q7059578|Dku|"albûma kurdî"||Q7062589|Dku|"albûma kurdî"||Q11032707|Dku|"albûma kurdî"||Q13175693|Dku|"albûma kurdî"||Q13175699|Dku|"albûma kurdî"||Q13175757|Dku|"albûma kurdî"||Q13176582|Dku|"albûma kurdî"||Q13176641|Dku|"albûma kurdî"||Q13176696|Dku|"albûma kurdî"||Q20608831|Dku|"albûma kurdî"||Q65404673|Dku|"albûma kurdî"||Q95166009|Dku|"albûma kurdî"||Q95692091|Dku|"albûma kurdî"||Q96461190|Dku|"albûma kurdî"||Q97429932|Dku|"albûma kurdî"||Q97430003|Dku|"albûma kurdî"||Q97430009|Dku|"albûma kurdî"||Q97430014|Dku|"albûma kurdî"||Q97430110|Dku|"albûma kurdî"||Q97430143|Dku|"albûma kurdî"||Q97430247|Dku|"albûma kurdî"||Q97430267|Dku|"albûma kurdî"||Q97430355|Dku|"albûma kurdî"||Q97430691|Dku|"albûma kurdî"||Q97430748|Dku|"albûma kurdî"||Q97430824|Dku|"albûma kurdî"||Q97430876|Dku|"albûma kurdî"||Q97431041|Dku|"albûma kurdî"||Q97431212|Dku|"albûma kurdî"||Q97431228|Dku|"albûma kurdî"||Q97431286|Dku|"albûma kurdî"||Q97431308|Dku|"albûma kurdî"||Q97773367|Dku|"albûma kurdî"||Q97825795|Dku|"albûma kurdî" fsqvtvgygwrqzsx3q8wmjzy00z4hua4 2034415 2034413 2026-05-31T10:02:43Z Wikihez 39702 "albûm" — Albûm li gorî salan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034415 wikitext text/x-wiki Q842214|Dku|"albûm"||Q112595827|Dku|"albûm"||Q113640799|Dku|"albûm" kx9e804dazd1sfww60po742zoc2e19v 2034437 2034415 2026-05-31T10:22:27Z Wikihez 39702 "ferhenga kurdî" — Ferhengên kurdî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034437 wikitext text/x-wiki Q151|Dku|"ferhenga kurdî"||Q3675186|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6917648|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949327|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949376|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949391|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949437|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949447|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949464|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949487|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949508|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949520|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949541|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949589|Dku|"ferhenga kurdî"||Q6949610|Dku|"ferhenga kurdî"||Q7035527|Dku|"ferhenga kurdî"||Q7042488|Dku|"ferhenga kurdî"||Q7064526|Dku|"ferhenga kurdî"||Q11033568|Dku|"ferhenga kurdî"||Q13175665|Dku|"ferhenga kurdî"||Q13175666|Dku|"ferhenga kurdî"||Q13175667|Dku|"ferhenga kurdî"||Q13175668|Dku|"ferhenga kurdî"||Q97430184|Dku|"ferhenga kurdî" po21nhxofeq7131jyb3g2c7ilw47a43 2034480 2034437 2026-05-31T11:04:53Z Wikihez 39702 "kitêba kurdî" — Pirtûkên kurdî ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034480 wikitext text/x-wiki Q6955801|Dku|"kitêba kurdî"||Q6978281|Dku|"kitêba kurdî"||Q7018458|Dku|"kitêba kurdî"||Q13175857|Dku|"kitêba kurdî"||Q15076176|Dku|"kitêba kurdî" 0xus7bz4agdys3d8ev4nai5vs81lx82 2034482 2034480 2026-05-31T11:06:30Z Wikihez 39702 "kitêb" — Pirtûk li gorî salan ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034482 wikitext text/x-wiki Q40185|Dku|"kitêb"||Q40591|Dku|"kitêb"||Q131719|Dku|"kitêb"||Q325069|Dku|"kitêb"||Q459842|Dku|"kitêb"||Q1219561|Dku|"kitêb"||Q1233009|Dku|"kitêb"||Q4115108|Dku|"kitêb" 4s7hq1cw088ujckad0dee6lu5f6fywf 2034495 2034482 2026-05-31T11:12:38Z Wikihez 39702 "bajar li Almanyayê" — Bajarên Almanyayê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034495 wikitext text/x-wiki Q64|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q365|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q586|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1055|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1295|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1707|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1711|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1715|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1718|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1720|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1721|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1724|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1726|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1729|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1731|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1733|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1794|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2066|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2079|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2090|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2100|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2103|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2107|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2112|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2706|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2742|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2749|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2758|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2765|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2773|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2795|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2805|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2814|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2838|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2843|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2861|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2865|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2871|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2880|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2899|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2904|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2910|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2916|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2936|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2938|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2942|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2973|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2978|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2999|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3004|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3033|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3042|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3069|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3075|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3097|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3104|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3126|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3138|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3150|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3172|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3185|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3200|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3214|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3750|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3778|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3798|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3828|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3857|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3879|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3896|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3907|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3920|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3928|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3931|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3933|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3952|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q3955|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4001|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4024|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4062|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4077|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4100|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4122|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4133|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4158|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4174|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4185|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4197|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4356|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4426|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q4431|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q5870|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6307|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6406|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6462|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6474|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6477|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6483|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6696|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6715|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6780|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6783|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6837|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6845|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6850|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6880|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6931|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6949|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6954|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q6986|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7007|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7014|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7033|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7040|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7057|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7070|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7072|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7074|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q7082|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8199|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8210|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8218|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8240|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8243|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8245|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8248|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8523|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8693|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8710|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8714|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8734|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8738|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8751|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8762|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8770|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8775|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q8792|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10739|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10743|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10744|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10760|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10762|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10763|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10765|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10766|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10768|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10769|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10770|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10771|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10773|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10774|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10776|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10777|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10779|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10780|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10782|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q10784|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12041|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12043|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12045|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12047|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12050|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12052|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12055|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12056|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12058|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q12062|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14813|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14815|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14819|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14827|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14835|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14839|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14856|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14868|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14876|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14891|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14892|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14904|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14907|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14912|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14925|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14938|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14945|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q14957|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15976|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15977|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15982|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15984|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15986|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15989|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16000|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16013|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16020|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16022|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16052|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16059|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16073|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16078|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16079|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16087|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16096|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16104|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16109|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16130|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16141|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q16143|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20070|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20071|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20073|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20076|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20077|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20078|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20079|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20081|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20083|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20084|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20085|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20087|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20088|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20753|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q20771|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q21014|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q21018|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q21065|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q21159|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q23968|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q24879|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q25082|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q27324|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q31084|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q39596|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q39779|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q40623|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q44498|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46843|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46845|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46849|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46853|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46856|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46859|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46863|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46866|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46869|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46875|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46890|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46900|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46903|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q46909|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q47244|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50854|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50856|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50859|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50862|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50871|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50872|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50877|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50880|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50883|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50886|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q50891|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q55425|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57876|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57881|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57885|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57891|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57897|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57903|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57908|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57921|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57924|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57926|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57929|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57933|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57936|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57939|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57941|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57944|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57951|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57953|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57955|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57993|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57996|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q57997|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q58002|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q58006|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q58566|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q58572|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q58757|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q62268|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71090|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71095|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71104|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71108|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71111|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71117|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71123|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71129|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71133|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71137|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71141|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71145|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71148|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71151|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71154|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71159|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71163|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71166|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71170|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q71180|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81717|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81722|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81729|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81732|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81735|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81736|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81739|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81740|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81743|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81749|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81753|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81756|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q81760|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q124803|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q124840|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q143401|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q145741|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q149921|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q151876|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q155226|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q155981|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q155984|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q156768|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q157035|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q157200|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q157462|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q158408|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q159814|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q162989|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q163012|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q163346|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165131|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165134|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165140|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165153|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165160|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165167|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165195|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q165380|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q167528|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q168701|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q186557|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q187636|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q197045|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q198831|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q199233|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q205929|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q209208|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q221840|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q246502|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q247868|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q262655|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q266510|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q268485|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q276150|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q284317|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q285171|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q309505|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q312230|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q327727|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q355435|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q371098|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q371158|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q372482|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q373077|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q374159|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q377277|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q378737|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q382061|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q417336|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q425877|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q436724|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q442339|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q484870|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486543|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486551|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486556|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486562|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486568|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486570|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486795|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486985|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q486991|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q487278|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q488153|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q488270|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q489147|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q489215|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q489932|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490025|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490413|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490445|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490457|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490665|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490689|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q490960|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q492322|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q492360|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q492366|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q492374|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q492380|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q492390|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q493437|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q494617|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q494627|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q494790|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q495745|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q496050|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q496056|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q496435|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q497060|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498036|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498219|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498521|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498534|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498545|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498560|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498565|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498571|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498575|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q498596|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q499278|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q499861|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q499867|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q499873|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q500171|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501609|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501621|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501626|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501636|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501639|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501661|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501865|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q501875|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q502434|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q502662|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q502710|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q502714|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q502926|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q503006|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q503181|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q503392|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q503418|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q503711|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q503893|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504022|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504040|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504051|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504348|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504533|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504590|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504754|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504812|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504889|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q504914|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505176|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505185|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505191|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505196|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505656|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505665|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505718|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q505729|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q506460|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q506556|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q506560|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q506599|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q506738|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q506743|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q509338|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q509353|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q509696|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q509939|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q511989|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q512225|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q513395|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q514493|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q514509|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q515046|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q515943|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516405|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516432|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516540|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516552|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516567|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516623|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516635|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q516930|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q517107|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q517174|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q517311|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q517407|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518194|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518204|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518228|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518240|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518287|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518346|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518356|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518368|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518383|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518392|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518398|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518419|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518432|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518446|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518460|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q518719|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q519640|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q519751|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q520011|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q520025|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q520037|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q520064|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q520088|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q520369|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522086|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522390|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522459|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522492|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522557|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522601|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q522992|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q523394|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q523709|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q523975|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q523987|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q524407|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q525392|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q525409|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q525493|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q525632|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q525960|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q526337|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q526353|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q526374|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q526430|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529164|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529185|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529761|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529787|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529798|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529809|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529820|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529842|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529853|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529868|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q529928|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530007|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530022|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530059|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530075|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530090|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530107|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530139|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530154|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530185|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530197|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530212|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530225|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q530794|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q533826|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q534259|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q534508|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q534715|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q534792|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q535603|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q535689|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q535758|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q536506|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q538887|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539040|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539059|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539118|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539158|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539185|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539463|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539554|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539565|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539604|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539618|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q539693|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q540934|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q541642|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q541705|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q541860|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q541873|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q542799|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q543342|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q544501|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q544699|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q544801|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q544892|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q544908|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q546530|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q546754|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q547619|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q549864|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550275|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550808|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550813|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550828|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550848|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550853|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550866|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q550872|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q551940|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q551954|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q551984|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552390|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552485|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552508|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552604|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552624|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552628|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552637|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552683|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q552692|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q553073|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q554655|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q554771|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q555609|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q555618|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q555643|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q556352|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q558556|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q558569|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q558593|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q558620|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q559561|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q559637|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q559802|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q562147|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q564765|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q565492|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q565513|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q565523|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q567445|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q569643|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q569676|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q569696|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q570067|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q570427|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q571925|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q571940|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q572280|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q572535|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q572549|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q572864|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q572873|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q573031|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q573449|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q574332|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q584473|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q584485|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q585632|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q588905|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q589277|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q593813|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q616258|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q622572|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q622858|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q622891|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q625095|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q628260|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q628304|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q628865|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q629403|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q630334|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q630383|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q633004|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q638178|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q638404|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q638607|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q640402|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q653962|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q668316|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q694755|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q697577|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q700769|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q701011|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q703001|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q703023|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q703029|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q705643|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q706897|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q819181|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1326264|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1497761|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q1796771|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2491564|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2611974|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q2885796|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q5416160|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q15474520|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q32510020|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q59564401|Dku|"bajar li Almanyayê"||Q59773282|Dku|"bajar li Almanyayê" nmcooyq2xrelkha83vxp2niwg69wmt1 2034500 2034495 2026-05-31T11:16:21Z Wikihez 39702 "qiraliyeta tarîxî" — Keyaniyên berê ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2034500 wikitext text/x-wiki Q22647|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q23148|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q28208|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q32579|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q47611|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q82070|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q124943|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q132272|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q132564|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q149805|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q154195|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q185043|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q200200|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q325493|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q436994|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q538636|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q549531|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q683551|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q3125978|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q3446152|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q6445722|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q7380487|Dku|"qiraliyeta tarîxî"||Q29654286|Dku|"qiraliyeta tarîxî" puht4s1tdufpru3o1klvvcoiwv2tap5 2 318794 2033989 2033666 2026-05-30T14:11:44Z Wikihez 39702 2033989 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscan (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); var kuwikiAPI = new mw.ForeignApi('https://ku.wikipedia.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ id: 'description', placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'Wikidata QID Lîsteyê Çêbike', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── // Fetch page content from ku.wiki using ForeignApi function fetchKuwikiContent(pageTitle) { mw.notify('ku.wiki rûpel tê xwendin: ' + pageTitle, { type: 'info' }); return kuwikiAPI.get({ action: 'query', titles: pageTitle, prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvlimit: 1, format: 'json' }).then(function(data) { var pages = data.query.pages; var pageId = Object.keys(pages)[0]; if (pageId === '-1') { mw.notify('Rûpel nehat dîtin: ' + pageTitle, { type: 'error' }); return null; } var content = pages[pageId].revisions[0]['*']; mw.notify('ku.wiki rûpel hat xwendin ✓', { type: 'success' }); return content; }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di xwendina rûpelê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return null; }); } // Filter out QIDs that already have a Kurdish (ku) description, 50 per request function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var sourcePageTitle = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; fetchKuwikiContent(sourcePageTitle).then(function(content) { if (!content) return; // Extract all QIDs from [[:d:QXXXXX|...]] patterns var qidRegex = /\[\[:d:(Q\d+)\|[^\]]*\]\]/g; var match; var qids = []; var seen = {}; while ((match = qidRegex.exec(content)) !== null) { var qid = match[1]; if (!seen[qid]) { seen[qid] = true; qids.push(qid); } } if (qids.length === 0) { mw.notify('Tu QID nehat dîtin.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); // If overwrite is checked, skip filtering entirely if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, sourcePageTitle); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, sourcePageTitle); }); } }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('||'); var summaryText = 'Lîsteya "' + description + '" ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscan', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 400, height: 230, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> jmkpt5gx6qeatfpjee6r6y42c4tt7ik 3 318819 2034000 2033369 2026-05-30T14:41:39Z Wikihez 39702 /* Xêrhatin û baldarî */ beşeke nû 2034000 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) of1teg48cs99pe8lhb2xbqsfbwgr6h3 2034020 2034000 2026-05-30T15:07:38Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034020 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) 1pzosvagpvrmc4okn59h51sre04t8jt 2034024 2034020 2026-05-30T15:11:11Z Wikihez 39702 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034024 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) eutldlphe66bvf5tt53v29qmvx3lm30 2034118 2034024 2026-05-30T17:39:37Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034118 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) oyryq6rnvte75yfv4s4s6v5mjslvunm 2034119 2034118 2026-05-30T17:42:47Z Wikihez 39702 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034119 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) hgfkg9a9aunejczsrwcec36qn5sl89m 2034124 2034119 2026-05-30T17:50:52Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034124 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], min kontrol kir lê rûpela Wikidata (Q2539) parastî ye (îkona kilîtê heye). Hesabê min pir nû ye, ji ber vê yekê destûra min tune û bişkoka 'biguherîne' ji min re nayê dîtin. Divê ez çi bikim? Spas ji bo alîkariya te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:50, 30 gulan 2026 (UTC) lph98dp10g87uiczvkn9w6g3ld6g46m 2034130 2034124 2026-05-30T18:03:03Z Wikihez 39702 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034130 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], min kontrol kir lê rûpela Wikidata (Q2539) parastî ye (îkona kilîtê heye). Hesabê min pir nû ye, ji ber vê yekê destûra min tune û bişkoka 'biguherîne' ji min re nayê dîtin. Divê ez çi bikim? Spas ji bo alîkariya te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:50, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::Bibore min ferq nekiribû, niha tiştekî nîne ku tu bikî. Tu dikarî dûre bikî. xebata xwe dewam bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 18:03, 30 gulan 2026 (UTC) e2884gs3e54m42gsvtop1wo63ldj7mb 2034232 2034130 2026-05-30T20:58:53Z Wikihez 39702 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034232 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], min kontrol kir lê rûpela Wikidata (Q2539) parastî ye (îkona kilîtê heye). Hesabê min pir nû ye, ji ber vê yekê destûra min tune û bişkoka 'biguherîne' ji min re nayê dîtin. Divê ez çi bikim? Spas ji bo alîkariya te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:50, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::Bibore min ferq nekiribû, niha tiştekî nîne ku tu bikî. Tu dikarî dûre bikî. xebata xwe dewam bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 18:03, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::Min ji bîr kir behs bikim şablonek wisa {{ş|îed}} heye tu dikarî wisa bi kar bînî :::::::{{şx|îed|en|Machine Learning|e{{=}}Fêrbûna Makîneyan|d{{=}}hînbûna makîneyan ya statîstîkî û algorîtmîk}} :::::::Di nav saetekê de bota min bi otomatîkî sayfeyê bi Wikidatayê girê bide û danasîn û etîketê lê zêde bike. Niha ne lazim e ji ber ku min çêkir lê carekî din eger bixwazî dikarî bi kar bînî [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:58, 30 gulan 2026 (UTC) snxpw3ws74nja191aycbv5mljn3nshu 2034260 2034232 2026-05-30T22:08:56Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Spas Wikihez, min fêm kir! Ev şablona dê karê min pir hêsan û lez bike. Ji bo rûpelên nû yên ku ez ê çêkim, ez ê her car vê şablonê bi kar bînim. Spas ji bo alîkarî û şîretên te! --İĞRAÇ Mustafa (gotûbêj) 22:08, 30 gulan 2026 (UTC) */ beşeke nû 2034260 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], min kontrol kir lê rûpela Wikidata (Q2539) parastî ye (îkona kilîtê heye). Hesabê min pir nû ye, ji ber vê yekê destûra min tune û bişkoka 'biguherîne' ji min re nayê dîtin. Divê ez çi bikim? Spas ji bo alîkariya te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:50, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::Bibore min ferq nekiribû, niha tiştekî nîne ku tu bikî. Tu dikarî dûre bikî. xebata xwe dewam bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 18:03, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::Min ji bîr kir behs bikim şablonek wisa {{ş|îed}} heye tu dikarî wisa bi kar bînî :::::::{{şx|îed|en|Machine Learning|e{{=}}Fêrbûna Makîneyan|d{{=}}hînbûna makîneyan ya statîstîkî û algorîtmîk}} :::::::Di nav saetekê de bota min bi otomatîkî sayfeyê bi Wikidatayê girê bide û danasîn û etîketê lê zêde bike. Niha ne lazim e ji ber ku min çêkir lê carekî din eger bixwazî dikarî bi kar bînî [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:58, 30 gulan 2026 (UTC) == Spas Wikihez, min fêm kir! Ev şablona {{îed}} dê karê min pir hêsan û lez bike. Ji bo rûpelên nû yên ku ez ê çêkim, ez ê her car vê şablonê bi kar bînim. Spas ji bo alîkarî û şîretên te! --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 22:08, 30 gulan 2026 (UTC) == Spas Wikihez, min fêm kir! Ev şablona (îed) dê karê min pir hêsan û lez bike. Ji bo rûpelên nû yên ku ez ê çêkim, ez ê her car vê şablonê bi kar bînim. Spas ji bo alîkarî û şîretên te! --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 22:08, 30 gulan 2026 (UTC) 1xm9vzjjcc9b9xs64fdqfqnf8k9whrm 2034261 2034260 2026-05-30T22:10:01Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2034261 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], min kontrol kir lê rûpela Wikidata (Q2539) parastî ye (îkona kilîtê heye). Hesabê min pir nû ye, ji ber vê yekê destûra min tune û bişkoka 'biguherîne' ji min re nayê dîtin. Divê ez çi bikim? Spas ji bo alîkariya te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:50, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::Bibore min ferq nekiribû, niha tiştekî nîne ku tu bikî. Tu dikarî dûre bikî. xebata xwe dewam bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 18:03, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::Min ji bîr kir behs bikim şablonek wisa {{ş|îed}} heye tu dikarî wisa bi kar bînî :::::::{{şx|îed|en|Machine Learning|e{{=}}Fêrbûna Makîneyan|d{{=}}hînbûna makîneyan ya statîstîkî û algorîtmîk}} :::::::Di nav saetekê de bota min bi otomatîkî sayfeyê bi Wikidatayê girê bide û danasîn û etîketê lê zêde bike. Niha ne lazim e ji ber ku min çêkir lê carekî din eger bixwazî dikarî bi kar bînî [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:58, 30 gulan 2026 (UTC) snxpw3ws74nja191aycbv5mljn3nshu 2034262 2034261 2026-05-30T22:10:27Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Xêrhatin û baldarî */ Bersiv 2034262 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:28, 29 gulan 2026 (UTC) == Xebatên li ser Wîkîpediyayê == Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] em kêfxweş in ku tu hewl didî ji bo Wîkîpediya kurdî xizmetê bikî. Gotar û kategorî heman tişt nînin ji bo xebatên li vî [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran| polîtîkaya Wîkîpediyayê]] binêre û ji bo ku gotarên li ser Wîkîpediyayê çiye û çawa têne nivîsandin li ser înternetê lêkolînên bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 16:34, 29 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], spas ji bo agahdarî û rêbernameyê. Min xeletiya xwe fêm kir. Ez ê ji niha û pê ve baldar bim ku gotar û kategoriyan tevlîhev nekim. Her bijî! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:09, 29 gulan 2026 (UTC) == Xêrhatin û baldarî == Silav, Tu bi xêr hatî! Min xwest bala te bikşînim li ser Girêdana bi wîkiyên din. Wextê te sayfeyeke nû çêkir, divê wê bi [[:d:Wikidata]]yê girê bidî. Ji bo çêkirina girêdanê amûreke heye. Li ser [[Taybet:Tercîh#mw-prefsection-gadgets|Tercîhên min]] here qismê "Amûr" li wir dikarî Shortdesc helper vekî. Piştî te sayfe qeyd kir, Ew ê li binî navê sayfeyê bibêje "Girêdana nav zimanî kêm e" pê lê bike, li qutiya "Sernavê rûpelê" navê sayfeya îngilîzî binivîse û pê li "Bişîne" bike. Rûpel dê bi Wikidatayê were girêdan. Herwiha şablona {{ş|Danasîna kurt}} tenê li ser Wîkiya îngilîzî dixebite. Vê şablonê bi kar neyîne, li şûna wê, Amûra Shortdesc helper piştî girêdana bi Wikidatayê dikarî bi kar bînî. Qewet be! [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 14:41, 30 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Min hewl da ku ez mîhengên ku te gotin çêbikim. Di gotarên din de ez ê bêtir bal bikişînim ser girêdana zimanan. Wusa dixuye ku te bixwe ev rûpel girêdaye, ji ber ku niha girêdayî xuya dike. Gelek spas ji bo alîkarî û keda te! :Herwiha ez dixwazim tiştekî bipirsim: Piştî ku min gotarek nû çêkir, gelo divê ez ji bo wîkiyên din ên kurdî (Soranî, Zazakî) jî vê girêdanê çêbikim? Ji ber ku min dît gotara ku min nivîsand, ji bo Soranî û qisatên din ên kurdî jî tavilê girêdayî xuya bû. :Gelek spas, ji bo te jî qewet be! :<nowiki>~~~~~</nowiki> [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 15:07, 30 gulan 2026 (UTC) ::Hemû girêdanên wîkiyên din li ser Wikidatayê tê qeydkirin. Eger tu li ser Wîkiya soranî û zazakî jî sayfeyek çêkir, divê li Wikidatayê qeyd bikî. Yên ku li Wikidatayê qeydkirî ne, bi hemû zimanên qeydkirî xuya dike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:11, 30 gulan 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:39, 30 gulan 2026 (UTC) ::::Silav, min girêda. Xêra xwe here [https://www.wikidata.org/wiki/Q2539 Wikidatayê] label û descriptiona kurdî lê zêde bike da ku hesabê te were qebûlkirin [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 17:42, 30 gulan 2026 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], min kontrol kir lê rûpela Wikidata (Q2539) parastî ye (îkona kilîtê heye). Hesabê min pir nû ye, ji ber vê yekê destûra min tune û bişkoka 'biguherîne' ji min re nayê dîtin. Divê ez çi bikim? Spas ji bo alîkariya te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 17:50, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::Bibore min ferq nekiribû, niha tiştekî nîne ku tu bikî. Tu dikarî dûre bikî. xebata xwe dewam bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 18:03, 30 gulan 2026 (UTC) :::::::Min ji bîr kir behs bikim şablonek wisa {{ş|îed}} heye tu dikarî wisa bi kar bînî :::::::{{şx|îed|en|Machine Learning|e{{=}}Fêrbûna Makîneyan|d{{=}}hînbûna makîneyan ya statîstîkî û algorîtmîk}} :::::::Di nav saetekê de bota min bi otomatîkî sayfeyê bi Wikidatayê girê bide û danasîn û etîketê lê zêde bike. Niha ne lazim e ji ber ku min çêkir lê carekî din eger bixwazî dikarî bi kar bînî [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:58, 30 gulan 2026 (UTC) ::::::::Spas Wikihez, min fêm kir! Ev şablona <nowiki>{{îed}}</nowiki> dê karê min pir hêsan û lez bike. Ji bo rûpelên nû yên ku ez ê çêkim, ez ê her car vê şablonê bi kar bînim. Spas ji bo alîkarî û şîretên te! --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa#top|gotûbêj]]) 22:10, 30 gulan 2026 (UTC) a3i0bjg9qz7kd52tiycnh4opr0ugtae 0 318849 2033923 2033532 2026-05-30T12:02:59Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* */ 2033923 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî |sernavê_îtalîk=1 | sernav = Classroom of the Elite | sernavê_orjînal = ようこそ実力至上主義の教室へ<br><small>''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''</small> | wêne = | jêrebar = | cure = [[Romana sivik]], [[Anîme]], [[Manga]] | nivîskar = Shōgo Kinugasa | xêzkir = Shunsaku Tomose | weşanker = Media Factory (Kadokawa) | ziman = [[Zimanê japonî|Japonî]] | destpêk = 25ê gulana 2015an | rewş = Berdewam dike }} '''''Classroom of the Elite''''' (bi [[zimanê japonî]]: ようこそ実力至上主義の教室へ, rûmanî: ''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ』公式サイト". youkosozitsuryoku.com (bi japonî). Roja gihandinê: 10ê kanûna pêşîn a 2023an.</ref>; kurdî: ''Bi xêr hatî bo pola serdestiya jêhatîbûnê''), rêzeromaneke sivik ([[Romana Sivik]]) a japonî ye ku ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê Shunsaku Tomose ve hatiye xêzkirin. Ev pirtûk piştre ji bo [[manga]] û rêzefîlmeke [[anîme]] ya televîzyonê ji aliyê stûdyoya Lerche ve hat guncandin.<ref>[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Anime News Network: Classroom of the Elite]</ref> Çîrok wekî ceribandineke piralî ya pênasekirina sîstemên civakî û şerên psîkolojîk tê nirxandin.<ref>Fobian, Peter (27ê tîrmeha 2017an). "Social Experiments and Psychological Thrills in Classroom of the Elite". Crunchyroll News. Roja gihandinê: 29ê hezirana 2019an.</ref> Çîrok li dibistaneke amadeyî ya taybet û elît derbas dibe ku xwendekar di bin sîstemeke pêşbaziyê ya pir tund û li ser bingeha jêhatîbûnê (meritocracy) de dijîn. == Mijar == Hikûmeta Japonyayê Dibistana Amadeyî ya Pêşkeftî ya Metropolîtana Tokyoyê (''Kōdo Ikusei Kōtō Gakkō'') ava kiriye, ku armanca wê perwerdekirina nifşên pêşerojê yên welêt e. Xwendekarên vê dibistanê xwedî azadiyeke mezin in; ew dikarin kincên ku dixwazin li xwe bikin, porê xwe wekî ku dixwazin çêbikin û pûanên (pereyên taybet) ku ji dibistanê digirin ji bo kirîna her tiştî bi kar bînin. Lêbelê, sîstema dibistanê tenê li gorî "hêz û jêhatîbûna rasteqîn" kar dike. Xwendekar li gorî serkeftina xwe di çar polan de (A, B, C, û D) têne dabeşkirin. Pola A pola herî elît û bilind e, pola D jî pola herî nizm e ku xwendekarên herî kêmserkeftî tê de cih digirin. Karakterê sereke, '''Kiyotaka Ayanokōji''', xwendekarekî pir hişmend û zîrek e, lê ji bo ku balê nekişîne ser xwe û jiyaneke aram bijî, bi zanebûn pûanên xwe yên ezmûnê di asta 50 de (nîvî) dihêle û dikeve Pola D. Li wir ew bi '''Suzune Horikita''' û '''Kei Karuizawa''' re rû bi rû tê û ji paş perdeyê ve dest bi tekoşîna li dijî polên din dike da ku bigihîjin asta Pola A. == Karakterên Sereke == === Pola D (Pola Serekî ya Çîrokê) === ; '''Kiyotaka Ayanokōji''' (綾小路 清隆) : Karakterê sereke yê rêzefîlmê ye. Ew xwendekarekî pir sar, bêhest û asayî xuya dike, lê di eslê xwe de xwediyê aqilekî genius û şiyanên fîzîkî yên bêhempa ye. Ji ber rabirdûya xwe ya di "Odeya Spî" (White Room) de, ew mirovan tenê wekî "hacet û amûr" (tools) dibîne, lê hêdî hêdî bi jiyana dibistanê re digone. ; '''Suzune Horikita''' (堀北 鈴音) : Xwendekareke serbilind, sar û zîrek e ku li kêleka Ayanokōji rûdine. Ew difikire ku bi şaşî ketiye Pola D û armanca wê ya yekem ew e ku polê bîne asta Pola A. Ew xwişka serokê meclîsa xwendekaran a berê Manabu Horikita ye. ; '''Kei Karuizawa''' (軽井沢 恵) : Di destpêkê de xwendekareke populer û seroka keçên Pola D ye. Ji ber rabirdûya xwe ya trawmatîk (hemberî zordariyê - bullying), ew hewceyî parastina kesekî xurt e. Piştî ku Ayanokōji sira wê fêm dike, ew dibe heval û alîkara wî ya herî dilsoz. ; '''Kikyō Kushida''' (櫛田 桔梗) : Xwendekareke pir populer, dilovan û dostane ye. Lêbelê, ev tenê maskeyek e; di rastiyê de rûyekî wê yê din ê pir tarî, kînwer û psîkopat heye. Ew kînê ji Horikita re digire û dixwaze wê ji dibistanê bide avêtin. === Serokên Polên Din === ; '''Arisu Sakayanagi''' (坂柳 有栖) : Seroka Pola A ye. Keçeke pir zîrek e ku ji ber nexweşiyekê bi bastonekî dimeşe. Ew rabirdûya Ayanokōji û Odeya Spî dizane; wî wekî "şahkarê çêkirî" û xwe jî wekî "geniusê xwezayî" bi nav dike. ; '''Honami Ichinose''' (一ノ瀬 帆波) : Seroka Pola B ye. Xwendekareke dilpak, dadperwer û pir xweşzewac e ku hez dike alîkariya her kesî bike. Lêbelê, ev dilpakiya wê carinan di sîstema fêlbaz a dibistanê de dibe sedema lawazbûna wê. ; '''Kakeru Ryūen''' (龍園 翔) : Serokê Pola C ye. Xwendarekî tundûtîj, fêlbaz û zalim e ku polê bi tirs û dîktatoriyê kontrol dike. Ji bo serkeftinê her rêyeke neqanûnî yan fêlbaziyê rewa dinefîşîne. === Karakterên Din ên Giring === ; '''Manabu Horikita''' (堀北 学) : Birayê mezin ê Suzune Horikita ye û serokê berê yê meclîsa xwendekaran e. Ew ji aliyê tevahiya dibistanê ve wekî xwendekarekî nimûneyî û rêzdar tê qebûlkirin. ; '''Sae Chabashira''' (茶柱 佐枝) : Mamosteya polê ya Pola D ye. Di destpêkê de wekî keseke sar û xemsar xuya dike, lê piştre potansiyela Ayanokōji fêm dike û wî neçar dike ku alîkariya polê bike da ku bilind bibin. == Sîstema Dibistanê û Odeya Spî == === Sîstema Pûanan (S-System) === Li vê dibistanê pûanên taybet (*Class Points* û *Private Points*) cihê pereyên rasteqîn digirin. Di destpêka salê de ji her xwendekarekî re 100.000 pûan tê dayîn, lê heke pol bêdisîplîn be yan di ezmûnan de bi ser nekeve, pûanên wan dakevin sifirê. Tevahiya dibistanê li ser ezmûnên taybet (*Special Exams*) ên li ser giraveke çolistan an di nav keştiyê de hatine amadekirin, tê ceribandin. === Odeya Spî (White Room) === "Odeya Spî" saziyeke perwerdehiyê ya nehênî û neqanûnî ye ku ji aliyê bavê Kiyotaka (Profesor Ayanokōji) veiya avakirin. Armanca vê saziyê perwerdekirina zarokan e ji temenê piçûk de di bin şert û mercên felsefî, matematîkî, hunerên şer û zanistî yên herî giran de, da ku "mirovên bêkêmasî" werin afirandin. Kiyotaka Ayanokōji, wekî yekane kesê ku ji "Arşîva Çaremîn" (Generation 4 - asta herî dijwar û dîn) bi serkeftî derketiye, wekî serkeftina herî mezin a vê projeyê tê dîtin. Ew ji vê odeyê reviyaye da ku jiyaneke asayî li dibistanê bijî. == Medya == === Romana Sivik (Light Novel) === Rêzeroman ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê imprinta MF Bunko J ya Media Factory ve tê weşandin.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 25ê îlona 2018an.</ref> Mafê weşana îngilîzî ji aliyê Seven Seas Entertainment ve hatiye girtin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê tîrmeha 2018an). "Seven Seas Adds Railgun, Kobayashi's Dragon Maid, Orphen Spinoff Manga; 3 Light Novel Series". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê tîrmeha 2018an.</ref> Çîrok dabeşî sê beşên serekî dibe: * '''Sala 1ê (Year 1):''' Di navbera salên 2015 û 2019an de bi 11 cildên serekî û 3 cildên kurt (.5) bi dawî bû.<ref>"Classroom of the Elite (Light Novel) Vol. 11.5". Seven Seas Entertainment. Roja gihandinê: 28ê nîsana 2022an.</ref> * '''Sala 2an (Year 2):''' Di sala 2020an de dest pê kir<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 2年生編』". youkosozitsuryoku-2nd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 27ê hezirana 2022an.</ref> û di îlona 2024an de bi cildê 12.5an gihîşt asteke nû.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ ２年生編１２．５". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 29ê îlona 2024an.</ref> * '''Sala 3an (Year 3):''' Di adara 2025an de bi fermî dest pê kiriye û çîrok tê de berdewam dike.<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 3年生編』". youkosozitsuryoku-3rd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 13ê adara 2025an.</ref> === Manga === Guncandina mangayê ya yekem ji aliyê Yuyu Ichino ve hatiye xêzkirin û di sala 2016an de dest pê kiriye.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ １". Media Factory (bi japonî). Roja gihandinê: 24ê îlona 2021an.</ref> Ji bilî vê, mangayeke spin-off a bi navê ''Classroom of the Elite: Horikita'' di navbera 2017-2018an de hat weşandin ku bala xwe dide ser karakterê Suzune Horikita.<ref>Hodgkins, Crystalyn (27ê gulana 2018an). "Classroom of the Elite Spinoff Manga Focusing on Suzune Ends". Anime News Network. Roja gihandinê: 4ê sibata 2023an.</ref> Di kanûna 2021an de, mangaya beşa duyem (Year 2) dest pê kir û di sala 2025an de derbasî qonaxa "2nd Stage" bûye.<ref>Tai, Anita (26ê kanûna pêşîn a 2024an). "1st Classroom of the Elite: Year 2 Manga Ends, Gets '2nd Stage' Sequel Manga With New Artist". Anime News Network. Roja gihandinê: 19ê îlona 2025an.</ref> === Anîme === Guncandina anîmeyê ji aliyê stûdyoya '''Lerche''' ve hat çêkirin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê gulana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e TV Anime Reveals Staff". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê gulana 2017an.</ref> Dansala çarem (Season 4) ku çîroka semestera yekem a "Year 2" dişopîne, di nîsana 2026an de dest pê kir.<ref>Hodgkins, Crystalyn (1ê îlona 2024an). "Classroom of the Elite Anime Gets 4th Season Covering 1st Semester of 2nd Year". Anime News Network. Roja gihandinê: 1ê îlona 2024an.</ref><ref>Cayanan, Joanna (23ê sibata 2026an). "Classroom of the Elite Season 4's 2nd Video Reveals Song Artists, 90-Minute April 1 Debut". Anime News Network. Roja gihandinê: 23ê sibata 2026an.</ref> Agahiyên dansalên anîmeyê di vê tabloyê de hatine nîşandan: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; max-width:850px; margin-top:10px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="width: 20%;" | Dansal ! style="width: 25%;" | Dîroka Destpêkê ! style="width: 25%;" | Dîroka Dawiyê ! style="width: 15%;" | Hejmara Beşan ! style="width: 15%;" | Çavkanî |- | '''Dansala 1ê''' || 12ê tîrmeha 2017an || Îlona 2017an || 12 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (12ê hezirana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e Anime Reveals Ending Theme Artist, July 12 Debut". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 2an''' || 4ê tîrmeha 2022an || Îlona 2022an || 13 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (30ê gulana 2022an). "Classroom of the Elite Anime's 2nd Season Premieres on July 4". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 3an''' || 3ê kanûna paşîn a 2024an || Adara 2024an || 13 || <ref>Loo, Egan (24ê nîsana 2023an). "Classroom of the Elite Anime's 3rd Season Slated for January 3". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 4an''' || 1ê nîsana 2026an || — || — || <ref>Tai, Anita (16ê mijdara 2025an). "Classroom of the Elite Season 4 Anime Unveils April Premiere, Trailer, Key Visual, Cast". Anime News Network.</ref> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://you-zitsu.com/ Malpera fermî ya romana sivik (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-2nd.com/ Malpera fermî ya Year 2 (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-3rd.com/ Malpera fermî ya Year 3 (bi japonî)] * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Rûpela Anime News Network] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Anîme]] [[Kategorî:Manga]] [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Xeyala xwendevanan]] c2edxh6mszs0fmy3r9zx8n74122zzvw 2034044 2033923 2026-05-30T15:44:36Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Mijar */ 2034044 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî |sernavê_îtalîk=1 | sernav = Classroom of the Elite | sernavê_orjînal = ようこそ実力至上主義の教室へ<br><small>''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''</small> | wêne = | jêrebar = | cure = [[Romana sivik]], [[Anîme]], [[Manga]] | nivîskar = Shōgo Kinugasa | xêzkir = Shunsaku Tomose | weşanker = Media Factory (Kadokawa) | ziman = [[Zimanê japonî|Japonî]] | destpêk = 25ê gulana 2015an | rewş = Berdewam dike }} '''''Classroom of the Elite''''' (bi [[zimanê japonî]]: ようこそ実力至上主義の教室へ, rûmanî: ''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ』公式サイト". youkosozitsuryoku.com (bi japonî). Roja gihandinê: 10ê kanûna pêşîn a 2023an.</ref>; kurdî: ''Bi xêr hatî bo pola serdestiya jêhatîbûnê''), rêzeromaneke sivik ([[Romana Sivik]]) a japonî ye ku ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê Shunsaku Tomose ve hatiye xêzkirin. Ev pirtûk piştre ji bo [[manga]] û rêzefîlmeke [[anîme]] ya televîzyonê ji aliyê stûdyoya Lerche ve hat guncandin.<ref>[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Anime News Network: Classroom of the Elite]</ref> Çîrok wekî ceribandineke piralî ya pênasekirina sîstemên civakî û şerên psîkolojîk tê nirxandin.<ref>Fobian, Peter (27ê tîrmeha 2017an). "Social Experiments and Psychological Thrills in Classroom of the Elite". Crunchyroll News. Roja gihandinê: 29ê hezirana 2019an.</ref> Çîrok li dibistaneke amadeyî ya taybet û elît derbas dibe ku xwendekar di bin sîstemeke pêşbaziyê ya pir tund û li ser bingeha jêhatîbûnê (meritocracy) de dijîn. == Mijar == Hikûmeta Japonyayê Dibistana Amadeyî ya Pêşkeftî ya Metropolîtana Tokyoyê (''Kōdo Ikusei Kōtō Gakkō'') ava kiriye, ku armanca wê perwerdekirina nifşên pêşerojê yên welêt e. Xwendekarên vê dibistanê xwedî azadiyeke mezin in; ew dikarin kincên ku dixwazin li xwe bikin, porê xwe wekî ku dixwazin çêbikin û pûanên (pereyên taybet) ku ji dibistanê digirin ji bo kirîna her tiştî bi kar bînin. Lêbelê, sîstema dibistanê tenê li gorî "hêz û jêhatîbûna rasteqîn" kar dike. Xwendekar li gorî serkeftina xwe di çar polan de (A, B, C, û D) têne dabeşkirin. Pola A pola herî elît û bilind e, pola D jî pola herî nizm e ku xwendekarên herî kêmserkeftî tê de cih digirin. Karakterê sereke, '''[[Kiyotaka Ayanokōji]]''', xwendekarekî pir hişmend û zîrek e, lê ji bo ku balê nekişîne ser xwe û jiyaneke aram bijî, bi zanebûn pûanên xwe yên ezmûnê di asta 50 de (nîvî) dihêle û dikeve Pola D. Li wir ew bi '''Suzune Horikita''' û '''Kei Karuizawa''' re rû bi rû tê û ji paş perdeyê ve dest bi tekoşîna li dijî polên din dike da ku bigihîjin asta Pola A. == Karakterên Sereke == === Pola D (Pola Serekî ya Çîrokê) === ; '''Kiyotaka Ayanokōji''' (綾小路 清隆) : Karakterê sereke yê rêzefîlmê ye. Ew xwendekarekî pir sar, bêhest û asayî xuya dike, lê di eslê xwe de xwediyê aqilekî genius û şiyanên fîzîkî yên bêhempa ye. Ji ber rabirdûya xwe ya di "Odeya Spî" (White Room) de, ew mirovan tenê wekî "hacet û amûr" (tools) dibîne, lê hêdî hêdî bi jiyana dibistanê re digone. ; '''Suzune Horikita''' (堀北 鈴音) : Xwendekareke serbilind, sar û zîrek e ku li kêleka Ayanokōji rûdine. Ew difikire ku bi şaşî ketiye Pola D û armanca wê ya yekem ew e ku polê bîne asta Pola A. Ew xwişka serokê meclîsa xwendekaran a berê Manabu Horikita ye. ; '''Kei Karuizawa''' (軽井沢 恵) : Di destpêkê de xwendekareke populer û seroka keçên Pola D ye. Ji ber rabirdûya xwe ya trawmatîk (hemberî zordariyê - bullying), ew hewceyî parastina kesekî xurt e. Piştî ku Ayanokōji sira wê fêm dike, ew dibe heval û alîkara wî ya herî dilsoz. ; '''Kikyō Kushida''' (櫛田 桔梗) : Xwendekareke pir populer, dilovan û dostane ye. Lêbelê, ev tenê maskeyek e; di rastiyê de rûyekî wê yê din ê pir tarî, kînwer û psîkopat heye. Ew kînê ji Horikita re digire û dixwaze wê ji dibistanê bide avêtin. === Serokên Polên Din === ; '''Arisu Sakayanagi''' (坂柳 有栖) : Seroka Pola A ye. Keçeke pir zîrek e ku ji ber nexweşiyekê bi bastonekî dimeşe. Ew rabirdûya Ayanokōji û Odeya Spî dizane; wî wekî "şahkarê çêkirî" û xwe jî wekî "geniusê xwezayî" bi nav dike. ; '''Honami Ichinose''' (一ノ瀬 帆波) : Seroka Pola B ye. Xwendekareke dilpak, dadperwer û pir xweşzewac e ku hez dike alîkariya her kesî bike. Lêbelê, ev dilpakiya wê carinan di sîstema fêlbaz a dibistanê de dibe sedema lawazbûna wê. ; '''Kakeru Ryūen''' (龍園 翔) : Serokê Pola C ye. Xwendarekî tundûtîj, fêlbaz û zalim e ku polê bi tirs û dîktatoriyê kontrol dike. Ji bo serkeftinê her rêyeke neqanûnî yan fêlbaziyê rewa dinefîşîne. === Karakterên Din ên Giring === ; '''Manabu Horikita''' (堀北 学) : Birayê mezin ê Suzune Horikita ye û serokê berê yê meclîsa xwendekaran e. Ew ji aliyê tevahiya dibistanê ve wekî xwendekarekî nimûneyî û rêzdar tê qebûlkirin. ; '''Sae Chabashira''' (茶柱 佐枝) : Mamosteya polê ya Pola D ye. Di destpêkê de wekî keseke sar û xemsar xuya dike, lê piştre potansiyela Ayanokōji fêm dike û wî neçar dike ku alîkariya polê bike da ku bilind bibin. == Sîstema Dibistanê û Odeya Spî == === Sîstema Pûanan (S-System) === Li vê dibistanê pûanên taybet (*Class Points* û *Private Points*) cihê pereyên rasteqîn digirin. Di destpêka salê de ji her xwendekarekî re 100.000 pûan tê dayîn, lê heke pol bêdisîplîn be yan di ezmûnan de bi ser nekeve, pûanên wan dakevin sifirê. Tevahiya dibistanê li ser ezmûnên taybet (*Special Exams*) ên li ser giraveke çolistan an di nav keştiyê de hatine amadekirin, tê ceribandin. === Odeya Spî (White Room) === "Odeya Spî" saziyeke perwerdehiyê ya nehênî û neqanûnî ye ku ji aliyê bavê Kiyotaka (Profesor Ayanokōji) veiya avakirin. Armanca vê saziyê perwerdekirina zarokan e ji temenê piçûk de di bin şert û mercên felsefî, matematîkî, hunerên şer û zanistî yên herî giran de, da ku "mirovên bêkêmasî" werin afirandin. Kiyotaka Ayanokōji, wekî yekane kesê ku ji "Arşîva Çaremîn" (Generation 4 - asta herî dijwar û dîn) bi serkeftî derketiye, wekî serkeftina herî mezin a vê projeyê tê dîtin. Ew ji vê odeyê reviyaye da ku jiyaneke asayî li dibistanê bijî. == Medya == === Romana Sivik (Light Novel) === Rêzeroman ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê imprinta MF Bunko J ya Media Factory ve tê weşandin.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 25ê îlona 2018an.</ref> Mafê weşana îngilîzî ji aliyê Seven Seas Entertainment ve hatiye girtin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê tîrmeha 2018an). "Seven Seas Adds Railgun, Kobayashi's Dragon Maid, Orphen Spinoff Manga; 3 Light Novel Series". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê tîrmeha 2018an.</ref> Çîrok dabeşî sê beşên serekî dibe: * '''Sala 1ê (Year 1):''' Di navbera salên 2015 û 2019an de bi 11 cildên serekî û 3 cildên kurt (.5) bi dawî bû.<ref>"Classroom of the Elite (Light Novel) Vol. 11.5". Seven Seas Entertainment. Roja gihandinê: 28ê nîsana 2022an.</ref> * '''Sala 2an (Year 2):''' Di sala 2020an de dest pê kir<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 2年生編』". youkosozitsuryoku-2nd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 27ê hezirana 2022an.</ref> û di îlona 2024an de bi cildê 12.5an gihîşt asteke nû.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ ２年生編１２．５". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 29ê îlona 2024an.</ref> * '''Sala 3an (Year 3):''' Di adara 2025an de bi fermî dest pê kiriye û çîrok tê de berdewam dike.<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 3年生編』". youkosozitsuryoku-3rd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 13ê adara 2025an.</ref> === Manga === Guncandina mangayê ya yekem ji aliyê Yuyu Ichino ve hatiye xêzkirin û di sala 2016an de dest pê kiriye.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ １". Media Factory (bi japonî). Roja gihandinê: 24ê îlona 2021an.</ref> Ji bilî vê, mangayeke spin-off a bi navê ''Classroom of the Elite: Horikita'' di navbera 2017-2018an de hat weşandin ku bala xwe dide ser karakterê Suzune Horikita.<ref>Hodgkins, Crystalyn (27ê gulana 2018an). "Classroom of the Elite Spinoff Manga Focusing on Suzune Ends". Anime News Network. Roja gihandinê: 4ê sibata 2023an.</ref> Di kanûna 2021an de, mangaya beşa duyem (Year 2) dest pê kir û di sala 2025an de derbasî qonaxa "2nd Stage" bûye.<ref>Tai, Anita (26ê kanûna pêşîn a 2024an). "1st Classroom of the Elite: Year 2 Manga Ends, Gets '2nd Stage' Sequel Manga With New Artist". Anime News Network. Roja gihandinê: 19ê îlona 2025an.</ref> === Anîme === Guncandina anîmeyê ji aliyê stûdyoya '''Lerche''' ve hat çêkirin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê gulana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e TV Anime Reveals Staff". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê gulana 2017an.</ref> Dansala çarem (Season 4) ku çîroka semestera yekem a "Year 2" dişopîne, di nîsana 2026an de dest pê kir.<ref>Hodgkins, Crystalyn (1ê îlona 2024an). "Classroom of the Elite Anime Gets 4th Season Covering 1st Semester of 2nd Year". Anime News Network. Roja gihandinê: 1ê îlona 2024an.</ref><ref>Cayanan, Joanna (23ê sibata 2026an). "Classroom of the Elite Season 4's 2nd Video Reveals Song Artists, 90-Minute April 1 Debut". Anime News Network. Roja gihandinê: 23ê sibata 2026an.</ref> Agahiyên dansalên anîmeyê di vê tabloyê de hatine nîşandan: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; max-width:850px; margin-top:10px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="width: 20%;" | Dansal ! style="width: 25%;" | Dîroka Destpêkê ! style="width: 25%;" | Dîroka Dawiyê ! style="width: 15%;" | Hejmara Beşan ! style="width: 15%;" | Çavkanî |- | '''Dansala 1ê''' || 12ê tîrmeha 2017an || Îlona 2017an || 12 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (12ê hezirana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e Anime Reveals Ending Theme Artist, July 12 Debut". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 2an''' || 4ê tîrmeha 2022an || Îlona 2022an || 13 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (30ê gulana 2022an). "Classroom of the Elite Anime's 2nd Season Premieres on July 4". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 3an''' || 3ê kanûna paşîn a 2024an || Adara 2024an || 13 || <ref>Loo, Egan (24ê nîsana 2023an). "Classroom of the Elite Anime's 3rd Season Slated for January 3". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 4an''' || 1ê nîsana 2026an || — || — || <ref>Tai, Anita (16ê mijdara 2025an). "Classroom of the Elite Season 4 Anime Unveils April Premiere, Trailer, Key Visual, Cast". Anime News Network.</ref> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://you-zitsu.com/ Malpera fermî ya romana sivik (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-2nd.com/ Malpera fermî ya Year 2 (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-3rd.com/ Malpera fermî ya Year 3 (bi japonî)] * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Rûpela Anime News Network] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Anîme]] [[Kategorî:Manga]] [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Xeyala xwendevanan]] ef1sf27mg8clegmk9s8moffkg3767u0 2034045 2034044 2026-05-30T15:51:12Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Mijar */ 2034045 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî |sernavê_îtalîk=1 | sernav = Classroom of the Elite | sernavê_orjînal = ようこそ実力至上主義の教室へ<br><small>''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''</small> | wêne = | jêrebar = | cure = [[Romana sivik]], [[Anîme]], [[Manga]] | nivîskar = Shōgo Kinugasa | xêzkir = Shunsaku Tomose | weşanker = Media Factory (Kadokawa) | ziman = [[Zimanê japonî|Japonî]] | destpêk = 25ê gulana 2015an | rewş = Berdewam dike }} '''''Classroom of the Elite''''' (bi [[zimanê japonî]]: ようこそ実力至上主義の教室へ, rûmanî: ''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ』公式サイト". youkosozitsuryoku.com (bi japonî). Roja gihandinê: 10ê kanûna pêşîn a 2023an.</ref>; kurdî: ''Bi xêr hatî bo pola serdestiya jêhatîbûnê''), rêzeromaneke sivik ([[Romana Sivik]]) a japonî ye ku ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê Shunsaku Tomose ve hatiye xêzkirin. Ev pirtûk piştre ji bo [[manga]] û rêzefîlmeke [[anîme]] ya televîzyonê ji aliyê stûdyoya Lerche ve hat guncandin.<ref>[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Anime News Network: Classroom of the Elite]</ref> Çîrok wekî ceribandineke piralî ya pênasekirina sîstemên civakî û şerên psîkolojîk tê nirxandin.<ref>Fobian, Peter (27ê tîrmeha 2017an). "Social Experiments and Psychological Thrills in Classroom of the Elite". Crunchyroll News. Roja gihandinê: 29ê hezirana 2019an.</ref> Çîrok li dibistaneke amadeyî ya taybet û elît derbas dibe ku xwendekar di bin sîstemeke pêşbaziyê ya pir tund û li ser bingeha jêhatîbûnê (meritocracy) de dijîn. == Mijar == Hikûmeta Japonyayê Dibistana Amadeyî ya Pêşkeftî ya Metropolîtana Tokyoyê (''Kōdo Ikusei Kōtō Gakkō'') ava kiriye, ku armanca wê perwerdekirina nifşên pêşerojê yên welêt e. Xwendekarên vê dibistanê xwedî azadiyeke mezin in; ew dikarin kincên ku dixwazin li xwe bikin, porê xwe wekî ku dixwazin çêbikin û pûanên (pereyên taybet) ku ji dibistanê digirin ji bo kirîna her tiştî bi kar bînin. Lêbelê, sîstema dibistanê tenê li gorî "hêz û jêhatîbûna rasteqîn" kar dike. Xwendekar li gorî serkeftina xwe di çar polan de (A, B, C, û D) têne dabeşkirin. Pola A pola herî elît û bilind e, pola D jî pola herî nizm e ku xwendekarên herî kêmserkeftî tê de cih digirin. Karakterê sereke, '''Kiyotaka Ayanokōji''', xwendekarekî pir hişmend û zîrek e, lê ji bo ku balê nekişîne ser xwe û jiyaneke aram bijî, bi zanebûn pûanên xwe yên ezmûnê di asta 50 de (nîvî) dihêle û dikeve Pola D. Li wir ew bi '''Suzune Horikita''' û '''Kei Karuizawa''' re rû bi rû tê û ji paş perdeyê ve dest bi tekoşîna li dijî polên din dike da ku bigihîjin asta Pola A. == Karakterên Sereke == === Pola D (Pola Serekî ya Çîrokê) === ; '''Kiyotaka Ayanokōji''' (綾小路 清隆) : Karakterê sereke yê rêzefîlmê ye. Ew xwendekarekî pir sar, bêhest û asayî xuya dike, lê di eslê xwe de xwediyê aqilekî genius û şiyanên fîzîkî yên bêhempa ye. Ji ber rabirdûya xwe ya di "Odeya Spî" (White Room) de, ew mirovan tenê wekî "hacet û amûr" (tools) dibîne, lê hêdî hêdî bi jiyana dibistanê re digone. ; '''Suzune Horikita''' (堀北 鈴音) : Xwendekareke serbilind, sar û zîrek e ku li kêleka Ayanokōji rûdine. Ew difikire ku bi şaşî ketiye Pola D û armanca wê ya yekem ew e ku polê bîne asta Pola A. Ew xwişka serokê meclîsa xwendekaran a berê Manabu Horikita ye. ; '''Kei Karuizawa''' (軽井沢 恵) : Di destpêkê de xwendekareke populer û seroka keçên Pola D ye. Ji ber rabirdûya xwe ya trawmatîk (hemberî zordariyê - bullying), ew hewceyî parastina kesekî xurt e. Piştî ku Ayanokōji sira wê fêm dike, ew dibe heval û alîkara wî ya herî dilsoz. ; '''Kikyō Kushida''' (櫛田 桔梗) : Xwendekareke pir populer, dilovan û dostane ye. Lêbelê, ev tenê maskeyek e; di rastiyê de rûyekî wê yê din ê pir tarî, kînwer û psîkopat heye. Ew kînê ji Horikita re digire û dixwaze wê ji dibistanê bide avêtin. === Serokên Polên Din === ; '''Arisu Sakayanagi''' (坂柳 有栖) : Seroka Pola A ye. Keçeke pir zîrek e ku ji ber nexweşiyekê bi bastonekî dimeşe. Ew rabirdûya Ayanokōji û Odeya Spî dizane; wî wekî "şahkarê çêkirî" û xwe jî wekî "geniusê xwezayî" bi nav dike. ; '''Honami Ichinose''' (一ノ瀬 帆波) : Seroka Pola B ye. Xwendekareke dilpak, dadperwer û pir xweşzewac e ku hez dike alîkariya her kesî bike. Lêbelê, ev dilpakiya wê carinan di sîstema fêlbaz a dibistanê de dibe sedema lawazbûna wê. ; '''Kakeru Ryūen''' (龍園 翔) : Serokê Pola C ye. Xwendarekî tundûtîj, fêlbaz û zalim e ku polê bi tirs û dîktatoriyê kontrol dike. Ji bo serkeftinê her rêyeke neqanûnî yan fêlbaziyê rewa dinefîşîne. === Karakterên Din ên Giring === ; '''Manabu Horikita''' (堀北 学) : Birayê mezin ê Suzune Horikita ye û serokê berê yê meclîsa xwendekaran e. Ew ji aliyê tevahiya dibistanê ve wekî xwendekarekî nimûneyî û rêzdar tê qebûlkirin. ; '''Sae Chabashira''' (茶柱 佐枝) : Mamosteya polê ya Pola D ye. Di destpêkê de wekî keseke sar û xemsar xuya dike, lê piştre potansiyela Ayanokōji fêm dike û wî neçar dike ku alîkariya polê bike da ku bilind bibin. == Sîstema Dibistanê û Odeya Spî == === Sîstema Pûanan (S-System) === Li vê dibistanê pûanên taybet (*Class Points* û *Private Points*) cihê pereyên rasteqîn digirin. Di destpêka salê de ji her xwendekarekî re 100.000 pûan tê dayîn, lê heke pol bêdisîplîn be yan di ezmûnan de bi ser nekeve, pûanên wan dakevin sifirê. Tevahiya dibistanê li ser ezmûnên taybet (*Special Exams*) ên li ser giraveke çolistan an di nav keştiyê de hatine amadekirin, tê ceribandin. === Odeya Spî (White Room) === "Odeya Spî" saziyeke perwerdehiyê ya nehênî û neqanûnî ye ku ji aliyê bavê Kiyotaka (Profesor Ayanokōji) veiya avakirin. Armanca vê saziyê perwerdekirina zarokan e ji temenê piçûk de di bin şert û mercên felsefî, matematîkî, hunerên şer û zanistî yên herî giran de, da ku "mirovên bêkêmasî" werin afirandin. Kiyotaka Ayanokōji, wekî yekane kesê ku ji "Arşîva Çaremîn" (Generation 4 - asta herî dijwar û dîn) bi serkeftî derketiye, wekî serkeftina herî mezin a vê projeyê tê dîtin. Ew ji vê odeyê reviyaye da ku jiyaneke asayî li dibistanê bijî. == Medya == === Romana Sivik (Light Novel) === Rêzeroman ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê imprinta MF Bunko J ya Media Factory ve tê weşandin.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 25ê îlona 2018an.</ref> Mafê weşana îngilîzî ji aliyê Seven Seas Entertainment ve hatiye girtin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê tîrmeha 2018an). "Seven Seas Adds Railgun, Kobayashi's Dragon Maid, Orphen Spinoff Manga; 3 Light Novel Series". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê tîrmeha 2018an.</ref> Çîrok dabeşî sê beşên serekî dibe: * '''Sala 1ê (Year 1):''' Di navbera salên 2015 û 2019an de bi 11 cildên serekî û 3 cildên kurt (.5) bi dawî bû.<ref>"Classroom of the Elite (Light Novel) Vol. 11.5". Seven Seas Entertainment. Roja gihandinê: 28ê nîsana 2022an.</ref> * '''Sala 2an (Year 2):''' Di sala 2020an de dest pê kir<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 2年生編』". youkosozitsuryoku-2nd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 27ê hezirana 2022an.</ref> û di îlona 2024an de bi cildê 12.5an gihîşt asteke nû.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ ２年生編１２．５". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 29ê îlona 2024an.</ref> * '''Sala 3an (Year 3):''' Di adara 2025an de bi fermî dest pê kiriye û çîrok tê de berdewam dike.<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 3年生編』". youkosozitsuryoku-3rd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 13ê adara 2025an.</ref> === Manga === Guncandina mangayê ya yekem ji aliyê Yuyu Ichino ve hatiye xêzkirin û di sala 2016an de dest pê kiriye.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ １". Media Factory (bi japonî). Roja gihandinê: 24ê îlona 2021an.</ref> Ji bilî vê, mangayeke spin-off a bi navê ''Classroom of the Elite: Horikita'' di navbera 2017-2018an de hat weşandin ku bala xwe dide ser karakterê Suzune Horikita.<ref>Hodgkins, Crystalyn (27ê gulana 2018an). "Classroom of the Elite Spinoff Manga Focusing on Suzune Ends". Anime News Network. Roja gihandinê: 4ê sibata 2023an.</ref> Di kanûna 2021an de, mangaya beşa duyem (Year 2) dest pê kir û di sala 2025an de derbasî qonaxa "2nd Stage" bûye.<ref>Tai, Anita (26ê kanûna pêşîn a 2024an). "1st Classroom of the Elite: Year 2 Manga Ends, Gets '2nd Stage' Sequel Manga With New Artist". Anime News Network. Roja gihandinê: 19ê îlona 2025an.</ref> === Anîme === Guncandina anîmeyê ji aliyê stûdyoya '''Lerche''' ve hat çêkirin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê gulana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e TV Anime Reveals Staff". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê gulana 2017an.</ref> Dansala çarem (Season 4) ku çîroka semestera yekem a "Year 2" dişopîne, di nîsana 2026an de dest pê kir.<ref>Hodgkins, Crystalyn (1ê îlona 2024an). "Classroom of the Elite Anime Gets 4th Season Covering 1st Semester of 2nd Year". Anime News Network. Roja gihandinê: 1ê îlona 2024an.</ref><ref>Cayanan, Joanna (23ê sibata 2026an). "Classroom of the Elite Season 4's 2nd Video Reveals Song Artists, 90-Minute April 1 Debut". Anime News Network. Roja gihandinê: 23ê sibata 2026an.</ref> Agahiyên dansalên anîmeyê di vê tabloyê de hatine nîşandan: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; max-width:850px; margin-top:10px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="width: 20%;" | Dansal ! style="width: 25%;" | Dîroka Destpêkê ! style="width: 25%;" | Dîroka Dawiyê ! style="width: 15%;" | Hejmara Beşan ! style="width: 15%;" | Çavkanî |- | '''Dansala 1ê''' || 12ê tîrmeha 2017an || Îlona 2017an || 12 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (12ê hezirana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e Anime Reveals Ending Theme Artist, July 12 Debut". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 2an''' || 4ê tîrmeha 2022an || Îlona 2022an || 13 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (30ê gulana 2022an). "Classroom of the Elite Anime's 2nd Season Premieres on July 4". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 3an''' || 3ê kanûna paşîn a 2024an || Adara 2024an || 13 || <ref>Loo, Egan (24ê nîsana 2023an). "Classroom of the Elite Anime's 3rd Season Slated for January 3". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 4an''' || 1ê nîsana 2026an || — || — || <ref>Tai, Anita (16ê mijdara 2025an). "Classroom of the Elite Season 4 Anime Unveils April Premiere, Trailer, Key Visual, Cast". Anime News Network.</ref> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://you-zitsu.com/ Malpera fermî ya romana sivik (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-2nd.com/ Malpera fermî ya Year 2 (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-3rd.com/ Malpera fermî ya Year 3 (bi japonî)] * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Rûpela Anime News Network] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Anîme]] [[Kategorî:Manga]] [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Xeyala xwendevanan]] c2edxh6mszs0fmy3r9zx8n74122zzvw 2034048 2034045 2026-05-30T15:57:29Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* */ 2034048 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî |sernavê_îtalîk=1 | sernav = Classroom of the Elite | sernavê_orjînal = ようこそ実力至上主義の教室へ<br><small>''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''</small> | wêne = | jêrebar = | cure = [[Romana sivik]], [[Anîme]], [[Manga]] | nivîskar = Shōgo Kinugasa | xêzkir = Shunsaku Tomose | weşanker = Media Factory (Kadokawa) | ziman = [[Zimanê japonî|Japonî]] | destpêk = 25ê gulana 2015an | rewş = Berdewam dike }} '''''Classroom of the Elite''''' (bi [[zimanê japonî]]: ようこそ実力至上主義の教室へ, rûmanî: ''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ』公式サイト". youkosozitsuryoku.com (bi japonî). Roja gihandinê: 10ê kanûna pêşîn a 2023an.</ref>; kurdî: ''Bi xêr hatî bo pola serdestiya jêhatîbûnê''), rêzeromaneke sivik a japonî ye ku ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê Shunsaku Tomose ve hatiye xêzkirin. Ev pirtûk piştre ji bo [[manga]] û rêzefîlmeke [[anîme]] ya televîzyonê ji aliyê stûdyoya Lerche ve hat guncandin.<ref>[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Anime News Network: Classroom of the Elite]</ref> Çîrok wekî ceribandineke piralî ya pênasekirina sîstemên civakî û şerên psîkolojîk tê nirxandin.<ref>Fobian, Peter (27ê tîrmeha 2017an). "Social Experiments and Psychological Thrills in Classroom of the Elite". Crunchyroll News. Roja gihandinê: 29ê hezirana 2019an.</ref> Çîrok li dibistaneke amadeyî ya taybet û elît derbas dibe ku xwendekar di bin sîstemeke pêşbaziyê ya pir tund û li ser bingeha jêhatîbûnê (meritocracy) de dijîn. == Mijar == Hikûmeta Japonyayê Dibistana Amadeyî ya Pêşkeftî ya Metropolîtana Tokyoyê (''Kōdo Ikusei Kōtō Gakkō'') ava kiriye, ku armanca wê perwerdekirina nifşên pêşerojê yên welêt e. Xwendekarên vê dibistanê xwedî azadiyeke mezin in; ew dikarin kincên ku dixwazin li xwe bikin, porê xwe wekî ku dixwazin çêbikin û pûanên (pereyên taybet) ku ji dibistanê digirin ji bo kirîna her tiştî bi kar bînin. Lêbelê, sîstema dibistanê tenê li gorî "hêz û jêhatîbûna rasteqîn" kar dike. Xwendekar li gorî serkeftina xwe di çar polan de (A, B, C, û D) têne dabeşkirin. Pola A pola herî elît û bilind e, pola D jî pola herî nizm e ku xwendekarên herî kêmserkeftî tê de cih digirin. Karakterê sereke, '''Kiyotaka Ayanokōji''', xwendekarekî pir hişmend û zîrek e, lê ji bo ku balê nekişîne ser xwe û jiyaneke aram bijî, bi zanebûn pûanên xwe yên ezmûnê di asta 50 de (nîvî) dihêle û dikeve Pola D. Li wir ew bi '''Suzune Horikita''' û '''Kei Karuizawa''' re rû bi rû tê û ji paş perdeyê ve dest bi tekoşîna li dijî polên din dike da ku bigihîjin asta Pola A. == Karakterên Sereke == === Pola D (Pola Serekî ya Çîrokê) === ; '''Kiyotaka Ayanokōji''' (綾小路 清隆) : Karakterê sereke yê rêzefîlmê ye. Ew xwendekarekî pir sar, bêhest û asayî xuya dike, lê di eslê xwe de xwediyê aqilekî genius û şiyanên fîzîkî yên bêhempa ye. Ji ber rabirdûya xwe ya di "Odeya Spî" (White Room) de, ew mirovan tenê wekî "hacet û amûr" (tools) dibîne, lê hêdî hêdî bi jiyana dibistanê re digone. ; '''Suzune Horikita''' (堀北 鈴音) : Xwendekareke serbilind, sar û zîrek e ku li kêleka Ayanokōji rûdine. Ew difikire ku bi şaşî ketiye Pola D û armanca wê ya yekem ew e ku polê bîne asta Pola A. Ew xwişka serokê meclîsa xwendekaran a berê Manabu Horikita ye. ; '''Kei Karuizawa''' (軽井沢 恵) : Di destpêkê de xwendekareke populer û seroka keçên Pola D ye. Ji ber rabirdûya xwe ya trawmatîk (hemberî zordariyê - bullying), ew hewceyî parastina kesekî xurt e. Piştî ku Ayanokōji sira wê fêm dike, ew dibe heval û alîkara wî ya herî dilsoz. ; '''Kikyō Kushida''' (櫛田 桔梗) : Xwendekareke pir populer, dilovan û dostane ye. Lêbelê, ev tenê maskeyek e; di rastiyê de rûyekî wê yê din ê pir tarî, kînwer û psîkopat heye. Ew kînê ji Horikita re digire û dixwaze wê ji dibistanê bide avêtin. === Serokên Polên Din === ; '''Arisu Sakayanagi''' (坂柳 有栖) : Seroka Pola A ye. Keçeke pir zîrek e ku ji ber nexweşiyekê bi bastonekî dimeşe. Ew rabirdûya Ayanokōji û Odeya Spî dizane; wî wekî "şahkarê çêkirî" û xwe jî wekî "geniusê xwezayî" bi nav dike. ; '''Honami Ichinose''' (一ノ瀬 帆波) : Seroka Pola B ye. Xwendekareke dilpak, dadperwer û pir xweşzewac e ku hez dike alîkariya her kesî bike. Lêbelê, ev dilpakiya wê carinan di sîstema fêlbaz a dibistanê de dibe sedema lawazbûna wê. ; '''Kakeru Ryūen''' (龍園 翔) : Serokê Pola C ye. Xwendarekî tundûtîj, fêlbaz û zalim e ku polê bi tirs û dîktatoriyê kontrol dike. Ji bo serkeftinê her rêyeke neqanûnî yan fêlbaziyê rewa dinefîşîne. === Karakterên Din ên Giring === ; '''Manabu Horikita''' (堀北 学) : Birayê mezin ê Suzune Horikita ye û serokê berê yê meclîsa xwendekaran e. Ew ji aliyê tevahiya dibistanê ve wekî xwendekarekî nimûneyî û rêzdar tê qebûlkirin. ; '''Sae Chabashira''' (茶柱 佐枝) : Mamosteya polê ya Pola D ye. Di destpêkê de wekî keseke sar û xemsar xuya dike, lê piştre potansiyela Ayanokōji fêm dike û wî neçar dike ku alîkariya polê bike da ku bilind bibin. == Sîstema Dibistanê û Odeya Spî == === Sîstema Pûanan (S-System) === Li vê dibistanê pûanên taybet (*Class Points* û *Private Points*) cihê pereyên rasteqîn digirin. Di destpêka salê de ji her xwendekarekî re 100.000 pûan tê dayîn, lê heke pol bêdisîplîn be yan di ezmûnan de bi ser nekeve, pûanên wan dakevin sifirê. Tevahiya dibistanê li ser ezmûnên taybet (*Special Exams*) ên li ser giraveke çolistan an di nav keştiyê de hatine amadekirin, tê ceribandin. === Odeya Spî (White Room) === "Odeya Spî" saziyeke perwerdehiyê ya nehênî û neqanûnî ye ku ji aliyê bavê Kiyotaka (Profesor Ayanokōji) veiya avakirin. Armanca vê saziyê perwerdekirina zarokan e ji temenê piçûk de di bin şert û mercên felsefî, matematîkî, hunerên şer û zanistî yên herî giran de, da ku "mirovên bêkêmasî" werin afirandin. Kiyotaka Ayanokōji, wekî yekane kesê ku ji "Arşîva Çaremîn" (Generation 4 - asta herî dijwar û dîn) bi serkeftî derketiye, wekî serkeftina herî mezin a vê projeyê tê dîtin. Ew ji vê odeyê reviyaye da ku jiyaneke asayî li dibistanê bijî. == Medya == === Romana Sivik (Light Novel) === Rêzeroman ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê imprinta MF Bunko J ya Media Factory ve tê weşandin.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 25ê îlona 2018an.</ref> Mafê weşana îngilîzî ji aliyê Seven Seas Entertainment ve hatiye girtin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê tîrmeha 2018an). "Seven Seas Adds Railgun, Kobayashi's Dragon Maid, Orphen Spinoff Manga; 3 Light Novel Series". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê tîrmeha 2018an.</ref> Çîrok dabeşî sê beşên serekî dibe: * '''Sala 1ê (Year 1):''' Di navbera salên 2015 û 2019an de bi 11 cildên serekî û 3 cildên kurt (.5) bi dawî bû.<ref>"Classroom of the Elite (Light Novel) Vol. 11.5". Seven Seas Entertainment. Roja gihandinê: 28ê nîsana 2022an.</ref> * '''Sala 2an (Year 2):''' Di sala 2020an de dest pê kir<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 2年生編』". youkosozitsuryoku-2nd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 27ê hezirana 2022an.</ref> û di îlona 2024an de bi cildê 12.5an gihîşt asteke nû.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ ２年生編１２．５". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 29ê îlona 2024an.</ref> * '''Sala 3an (Year 3):''' Di adara 2025an de bi fermî dest pê kiriye û çîrok tê de berdewam dike.<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 3年生編』". youkosozitsuryoku-3rd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 13ê adara 2025an.</ref> === Manga === Guncandina mangayê ya yekem ji aliyê Yuyu Ichino ve hatiye xêzkirin û di sala 2016an de dest pê kiriye.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ １". Media Factory (bi japonî). Roja gihandinê: 24ê îlona 2021an.</ref> Ji bilî vê, mangayeke spin-off a bi navê ''Classroom of the Elite: Horikita'' di navbera 2017-2018an de hat weşandin ku bala xwe dide ser karakterê Suzune Horikita.<ref>Hodgkins, Crystalyn (27ê gulana 2018an). "Classroom of the Elite Spinoff Manga Focusing on Suzune Ends". Anime News Network. Roja gihandinê: 4ê sibata 2023an.</ref> Di kanûna 2021an de, mangaya beşa duyem (Year 2) dest pê kir û di sala 2025an de derbasî qonaxa "2nd Stage" bûye.<ref>Tai, Anita (26ê kanûna pêşîn a 2024an). "1st Classroom of the Elite: Year 2 Manga Ends, Gets '2nd Stage' Sequel Manga With New Artist". Anime News Network. Roja gihandinê: 19ê îlona 2025an.</ref> === Anîme === Guncandina anîmeyê ji aliyê stûdyoya '''Lerche''' ve hat çêkirin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê gulana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e TV Anime Reveals Staff". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê gulana 2017an.</ref> Dansala çarem (Season 4) ku çîroka semestera yekem a "Year 2" dişopîne, di nîsana 2026an de dest pê kir.<ref>Hodgkins, Crystalyn (1ê îlona 2024an). "Classroom of the Elite Anime Gets 4th Season Covering 1st Semester of 2nd Year". Anime News Network. Roja gihandinê: 1ê îlona 2024an.</ref><ref>Cayanan, Joanna (23ê sibata 2026an). "Classroom of the Elite Season 4's 2nd Video Reveals Song Artists, 90-Minute April 1 Debut". Anime News Network. Roja gihandinê: 23ê sibata 2026an.</ref> Agahiyên dansalên anîmeyê di vê tabloyê de hatine nîşandan: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; max-width:850px; margin-top:10px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="width: 20%;" | Dansal ! style="width: 25%;" | Dîroka Destpêkê ! style="width: 25%;" | Dîroka Dawiyê ! style="width: 15%;" | Hejmara Beşan ! style="width: 15%;" | Çavkanî |- | '''Dansala 1ê''' || 12ê tîrmeha 2017an || Îlona 2017an || 12 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (12ê hezirana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e Anime Reveals Ending Theme Artist, July 12 Debut". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 2an''' || 4ê tîrmeha 2022an || Îlona 2022an || 13 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (30ê gulana 2022an). "Classroom of the Elite Anime's 2nd Season Premieres on July 4". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 3an''' || 3ê kanûna paşîn a 2024an || Adara 2024an || 13 || <ref>Loo, Egan (24ê nîsana 2023an). "Classroom of the Elite Anime's 3rd Season Slated for January 3". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 4an''' || 1ê nîsana 2026an || — || — || <ref>Tai, Anita (16ê mijdara 2025an). "Classroom of the Elite Season 4 Anime Unveils April Premiere, Trailer, Key Visual, Cast". Anime News Network.</ref> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://you-zitsu.com/ Malpera fermî ya romana sivik (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-2nd.com/ Malpera fermî ya Year 2 (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-3rd.com/ Malpera fermî ya Year 3 (bi japonî)] * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Rûpela Anime News Network] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Anîme]] [[Kategorî:Manga]] [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Xeyala xwendevanan]] 9l4bmdzutswo6ylacbr1xko0n8n8u0x 2034052 2034048 2026-05-30T15:59:41Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2034052 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî |sernavê_îtalîk=1 | sernav = Classroom of the Elite | sernavê_orjînal = ようこそ実力至上主義の教室へ<br><small>''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''</small> | wêne = | jêrebar = | cure = [[Romana Sivik|Romana sivik]], [[Anîme]], [[Manga]] | nivîskar = Shōgo Kinugasa | xêzkir = Shunsaku Tomose | weşanker = Media Factory (Kadokawa) | ziman = [[Zimanê japonî|Japonî]] | destpêk = 25ê gulana 2015an | rewş = Berdewam dike }} '''''Classroom of the Elite''''' (bi [[zimanê japonî]]: ようこそ実力至上主義の教室へ, rûmanî: ''Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e''<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ』公式サイト". youkosozitsuryoku.com (bi japonî). Roja gihandinê: 10ê kanûna pêşîn a 2023an.</ref>; kurdî: ''Bi xêr hatî bo pola serdestiya jêhatîbûnê''), rêzeromaneke sivik a japonî ye ku ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê Shunsaku Tomose ve hatiye xêzkirin. Ev pirtûk piştre ji bo [[manga]] û rêzefîlmeke [[anîme]] ya televîzyonê ji aliyê stûdyoya Lerche ve hat guncandin.<ref>[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Anime News Network: Classroom of the Elite]</ref> Çîrok wekî ceribandineke piralî ya pênasekirina sîstemên civakî û şerên psîkolojîk tê nirxandin.<ref>Fobian, Peter (27ê tîrmeha 2017an). "Social Experiments and Psychological Thrills in Classroom of the Elite". Crunchyroll News. Roja gihandinê: 29ê hezirana 2019an.</ref> Çîrok li dibistaneke amadeyî ya taybet û elît derbas dibe ku xwendekar di bin sîstemeke pêşbaziyê ya pir tund û li ser bingeha jêhatîbûnê (meritocracy) de dijîn. == Mijar == Hikûmeta Japonyayê Dibistana Amadeyî ya Pêşkeftî ya Metropolîtana Tokyoyê (''Kōdo Ikusei Kōtō Gakkō'') ava kiriye, ku armanca wê perwerdekirina nifşên pêşerojê yên welêt e. Xwendekarên vê dibistanê xwedî azadiyeke mezin in; ew dikarin kincên ku dixwazin li xwe bikin, porê xwe wekî ku dixwazin çêbikin û pûanên (pereyên taybet) ku ji dibistanê digirin ji bo kirîna her tiştî bi kar bînin. Lêbelê, sîstema dibistanê tenê li gorî "hêz û jêhatîbûna rasteqîn" kar dike. Xwendekar li gorî serkeftina xwe di çar polan de (A, B, C, û D) têne dabeşkirin. Pola A pola herî elît û bilind e, pola D jî pola herî nizm e ku xwendekarên herî kêmserkeftî tê de cih digirin. Karakterê sereke, '''Kiyotaka Ayanokōji''', xwendekarekî pir hişmend û zîrek e, lê ji bo ku balê nekişîne ser xwe û jiyaneke aram bijî, bi zanebûn pûanên xwe yên ezmûnê di asta 50 de (nîvî) dihêle û dikeve Pola D. Li wir ew bi '''Suzune Horikita''' û '''Kei Karuizawa''' re rû bi rû tê û ji paş perdeyê ve dest bi tekoşîna li dijî polên din dike da ku bigihîjin asta Pola A. == Karakterên Sereke == === Pola D (Pola Serekî ya Çîrokê) === ; '''Kiyotaka Ayanokōji''' (綾小路 清隆) : Karakterê sereke yê rêzefîlmê ye. Ew xwendekarekî pir sar, bêhest û asayî xuya dike, lê di eslê xwe de xwediyê aqilekî genius û şiyanên fîzîkî yên bêhempa ye. Ji ber rabirdûya xwe ya di "Odeya Spî" (White Room) de, ew mirovan tenê wekî "hacet û amûr" (tools) dibîne, lê hêdî hêdî bi jiyana dibistanê re digone. ; '''Suzune Horikita''' (堀北 鈴音) : Xwendekareke serbilind, sar û zîrek e ku li kêleka Ayanokōji rûdine. Ew difikire ku bi şaşî ketiye Pola D û armanca wê ya yekem ew e ku polê bîne asta Pola A. Ew xwişka serokê meclîsa xwendekaran a berê Manabu Horikita ye. ; '''Kei Karuizawa''' (軽井沢 恵) : Di destpêkê de xwendekareke populer û seroka keçên Pola D ye. Ji ber rabirdûya xwe ya trawmatîk (hemberî zordariyê - bullying), ew hewceyî parastina kesekî xurt e. Piştî ku Ayanokōji sira wê fêm dike, ew dibe heval û alîkara wî ya herî dilsoz. ; '''Kikyō Kushida''' (櫛田 桔梗) : Xwendekareke pir populer, dilovan û dostane ye. Lêbelê, ev tenê maskeyek e; di rastiyê de rûyekî wê yê din ê pir tarî, kînwer û psîkopat heye. Ew kînê ji Horikita re digire û dixwaze wê ji dibistanê bide avêtin. === Serokên Polên Din === ; '''Arisu Sakayanagi''' (坂柳 有栖) : Seroka Pola A ye. Keçeke pir zîrek e ku ji ber nexweşiyekê bi bastonekî dimeşe. Ew rabirdûya Ayanokōji û Odeya Spî dizane; wî wekî "şahkarê çêkirî" û xwe jî wekî "geniusê xwezayî" bi nav dike. ; '''Honami Ichinose''' (一ノ瀬 帆波) : Seroka Pola B ye. Xwendekareke dilpak, dadperwer û pir xweşzewac e ku hez dike alîkariya her kesî bike. Lêbelê, ev dilpakiya wê carinan di sîstema fêlbaz a dibistanê de dibe sedema lawazbûna wê. ; '''Kakeru Ryūen''' (龍園 翔) : Serokê Pola C ye. Xwendarekî tundûtîj, fêlbaz û zalim e ku polê bi tirs û dîktatoriyê kontrol dike. Ji bo serkeftinê her rêyeke neqanûnî yan fêlbaziyê rewa dinefîşîne. === Karakterên Din ên Giring === ; '''Manabu Horikita''' (堀北 学) : Birayê mezin ê Suzune Horikita ye û serokê berê yê meclîsa xwendekaran e. Ew ji aliyê tevahiya dibistanê ve wekî xwendekarekî nimûneyî û rêzdar tê qebûlkirin. ; '''Sae Chabashira''' (茶柱 佐枝) : Mamosteya polê ya Pola D ye. Di destpêkê de wekî keseke sar û xemsar xuya dike, lê piştre potansiyela Ayanokōji fêm dike û wî neçar dike ku alîkariya polê bike da ku bilind bibin. == Sîstema Dibistanê û Odeya Spî == === Sîstema Pûanan (S-System) === Li vê dibistanê pûanên taybet (*Class Points* û *Private Points*) cihê pereyên rasteqîn digirin. Di destpêka salê de ji her xwendekarekî re 100.000 pûan tê dayîn, lê heke pol bêdisîplîn be yan di ezmûnan de bi ser nekeve, pûanên wan dakevin sifirê. Tevahiya dibistanê li ser ezmûnên taybet (*Special Exams*) ên li ser giraveke çolistan an di nav keştiyê de hatine amadekirin, tê ceribandin. === Odeya Spî (White Room) === "Odeya Spî" saziyeke perwerdehiyê ya nehênî û neqanûnî ye ku ji aliyê bavê Kiyotaka (Profesor Ayanokōji) veiya avakirin. Armanca vê saziyê perwerdekirina zarokan e ji temenê piçûk de di bin şert û mercên felsefî, matematîkî, hunerên şer û zanistî yên herî giran de, da ku "mirovên bêkêmasî" werin afirandin. Kiyotaka Ayanokōji, wekî yekane kesê ku ji "Arşîva Çaremîn" (Generation 4 - asta herî dijwar û dîn) bi serkeftî derketiye, wekî serkeftina herî mezin a vê projeyê tê dîtin. Ew ji vê odeyê reviyaye da ku jiyaneke asayî li dibistanê bijî. == Medya == === Romana Sivik (Light Novel) === Rêzeroman ji aliyê Shōgo Kinugasa ve hatiye nivîsandin û ji aliyê imprinta MF Bunko J ya Media Factory ve tê weşandin.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 25ê îlona 2018an.</ref> Mafê weşana îngilîzî ji aliyê Seven Seas Entertainment ve hatiye girtin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê tîrmeha 2018an). "Seven Seas Adds Railgun, Kobayashi's Dragon Maid, Orphen Spinoff Manga; 3 Light Novel Series". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê tîrmeha 2018an.</ref> Çîrok dabeşî sê beşên serekî dibe: * '''Sala 1ê (Year 1):''' Di navbera salên 2015 û 2019an de bi 11 cildên serekî û 3 cildên kurt (.5) bi dawî bû.<ref>"Classroom of the Elite (Light Novel) Vol. 11.5". Seven Seas Entertainment. Roja gihandinê: 28ê nîsana 2022an.</ref> * '''Sala 2an (Year 2):''' Di sala 2020an de dest pê kir<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 2年生編』". youkosozitsuryoku-2nd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 27ê hezirana 2022an.</ref> û di îlona 2024an de bi cildê 12.5an gihîşt asteke nû.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ ２年生編１２．５". Media Factory (bi japonî). KADOKAWA Corporation. Roja gihandinê: 29ê îlona 2024an.</ref> * '''Sala 3an (Year 3):''' Di adara 2025an de bi fermî dest pê kiriye û çîrok tê de berdewam dike.<ref>"MF文庫J『ようこそ実力至上主義の教室へ 3年生編』". youkosozitsuryoku-3rd.com (bi japonî). Roja gihandinê: 13ê adara 2025an.</ref> === Manga === Guncandina mangayê ya yekem ji aliyê Yuyu Ichino ve hatiye xêzkirin û di sala 2016an de dest pê kiriye.<ref>"ようこそ実力至上主義の教室へ １". Media Factory (bi japonî). Roja gihandinê: 24ê îlona 2021an.</ref> Ji bilî vê, mangayeke spin-off a bi navê ''Classroom of the Elite: Horikita'' di navbera 2017-2018an de hat weşandin ku bala xwe dide ser karakterê Suzune Horikita.<ref>Hodgkins, Crystalyn (27ê gulana 2018an). "Classroom of the Elite Spinoff Manga Focusing on Suzune Ends". Anime News Network. Roja gihandinê: 4ê sibata 2023an.</ref> Di kanûna 2021an de, mangaya beşa duyem (Year 2) dest pê kir û di sala 2025an de derbasî qonaxa "2nd Stage" bûye.<ref>Tai, Anita (26ê kanûna pêşîn a 2024an). "1st Classroom of the Elite: Year 2 Manga Ends, Gets '2nd Stage' Sequel Manga With New Artist". Anime News Network. Roja gihandinê: 19ê îlona 2025an.</ref> === Anîme === Guncandina anîmeyê ji aliyê stûdyoya '''Lerche''' ve hat çêkirin.<ref>Hodgkins, Crystalyn (8ê gulana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e TV Anime Reveals Staff". Anime News Network. Roja gihandinê: 8ê gulana 2017an.</ref> Dansala çarem (Season 4) ku çîroka semestera yekem a "Year 2" dişopîne, di nîsana 2026an de dest pê kir.<ref>Hodgkins, Crystalyn (1ê îlona 2024an). "Classroom of the Elite Anime Gets 4th Season Covering 1st Semester of 2nd Year". Anime News Network. Roja gihandinê: 1ê îlona 2024an.</ref><ref>Cayanan, Joanna (23ê sibata 2026an). "Classroom of the Elite Season 4's 2nd Video Reveals Song Artists, 90-Minute April 1 Debut". Anime News Network. Roja gihandinê: 23ê sibata 2026an.</ref> Agahiyên dansalên anîmeyê di vê tabloyê de hatine nîşandan: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; max-width:850px; margin-top:10px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="width: 20%;" | Dansal ! style="width: 25%;" | Dîroka Destpêkê ! style="width: 25%;" | Dîroka Dawiyê ! style="width: 15%;" | Hejmara Beşan ! style="width: 15%;" | Çavkanî |- | '''Dansala 1ê''' || 12ê tîrmeha 2017an || Îlona 2017an || 12 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (12ê hezirana 2017an). "Yōkoso Jitsuryoku Shijō Shugi no Kyōshitsu e Anime Reveals Ending Theme Artist, July 12 Debut". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 2an''' || 4ê tîrmeha 2022an || Îlona 2022an || 13 || <ref>Hodgkins, Crystalyn (30ê gulana 2022an). "Classroom of the Elite Anime's 2nd Season Premieres on July 4". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 3an''' || 3ê kanûna paşîn a 2024an || Adara 2024an || 13 || <ref>Loo, Egan (24ê nîsana 2023an). "Classroom of the Elite Anime's 3rd Season Slated for January 3". Anime News Network.</ref> |- | '''Dansala 4an''' || 1ê nîsana 2026an || — || — || <ref>Tai, Anita (16ê mijdara 2025an). "Classroom of the Elite Season 4 Anime Unveils April Premiere, Trailer, Key Visual, Cast". Anime News Network.</ref> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://you-zitsu.com/ Malpera fermî ya romana sivik (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-2nd.com/ Malpera fermî ya Year 2 (bi japonî)] * [https://youkosozitsuryoku-3rd.com/ Malpera fermî ya Year 3 (bi japonî)] * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=19539 Rûpela Anime News Network] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Anîme]] [[Kategorî:Manga]] [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Xeyala xwendevanan]] eo3efwww3nbj21jud2fgdtvh3qhicg5 1 318915 2033926 2026-05-30T12:06:42Z Avestaboy 34898 /* Rastnivîs */ beşeke nû 2033926 wikitext text/x-wiki == Rastnivîs == Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] heke ez şaş nebim '''Teokrîtos''' bi kurdî rastnivîsîna derbasdar e . [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:06, 30 gulan 2026 (UTC) sdnc4hj80lgjqs3ry1o4kmgsuybi7pk 2033939 2033926 2026-05-30T12:17:59Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Gotûbêj:Theokritos]] weke [[Gotûbêj:Teokrîtos]] guhart 2033926 wikitext text/x-wiki == Rastnivîs == Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] heke ez şaş nebim '''Teokrîtos''' bi kurdî rastnivîsîna derbasdar e . [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:06, 30 gulan 2026 (UTC) sdnc4hj80lgjqs3ry1o4kmgsuybi7pk 2034311 2033939 2026-05-31T03:53:30Z Balyozbot 42414 Bot: {{[[Şablon:Serê gotûbêjê|Serê gotûbêjê]]}} lê hat zêdekirin 2034311 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} == Rastnivîs == Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] heke ez şaş nebim '''Teokrîtos''' bi kurdî rastnivîsîna derbasdar e . [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:06, 30 gulan 2026 (UTC) 8w5czz18m4p3r8bumivs4nk0mtjnqtz 0 318916 2033938 2026-05-30T12:17:59Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Theokritos]] weke [[Teokrîtos]] guhart 2033938 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Teokrîtos]] lj3icw4gqpg6xwuphoba48iycnul67p 1 318917 2033940 2026-05-30T12:17:59Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Gotûbêj:Theokritos]] weke [[Gotûbêj:Teokrîtos]] guhart 2033940 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Teokrîtos]] cjf118yqnygkonkar7qszb1ryimny9h 14 318918 2033949 2026-05-30T12:32:23Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1910s establishments in Wales]] hat çêkirin 2033949 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} k9w34ebspiolaytmq1bieg2sr28hxep 2033970 2033949 2026-05-30T12:54:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2033970 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Avabûnên 1910î li Keyaniya Yekbûyî]] h9odriqg7mvq62vf776w4rvhmyaoi39 14 318919 2033951 2026-05-30T12:32:27Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1912 establishments in the United Kingdom]] hat çêkirin 2033951 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} k9w34ebspiolaytmq1bieg2sr28hxep 14 318920 2033954 2026-05-30T12:32:40Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:Establishments in Bulgaria by year]] hat çêkirin 2033954 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Avabûn li gorî welat û salan]] [[Kategorî:Avabûnên li Bulgaristanê]] [[Kategorî:Avabûnên li Ewropayê li gorî salan]] [[Kategorî:Sal li Bulgaristanê]] larcfz09b5ndis71gkgvm1qwfpdfpml 2033997 2033954 2026-05-30T14:32:31Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2033997 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Avabûnên li Bulgaristanê]] [[Kategorî:Avabûnên li Ewropayê li gorî salan]] [[Kategorî:Avabûn li gorî welat û salan]] [[Kategorî:Sal li Bulgaristanê]] admc74evrcggqirmurfp1mwsystzvpy 0 318921 2033982 2026-05-30T14:07:19Z İĞRAÇ Mustafa 157549 Rûpel bi "{{Danasîna kurt|Cureyekî wêjeya popûler a japonî}} {{Beralîkirin|Ranobe}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノ..." hat çêkirin 2033982 wikitext text/x-wiki {{Danasîna kurt|Cureyekî wêjeya popûler a japonî}} {{Beralîkirin|Ranobe}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanên di temenê xortaniyê de yan jî kesên di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{cite book |title=Raitonoberu bungaku-ron |script-title=ja:ライトノベル文学論 |trans-title=Light Novel Criticism |author=Enomoto, Aki |date=October 2008 |publisher=NTT Shuppan |location=Japan |language=ja |isbn=978-4-7571-4199-5}}</ref><ref name="definition-2">{{Cite web |title=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |archive-date=17 July 2013 |publisher=Kadokawa Group Holdings, Inc. |year=2012 |page=11 |access-date=9 June 2013}}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{cite web |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |title=Light Reading |date=28 February 2007 |website=Web Japan |publisher=Japan Echo Inc. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |archive-date=13 May 2007 |access-date=4 May 2022}}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[Romana webê|romana webê]] li ser înternetê beige bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[Komediya romantîk|komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |title=What's A Light Novel? |last=Morrissy |first=Kim |date=19 October 2016 |website=Anime News Network |access-date=26 September 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |archive-date=19 October 2016}}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80'ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975'an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskarên [[Honaka zanistî|honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990'an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990'an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006'an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010'an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî girîng ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî vere çapkirin. == Binêre jî == * [[Visual novel]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] ome7pmgfw8t3wistfd8mzp0n925dsux 2033987 2033982 2026-05-30T14:10:40Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2033987 wikitext text/x-wiki {{Danasîna kurt|Cureyekî wêjeya popûler a japonî}} {{Beralîkirin|Ranobe}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanên di temenê xortaniyê de yan jî kesên di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{cite book |title=Raitonoberu bungaku-ron |script-title=ja:ライトノベル文学論 |trans-title=Light Novel Criticism |author=Enomoto, Aki |date=October 2008 |publisher=NTT Shuppan |location=Japan |language=ja |isbn=978-4-7571-4199-5}}</ref><ref name="definition-2">{{Cite web |title=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |archive-date=17 July 2013 |publisher=Kadokawa Group Holdings, Inc. |year=2012 |page=11 |access-date=9 June 2013}}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{cite web |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |title=Light Reading |date=28 February 2007 |website=Web Japan |publisher=Japan Echo Inc. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |archive-date=13 May 2007 |access-date=4 May 2022}}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[Romana webê|romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[Komediya romantîk|komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |title=What's A Light Novel? |last=Morrissy |first=Kim |date=19 October 2016 |website=Anime News Network |access-date=26 September 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |archive-date=19 October 2016}}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80'ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975'an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskarên [[Honaka zanistî|honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990'an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990'an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006'an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010'an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî girîng ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî vere çapkirin. == Binêre jî == * [[Visual novel]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] 3xrqwfvpn3205k7wqv6ngedwhayiwv0 2033990 2033987 2026-05-30T14:12:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Lînk paqij kir, Sernavên beşan rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir.) 2033990 wikitext text/x-wiki {{Danasîna kurt|Cureyekî wêjeya popûler a japonî}} {{Beralîkirin|Ranobe}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanên di temenê xortaniyê de yan jî kesên di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80'ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975'an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskarên [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990'an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990'an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006'an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010'an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî girîng ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî vere çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Visual novel]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] 5faslu3c7v27wlygw56ekxdbwcvk0q0 2033992 2033990 2026-05-30T14:12:43Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2033992 wikitext text/x-wiki {{Danasîna kurt|Cureyekî wêjeya popûler a japonî}} {{Beralîkirin|Ranobe}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanên di temenê xortaniyê de yan jî kesên di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80'ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975'an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskarên [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990'an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990'an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006'an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010'an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî girîng ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Visual novel]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] 0v21w31eu8bx3my5dgq2bbfitaa10lq 2033994 2033992 2026-05-30T14:19:57Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Binêre herwiha */ 2033994 wikitext text/x-wiki {{Danasîna kurt|Cureyekî wêjeya popûler a japonî}} {{Beralîkirin|Ranobe}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanên di temenê xortaniyê de yan jî kesên di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80'ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975'an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskarên [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990'an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990'an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006'an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010'an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî girîng ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] o1f7j35n9dm6oy0tyh4w9v84zmejvx0 2033996 2033994 2026-05-30T14:26:31Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2033996 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanên di temenê xortaniyê de yan jî kesên di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskarên [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] tdzp4ukxsh4xxp5qtsv11ew5p86ui13 2033998 2033996 2026-05-30T14:36:53Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2033998 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikşînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alikariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] 0kyfu4cnxfoq18ijlbqm5fcvmlfneha 2033999 2033998 2026-05-30T14:39:14Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2033999 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir daxwazkar e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikişînin û tenê aîdî yek grûba temenî nîn in.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alîkariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] dy5v7z5u4m092kjzcu01k6w820i7yro 2034001 2033999 2026-05-30T14:44:21Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2034001 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir lezgîn e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikişînin û tenê aîdî yek kom temenî nînin.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alîkariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya Japonê]] 370ytokuh5djv8ai49b9t1k8wfyv8xo 2034002 2034001 2026-05-30T14:46:37Z Avestaboy 34898 /* Çavkanî */ Kategorî 2034002 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir lezgîn e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikişînin û tenê aîdî yek kom temenî nînin.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alîkariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre herwiha == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya japonî]] p87fok3kc5u4h8kvr6lh7eknlxzcfwx 2034136 2034002 2026-05-30T18:09:52Z Penaber49 39672 2034136 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir lezgîn e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikişînin û tenê aîdî yek kom temenî nînin.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alîkariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre == * [[Romana dîtbarî]] * [[Manga]] * [[Anîme]] * [[Wêjeya mezinên ciwan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya japonî]] 6gar47vpz2cfy5vdehorn6fuidbh9wn 2034138 2034136 2026-05-30T18:10:39Z Penaber49 39672 /* Binêre */ Tenê gotarên heyî dikare li vê beşê were zêdekirin 2034138 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir lezgîn e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikişînin û tenê aîdî yek kom temenî nînin.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alîkariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre == * [[Manga]] * [[Anîme]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya japonî]] j12a86j02eal6b510s7kvddw9ckj0ez 2034494 2034138 2026-05-31T11:12:10Z Balyozbot 42414 Bot: +{{[[Şablon:Kontrola otorîteyê|Kontrola otorîteyê]]}} (bnr. [[Taybet:PermanentLink/1295521#Şablona_Kontrola_otorîteyê|gotûbêjê]]); paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034494 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pirtûk | nav = Romana sivik<br><small>ライトノベル (''Raito noberu'')</small> | wêne = Light Novel Bookstore in Macau.jpg | cure = [[Wêjeya mezinên ciwan]], [[Komediya romantîk]], [[Isekai]] | weşanxane = Labelên cihêreng (mînak: [[Kadokawa Corporation]]) }} '''Romana sivik''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ライトノベル, ''raito noberu'') cureyekî [[Roman (wêje)|romana]] wêjeya popûler a Japonê ye ku bi gelemperî wekî [[Wêjeya mezinên ciwan|wêjeya mezinên ciwan (young adult)]] tê dabeşandin û bi giranî ciwanan di temenê xortaniyê de yan jî kesan di salên bîstî de armanc dike.<ref name="definition-1">{{Jêder-kitêb |sernav=Raitonoberu bungaku-ron |skrîpta-sernav=ja:ライトノベル文学論 |tercimeya-sernav=Light Novel Criticism |nivîskar=Enomoto, Aki |tarîx=October 2008 |weşanger=NTT Shuppan |cih=Japan |ziman=ja |isbn=978-4-7571-4199-5 }}</ref><ref name="definition-2">{{Jêder-malper |sernav=Kadokawa: Annual Report 2012 |url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf |roja-arşîvê=17 tîrmeh 2013 |weşanger=Kadokawa Group Holdings, Inc. |sal=2012 |rûpel=11 |roja-gihiştinê=9 hezîran 2013 }}</ref> Têgîna "''Raito noberu''" peyveke ji cureya ''[[wasei-eigo]]'' (Îngilîziya çêkirî ya japonî) ye û kurteya wê ya herî naskirî '''ranobe''' (ラノベ) ye,<ref name="Web Japan">{{Jêder-malper |url=https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |sernav=Light Reading |tarîx=28 sibat 2007 |malper=Web Japan |weşanger=Japan Echo Inc. |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20070513071749/https://web-japan.org/trends/arts/art070228.html |roja-arşîvê=13 gulan 2007 |roja-gihiştinê=4 gulan 2022 }}</ref> yan jî di Îngilîzî de wekî '''LN''' tê kurtkirin. Romanên sivik bi gelemperî di formata ''[[bunkobon]]'' (pîvanên [[ISO 216|A6]], 10.5 x 14.8 cm) de tên çapkirin. Plana weşandina van romanan pir lezgîn e; cildên nû bi gelemperî di navbera 3 û 9 mehan de tên weşandin. Ev berhem pir caran ji bo manga û [[anîme]]yan tên guncandin (adaptasyon). Her çend piraniya wan rasterast wekî pirtûk werin çapkirin jî, hinek ji wan berê di kovarên antolojiyê de an jî wekî [[romana webê]] li ser înternetê beş bi beş (wekî rêzeroman) tên weşandin û paşê di formata pirtûkê de tên berhevxistin. == Taybetmendiyên vî cureyî == Her çend pênaseya fermî hinekî nerm be jî, taybetmendiya herî mezin a romanên sivik ew e ku çîrokên mezinên ciwan bi şêwaza xêzkirina mangayê (îllûstrasyon) re li hev tînin.<ref name="definition-1" /><ref name="definition-2" /> Di nav naveroka wan de hêmanên [[komediya romantîk]] û [[isekai]] pir zêde tên dîtin. Romanên sivik pir caran ji bo manga, anîme û fîlmên zindî (live-action) tên guncandin. Hinek ji van romanan di kovarên wêjeyî yên navdar ên wekî ''Faust'', ''Gekkan Dragon Magazine'', ''The Sneaker'' û ''Dengeki hp'' de cih digirin. Ev pîşesazî xwedî lezeke pir mezin a hilberînê ye; wekî mînak nivîskar [[Kazuma Kamachi]] du salan bê rawestan her meh romanek nivîsandiye, û rêjeya guherîna nivîskaran pir bilind e.<ref name="Anime News Network">{{Jêder-malper |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |sernav=What's A Light Novel? |paşnav=Morrissy |pêşnav=Kim |tarîx=19 çiriya pêşîn 2016 |malper=Anime News Network |roja-gihiştinê=26 îlon 2020 |rewşa-urlyê=zindî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161019185505/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2016-10-19/what-a-light-novel/.107843 |roja-arşîvê=19 çiriya pêşîn 2016 }}</ref> Ji ber vê yekê, weşanxane her sal pêşbaziyên mezin li dar dixin da ku talentên nû kifş bikin. Pêşbaziya ''Xelata Romanê ya Dengeki'' ya herî mezin e û her sal zêdetirî 6.500 serlêdanan werdigire. Şîrketên di bin sîwana [[Kadokawa Corporation]] de (wekî Kadokawa Sneaker Bunko û Dengeki Bunko) nêzîkî %70 heta %80ê bazara romanên sivik li Japonê di destê xwe de digirin. == Dîrok == Wêjeya popûler li Japonê xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend berê jî pirtûkên erzan ên mîna romanên sivik hebûn jî, avakirina ''Sonorama Bunko'' di sala 1975an de wekî destpêka sembolîk a vî cureyî tê qebûlkirin. Nivîskaran [[honaka zanistî]] û tirsê yên wekî Hideyuki Kikuchi an Baku Yumemakura kariyerên xwe di bin van weşanxaneyan de dest pê kirin. Kokeke din jî weşandina rêzefîlma ''[[Record of Lodoss War]]'' di kovara ''Comptiq'' de ye. Têgîna "light novel" bixwe di sala 1990an de ji aliyê Keita Kamikita ve hat afirandin, piştî ku wî dît ku ev pirtûk ji ber îllûstrasyonên xwe bala hezkiriyên anîme û mangayê dikişînin û tenê aîdî yek kom temenî nînin.<ref name="Anime News Network" /> Di salên 1990an de, rêzefîlma navdar ''[[Slayers]]'' derket pêş ku tê de hêmanên RPG-fantazî û komedî li hev hatibûn sêwirandin. Piştî serkeftina mezin a rêzefîlma ''[[Haruhi Suzumiya]]'' di sala 2006an de, bazara romanên sivik teqiya û hejmara xwendevanan gelek zêde bû. Ji salên 2010an û vir de, weşanxane zêdetir bala xwe didin ser nivîskarên ku li ser malperên amator (wekî [[Shōsetsuka ni Narō]]) [[Romana webê|romanên webê]] dinivîsin. Berhemên pir navdar ên wekî ''[[Sword Art Online]]'', ''[[That Time I Got Reincarnated as a Slime]]'', ''[[Overlord (rêzeroman)|Overlord]]'', ''[[Re:Zero]]'' û ''[[KonoSuba]]'' di destpêkê de wekî romanên webê yên belaş hatibûn nivîsandin, û paşê ji aliyê weşanxaneyan ve hatin çapkirin.<ref name="Anime News Network" /> Cureyê [[isekai]] (cîhaneke din) di van salan de bû cureyê herî serkeftî û populer. == Li dervayî Japonê == Romanên sivik li dervayî Japonê jî, bi taybetî li Taywan, Çîn, Koreya Başûr, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Ewropayê belav bûne. Li DYAyê, weşanxaneyên wekî [[Yen Press]] (beşa Kadokawa ya Amerîkayê) û [[Seven Seas Entertainment]] bi sedan romanên sivik wergerandine Îngilîzî. Serkeftina anîmeyên ku ji romanên sivik hatine guncandin (mînak ''Sword Art Online'') alîkariyeke mezin da ku ev cure bibe parçeyek ji çanda pop a cîhanî. == Romana webê == Yek ji binesaziyên herî giring ên romanên sivik ên modern romana webê ye. Ev berhem rasterast û bi gelemperî belaş li ser înternetê tên weşandin. Ev model fersendê dide nivîskarên nenas ku bêyî hewcedariya weşanxaneyeke mezin, berhemên xwe bînin pêşberî xwendevanan, bersivên xwendevanan bigirin û çîroka xwe pêş bixin berî ku pirtûk bi fermî were çapkirin. == Binêre == * [[Manga]] * [[Anîme]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Romanên sivik]] [[Kategorî:Terminolojiya anîme û mangayê]] [[Kategorî:Wêjeya japonî]] 47dmo511p29ib7fttao69dftkvf47qp 2 318922 2033983 2026-05-30T14:07:58Z Wikihez 39702 Rûpel bi "// <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'D..." hat çêkirin 2033983 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscan (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var langcodeInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'ku / en / tr', value: 'ku', classes: ['etiket-box'] }); var categoryInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Kategorî:Mînak (bê prefix jî dibe)', classes: ['etiket-box'] }); var depthInput = new OO.ui.NumberInputWidget({ min: 0, max: 20, step: 1, value: 0, classes: ['etiket-box'] }); var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'DescFromPetscan', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(langcodeInput, { label: 'Ziman (langcode)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(categoryInput, { label: 'Kategorî', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(depthInput, { label: 'Kûrahî (depth)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── // Strip known namespace prefixes for the given langcode before sending to PetScan function stripCategoryPrefix(raw, langcode) { var prefixes = { ku: 'Kategorî', en: 'Category', tr: 'Kategori' }; var prefix = prefixes[langcode] || prefixes.ku; var pattern = new RegExp('^' + prefix + ':', 'i'); return raw.trim().replace(pattern, '').trim(); } // Call PetScan and return a promise that resolves to an array of QIDs function fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth) { // PetScan JSON API: // https://petscan.wmcloud.org/?language=ku&project=wikipedia // &categories=CategoryName&depth=N&wikidata_item=any // &format=json&doit=1 var params = { language: langcode, project: 'wikipedia', categories: category, depth: depth, wikidata_item: 'any', // only items that have a Wikidata entry format: 'json', doit: '1' }; var url = 'https://petscan.wmcloud.org/?' + $.param(params); mw.notify('PetScan tê pirsîn: ' + url, { type: 'info' }); return $.ajax({ url: url, dataType: 'json', headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } }).then(function(data) { if (!data || !data['*'] || !data['*'][0] || !data['*'][0]['a'] || !data['*'][0]['a']['*']) { mw.notify('PetScan bersiv vala ye an format nenas e.', { type: 'error' }); return []; } var items = data['*'][0]['a']['*']; var qids = []; items.forEach(function(item) { // PetScan returns the Wikidata Q-number as item.q (without the "Q" prefix in older versions) // and as item.wikidata_item in newer responses — handle both var q = item.q || item.wikidata_item || null; if (q) { // normalise: some responses omit the "Q" prefix if (!/^Q/i.test(String(q))) { q = 'Q' + q; } qids.push(q.toUpperCase()); } }); // Deduplicate var seen = {}; qids = qids.filter(function(q) { if (seen[q]) return false; seen[q] = true; return true; }); mw.notify('PetScan ✓ → ' + qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'success' }); return qids; }).catch(function(err) { mw.notify('PetScan xelet: ' + (err.statusText || err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return []; }); } // Filter out QIDs that already have a Kurdish (ku) description, 50 per request function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var langcode = langcodeInput.getValue().trim().toLowerCase() || 'ku'; var rawCategory = categoryInput.getValue().trim(); var depth = parseInt(depthInput.getValue()) || 0; var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!['ku', 'en', 'tr'].includes(langcode)) { mw.notify('Langcode "' + langcode + '" nayê nas kirin. ku, en, an tr bikar bîne.', { type: 'error' }); return; } if (!rawCategory) { mw.notify('Kategorî vala ye!', { type: 'error' }); return; } if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var category = stripCategoryPrefix(rawCategory, langcode); var targetPage = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; mw.notify('Dest pê kir: ' + langcode + ':' + category + ' (kûrahî: ' + depth + ')', { type: 'info' }); fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth).then(function(qids) { if (!qids || qids.length === 0) { mw.notify('PetScan ji kategoriyê tu QID nedan.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, targetPage, category); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, targetPage, category); }); } }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle, category) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('\n'); var summaryText = '"' + description + '" — ' + category + ' ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscan.js|DescFromPetscan.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscan', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 420, height: 320, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> pflk1qritb120sg72e2vjiohlirh7jb 2033985 2033983 2026-05-30T14:09:12Z Wikihez 39702 2033985 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscanCat (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var langcodeInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'ku / en / tr', value: 'ku', classes: ['etiket-box'] }); var categoryInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Kategorî:Mînak (bê prefix jî dibe)', classes: ['etiket-box'] }); var depthInput = new OO.ui.NumberInputWidget({ min: 0, max: 20, step: 1, value: 0, classes: ['etiket-box'] }); var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'DescFromPetscanCat', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(langcodeInput, { label: 'Ziman (langcode)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(categoryInput, { label: 'Kategorî', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(depthInput, { label: 'Kûrahî (depth)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── // Strip known namespace prefixes for the given langcode before sending to PetScan function stripCategoryPrefix(raw, langcode) { var prefixes = { ku: 'Kategorî', en: 'Category', tr: 'Kategori' }; var prefix = prefixes[langcode] || prefixes.ku; var pattern = new RegExp('^' + prefix + ':', 'i'); return raw.trim().replace(pattern, '').trim(); } // Call PetScan and return a promise that resolves to an array of QIDs function fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth) { // PetScan JSON API: // https://petscan.wmcloud.org/?language=ku&project=wikipedia // &categories=CategoryName&depth=N&wikidata_item=any // &format=json&doit=1 var params = { language: langcode, project: 'wikipedia', categories: category, depth: depth, wikidata_item: 'any', // only items that have a Wikidata entry format: 'json', doit: '1' }; var url = 'https://petscan.wmcloud.org/?' + $.param(params); mw.notify('PetScan tê pirsîn: ' + url, { type: 'info' }); return $.ajax({ url: url, dataType: 'json', headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } }).then(function(data) { if (!data || !data['*'] || !data['*'][0] || !data['*'][0]['a'] || !data['*'][0]['a']['*']) { mw.notify('PetScan bersiv vala ye an format nenas e.', { type: 'error' }); return []; } var items = data['*'][0]['a']['*']; var qids = []; items.forEach(function(item) { // PetScan returns the Wikidata Q-number as item.q (without the "Q" prefix in older versions) // and as item.wikidata_item in newer responses — handle both var q = item.q || item.wikidata_item || null; if (q) { // normalise: some responses omit the "Q" prefix if (!/^Q/i.test(String(q))) { q = 'Q' + q; } qids.push(q.toUpperCase()); } }); // Deduplicate var seen = {}; qids = qids.filter(function(q) { if (seen[q]) return false; seen[q] = true; return true; }); mw.notify('PetScan ✓ → ' + qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'success' }); return qids; }).catch(function(err) { mw.notify('PetScan xelet: ' + (err.statusText || err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return []; }); } // Filter out QIDs that already have a Kurdish (ku) description, 50 per request function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var langcode = langcodeInput.getValue().trim().toLowerCase() || 'ku'; var rawCategory = categoryInput.getValue().trim(); var depth = parseInt(depthInput.getValue()) || 0; var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!['ku', 'en', 'tr'].includes(langcode)) { mw.notify('Langcode "' + langcode + '" nayê nas kirin. ku, en, an tr bikar bîne.', { type: 'error' }); return; } if (!rawCategory) { mw.notify('Kategorî vala ye!', { type: 'error' }); return; } if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var category = stripCategoryPrefix(rawCategory, langcode); var targetPage = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; mw.notify('Dest pê kir: ' + langcode + ':' + category + ' (kûrahî: ' + depth + ')', { type: 'info' }); fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth).then(function(qids) { if (!qids || qids.length === 0) { mw.notify('PetScan ji kategoriyê tu QID nedan.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, targetPage, category); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, targetPage, category); }); } }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle, category) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('\n'); var summaryText = '"' + description + '" — ' + category + ' ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscanCat', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 420, height: 320, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> b8v8cgmz8rthn2zhf21xvpe5uzszuxv 2033988 2033985 2026-05-30T14:11:15Z Wikihez 39702 2033988 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscanCat (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var langcodeInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'ku / en / tr', value: 'ku', classes: ['etiket-box'] }); var categoryInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Kategorî:Mînak (bê prefix jî dibe)', classes: ['etiket-box'] }); var depthInput = new OO.ui.NumberInputWidget({ min: 0, max: 20, step: 1, value: 0, classes: ['etiket-box'] }); var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'DescFromPetscanCat', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(langcodeInput, { label: 'Ziman (langcode)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(categoryInput, { label: 'Kategorî', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(depthInput, { label: 'Kûrahî (depth)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── // Strip known namespace prefixes for the given langcode before sending to PetScan function stripCategoryPrefix(raw, langcode) { var prefixes = { ku: 'Kategorî', en: 'Category', tr: 'Kategori' }; var prefix = prefixes[langcode] || prefixes.ku; var pattern = new RegExp('^' + prefix + ':', 'i'); return raw.trim().replace(pattern, '').trim(); } // Call PetScan and return a promise that resolves to an array of QIDs function fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth) { // PetScan JSON API: // https://petscan.wmcloud.org/?language=ku&project=wikipedia // &categories=CategoryName&depth=N&wikidata_item=any // &format=json&doit=1 var params = { language: langcode, project: 'wikipedia', categories: category, depth: depth, wikidata_item: 'any', // only items that have a Wikidata entry format: 'json', doit: '1' }; var url = 'https://petscan.wmcloud.org/?' + $.param(params); mw.notify('PetScan tê pirsîn: ' + url, { type: 'info' }); return $.ajax({ url: url, dataType: 'json', headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } }).then(function(data) { if (!data || !data['*'] || !data['*'][0] || !data['*'][0]['a'] || !data['*'][0]['a']['*']) { mw.notify('PetScan bersiv vala ye an format nenas e.', { type: 'error' }); return []; } var items = data['*'][0]['a']['*']; var qids = []; items.forEach(function(item) { // PetScan returns the Wikidata Q-number as item.q (without the "Q" prefix in older versions) // and as item.wikidata_item in newer responses — handle both var q = item.q || item.wikidata_item || null; if (q) { // normalise: some responses omit the "Q" prefix if (!/^Q/i.test(String(q))) { q = 'Q' + q; } qids.push(q.toUpperCase()); } }); // Deduplicate var seen = {}; qids = qids.filter(function(q) { if (seen[q]) return false; seen[q] = true; return true; }); mw.notify('PetScan ✓ → ' + qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'success' }); return qids; }).catch(function(err) { mw.notify('PetScan xelet: ' + (err.statusText || err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return []; }); } // Filter out QIDs that already have a Kurdish (ku) description, 50 per request function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var langcode = langcodeInput.getValue().trim().toLowerCase() || 'ku'; var rawCategory = categoryInput.getValue().trim(); var depth = parseInt(depthInput.getValue()) || 0; var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!['ku', 'en', 'tr'].includes(langcode)) { mw.notify('Langcode "' + langcode + '" nayê nas kirin. ku, en, an tr bikar bîne.', { type: 'error' }); return; } if (!rawCategory) { mw.notify('Kategorî vala ye!', { type: 'error' }); return; } if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var category = stripCategoryPrefix(rawCategory, langcode); var targetPage = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; mw.notify('Dest pê kir: ' + langcode + ':' + category + ' (kûrahî: ' + depth + ')', { type: 'info' }); fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth).then(function(qids) { if (!qids || qids.length === 0) { mw.notify('PetScan ji kategoriyê tu QID nedan.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, targetPage, category); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, targetPage, category); }); } }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle, category) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('||'); var summaryText = '"' + description + '" — ' + category + ' ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscanCat', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 420, height: 320, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> 8l3qc27syerspla6dl3tu2c1s16e1sg 2034003 2033988 2026-05-30T14:50:00Z Wikihez 39702 2034003 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscanCat (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var langcodeInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'ku / en / tr', value: 'ku', classes: ['etiket-box'] }); var categoryInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Kategorî:Mînak (bê prefix jî dibe)', classes: ['etiket-box'] }); var depthInput = new OO.ui.NumberInputWidget({ min: 0, max: 20, step: 1, value: 0, classes: ['etiket-box'] }); var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'DescFromPetscanCat', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(langcodeInput, { label: 'Ziman (langcode)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(categoryInput, { label: 'Kategorî', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(depthInput, { label: 'Kûrahî (depth)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── // Strip known namespace prefixes for the given langcode before sending to PetScan function stripCategoryPrefix(raw, langcode) { var prefixes = { ku: 'Kategorî', en: 'Category', tr: 'Kategori' }; var prefix = prefixes[langcode] || prefixes.ku; var pattern = new RegExp('^' + prefix + ':', 'i'); return raw.trim().replace(pattern, '').trim(); } // Call PetScan and return a promise that resolves to an array of QIDs function fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth) { // PetScan JSON API: // https://petscan.wmcloud.org/?language=ku&project=wikipedia // &categories=CategoryName&depth=N&wikidata_item=any // &format=json&doit=1 var params = { language: langcode, project: 'wikipedia', categories: category, depth: depth, wikidata_item: 'any', // only items that have a Wikidata entry ns: '0', // article namespace only show_redirects: 'no', // exclude redirects format: 'json', doit: '1' }; var url = 'https://petscan.wmcloud.org/?' + $.param(params); mw.notify('PetScan tê pirsîn: ' + url, { type: 'info' }); return $.ajax({ url: url, dataType: 'json', headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } }).then(function(data) { if (!data || !data['*'] || !data['*'][0] || !data['*'][0]['a'] || !data['*'][0]['a']['*']) { mw.notify('PetScan bersiv vala ye an format nenas e.', { type: 'error' }); return []; } var items = data['*'][0]['a']['*']; var qids = []; items.forEach(function(item) { // PetScan returns the Wikidata Q-number as item.q (without the "Q" prefix in older versions) // and as item.wikidata_item in newer responses — handle both var q = item.q || item.wikidata_item || null; if (q) { // normalise: some responses omit the "Q" prefix if (!/^Q/i.test(String(q))) { q = 'Q' + q; } qids.push(q.toUpperCase()); } }); // Deduplicate var seen = {}; qids = qids.filter(function(q) { if (seen[q]) return false; seen[q] = true; return true; }); mw.notify('PetScan ✓ → ' + qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'success' }); return qids; }).catch(function(err) { mw.notify('PetScan xelet: ' + (err.statusText || err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return []; }); } // Filter out QIDs that already have a Kurdish (ku) description, 50 per request function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var langcode = langcodeInput.getValue().trim().toLowerCase() || 'ku'; var rawCategory = categoryInput.getValue().trim(); var depth = parseInt(depthInput.getValue()) || 0; var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!['ku', 'en', 'tr'].includes(langcode)) { mw.notify('Langcode "' + langcode + '" nayê nas kirin. ku, en, an tr bikar bîne.', { type: 'error' }); return; } if (!rawCategory) { mw.notify('Kategorî vala ye!', { type: 'error' }); return; } if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var category = stripCategoryPrefix(rawCategory, langcode); var targetPage = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; mw.notify('Dest pê kir: ' + langcode + ':' + category + ' (kûrahî: ' + depth + ')', { type: 'info' }); fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth).then(function(qids) { if (!qids || qids.length === 0) { mw.notify('PetScan ji kategoriyê tu QID nedan.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, targetPage, category); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, targetPage, category); }); } }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle, category) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('||'); var summaryText = '"' + description + '" — ' + category + ' ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscanCat', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 420, height: 320, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> 2441qb1266xrkpes0rse1d991wa4709 2034010 2034003 2026-05-30T14:59:54Z Wikihez 39702 2034010 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscanCat (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var langcodeInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'ku / en / tr', value: 'ku', classes: ['etiket-box'] }); var categoryInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Kategorî:Mînak (bê prefix jî dibe)', classes: ['etiket-box'] }); var depthInput = new OO.ui.NumberInputWidget({ min: 0, max: 20, step: 1, value: 0, classes: ['etiket-box'] }); var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'DescFromPetscanCat', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(langcodeInput, { label: 'Ziman (langcode)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(categoryInput, { label: 'Kategorî', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(depthInput, { label: 'Kûrahî (depth)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── // Strip known namespace prefixes for the given langcode before sending to PetScan function stripCategoryPrefix(raw, langcode) { var prefixes = { ku: 'Kategorî', en: 'Category', tr: 'Kategori' }; var prefix = prefixes[langcode] || prefixes.ku; var pattern = new RegExp('^' + prefix + ':', 'i'); return raw.trim().replace(pattern, '').trim(); } // Call PetScan and return a promise that resolves to an array of QIDs function fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth) { // PetScan JSON API: // https://petscan.wmcloud.org/?language=ku&project=wikipedia // &categories=CategoryName&depth=N&wikidata_item=any // &format=json&doit=1 var params = { language: langcode, project: 'wikipedia', categories: category, depth: depth, 'ns[0]': '1', // article namespace only show_redirects: 'no', // exclude redirects show_soft_redirects: 'no', // exclude soft redirects show_disambiguation_pages: 'no', // exclude disambiguation pages wikidata_item: 'with', // only pages that have a Wikidata item namespace_conversion: 'keep', format: 'json', doit: '1' }; var url = 'https://petscan.wmcloud.org/?' + $.param(params); mw.notify('PetScan tê pirsîn: ' + url, { type: 'info' }); return $.ajax({ url: url, dataType: 'json', headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } }).then(function(data) { if (!data || !data['*'] || !data['*'][0] || !data['*'][0]['a'] || !data['*'][0]['a']['*']) { mw.notify('PetScan bersiv vala ye an format nenas e.', { type: 'error' }); return []; } var items = data['*'][0]['a']['*']; var qids = []; items.forEach(function(item) { // PetScan returns the Wikidata Q-number as item.q (without the "Q" prefix in older versions) // and as item.wikidata_item in newer responses — handle both var q = item.q || item.wikidata_item || null; if (q) { // normalise: some responses omit the "Q" prefix if (!/^Q/i.test(String(q))) { q = 'Q' + q; } qids.push(q.toUpperCase()); } }); // Deduplicate var seen = {}; qids = qids.filter(function(q) { if (seen[q]) return false; seen[q] = true; return true; }); mw.notify('PetScan ✓ → ' + qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'success' }); return qids; }).catch(function(err) { mw.notify('PetScan xelet: ' + (err.statusText || err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return []; }); } // Filter out QIDs that already have a Kurdish (ku) description, 50 per request function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var langcode = langcodeInput.getValue().trim().toLowerCase() || 'ku'; var rawCategory = categoryInput.getValue().trim(); var depth = parseInt(depthInput.getValue()) || 0; var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!['ku', 'en', 'tr'].includes(langcode)) { mw.notify('Langcode "' + langcode + '" nayê nas kirin. ku, en, an tr bikar bîne.', { type: 'error' }); return; } if (!rawCategory) { mw.notify('Kategorî vala ye!', { type: 'error' }); return; } if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var category = stripCategoryPrefix(rawCategory, langcode); var targetPage = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; mw.notify('Dest pê kir: ' + langcode + ':' + category + ' (kûrahî: ' + depth + ')', { type: 'info' }); fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth).then(function(qids) { if (!qids || qids.length === 0) { mw.notify('PetScan ji kategoriyê tu QID nedan.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, targetPage, category); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, targetPage, category); }); } }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle, category) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('||'); var summaryText = '"' + description + '" — ' + category + ' ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscanCat', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 420, height: 320, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> pfsw050q4f8jf381tq77261xs7343nj 2034059 2034010 2026-05-30T16:15:22Z Wikihez 39702 2034059 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); mw.loader.using('oojs-ui', 'mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi').done(function() { var USER_AGENT = 'DescFromPetscanCat (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js)'; var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } } }); // ── UI ─────────────────────────────────────────────────── var langcodeInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'ku / en / tr', value: 'ku', classes: ['etiket-box'] }); var categoryInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Kategorî:Mînak (bê prefix jî dibe)', classes: ['etiket-box'] }); var depthInput = new OO.ui.NumberInputWidget({ min: 0, max: 20, step: 1, value: 0, classes: ['etiket-box'] }); var descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget({ placeholder: 'Danasîna Wikidatayê (Description)', classes: ['etiket-box'] }); var overwriteCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget({ selected: false }); var fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'DescFromPetscanCat', id: 'new-wikidata-fieldset', classes: ['help'], items: [ new OO.ui.FieldLayout(langcodeInput, { label: 'Ziman (langcode)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(categoryInput, { label: 'Kategorî', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(depthInput, { label: 'Kûrahî (depth)', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(descriptionInput, { label: 'Danasîn', align: 'left' }), new OO.ui.FieldLayout(overwriteCheckbox, { label: 'Danasînên heyî jî binivîse (overwrite)', align: 'inline' }) ] }); var submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ['button'], flags: ['primary', 'progressive'] }); var cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ['button'], flags: ['destructive'] }); cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); }); fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); submitButton.on('click', function() { popUp.toggle(); submitForm(); }); // ── helpers ────────────────────────────────────────────── function stripCategoryPrefix(raw, langcode) { var prefixes = { ku: 'Kategorî', en: 'Category', tr: 'Kategori' }; var prefix = prefixes[langcode] || prefixes.ku; var pattern = new RegExp('^' + prefix + ':', 'i'); return raw.trim().replace(pattern, '').trim(); } function fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth) { var params = { language: langcode, project: 'wikipedia', categories: category, depth: depth, show_redirects: 'no', show_soft_redirects: 'no', show_disambiguation_pages: 'no', wikidata_item: 'with', namespace_conversion: 'keep', format: 'json', doit: '1' }; // ns[0]=1 must be appended manually because $.param() encodes // bracket keys incorrectly (ns%5B0%5D vs ns[0]) var url = 'https://petscan.wmcloud.org/?' + $.param(params) + '&ns%5B0%5D=1'; mw.notify('PetScan tê pirsîn: ' + url, { type: 'info' }); return $.ajax({ url: url, dataType: 'json', headers: { 'Api-User-Agent': USER_AGENT } }).then(function(data) { if (!data || !data['*'] || !data['*'][0] || !data['*'][0]['a'] || !data['*'][0]['a']['*']) { mw.notify('PetScan bersiv vala ye an format nenas e.', { type: 'error' }); return []; } var items = data['*'][0]['a']['*']; var qids = []; items.forEach(function(item) { var q = item.q || item.wikidata_item || null; if (q) { if (!/^Q/i.test(String(q))) { q = 'Q' + q; } qids.push(q.toUpperCase()); } }); var seen = {}; qids = qids.filter(function(q) { if (seen[q]) return false; seen[q] = true; return true; }); mw.notify('PetScan ✓ → ' + qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'success' }); return qids; }).catch(function(err) { mw.notify('PetScan xelet: ' + (err.statusText || err || 'nediyar'), { type: 'error' }); return []; }); } function filterQIDsWithoutKuDescription(qids) { var missing = []; var chunks = []; for (var i = 0; i < qids.length; i += 50) { chunks.push(qids.slice(i, i + 50)); } function processChunk(idx) { if (idx >= chunks.length) { return $.Deferred().resolve(missing).promise(); } var from = idx * 50 + 1; var to = Math.min((idx + 1) * 50, qids.length); var label = 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + '/' + chunks.length + ' → QID ' + from + '–' + to + ' ji ' + qids.length; mw.notify(label, { type: 'info' }); return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: chunks[idx].join('|'), props: 'descriptions', languages: 'ku', format: 'json' }).then(function(data) { if (!data || !data.entities) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' bersiv vala ye — hemû hatin girtin.', { type: 'warn' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); } var chunkMissing = []; var chunkHas = []; Object.keys(data.entities).forEach(function(id) { var entity = data.entities[id]; var hasKuDesc = entity.descriptions && entity.descriptions.ku && entity.descriptions.ku.value && entity.descriptions.ku.value.trim() !== ''; if (hasKuDesc) { chunkHas.push(id); } else { chunkMissing.push(id); missing.push(id); } }); mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' ✓ → ' + chunkMissing.length + ' bê danasîn, ' + chunkHas.length + ' jixwe heye | kumulatîf bê danasîn: ' + missing.length, { type: 'success' } ); return processChunk(idx + 1); }).catch(function(err) { mw.notify( 'Wikidata danasîn API #' + (idx + 1) + ' xelet: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' } ); chunks[idx].forEach(function(qid) { missing.push(qid); }); return processChunk(idx + 1); }); } return processChunk(0); } // ── main flow ──────────────────────────────────────────── function submitForm() { var langcode = langcodeInput.getValue().trim().toLowerCase() || 'ku'; var rawCategory = categoryInput.getValue().trim(); var depth = parseInt(depthInput.getValue()) || 0; var description = descriptionInput.getValue().trim(); var overwrite = overwriteCheckbox.isSelected(); if (!['ku', 'en', 'tr'].includes(langcode)) { mw.notify('Langcode "' + langcode + '" nayê nas kirin. ku, en, an tr bikar bîne.', { type: 'error' }); return; } if (!rawCategory) { mw.notify('Kategorî vala ye!', { type: 'error' }); return; } if (!description) { mw.notify('Danasîn vala ye!', { type: 'error' }); return; } var category = stripCategoryPrefix(rawCategory, langcode); var targetPage = 'Bikarhêner:Wikihez/Wikidata'; mw.notify('Dest pê kir: ' + langcode + ':' + category + ' (kûrahî: ' + depth + ')', { type: 'info' }); fetchPetscanQIDs(langcode, category, depth).then(function(qids) { if (!qids || qids.length === 0) { mw.notify('PetScan ji kategoriyê tu QID nedan.', { type: 'warn' }); return; } mw.notify(qids.length + ' QID hatin dîtin.', { type: 'info' }); if (overwrite) { mw.notify('Overwrite: hemû ' + qids.length + ' QID tên nivîsandin bê kontrolkirin.', { type: 'info' }); saveOutput(qids, description, targetPage, category); } else { mw.notify('Danasînên heyî tên kontrolkirin...', { type: 'info' }); filterQIDsWithoutKuDescription(qids).then(function(filteredQids) { if (!filteredQids || filteredQids.length === 0) { mw.notify( 'Hemû ' + qids.length + ' QID jixwe danasîna kurdî heye. Tu tişt nehat tomarkirin.', { type: 'warn' } ); return; } var skipped = qids.length - filteredQids.length; mw.notify( filteredQids.length + ' QID bê danasîn hatin dîtin' + (skipped > 0 ? ' (' + skipped + ' jixwe danasîn hebûn, hatin derxistin)' : '') + '.', { type: 'info' } ); saveOutput(filteredQids, description, targetPage, category); }); } }); } function copyToClipboard(text) { navigator.clipboard.writeText(text).then(function() { mw.notify('Naveroka lîsteyê hat kopîkirin ✓', { type: 'success' }); }).catch(function() { // Fallback for browsers that block navigator.clipboard var textarea = document.createElement('textarea'); textarea.value = text; textarea.style.position = 'fixed'; textarea.style.opacity = '0'; document.body.appendChild(textarea); textarea.focus(); textarea.select(); try { document.execCommand('copy'); mw.notify('Naveroka lîsteyê hat kopîkirin (fallback) ✓', { type: 'success' }); } catch (e) { mw.notify('Kopîkirin nehişt: ' + e, { type: 'warn' }); } document.body.removeChild(textarea); }); } function saveOutput(qids, description, pageTitle, category) { qids.sort(function(a, b) { return parseInt(a.slice(1)) - parseInt(b.slice(1)); }); var outputText = qids.map(function(qid) { return qid + '|Dku|"' + description + '"'; }).join('||'); var summaryText = '"' + description + '" — ' + category + ' ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]])'; mw.notify('ku.wiki tomarkirin API → ' + pageTitle, { type: 'info' }); var api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: pageTitle, text: outputText, summary: summaryText, nocreate: false }).then(function(response) { if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(qids.length + ' QID hatin tomarkirin: ' + pageTitle, { type: 'success' }); copyToClipboard(outputText); var url = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(pageTitle); window.open(url, '_blank'); } else { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de çêbû: ' + JSON.stringify(response), { type: 'error' }); } }).catch(function(err) { mw.notify('Xeletî di tomarkirinê de: ' + (err || 'nediyar'), { type: 'error' }); }); } // ── portlet & popup ────────────────────────────────────── var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'DescFromPetscanCat', 't-wikidata-qid', 'Wikidata QID lîsteyê çêbike'); var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: 'forwards', $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 420, height: 320, head: true, hideCloseButton: true }); $(node).on('click', function(e) { popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> b7fnma2n5920oqwvchig3926cq4uxry 0 318923 2033995 2026-05-30T14:25:39Z Wikihez 39702 [[ku:Romana Sivik]] - Beralîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/beralîbike.js|beralîbike.js]]) 2033995 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Romana Sivik]] enuirqr579qbaz7o8ksf0l1c7trrx0n 14 318924 2034006 2026-05-30T14:56:15Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034006 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034008 2034006 2026-05-30T14:58:03Z Avestaboy 34898 /* */ 2034008 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Mêrên japonî li gorî pîşeyan|Nivîskar]] [[Kategorî:Nivîskarên japonî|+Mêr]] [[Kategorî:Nivîskarên mêr li gorî neteweyan|Japonî]] dx6eypzqubsvxgf5ltq0t7odh58kczh 14 318925 2034009 2026-05-30T14:58:55Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034009 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034013 2034009 2026-05-30T15:00:54Z Avestaboy 34898 /* */ 2034013 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Japonî li gorî pîşeyan|+Mêr]] [[Kategorî:Mêrên japonî| Pîşe]] [[Kategorî:Mêr li gorî netewe û pîşeyan|japonî]] 7aa5a17s7bhs6lxlzbxh1iljnoei7w5 14 318926 2034014 2026-05-30T15:01:33Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034014 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034016 2034014 2026-05-30T15:03:09Z Avestaboy 34898 /* */ 2034016 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Mêr li gorî neteweyan| Japonî]] [[Kategorî:Japonî|+Mêr]] [[Kategorî:Kategoriyên sereke]] [[Kategorî:Mêrên asyayî|japonî]] sjs2ggofovas3j28xjpk6z4ny9lxc0w 14 318927 2034017 2026-05-30T15:04:51Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034017 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034019 2034017 2026-05-30T15:06:47Z Avestaboy 34898 /* */ 2034019 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Jinên japonî li gorî pîşeyan|Nivîskar]] [[Kategorî:Nivîskarên japonî|+Jin]] [[Kategorî:Nivîskarên jin li gorî neteweyan|japonî]] 42o484arxdkl8pwfv4mmk66y0sb7n18 14 318928 2034022 2026-05-30T15:07:51Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034022 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034023 2034022 2026-05-30T15:10:03Z Avestaboy 34898 /* */ 2034023 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Japonî li gorî pîşeyan|+Jin]] [[Kategorî:Jinên asyayî li gorî pîşeyan|japonî]] [[Kategorî:Jinên japonî| Pîşe]] [[Kategorî:Jin li gorî netewe û pîşeyan|japonî]] p2th132044903gx5n8hdxxxbu1g6poi 14 318929 2034025 2026-05-30T15:12:28Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034025 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034026 2034025 2026-05-30T15:13:59Z Avestaboy 34898 /* */ 2034026 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Helbestvanên japonî|+Jin]] [[Kategorî:Helbestvanên jin li gorî neteweyan|japonî]] [[Kategorî:Nivîskarên japonî yên jin|Helbestvan]] po2gh683wglohrx8fjzdl6gwsrfwloe 14 318930 2034028 2026-05-30T15:16:02Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034028 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034031 2034028 2026-05-30T15:17:49Z Avestaboy 34898 /* */ 2034031 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Helbestvanên japonî|+Mêr]] [[Kategorî:Helbestvanên mêr li gorî neteweyan|japonî]] [[Kategorî:Nivîskarên japonî yên mêr|Helbestvan]] rwhwdkn0533u6cdb5juo9e1sq8n5gqo 14 318931 2034036 2026-05-30T15:25:58Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034036 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034037 2034036 2026-05-30T15:27:42Z Avestaboy 34898 /* */ 2034037 wikitext text/x-wiki {{ewkên ewk |pîşe=Romannivîs |netewe=japonî |dewlet=japon |serkategorî=nivîskar}} 4r3en4wnurgzqndb8phlfwjs43f6o9t 14 318932 2034038 2026-05-30T15:28:59Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034038 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034039 2034038 2026-05-30T15:30:39Z Avestaboy 34898 /* */ 2034039 wikitext text/x-wiki {{standard-kat}} [[Kategorî:Nivîskarên japonî yên mêr|Romannivîs]] [[Kategorî:Romannivîsên japonî|+Mêr]] [[Kategorî:Romannivîsên mêr li gorî neteweyan|japonî]] 0tg8yb82bz6ui8xbo8euykkmfiuq5wu 14 318933 2034041 2026-05-30T15:33:07Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034041 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034042 2034041 2026-05-30T15:36:34Z Avestaboy 34898 /* */ 2034042 wikitext text/x-wiki {{standard-kat}} [[Kategorî:Nivîskarên japonî yên jin]] [[Kategorî:Romannivîsên japonî|+Jin]] [[Kategorî:Romannivîsên jin li gorî neteweyan|japonî]] ncedxpgt6rpp8bsmppbjvefvgcu63iq 0 318934 2034067 2026-05-30T16:33:56Z İĞRAÇ Mustafa 157549 Rûpel bi "{{Short description|Subset of artificial intelligence}} '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] b..." hat çêkirin 2034067 wikitext text/x-wiki {{Short description|Subset of artificial intelligence}} '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê延ı fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Cite journal|last=Samuel|first=Arthur|date=1959|title=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers|journal=IBM Journal of Research and Development|volume=3|issue=3|pages=210–229|doi=10.1147/rd.33.0210}}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava behavi (interaction) nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pivan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{cite book |author=Mitchell, T. |title=Machine Learning |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |page=2 |year=1997}}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Cite journal |last=Turing |first=Alan |date=October 1950 |title=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |journal=Mind |volume=59 |issue=236}}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Cite journal |last1=Silver |first1=David |last2=Huang |first2=Aja |last3=Maddison |first3=Christopher J. |title=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |journal=Nature |volume=529 |year=2016 |issue=7587 |pages=484–489 |doi=10.1038/nature16961}}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî জনের jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî... klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{citation|first= C. M. |last= Bishop |year=2006 |title=Pattern Recognition and Machine Learning |publisher=Springer |isbn=978-0-387-31073-2}}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{cite book |last1=Russell |first1=Stuart J. |last2=Norvig |first2=Peter |title=Artificial Intelligence: A Modern Approach |date=2010 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |edition=Third}}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) og Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê... herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî... biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, û pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Reflist}} [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê]] 9dv3yhsgjy7im8h5bt46tvf8gknoh1t 2034074 2034067 2026-05-30T16:45:14Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2034074 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê延ı fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Cite journal|last=Samuel|first=Arthur|date=1959|title=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers|journal=IBM Journal of Research and Development|volume=3|issue=3|pages=210–229|doi=10.1147/rd.33.0210}}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava behavi (interaction) nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pivan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{cite book |author=Mitchell, T. |title=Machine Learning |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |page=2 |year=1997}}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Cite journal |last=Turing |first=Alan |date=October 1950 |title=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |journal=Mind |volume=59 |issue=236}}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Cite journal |last1=Silver |first1=David |last2=Huang |first2=Aja |last3=Maddison |first3=Christopher J. |title=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |journal=Nature |volume=529 |year=2016 |issue=7587 |pages=484–489 |doi=10.1038/nature16961}}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî জনের jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî... klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{citation|first= C. M. |last= Bishop |year=2006 |title=Pattern Recognition and Machine Learning |publisher=Springer |isbn=978-0-387-31073-2}}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{cite book |last1=Russell |first1=Stuart J. |last2=Norvig |first2=Peter |title=Artificial Intelligence: A Modern Approach |date=2010 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |edition=Third}}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) og Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê... herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî... biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, û pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Reflist}} [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê]] kngxot7bb859k3im0o6d3zp0wuyial0 2034076 2034074 2026-05-30T16:47:05Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* */ 2034076 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Cite journal|last=Samuel|first=Arthur|date=1959|title=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers|journal=IBM Journal of Research and Development|volume=3|issue=3|pages=210–229|doi=10.1147/rd.33.0210}}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava behavi (interaction) nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pivan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{cite book |author=Mitchell, T. |title=Machine Learning |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |page=2 |year=1997}}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Cite journal |last=Turing |first=Alan |date=October 1950 |title=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |journal=Mind |volume=59 |issue=236}}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Cite journal |last1=Silver |first1=David |last2=Huang |first2=Aja |last3=Maddison |first3=Christopher J. |title=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |journal=Nature |volume=529 |year=2016 |issue=7587 |pages=484–489 |doi=10.1038/nature16961}}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî জনের jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî... klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{citation|first= C. M. |last= Bishop |year=2006 |title=Pattern Recognition and Machine Learning |publisher=Springer |isbn=978-0-387-31073-2}}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{cite book |last1=Russell |first1=Stuart J. |last2=Norvig |first2=Peter |title=Artificial Intelligence: A Modern Approach |date=2010 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |edition=Third}}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) og Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê... herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî... biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, û pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Reflist}} [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê]] qgmyhhxz2u6d7qq3emczq2gzf4qo8tt 2034081 2034076 2026-05-30T16:53:32Z İĞRAÇ Mustafa 157549 2034081 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Cite journal|last=Samuel|first=Arthur|date=1959|title=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers|journal=IBM Journal of Research and Development|volume=3|issue=3|pages=210–229|doi=10.1147/rd.33.0210}}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{cite book |author=Mitchell, T. |title=Machine Learning |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |page=2 |year=1997}}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Cite journal |last=Turing |first=Alan |date=October 1950 |title=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |journal=Mind |volume=59 |issue=236}}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Cite journal |last1=Silver |first1=David |last2=Huang |first2=Aja |last3=Maddison |first3=Christopher J. |title=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |journal=Nature |volume=529 |year=2016 |issue=7587 |pages=484–489 |doi=10.1038/nature16961}}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{citation|first= C. M. |last= Bishop |year=2006 |title=Pattern Recognition and Machine Learning |publisher=Springer |isbn=978-0-387-31073-2}}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in og paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{cite book |last1=Russell |first1=Stuart J. |last2=Norvig |first2=Peter |title=Artificial Intelligence: A Modern Approach |date=2010 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |edition=Third}}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Reflist}} [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê]] 8kenzr5epil814ojzjse1wmnil1mvdo 2034082 2034081 2026-05-30T16:55:20Z İĞRAÇ Mustafa 157549 /* Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) */ 2034082 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Cite journal|last=Samuel|first=Arthur|date=1959|title=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers|journal=IBM Journal of Research and Development|volume=3|issue=3|pages=210–229|doi=10.1147/rd.33.0210}}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{cite book |author=Mitchell, T. |title=Machine Learning |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |page=2 |year=1997}}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Cite journal |last=Turing |first=Alan |date=October 1950 |title=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |journal=Mind |volume=59 |issue=236}}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Cite journal |last1=Silver |first1=David |last2=Huang |first2=Aja |last3=Maddison |first3=Christopher J. |title=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |journal=Nature |volume=529 |year=2016 |issue=7587 |pages=484–489 |doi=10.1038/nature16961}}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{citation|first= C. M. |last= Bishop |year=2006 |title=Pattern Recognition and Machine Learning |publisher=Springer |isbn=978-0-387-31073-2}}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{cite book |last1=Russell |first1=Stuart J. |last2=Norvig |first2=Peter |title=Artificial Intelligence: A Modern Approach |date=2010 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |edition=Third}}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Reflist}} [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê]] 00h1ho2xcomsz11w2wsvetuig5gv72q 2034092 2034082 2026-05-30T17:12:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Binê standard kir.) 2034092 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] edpg4ayn55yonx7ir7jjp1i5dzl2lq6 2034126 2034092 2026-05-30T17:52:55Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034126 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sînordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] s697z1mdkf391ejexnjklqf3kz0eqm5 2034127 2034126 2026-05-30T17:56:23Z Penaber49 39672 2034127 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (Data mining) === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] oqzges84ut9gn4kzqteljp06e7n9ghr 2034128 2034127 2026-05-30T17:57:49Z Penaber49 39672 /* Danevedîn (Data mining) */ 2034128 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (''Data mining'') === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Îstatîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] 2h9qdufrrhf2kbi8n2oxio453q2d2x2 2034129 2034128 2026-05-30T17:58:03Z Penaber49 39672 /* Statîstîk */ 2034129 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekî hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derket holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê, di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û îstatîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekî qadeke serbixwe hat naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê, û bêtir nêzî teoriyên îstatîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (''Data mining'') === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Statîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] 9h4nw2gbouhv16nejtq1zgz0maanwbj 2034132 2034129 2026-05-30T18:04:39Z Penaber49 39672 2034132 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekê hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derketiye holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û statîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekê qadeke serbixwe hatiye naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê û zêdetir nêzî teoriyên statîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (''Data mining'') === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Statîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] pf1yarn2ekus694poeim2u31nzsnsxk 2034137 2034132 2026-05-30T18:10:20Z Avestaboy 34898 /* Çavkanî */ Gotar di Wîkîpediyayayên din de ne di kategoriya Jîriya çêkirî de ye. 2034137 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekê hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derketiye holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û statîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekê qadeke serbixwe hatiye naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê û zêdetir nêzî teoriyên statîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (''Data mining'') === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Statîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] 775mz4rzx2hsfzaex4627zz84prb8qg 2034139 2034137 2026-05-30T18:10:59Z Avestaboy 34898 Guhartoya [[Special:Diff/2034137|2034137]] yê [[Special:Contributions/Avestaboy|Avestaboy]] ([[User talk:Avestaboy|gotûbêj]]) şûnde kir 2034139 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekê hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derketiye holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û statîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekê qadeke serbixwe hatiye naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê û zêdetir nêzî teoriyên statîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (''Data mining'') === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Statîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] pf1yarn2ekus694poeim2u31nzsnsxk 2034493 2034139 2026-05-31T11:12:07Z Balyozbot 42414 Bot: +{{[[Şablon:Kontrola otorîteyê|Kontrola otorîteyê]]}} (bnr. [[Taybet:PermanentLink/1295521#Şablona_Kontrola_otorîteyê|gotûbêjê]]); paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034493 wikitext text/x-wiki '''Fêrbûna makîneyê''' (bi [[îngilîzî]]: ''Machine learning'' an jî ''ML''), jêreqadeke [[jîriya çêkirî]] ye ku bi pêşvebirin û lêkolîna algorîtmayên îstatîstîkî re mijûl dibe. Ev algorîtma dikarin ji [[daneyan]] fêr bibin û li ser daneyên nehatine dîtin gelemperîkirinê bikin, bi vî rengî bêyî ku bi eşkereyî ji hêla mirov ve werin bernamekirin, [[erk (komputer)|erkan]] bi cih bînin. Pêşkeftinên di qada [[fêrbûna kûr]] de rê li ber tora demarî vekir ku di performansê de ji gelek nêzîkatiyên berê yên fêrbûna makîneyê derbas bibe. Bingeha fêrbûna makîneyê ji rêbazên îstatîstîk û optimîzasyona matematîkî pêk tê. == Dîrok == Têgîna "fêrbûna makîneyê" di sala 1959an de ji hêla [[Arthur Samuel]], xebatkarekî [[IBM]] û pêşengekî qada lîstikên komputerê û jîriya çêkirî ve hat afirandin.<ref name="Samuel">{{Jêder-kovar |paşnav=Samuel |pêşnav=Arthur |tarîx=1959 |sernav=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |kovar=IBM Journal of Research and Development |cild=3 |hejmar=3 |rr=210–229 |doi=10.1147/rd.33.0210 }}</ref> Di wê serdemê de têgîna "komputerên xwe-fêrker" jî dihat bikaranîn. Bernameya herî pêşîn a fêrbûna makîneyê di salên 1950an de hat destnîşankirin, dema ku Samuel bernameyeke komputerê ya ku şansa serkeftinê di lîstika damayê de hesab dikir, îcad kir. Di sala 1949an de, psîkologê kanadayî [[Donald Hebb]] pirtûka ''The Organization of Behavior'' weşand, ku tê de tora demarî ya teorîk a ku bi têkiliyên hucreyên demarî ava dibe nîşan dide, destnîşan kir. Ev teorî bû bingeha şêwaza xebatê ya gelek algorîtmayên fêrbûna makîneyê. Lêkolînerên wekî [[Walter Pitts]] û [[Warren McCulloch]] jî modela matematîkî ya yekem a torên demarî pêşniyar kirin. Di salên 1960an de, makîneyeke fêrbûnê ya eksperîmental a bi navê "Cybertron" ji hêla pargîdaniya Raytheon ve hat pêşxistin da ku sînyalên sonar, elektrokardiyogram û şêwazên axaftinê analîz bike. Di sala 1997an de, [[Tom M. Mitchell]] pênaseyek fermî û matematîkî ji bo algorîtmayên vê qadê anî: "Tê gotin ku bernameyeke komputerê ji ezmûna ''E'' fêr dibe, heke performansa wê di erkên ''T'' de, ku bi pîvana ''P'' tê pîvan, bi ezmûna ''E'' re baştir bibe.".<ref name="Mitchell-1997">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Mitchell, T. |sernav=Machine Learning |weşanger=McGraw Hill |isbn=978-0-07-042807-2 |rûpel=2 |sal=1997 }}</ref> Ev pênase li ser pêşniyara [[Alan Turing]] a di gotara "Computing Machinery and Intelligence" de ava bûye, ku tê de pirsa "Gelo makîneyek dikare bifikire?" hatibû nîqaşkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Turing |pêşnav=Alan |tarîx=October 1950 |sernav=Computing Machinery and Intelligence |url=https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf |kovar=Mind |cild=59 |hejmar=236 }}</ref> Di salên dawî de pêşkeftinên mezin çêbûn; di sala 2014an de [[Ian Goodfellow]] torên dijberî yên hilberîner (GAN) destnîşan kirin.<ref>{{Cite conference |last1=Goodfellow |first1=Ian |last2=Pouget-Abadie |first2=Jean |last3=Mirza |first3=Mehdi |title=Generative adversarial nets |conference=Advances in Neural Information Processing Systems 27 (2014) |year=2014 |url=https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2014/file/f033ed80deb0234979a61f95710dbe25-Paper.pdf}}</ref> Di sala 2016an de, pergala [[AlphaGo]] bi karanîna teknîkên fêrbûna xurtkirinê karibû lîstikvanên herî baş ên cîhanê di lîstika Go de têk bibe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Silver |pêşnav1=David |paşnav2=Huang |pêşnav2=Aja |paşnav3=Maddison |pêşnav3=Christopher J. |sernav=Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search |kovar=Nature |cild=529 |sal=2016 |hejmar=7587 |rr=484–489 |doi=10.1038/nature16961 }}</ref> == Têkiliyên bi qadên din re == === Jîriya çêkirî === Fêrbûna makîneyê wekê hewldanek zanistî ji qada jîriya çêkirî (AI) derketiye holê. Di rojên pêşîn ên AI-yê de, lêkolîneran hewl didan pirsgirêkan bi rêbazên sembolîk û torên demarî (wek perceptron) çareser bikin. Lêbelê di salên 1980an de, pergalên pispor (expert systems) li ser AI-yê serdest bûn û statîstîk ji çavan ket. Di salên 1990an de, fêrbûna makîneyê wekê qadeke serbixwe hatiye naskirin û armanca xwe ji destxistina jîriya çêkirî ya giştî guhart ber bi çareserkirina pirsgirêkên pratîkî yên jiyanê û zêdetir nêzî teoriyên statîstîk û îhtîmalatê bû. === Danevedîn (''Data mining'') === Fêrbûna makîneyê û danevedîn pir caran heman rêbazan bi kar tînin û li hev diqewimin. Cudahiya sereke ev e: fêrbûna makîneyê balê dikşîne ser pêşbîniyên li ser bingehê taybetmendiyên naskirî yên ku ji daneyên perwerdehiyê hatine fêrbûn. Di berevajiya wê de, danevedîn balê dikşîne ser vedîtina taybetmendiyên nenas û veşartî yên di nav daneyan de. === Statîstîk === Her du qad ji aliyê rêbazan ve nêzîkî hev in lê armancên wan cuda ne: îstatîstîk ji nimuneyekê encamên giştî (inference) derdixe, lê fêrbûna makîneyê li şêwazên pêşbîniyê yên gelemperîker digere. Analîzên îstatîstîkî yên klasîk hewceyê hilbijartina modelek a priori dikin, lê fêrbûna makîneyê li ser modelek pêş-avakirî ava nabe; daney bixwe modelê şitil dide. == Teoriya gelemperîkirinê (Generalisation) == Armanca bingehîn a pergaleke fêrbûnê ev e ku ji ezmûna xwe gelemperîkirinê (generalise) bike.<ref name="bishop2006">{{Jêder |pêşnav=C. M. |paşnav=Bishop |sal=2006 |sernav=Pattern Recognition and Machine Learning |weşanger=Springer |isbn=978-0-387-31073-2 }}</ref> Gelemperîkirin, şiyana makîneyê ye ku piştî dîtina daneyên perwerdehiyê, li ser daneyên nû û nehatine dîtin bi baldarî û rastî bixebite. Ji ber ku daneyên perwerdehiyê sînordar in û paşeroj nediyar e, teoriya fêrbûnê bi gelemperî garantiyên mutlak nade, lê sînorên îhtîmalî destnîşan dike. Heke modela ku hatî hilbijartin ji fonksiyona bingehîn a daneyê kêmtir tevlihev be, pirsgirêka "kêm-hevgirtinê" (underfitting) çêdibe. Lê heke model pir tevlihev be, ew fêrbûna zêde an jî "lihevhatina zêde" (overfitting) dike, ku ev dibe sedem ku performansa gelemperîkirinê ya li ser daneyên nû pir qels bibe. == Nêzîkatî û algorîtma == Nêzîkatiyên fêrbûna makîneyê li gorî şêwaza feedback an sînyala ku digirin, dibin sê beşên sereke: * '''Fêrbûna bi çavdêrî''' (''Supervised learning''): Algorîtmayên vê qadê modelek matematîkî ji daneyên ku ketan (input) û encamên xwestî (output/label) di nav xwe de dihewînin, ava dikin.<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Russell |pêşnav1=Stuart J. |paşnav2=Norvig |pêşnav2=Peter |sernav=Artificial Intelligence: A Modern Approach |tarîx=2010 |weşanger=Prentice Hall |isbn=978-0-13-604259-4 |çap=Third }}</ref> Daneyên perwerdehiyê wekî matrîsekê têne nîşandan. Du celebên wê yên sereke hene: Dabeşkirin (classification - dema encam sînordar be, wek tespîtkirina spam) û Regresyon (regression - dema encam nirxekî jimareyî ya berdewam be, wek pêşbîniya germahiyê). * '''Fêrbûna bêçavdêrî''' (''Unsupervised learning''): Di vê nêzîkatiyê de tu etîket an zanyariyên encamê nadin algorîtmayê. Ew bi serê xwe di nav daneyan de li şêwaz û avahiyên wekhev digere. Sepanên wê yên herî girîng analîza komkirinê (clustering), kêmkirina pîvanê (dimensionality reduction - wekî PCA) û texmînkirina dusedomiyê (density estimation) ne. * '''Fêrbûna nîv-çavdêrî''' (''Semi-supervised learning''): Di navbera her du nêzîkatiyên jorîn de ye. Hinek ji daneyan xwedî etîket in, lê beşek mezin bê etîket in. Ev rêbaz dema ku etîketkirina daneyan biha an zehmet be tê bikaranîn. * '''Fêrbûna xurtkirinê''' (''Reinforcement learning''): Agentekî sîstema nivîsbariyê di hawirdorek dînamîk de çalakiyan dike da ku xelata herî zêde (cumulative reward) qezenc bike. Di vê rêbazê de jîngeh bi gelemperî wekî Pêvajoya Biryara Markov (MDP) tê nîşandan. Ev rêbaz di wesayîtên otonom û lîstikên li dijî mirovan de tê bikaranîn.<ref name="bishop2006"/> == Modelên sereke == === Torên demarî yên çêkirî (ANN) === Torên demarî yên çêkirî (Artificial Neural Networks) pergalên hûjmarî ne ku bi awayekî ne rasterast ji torên demarî yên biyolojîk ên mêjiyê ajalan hatine îlhamgirtin. ANN ji yekeyên girêdayî hev ku jê re "demarên çêkirî" (artificial neurons) tê gotin pêk tê. Her girêdanek (synapse) dikare sînyalê bigihîne demarekî din. Fêrbûna kûr (Deep Learning) ji gelek tebeqeyên veşartî (hidden layers) yên di nav tora demarî de pêk tê. === Darên biryarê (Decision trees) === Ev model darên biryarê wekî modelek pêşbîniyê bi kar tîne da ku ji çavdêriyên li ser tiştekî (di çanaxan de) bigihîje encamên li ser nirxa armancê (di pelan de). Pel etîketên polan nîşan didin û çanax jî taybetmendiyên ku ber bi wan etîketan ve diçin nîşan didin. === Regresyona daristana rasthatinî (Random forest regression) === Ev rêbaz rêbaza fêrbûna komî (ensemble learning) ye ku gelek darên biryarê ava dike û navgîniya pêşbîniyên wan hildide da ku rastbûnê baştir bike û rê li ber overfittingê bigire. === Makîneyên vektora piştgiriyê === Makîneyên vektora piştgiriyê (MVP) komek rêbazên fêrbûna bi çavdêrî ne ku ji bo dabeşkirin û regresyonê têne bikaranîn. MVP daneyan bi sînorên lîner an ne-lîner (bi karanîna kernel trick) dabeşî qadan dike. == Sinordarî û kêmasî == Her çend fêrbûna makîneyê di gelek qadan de şoreş pêk anîbe jî, sîsteman carinan bi ser nakevin. Sedemên vê yekê kêmasiya daneyan, nepeniya daneyan, algorîtmayên xelet, gü pirsgirêka "qutiya reş" (black box) e. Qutiya reş tê wê wateyê ku pêvajoya hilberandina encamê ya algorîtmayê ew qas nezelal e ku tespîtkirina şêwaza ku makîneyê derxistiye ji hêla kodkeran bixwe ve jî nayê fêmkirin. Ev rewş di qadên wekî tenduristiyê de rîskên mezin çêdike. Sîstema fêrbûnê carinan dikare "dersa xelet" fêr bibe. Wek mînak, dabeşkerekî wêneyan ku tenê li ser hespên qehweyî û pisîkên reş hatî perwerdekirin, dibe ku bigihîje wê encamê ku hemû deqên qehweyî hesp in. Modelên fêrbûna makîneyê her weha dikarin di bin bandora "adversarial machine learning" de werin xapandin. == Binêre == * [[Jîriya çêkirî]] * [[Fêrbûna kûr]] * [[Zanistên komputerê]] * [[Tora demarî ya çêkirî]] * [[Danevedîn]] * [[Îstatîstîk]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fêrbûna makîneyê| ]] [[Kategorî:Hînbûn]] [[Kategorî:Jîriya çêkirî]] [[Kategorî:Sîbernetîk]] nhpigyufqj5c44qbcgw3cgf8f8xo266 0 318935 2034268 2026-05-30T22:18:31Z Wikihez 39702 [[ku:Deysemê kurê Ibrahîmê Kurdî]] - Beralîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/beralîbike.js|beralîbike.js]]) 2034268 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Deysemê kurê Ibrahîmê Kurdî]] ph4cgzjyfycdte5vnmz5zupvymutln7 0 318936 2034280 2026-05-30T23:07:24Z VikiAzad 99135 VikiAzadî/ê navê [[Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912]] weke [[Şerê Îtalyan û Tirk]] guhart 2034280 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Şerê Îtalyan û Tirk]] 71bas0ojhkax39q7yqf7d91ljonrybc 1 318937 2034282 2026-05-30T23:07:25Z VikiAzad 99135 VikiAzadî/ê navê [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912]] weke [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirk]] guhart 2034282 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirk]] 9x92i5f93v4gqxucjzwskg0afctvl59 0 318938 2034403 2026-05-31T09:48:02Z Wikihez 39702 [[:en:DE]] hat kopîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js|kopî-enwiki.js]]) 2034403 wikitext text/x-wiki {{Wiktionary|de|-de|d.e.|de-|dé}} {{hatnote|On Wikipedia, DE may refer to [[Wikipedia:Disruptive editing]] or [[Wikipedia:WikiProject Germany]].}}'''DE''', '''de''', or '''dE''' may refer to: <!--Do not add entries that are not commonly known by these letters.--> {{TOC right}} ==Human names== * [[De (surname)]], a Bengali family name * [[Dé (footballer, born 1940)|Dé (footballer, 1940–1992)]], Ademar José Ribeiro, Brazilian football left-back * [[Dé (footballer, born 1998)]], Cledson Carvalho da Silva, Brazilian football forward * de, a [[nobiliary particle]] ==Language and linguistics== * [[De (Cyrillic)]] ({{script|Cyrl|Д, д}}), a letter in the Cyrillic script * [[German language]] (ISO 639-1 alpha-2 code) * [[De (kana)]] ({{lang|ja|で, デ}}), a Japanese hiragana/katakana * [[De (interjection)|''de'' (interjection)]], Albanian interjection * de-, an English [[prefix]] denoting reversal, undoing, removing; intensifying; or from, off * [[Downward entailing]], in linguistic semantics, a property of a modifier that reduces the number or degree an expression ==Media and business== * [[Condor (airline)]] (IATA code), a German airline * [[Daily Express]], a British tabloid newspaper * [[Digital Extremes]], a Canadian-operated computer and video game development studio * [[Douwe Egberts]], a coffee brand * [[John Deere]] (NYSE stock ticker symbol), an American machinery manufacturer ==Military== * [[Defence Estates]], an agency of the UK Ministry of Defence * [[Desert Eagle]], a large-caliber semi-automatic pistol manufactured by Magnum Research * [[Destroyer escort]] (US Navy hull classification symbol) ==Places== * [[Dé, Mali]], a commune and town in Mali * [[De River]], Mizoram, India * DE, abbreviation for the U.S. State of [[Delaware]], used by the United States Postal Service and others * [[DE postcode area]], for Derby and surrounding areas of England * [[Germany]] (ISO 3166-1 alpha-2 country code) ** [[.de]], the ccTLD for Germany ==Science, technology, and mathematics== * [[Design engineer]], engineer whose specialty is design * [[Desktop environment]], a graphical user interface commonly based on a desktop metaphor * [[Dextrose equivalent]], the relative sweetness of sugars * [[Diatomaceous earth]], a naturally occurring, soft, siliceous sedimentary rock mineral * [[Differential equation]], an equation which derivatives of a function appear as variables * [[Differential evolution]], a method of mathematical optimization * [[Doctor of Engineering]], a degree equivalent to a Ph.D. in engineering * [[Dwarf elliptical galaxy]] (dE), in astronomy * [[Dynamics Explorer]], a NASA satellite mission * [[Haplogroup DE (Y-DNA)]], a human Y-chromosome DNA haplogroup in genetics * [[ΔE (color space)]] (dE), a mathematical measurement of the distance between two points in a Lab color space ==Other uses== * [[De (Chinese)|''De'' (Chinese)]], a concept of integrity in Daoism and virtue in Confucianism * [[Defensive end]], a position in American and Canadian football * [[Distance education]], studying through a correspondence course * ''De'', a scale degree in [[tonic sol-fa]] (sharpened form of ''doh'') * Maluku ([[Vehicle registration plates of Indonesia|vehicle registration]] prefix DE) ==See also== * [[Department of Education]], a common government department {{Disambiguation|geo}} p5ri7tl2u1pizqm9b1o8kgd7hmn16z2 2034404 2034403 2026-05-31T09:49:04Z Wikihez 39702 Requesting speedy deletion (Xelet). ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 2034404 wikitext text/x-wiki {{Jêbirin|1=Xelet}} {{Wiktionary|de|-de|d.e.|de-|dé}} {{hatnote|On Wikipedia, DE may refer to [[Wikipedia:Disruptive editing]] or [[Wikipedia:WikiProject Germany]].}}'''DE''', '''de''', or '''dE''' may refer to: <!--Do not add entries that are not commonly known by these letters.--> {{TOC right}} ==Human names== * [[De (surname)]], a Bengali family name * [[Dé (footballer, born 1940)|Dé (footballer, 1940–1992)]], Ademar José Ribeiro, Brazilian football left-back * [[Dé (footballer, born 1998)]], Cledson Carvalho da Silva, Brazilian football forward * de, a [[nobiliary particle]] ==Language and linguistics== * [[De (Cyrillic)]] ({{script|Cyrl|Д, д}}), a letter in the Cyrillic script * [[German language]] (ISO 639-1 alpha-2 code) * [[De (kana)]] ({{lang|ja|で, デ}}), a Japanese hiragana/katakana * [[De (interjection)|''de'' (interjection)]], Albanian interjection * de-, an English [[prefix]] denoting reversal, undoing, removing; intensifying; or from, off * [[Downward entailing]], in linguistic semantics, a property of a modifier that reduces the number or degree an expression ==Media and business== * [[Condor (airline)]] (IATA code), a German airline * [[Daily Express]], a British tabloid newspaper * [[Digital Extremes]], a Canadian-operated computer and video game development studio * [[Douwe Egberts]], a coffee brand * [[John Deere]] (NYSE stock ticker symbol), an American machinery manufacturer ==Military== * [[Defence Estates]], an agency of the UK Ministry of Defence * [[Desert Eagle]], a large-caliber semi-automatic pistol manufactured by Magnum Research * [[Destroyer escort]] (US Navy hull classification symbol) ==Places== * [[Dé, Mali]], a commune and town in Mali * [[De River]], Mizoram, India * DE, abbreviation for the U.S. State of [[Delaware]], used by the United States Postal Service and others * [[DE postcode area]], for Derby and surrounding areas of England * [[Germany]] (ISO 3166-1 alpha-2 country code) ** [[.de]], the ccTLD for Germany ==Science, technology, and mathematics== * [[Design engineer]], engineer whose specialty is design * [[Desktop environment]], a graphical user interface commonly based on a desktop metaphor * [[Dextrose equivalent]], the relative sweetness of sugars * [[Diatomaceous earth]], a naturally occurring, soft, siliceous sedimentary rock mineral * [[Differential equation]], an equation which derivatives of a function appear as variables * [[Differential evolution]], a method of mathematical optimization * [[Doctor of Engineering]], a degree equivalent to a Ph.D. in engineering * [[Dwarf elliptical galaxy]] (dE), in astronomy * [[Dynamics Explorer]], a NASA satellite mission * [[Haplogroup DE (Y-DNA)]], a human Y-chromosome DNA haplogroup in genetics * [[ΔE (color space)]] (dE), a mathematical measurement of the distance between two points in a Lab color space ==Other uses== * [[De (Chinese)|''De'' (Chinese)]], a concept of integrity in Daoism and virtue in Confucianism * [[Defensive end]], a position in American and Canadian football * [[Distance education]], studying through a correspondence course * ''De'', a scale degree in [[tonic sol-fa]] (sharpened form of ''doh'') * Maluku ([[Vehicle registration plates of Indonesia|vehicle registration]] prefix DE) ==See also== * [[Department of Education]], a common government department {{Disambiguation|geo}} 5w6znm4mhduf58hnp1y9e83oq6cyba4 2034521 2034404 2026-05-31T11:32:41Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Valahiya beşan rast kir, Valahiya nav rast kir.) 2034521 wikitext text/x-wiki {{Jêbirin|1=Xelet}} {{Wîkîferheng|de|-de|d.e.|de-|dé}} {{hatnote|On Wikipedia, DE may refer to [[Wîkîpediya:Disruptive editing]] or [[Wîkîpediya:WikiProject Germany]].}}'''DE''', '''de''', or '''dE''' may refer to: <!--Do not add entries that are not commonly known by these letters.--> {{TOC rast}} == Human names == * [[De (surname)]], a Bengali family name * [[Dé (footballer, born 1940)|Dé (footballer, 1940–1992)]], Ademar José Ribeiro, Brazilian football left-back * [[Dé (footballer, born 1998)]], Cledson Carvalho da Silva, Brazilian football forward * de, a [[nobiliary particle]] == Language and linguistics == * [[De (Cyrillic)]] ({{script|Cyrl|Д, д}}), a letter in the Cyrillic script * [[German language]] (ISO 639-1 alpha-2 code) * [[De (kana)]] ({{Ziman|ja|で, デ}}), a Japanese hiragana/katakana * [[De (interjection)|''de'' (interjection)]], Albanian interjection * de-, an English [[prefix]] denoting reversal, undoing, removing; intensifying; or from, off * [[Downward entailing]], in linguistic semantics, a property of a modifier that reduces the number or degree an expression == Media and business == * [[Condor (airline)]] (IATA code), a German airline * [[Daily Express]], a British tabloid newspaper * [[Digital Extremes]], a Canadian-operated computer and video game development studio * [[Douwe Egberts]], a coffee brand * [[John Deere]] (NYSE stock ticker symbol), an American machinery manufacturer == Military == * [[Defence Estates]], an agency of the UK Ministry of Defence * [[Desert Eagle]], a large-caliber semi-automatic pistol manufactured by Magnum Research * [[Destroyer escort]] (US Navy hull classification symbol) == Places == * [[Dé, Mali]], a commune and town in Mali * [[De River]], Mizoram, India * DE, abbreviation for the U.S. State of [[Delaware]], used by the United States Postal Service and others * [[DE postcode area]], for Derby and surrounding areas of England * [[Germany]] (ISO 3166-1 alpha-2 country code) ** [[.de]], the ccTLD for Germany == Science, technology, and mathematics == * [[Design engineer]], engineer whose specialty is design * [[Desktop environment]], a graphical user interface commonly based on a desktop metaphor * [[Dextrose equivalent]], the relative sweetness of sugars * [[Diatomaceous earth]], a naturally occurring, soft, siliceous sedimentary rock mineral * [[Differential equation]], an equation which derivatives of a function appear as variables * [[Differential evolution]], a method of mathematical optimization * [[Doctor of Engineering]], a degree equivalent to a Ph.D. in engineering * [[Dwarf elliptical galaxy]] (dE), in astronomy * [[Dynamics Explorer]], a NASA satellite mission * [[Haplogroup DE (Y-DNA)]], a human Y-chromosome DNA haplogroup in genetics * [[ΔE (color space)]] (dE), a mathematical measurement of the distance between two points in a Lab color space == Other uses == * [[De (Chinese)|''De'' (Chinese)]], a concept of integrity in Daoism and virtue in Confucianism * [[Defensive end]], a position in American and Canadian football * [[Distance education]], studying through a correspondence course * ''De'', a scale degree in [[tonic sol-fa]] (sharpened form of ''doh'') * Maluku ([[Vehicle registration plates of Indonesia|vehicle registration]] prefix DE) == See also == * [[Department of Education]], a common government department {{Disambiguation|geo}} 8di53b5pwojqwexj0jtw70g5fx6plab 14 318939 2034409 2026-05-31T09:55:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:States and territories established in the 920s]] hat çêkirin 2034409 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat|wext=1}} [[Kategorî:Avabûnên 920î]] [[Kategorî:Dewlet û herêm li gorî dehsala avakirinê]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 10an de hatine avakirin]] d6yuobypzqzioap2uc8zf2ijt0lb4tp 2034519 2034409 2026-05-31T11:32:30Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034519 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat|wext=1}} [[Kategorî:Avabûnên 920î]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 10an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêm li gorî dehsala avakirinê]] fli82g8oq0mgzkimxoma6h0bd51pzs2 14 318940 2034418 2026-05-31T10:05:54Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034418 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034419 2034418 2026-05-31T10:07:03Z Avestaboy 34898 /* */ 2034419 wikitext text/x-wiki {{standard-kat}} [[Kategorî:Pirtûka bideng]] divikysy6izqbhlvyir59esbo7zmupf 2034420 2034419 2026-05-31T10:07:50Z Avestaboy 34898 /* */ 2034420 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Pirtûka bideng]] hn3b2u32g5c5cvd8j8d1zownt6yz2zq 14 318941 2034428 2026-05-31T10:16:54Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034428 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034429 2034428 2026-05-31T10:18:22Z Avestaboy 34898 /* */ 2034429 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz]] jbf69cayw0jz23fgcqts4b7cijguvwm 2034431 2034429 2026-05-31T10:18:51Z Avestaboy 34898 /* */ 2034431 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Carroll, Lewis]] 72jneyihe9xtpio09kibotmpwc06xm5 2034433 2034431 2026-05-31T10:20:01Z Avestaboy 34898 /* */ 2034433 wikitext text/x-wiki {{category more|Lewis Carroll}} [[Kategorî:Lewis Carroll]] [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Carroll, Lewis]] lihxl802lrl4uz640ln2fg67e024cz9 2034517 2034433 2026-05-31T11:32:12Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Binê standard kir.) 2034517 wikitext text/x-wiki {{Bnr kat|Lewis Carroll}} [[Kategorî:Berhemên nivîskarên îngilîz|Carroll, Lewis]] [[Kategorî:Lewis Carroll]] 96ernvkkx3h2aecdu3rcv5j0xsrpu5d 14 318942 2034434 2026-05-31T10:20:25Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034434 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034435 2034434 2026-05-31T10:21:34Z Avestaboy 34898 /* */ 2034435 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} 2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi 2034436 2034435 2026-05-31T10:22:11Z Avestaboy 34898 /* */ 2034436 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} [[Kategorî:Romannivîsên viktoryayî]] 70vlsdoundlapkuguv17bwglkum15ee 14 318943 2034440 2026-05-31T10:27:05Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034440 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034441 2034440 2026-05-31T10:30:25Z Avestaboy 34898 /* */ 2034441 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Pirtûkên zarokan ên brîtanî]] jqg02al9ajbh6c22jnktfktomr1tqk4 2034447 2034441 2026-05-31T10:32:48Z Avestaboy 34898 /* */ 2034447 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên Lewis Carroll]] [[Kategorî:Pirtûkên zarokan ên brîtanî]] ni7e5jvy74y942jg9j4t1as14bqttu1 2034466 2034447 2026-05-31T10:53:38Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034466 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên Lewis Carroll]] [[Kategorî:Pirtûkên zarokan ên brîtanî]] [[Kategorî:Romanên li ser xewnan]] [[Kategorî:Romanên viktoryayî]] [[Kategorî:Romanên zarokan ên brîtanî]] 4f1cvjwc9q2nmq5qnrw3azys6ucggdn 14 318944 2034463 2026-05-31T10:48:11Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034463 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034464 2034463 2026-05-31T10:52:31Z Avestaboy 34898 /* */ 2034464 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romanên norwêcî li gorî nivîskaran]] 6sehsl7675t5vzb4pw92azj29kdd9lx 2034467 2034464 2026-05-31T10:54:03Z Avestaboy 34898 /* */ 2034467 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romanên norwêcî li gorî nivîskaran|Jostein Gaarder]] 5mi8uw369buacrhl1sm3088249n2l3y 2034468 2034467 2026-05-31T10:54:48Z Avestaboy 34898 /* */ 2034468 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romanên norwêcî li gorî nivîskaran|Gaarder,Jostein]] jvym34eaj927ppej31eck3v0afo7j01 14 318945 2034465 2026-05-31T10:52:46Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034465 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034470 2034465 2026-05-31T10:56:02Z Avestaboy 34898 /* */ 2034470 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romannivîsên norwêcî]] [[Kategorî:Roman li gorî nivîskaran|almanî]] 1o7gxj76pb3m3wpqufkidxe1yy8922w 2034471 2034470 2026-05-31T10:56:39Z Avestaboy 34898 /* */ 2034471 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romanên norwêcî]] [[Kategorî:Roman li gorî nivîskaran|almanî]] 0v8bsu6zep5o0nngw30681gffiu4h87 2034472 2034471 2026-05-31T10:57:38Z Avestaboy 34898 /* */ 2034472 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romanên norwêcî]] [[Kategorî:Roman li gorî nivîskaran|Norwêcî]] d5i4q9oa63dw3ve8giofbp7pf1lrb0h 2034475 2034472 2026-05-31T11:01:33Z Avestaboy 34898 /* */ 2034475 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Romanên norwêcî| Nivîskar]] [[Kategorî:Roman li gorî nivîskaran|Norwêcî]] 7flev1yft7i5trry4rxdlzyoo7e8y9z 14 318946 2034476 2026-05-31T11:01:39Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034476 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034477 2034476 2026-05-31T11:03:44Z Avestaboy 34898 /* */ 2034477 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Roman li gorî welatan|Norwêc]] nrs4aw6uh4g43zc497zx7ypl7ltfw9c 2034478 2034477 2026-05-31T11:03:56Z Avestaboy 34898 /* */ 2034478 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Roman li gorî welatan|norwêcî]] de8yzddqfamczuhdqvoz4a7ftis7wor 14 318947 2034503 2026-05-31T11:21:30Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034503 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034505 2034503 2026-05-31T11:23:14Z Avestaboy 34898 /* */ 2034505 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Sofoklês]] cgamau5yrazpqzyug6xiuhnav4qw4bi 2034506 2034505 2026-05-31T11:23:35Z Avestaboy 34898 /* */ 2034506 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Sofoklês]] 34sjgoas1qjq4cu4zbjr17vrpiuhniu 14 318948 2034513 2026-05-31T11:29:05Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034513 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034514 2034513 2026-05-31T11:29:59Z Avestaboy 34898 /* */ 2034514 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} mvsqylo4l8vhbb7zyjpch482g6kym6h 2034516 2034514 2026-05-31T11:31:56Z Avestaboy 34898 /* */ 2034516 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Berhemên li ser siyasetê]] f4gz2idjuvi8am8oktwlix33v0il53z 2034522 2034516 2026-05-31T11:32:41Z Avestaboy 34898 /* */ 2034522 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Berhemên li ser siyasetê|pirtûk]] sv9mak46y40nysnfbx0u1jeq2q5l8k8 14 318949 2034524 2026-05-31T11:32:47Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034524 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 318950 2034526 2026-05-31T11:40:31Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034526 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034527 2034526 2026-05-31T11:41:43Z Avestaboy 34898 /* */ 2034527 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Siyonîzm]] jg60oh0ldn9dayulekeua9he9whw060 2034534 2034527 2026-05-31T11:44:55Z Avestaboy 34898 /* */ 2034534 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commons}} [[Kategorî:Siyonîzm]] sbjy11mbfxzxg51zyevovac5d6u4twg 2034536 2034534 2026-05-31T11:45:18Z Avestaboy 34898 /* */ 2034536 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commons}} [[Kategorî:Siyonîzm]] qogc5917y6n6n5godb75g3rz5kzegdw 2034538 2034536 2026-05-31T11:45:34Z Avestaboy 34898 /* */ 2034538 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Siyonîzm]] 1xcxmfdtev89nav1k2anvw8c21ew7bi 2034540 2034538 2026-05-31T11:45:53Z Avestaboy 34898 /* */ 2034540 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Siyonîzm]] jg60oh0ldn9dayulekeua9he9whw060 2034551 2034540 2026-05-31T11:48:43Z Avestaboy 34898 /* */ 2034551 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser neteweperweriyê]][[Kategorî:Siyonîzm]] c6i82n3fhcmulf2lnhuy1bpyommbmey 2034564 2034551 2026-05-31T11:56:14Z Avestaboy 34898 /* */ 2034564 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser neteweperweriyê]] [[Kategorî:Pirtûkên li ser cihû û cihûtiyê]] [[Kategorî:Siyonîzm]] qqsxjev2jwjr6d821hqzlt4g9dae5p6 2034566 2034564 2026-05-31T11:57:15Z Avestaboy 34898 /* */ 2034566 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser neteweperweriyê]] [[Kategorî:Pirtûkên li ser cihû û cihûtiyê|Siyonîzm]] [[Kategorî:Siyonîzm]] r5ngjlk1zjqgykmri1pmke1f19m95e1 0 318951 2034529 2026-05-31T11:42:31Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Şerê Îtalyan û Tirk]] weke [[Şerê Îtalî û Tirkî]] guhart 2034529 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Şerê Îtalî û Tirkî]] gjhad0gu7ef423v2s6os3kbz7qvf2ad 1 318952 2034531 2026-05-31T11:42:31Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Şerê Îtalyan û Tirk]] weke [[Gotûbêj:Şerê Îtalî û Tirkî]] guhart 2034531 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Şerê Îtalî û Tirkî]] gdp2jtuvkev2j9d15stvz7iqi7vdf6d 0 318953 2034547 2026-05-31T11:47:51Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Şamil Paşayê Bedirxanî]] weke [[Şamîl Paşayê Bedirxanî]] guhart 2034547 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Şamîl Paşayê Bedirxanî]] bn2zg2b8nrs9uwd3djfl0qrhnkwtcjl 14 318954 2034552 2026-05-31T11:49:05Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034552 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034553 2034552 2026-05-31T11:50:21Z Avestaboy 34898 /* */ 2034553 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Neteweperwerî]] gggmlrpdk4lsyfioq9vtmpha7d36m3g 2034558 2034553 2026-05-31T11:52:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2034558 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Lêkolînên neteweperweriyê]] [[Kategorî:Neteweperwerî]] p2w3tje6go160omhcezx364ogfef844 14 318955 2034557 2026-05-31T11:51:50Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034557 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034559 2034557 2026-05-31T11:52:40Z Avestaboy 34898 /* */ 2034559 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Berhemên li ser neteweperweriyê]] cdepjorar0cqqvatuunfvsxz19f7k3q 14 318956 2034567 2026-05-31T11:57:22Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2034567 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2034569 2034567 2026-05-31T11:58:20Z Avestaboy 34898 /* */ 2034569 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} mvsqylo4l8vhbb7zyjpch482g6kym6h 2034570 2034569 2026-05-31T11:58:35Z Avestaboy 34898 /* */ 2034570 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1